Ingliz va o’zbek tillarida antonimiya hodisasi - Rus tili va adabiyoti - Kurs ishlari

Dokument ma'lumotlari

Narxi	25000UZS
Hajmi	214.0KB
Xaridlar	0
Yuklab olingan sana	10 Yanvar 2026
Kengaytma	doc
Bo'lim	Kurs ishlari
Fan	Rus tili va adabiyoti

Sotuvchi

Farshed Begimov

Ro'yxatga olish sanasi 06 Dekabr 2025

1 Sotish

Ingliz va o’zbek tillarida antonimiya hodisasi

Sotib olish

O ZBEKISTON RESPUBLIKʼ А SI
OLIY T А ’LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR V А ZIRLIGI
BUXORO D А VL А T UNIVERSITETI
XORIJIY TILL А R F А KULTETI
INGLIZ TILSHUNOSLIGI K А FEDR А SI
11-5 ING - 23 guruh talabasi
«INGLIZ VA O’ZBEK TILLARIDA ANTONIMIYA HODISASI»
mavzusidagi
KURS ISHI
60230100 -Filologiya va tillarni o’qitish (ingliz tili)
Ilmiy rahbar: _
Buxoro -2025

MUNDARIJA:
1. ANTONIMIYA HODISASI VA UNING TILSHUNOSLIKDAGI O’RNI ............................................................ 3

1. ANTONIMIYA HODISASI VA UNING TILSHUNOSLIKDAGI
O’RNI
Tilshunoslikning leksik-semantik bo’limida antonimiya eng ko’p tadqiq
qilinadigan va nutqda eng faol ishlatiladigan hodisalardan biri hisoblanadi.
Antonimiya deb ma’nosi bir-biriga zid, bir-birini inkor qiluvchi yoki qarama-
qarshi mazmunni ifodalovchi so’zlar o’rtasidagi munosabatga aytiladi. Bu
munosabat tilning ichki mantiqiga, inson tafakkurining ishlashiga va voqelikni
idrok etishning tabiiy jarayoniga asoslanadi. Chunki inson atrof-muhitni doimo
qarama-qarshiliklar orqali anglaydi: yorug’lik qorong’ilikka nisbatan, sovuq
issiqlikka qarshi, tezlik sekinlik bilan taqqoslab idrok qilinadi. Shuning uchun
antonimlar tilda tasodifiy paydo bo’lmaydi, ular insonning dunyoni tushunish
modeli bilan chambarchas bog’liq.
Antonimlar tilning semantik tizimini shakllantiruvchi asosiy unsurlardan
biridir. Har bir so’zning mazmuni ko’pincha uning teskarisi orqali yanada aniqroq
ochiladi. Masalan, kichik deganda odamlar ongida darhol katta tushunchasi paydo
bo’ladi. Yoki ingliz tilida strong so’zining haqiqiy ma’nosini weak bilan
taqqoslaganda to’liqroq anglaymiz. Demak, antonimiya ma’nolarning chegarasini
belgilaydi, ularni aniq, tartibli va o’zaro bog’liq qilib turadi. Tilshunoslikda bu
holat so’zning paradigmatik munosabatlari doirasida o’rganiladi.
Antonimlar nafaqat ma’no chegaralarini belgilab beradi, balki tilning stilistik
imkoniyatlarini ham kengaytiradi. Nutqda qarama-qarshiliklardan foydalanish
fikrni kuchaytiradi, matnga jonlilik, obrazlilik, emotsionallik bag’ishlaydi.
Masalan, badiiy adabiyotda yozuvchi ko’pincha yorug’lik va zulmat, sevgi va
nafrat, baxt va baxtsizlik kabi qarama-qarshi obrazlar orqali fikrni kuchliroq
ifodalaydi. Publitsistik matnlarda ham ‘xalq boyishi yoki kambag’allashishi’,
‘tinchlik yoxud notinchlik ’ kabi antonimlar muhim kommunikativ vazifani
bajaradi. Hatto og’zaki muloqotda ham odamlar fikrni aniq yetkazish uchun
antonimlardan tabiiy ravishda foydalanadi: kecha erta keldim, bugun esa
kechikdim, bugun havo juda issiq, kecha esa sovuq edi .
3

Antonimiya hodisasining tilshunoslikdagi o’rni juda keng. U faqat leksika
doirasida emas, balki semantika, stilistika, psixolingvistika, kognitiv tilshunoslik
va hatto madaniyatshunoslik bilan ham bog’liq. Chunki har bir xalqning dunyoni
qanday anglashiga qarab antonim juftliklar shakllanadi. Masalan, o’zbeklarda yuz–
orqa, katta–kichik, oq–qora kabi juftliklar juda faol, inglizlarda esa up–down,
right–wrong, true–false, light–dark kabi qarama-qarshiliklar keng qo’llanadi. Har
ikki tilning antonimik tizimi xalqning tarixiy tajribasi, dunyoqarashi, qadriyatlari
va turmush tarzini aks ettiradi.
Ingliz va o’zbek tillarining antonimik tizimida umumiyliklar bilan bir qatorda
farqlar ham mavjud. O’zbek tilida ko’proq tabiiy, leksik antonimlar uchrasa, ingliz
tilida affikslar orqali hosil bo’ladigan antonimlar juda ko’p : possible–impossible,
happy–unhappy, correct–incorrect, legal–illegal . Bu ikki tilning so’z yasash
sistemasidagi farqlar bilan bog’liq. Ingliz tilida prefikslar antonim yasashning
asosiy vositalaridan biri bo’lsa, o’zbek tilida bunday imkoniyat cheklangan. Bizda
antonimlar asosan mustaqil so’z sifatida mavjud: yaxshi–yomon, uzun–qisqa,
tinch–tinch emas kabi.
Shu bilan birga, antonimlarning ijtimoiy va madaniy o’rni ham ahamiyatli.
Qarama-qarshilik tamoyili nafaqat tilda, balki xalqning fikrlash modelida ham o’z
aksini topadi. Masalan, qadimiy Sharq falsafasidagi “yin–yang” tamoyili ham
aynan qarama-qarshilikning uyg’unligi g’oyasiga asoslangan. Til esa bu qarama-
qarshiliklarni ifodalashning eng qulay vositasi sifatida ishlaydi.
Antonimiya tilning leksik-semantik tizimida muhim o’rin egallovchi
hodisalardan biri bo’lib, u tilda ma’no qarama-qarshiligi asosida shakllanadigan
birliklarni o’z ichiga oladi. Antonimiya tushunchasi ikki yoki undan ortiq
leksemalarning bir-biriga zid, qarama-qarshi ma’noni ifodalay olishi bilan
belgilanadi va bu hodisa tilning sistemaviy tabiati, uning mantiqiy va semantik
qurilishi bilan chambarchas bog’langan. Leksikologiyada antonimlar tildagi
paradigmatik munosabatlarning eng faol turlaridan biri sifatida qaraladi, chunki
ular lisoniy birliklarning ma’nosini yanada aniqlash, chegaralash, kontrast orqali
mazmunni kuchaytirish, nutqning ta’sirchanligini oshirish kabi funksiyalarni
4

bajaradi. Antonimiya inson tafakkurining dialektik mohiyatiga ham bevosita
bog’liqdir. Inson ongida har qanday tushuncha ko’pincha o’zining aksi bilan
uyg’un holda idrok qilinadi. Shu bois katta–kichik, yaxshi–yomon, oq–qora kabi
antonimik juftliklar nafaqat til birliklari, balki fikrlashning asosiy
kategoriyalaridan biri sifatida namoyon bo’ladi. Tilshunoslikda antonimlar odatda
uch asosiy turga bo’linadi:
1. Gradual
2. Komplementar
3. Vektor antonimlar.
Gradual antonimlar ma’nosi o’zaro qiyoslab bo’ladigan, darajalanadigan
xususiyatlarga ega bo’lib, ular orasida o’tish bosqichlari mavjud. Masalan, issiq–
sovuq, uzoq–yaqin, baland–past kabi juftliklar shular jumlasidandir. Komplementar
antonimlarda esa ikkita tushuncha butunlay qarama-qarshi bolib, ularning o’rtasida
oraliq shakl bo’lmaydi, ya’ni biri mavjud bo’lsa, ikkinchisi inkor qilinadi. Tirik–
o’lik, bor–yo’q, to’g’ri–noto’g’ri kabi birliklar ana shu turga mansub. Vektor
antonimlar esa yo’nalish, harakat, vujudga kelish va yo’q bo’lish kabi dinamik
semantik bog’lanishlarga asoslanadi. Masalan , kir–chiq, ko’taril–tush, bor–kel , kabi
qarama-qarshiliklar harakatning ikki qarama-qarshi yo’nalishini ifodalaydi.
Antonimlarning shakllanishi faqat leksik sath bilan cheklanmaydi, balki morfologik
va sintaktik vositalar orqali ham yuzaga kelishi mumkin. Masalan, adolatli–adolat -
siz, tanish–notanish kabi juftliklarda antonimiya affikslar orqali hosil bo’ladi.
Shuningdek, ayrim birikmalar yoki butun sintaktik konstruktsiyalar ham antonimik
munosabatga kirishishi mumkin, masalan, ko’p gapirmoq–oz gapirmoq, tez
ishlamoq–asta ishlamoq . Bu esa antonimiya tilning turli sathlari bilan uzviy bog’liq
ekanini ko’rsatadi. Adabiy tilning stilistik imkoniyatlarida antonimiya muhim
vositalardan biri hisoblanadi.
Badiiy matnda antonimlar kontrast yaratish, obrazni kuchaytirish, muqobil
holatlarni ta’kidlash yoki dramatik keskinlik hosil qilishda keng qo’llanadi.
Maqollar, matallar, aforizmlar, xalq og’zaki ijodining ko’plab janrlarida antonimik
juftliklar fikrning teranligini oshiradi. Masalan, Yaxshidan – yomon, yomondan –
5

yaxshi tug’ar, Katta ketma – kichik qolar, Oq yo’ll – qora yo’l kabi konstruktsiyalar
xalq tafakkurining qarama-qarshiliklar orqali umumlashma hosil qilishga
moyilligini ko’rsatadi. Tilshunoslikda antonimiyaning o’rni uning nafaqat semantik
tizimdami balki pragmatik va kognitiv jarayonlardagi ahamiyati bilan ham
belgilanadi. Antonimik munosabatlar nutqning mantiqiy strukturasi, argumentatsiya
jarayoni, baho berish mexanizmi, qarama-qarshi tushunchalar orqali fikrni aniqroq
ifodalash kabi jihatlarda faol qo’llanadi. Inson tafakkurida tushunchalar ko’pincha
“kontekstual qarama-qarshilik” orqali shakllanadi va shu bois antonimlar kognitiv
tilshunoslikning asosiy tadqiq obyektlaridan biridir. Bundan tashqari, antonimiya
tarjima jarayonida, leksik-semantik maydonlarni o’rganishda, semantik
universaliyalarni aniqlashda ham muhim ahamiyatga ega. Chunki deyarli barcha
tillarda asosiy antonimik juftliklar uchraydi, bu esa ularning universalligini
ko’rsatadi. Xulosa qilib aytganda, antonimiya til tizimining ajralmas qismi bo’lib, u
leksik birliklar o’rtasidagi o’zaro ma’nodoshlik va farqlilikni belgilaydi, fikrni
aniqlashtiradi, nutqning ifodaviyligini oshiradi va inson tafakkurining dialektik
tabiati bilan bevosita bog’liqdir. Antonimlar tildagi paradigmatik munosabatlarning
stilistik imkoniyatlari, madaniy konseptlar va kognitiv jarayonlar chuqur namoyon
bo’ladi. Shu sababli antonimiya tilshunoslikning leksikologiya, semasiologiya,
stilistika, tarjimashunoslik va kognitiv lingvistika kabi ko’plab sohalarida alohida
tadqiq obyektidir.
1
Muallif antonimiyaning nafaqat lug’aviy, balki kognitiv mazmunini ham
izohlaydi. Ingliz tilida antonim tushunchasining ishlatilish mexanizmlari
keltirilgan.

2.INGLIZ TILIDA ANTONIMLARNING TURLARI
1
Murphy, M. Lynne. (2003). Semantic Relations and the Lexicon.
6

Ingliz tilida antonimlar tilning semantik tizimining eng muhim birliklaridan biri
bo’lib, ular ma’no jihatdan o’zaro qarama-qarshi bo’lgan leksemalarning munosabati
orqali shakllanadi. Ingliz tilidagi antonimiya nafaqat leksik darajada, balki morfologik,
frazeologik va sintaktik sathlarda ham namoyon bo’ladi. Antonimlar nutqning
aniqligini, ifodaliligi va mantiqiy izchilligini ta’minlashda muhim vosita hisoblanadi.
Ingliz tilshunosligida antonimlar bir necha asosiy ko’rinishlarga bo’linadi va bu tasnif
semantik maydonlar o’rtasidagi munosabatlar, darajalilik, inkor, sheriklik, harakat
yo’nalishi, ijtimoiy-hissiy baholash mexanizmlari kabi ko’plab lingvistik mezonlarga
asoslanadi. Mazkur tilning antonimik tizimi o’zining murakkab, ko’p qatlamli va
semantik jihatdan yuqori darajada rivojlanganligi bilan ajralib turadi.
Ingliz tilidagi antonimlarning birinchi va eng keng tarqalgan turi gradual
antonyms deb yuritiladi. Bu turdagi antonimlar o’zaro qiyoslanadigan,
darajalantiriladigan xarakterga ega bo’lib, ular orasida o’tish bosqichlari mavjud.
Masalan, hot–cold, big–small, long–short, strong–weak, fast–slow kabi juftliklar orasida
yengil, o’rtacha, kuchli kabi oraliq ma’nolarni tasavvur qilish mumkin. Gradual
antonimlar, asosan, sifatlar orasida ko’p uchraydi, chunki sifatlar predmetning nisbiy
belgisini ifodalaydi. Ularning semantikasi ko’pincha antropometrik, fiziologik, fizik
olamga oid belgilarga tayangan bo’ladi. Ingliz tilida darajalilik sistemasi grammatik
ko’rsatkichlar bilan ham mustahkamlanadi: colder–warmer, bigger–smaller kabi
qiyosiy va orttirma darajalar antonimik qarama-qarshilikni yanada aniqroq belgilaydi.
Gradual antonimiyada ikki qutb oralig’idagi semantik spektr keng bo’lib, u tilning
o’lchov, miqdor, baho kabi tushunchalarni modellashtirish salohiyatini ochib beradi.
Ikkinchi asosiy tur — complementary antonyms bo’lib, ular ma’nosi
mutlaqo qarama-qarshi bo’lib, oraliq shaklga ega emas. Bu turda bir tushunchaning
mavjudligi ikkinchisining yo’qligini bildiradi. Masalan, alive–dead, true–false, open–
closed, present–absent, married–single kabi antonimlarda uchinchi variant bo’lishi
mumkin emas. Complementary antonyms ingliz tilining mantiqiy-semantik tizimida
binar oppozitsiyalarni tashkil etadi va ko’pincha filosofiya, logika, matematika, huquq,
biologiya, informatika kabi sohalarda ham keng uchraydi. Bunday antonimlar inson
7

tafakkuridagi keskin qarama-qarshiliklarni ifodalaydi, bu esa ularning kognitiv tusini
kuchaytiradi
Ingliz tilidagi uchinchi muhim tur — converse antonyms , ya’ni vektor
antonimlar yoki qarama-qarshi munosabatni bildiruvchi antonimlar. Bunda ikki
leksema o’zaro bog’langan bo’ladi, chunki biri ikkinchisining aksi sifatida mavjud.
Masalan, buy–sell, lend–borrow, teacher–student, parent–child, husband–wife, above–
below, give–receive . Bu turdagi antonimlarda ikkita harakat yoki munosabat bir
jarayonning ikki qarama-qarshi tomonini ifodalaydi, ya’ni ular o’zaro o’rin
almashuvchi rollarga ega. Converse antonymlar pragmatik va semantik jihatdan o’zaro
bog’liq, ular grammatik kontekstda bir-birini talab qiladi va nutqda ko’pincha bir-
biriga qarama-qarshi nuqtai nazardan foydalaniladi.
Ingliz tilida uchraydigan yanada murakkab antonimiya turlaridan biri —
directional antonyms bo’lib, ular harakatning ikki qarama-qarshi yo’nalishini
bildiradi. Masalan, go–come, arrive–leave, enter–exit, rise–fall, advance–retreat,
north–south, up–down . Bu tur nafaqat harakatni, balki makon, vaqt, rivojlanish
jarayonlarini ham ifodalaydi. Ingliz tilidagi ko’plab fe’llar aynan yo’nalish asosidagi
qarama-qarshiliklarga tayanadi. Bu antonimlarning semantikasi fazoviy
tasavvurlarning kognitiv modellariga bog’liq bo’lib, ular ingliz ontologik olamini
shakllantirishda katta rol o’ynaydi.
Relational antonyms ham ingliz tilida keng qollaniladi. Bu turdagi
antonimlar o’zaro munosabatga asoslangan bo’lib, ular bir-biriga nisbat orqali qarama-
qarshi ma’no beradi. Masalan, doctor–patient, master–servant, leader–follower, host–
guest, buyer–seller, winner–loser . Relational antonimlar jamiyatdagi ijtimoiy,
iqtisodiy, ierarxik rollarni aks ettiradi. Ingliz tilida bunday antonimlar ko’pincha
kommunikativ vaziyatlarda ayniqsa muhimdir, chunki ular insonlar o’rtasidagi
muloqot jarayonida nuqtai nazar, rol almashish, sub’ekt-obyekt munosabatlarini
belgilab beradi.
Ingliz tilidagi affixal antonyms — morfologik yo’l bilan hosil bo’ladigan
qarama-qarshi juftliklardir. Bu jarayonda leksemaga antonimik ma’no yuklaydigan
o’zgartiruvchi affikslar qo’shiladi. Masalan, happy–unhappy, regular–irregular,
8

possible–impossible, legal–illegal, approve–disapprove, visible–invisible . Ingliz
tilidagi un-, in-, im-, il-, ir-, dis-, non- prefikslari antonim hosil qilishda eng faol
vositalardir. Morfologik antonimiya tilning derivatsion salohiyatini ko’rsatadi va
semantik strukturaning ko’p qatlamliligini namoyon etadi.
2
Til - bu murakkab va jozibali tizim bo’lib, u insonga muloqot qilish va fikr
almashish. Bu murakkab so’zlar zanjirida antonimlar o’z o’rniga ega. Antonimlar yoki
qarama-qarshi ma’noli so’zlar qarama-qarshi tushunchalarni ifodalash va nutqimizga
chuqurlik qo’shish imkonini beruvchi til kommunikatsiya. Antonimlarning kuchi va
ahamiyatini ochish, ularning turlarini o’rganish, funksiyalar va misollar
Antonimlar, ko’pincha qarama-qarshi so’zlar deb ataladi, qarama-qarshi yoki
zid ma’nolar Ular dunyoni tasvirlash uchun lingvistik asos yaratadi
qarama-qarshilik atamalari aniq va nozik ifodalash imkonini beradi. Antonimlar
adabiyot, she’riyat, ritorika kabi turli xil muloqot shakllarida muhim rol o’ynaydi.
kundalik suhbatlar. K.J. Smit teskari ma’noni anglatuvchi "antonimiya" atamasini
yaratgan
Ingliz tilida ko’pincha contextual antonyms ham yuzaga keladi. Bu turdagi
antonimlar doimiy emas, balki ma’lum kontekstda qarama-qarshi ma’no hosil qiladi.
Masalan, she is my sunshine; he is my storm gapida sunshine va storm odatda antonim
bo’lmasa-da, muayyan kontekstda qarama-qarshilikni anglatadi. Poetik, badiiy,
publitsistik matnlarda kontekstual antonimiya juda faol bo’lib, u obrazlilikni
kuchaytiradi.
Shuningdek, ingliz tilida gradable pairs, scalars, taxonomic antonyms,
idiomatic antonyms, metaphorical antonyms kabi maxsus turlar ham tadqiq qilinadi.
Masalan, man–animal, digital–analog, modern–traditional, heaven–hell kabi juftliklar
madaniy, diniy, ijtimoiy tushunchalarga asoslanadi. Idiomatik antonimlar esa iboralar
darajasida yuzaga keladi: black and white, more or less, sooner or later. Metaforik
antonimlar poeziyada: light–darkness, hope–despair, fire–ice kabi kontrastlar orqali
tushunarli bo’ladi.
2
A Linguistic Study of Antonymy in English language Suyunova Nodira Otabek qizi Student of Tashkent State
Pedagogical University, Uzbekistan.
9

Ingliz tilidagi antonimiya stilistik jihatdan ham nihoyatda faol kategoriyadir.
Badiiy asarlarda antonimlardan kontrast yaratish, konfliktni kuchaytirish, obrazning
dramatik kuchini oshirish, semantik ikki qutb orqali mazmunni teranlashtirish kabi
vazifalarda keng foydalaniladi. Ingliz tilidagi qadimiy matnlardan tortib, zamonaviy
romanlar, she’riyat, teatr, publitsistika, kinodialoglarda ham antonimiya emotsional-
ekspressiv kuchga ega bo’lgan eng asosiy usullardan biri sanaladi. Bundan tashqari,
tilning logik qurilishida antonimlar muhim rol o’ynaydi: argumentatsiya, taqqoslash,
baholash, qarama-qarshi fikrni asoslash, muqobil holatlarni ajratish jarayonlarida ular
zarur vositadir.
Ingliz tilidagi antonimlarning yana bir muhim jihati — ularning kognitiv
tabiatidir. Inson ongida har qanday tushuncha ko’pincha o’zining aksi bilan birga idrok
qilinadi. Masalan , good so’zining mazmuni ko’pincha bad bilan, success esa failure
bilan tushuniladi. Shu sababli antonimlar ingliz tilining konseptual tizimida asosiy
fikrlash kategoriyalaridan biri bolib xizmat qiladi. Ular semantik maydonlarni
tuzishda, konseptlar o’rtasidagi dialektik munosabatlarni belgilashda, mental
xaritalarni shakllantirishda katta ahamiyatga ega. Ingliz tilida antonimlar ko’plab
semantik, morfologik, pragmatik va stilistik xususiyatlarga ega bo’lgan murakkab va
keng qamrovli tizimni tashkil etadi. Gradual, complementary, converse, directional,
relational, morphological, contextual va boshqa turdagi antonimlar ingliz tilining
leksik-semantik boyligini ko'rsatadi. Ular nutqda ta’sirchanlikni oshiradi, ma’no
kontrastini yaratadi, fikrni mantiqiy asosda qurishga xizmat qiladi, madaniy qadriyatlar
va kognitiv jarayonlarning til tizimidagi aksidir. Shu bois antonimiya ingliz
tilshunosligida leksikologiya, semantik tahlil, kognitiv lingvistika, stilistika va
tarjimashunoslikning eng muhim tadqiq obyektlaridan biri hisoblanadi .
Antonimlar mavjudligi tufayli ingliz tili nafaqat qarama-qarshiliklarni
ifodalaydi, balki dunyoning ikki qutbli tuzilishini ham aks ettiradi. Chunki inson
tafakkuri narsa va hodisalarni ko’pincha aynan qarama-qarshi sifatlari orqali idrok
qiladi. Ingliz tilidagi antonimlarning stilistik funksiyasi ham juda kuchlidir. Adabiyot,
jurnalistika, siyosiy nutq, publitsistika va ilmiy-ommabop matnlarda antonimlar
parallelizm yaratish, zidlik orqali fikrni kuchaytirish, kontrastli obrazni gavdalantirish
10

maqsadida qo’llanadi. Masalan, from darkness to light, between war and peace, a thin
line between love and hate kabi birliklar ko’pincha badiiy ta’sirni oshirishga xizmat
qiladi. Bu birikmalarda antonimlar nafaqat ma’noni, balki emotsional fonni ham
o’zgartiradi.
3
Antonimlar qarama-qarshi ma’noli so’zlardir. Antonimiya esa qarama-qarshilik
munosabatini anglatadi. Antonimlar ma’lum bir so’z va uning sinonimlarining aniq
ma’nosini aniqlashda nihoyatda qimmatlidir. Antonimlar bizga ifodalash imkonini
beradi qisqacha ma’lum bir fikrning teskarisi, ko’pincha qarama-qarshilik uchun.
Tilshunoslik nuqtayi nazaridan antonimiyani o’rganishning asosiy muammolaridan biri
uning chegaralarini aniqlashdir. Antonimiya tilshunoslar tomonidan uch xil turga
ajratilgan, ya’ni darajalanuvchi antonimiya, to’ldiruvchi antonimiya va zid ma’noli
antonimiya. Darajalanuvchi antonimiya munosabat sifatida tavsiflanadi, ya’ni "A
emas" B ga teng emas. A va B o’rtasida oraliq shakl mavjud. To’ldiruvchi antonimiya
- bu "A emas" degan munosabat teng B. Ular orasida oraliq zamin yo’q. Teskari
antonimiya o’ziga xos teskari munosabatni anglatadi.
Antonimiya muayyan ingliz matnlarida, ayniqsa she’riyat, romanlar, dramalar, nutqlar
va boshqalarda muhim rol o’ynaydi.
3
A Linguistic Study of Antonymy in English Texts Chunming Gao School of Foreign Languages, Changchun
University of Science and Technology, China
11

3.O’ZBEK TIIDA ANTONIMLARNING ISHLATILISHI
O’zbek tilida antonimiya hodisasi tilshunoslikda muhim va qiziqarli leksik-
semantic hodisalardan biridir. Antonimiya so’zlar yoki so’z birikmalarining qarama-
qarshi ma’nolarini ifodalaydi va tilning boyligi hamda ifodali kuchini oshirishda katta
rol o’ynaydi. Bu hodisa matnni tushunarli va jonli qiladi, shuningdek, fikrni aniq
yetkazishga yordam beradi. Inson tilni faqat ma’lumot uzatish vositasi sifatida emas,
balki fikrlash va qarama-qarshi tushunchalarni anglash vositasi sifatida ham ishlatadi.
Shu nuqtai nazardan, antonimlar inson fikrlash jarayishi bilan bevosita bog’liqdir.
Misol uchun , katta – kichik, tez – sekin, oq – qora, yaxshi – yomon, baxt – baxtsizlik
kabi so’zlar tilimizda eng ko’p ishlatiladigan antonimlardir va ular matnga qarama-
qarshi obrazlar beradi. Antonimlar turlicha bo’lib, ularni ularning ma’nosini ifodalash
usuli va qarama-qarshilik darajasiga ko’ra turkumlash mumkin.
Eng asosiy turlaridan biri – to’liq antonimlardir . To’liq antonimlar bir-
birining ma’nosini mutlaq qarshi sifatida bildiradi va ular har doim bir-birini inkor
qiladi. Misol sifatida yaxshi – yomon, bor – yo’q, hayot – o’lim, oq – qora, katta –
kichik kabi so’zlarni keltirish mumkin. Bu so’zlar bir-birining qarama-qarshi
tomonlarini aniq ko’rsatadi va ular yordamida yozuvchi matnga qarama-qarshi
obrazlarni kiritadi. Bundan tashqari, qisman antonimlar mavjud bo’lib, ular qarama-
qarshilikni nisbiy tarzda, faqat kontekstga bog’liq holda ifodalaydi. Masalan, issiq –
sovuq so’zlari faqat haroratni ifodalash kontekstida qarama-qarshi bo’ladi, tez – sekin
esa harakat tezligi nuqtai nazaridan qarama-qarshilik hosil qiladi. Shu bilan birga,
ba’zi qisman antonimlar hissiyotlar yoki abstrakt tushunchalar bilan bog’liq bo’lishi
mumkin. Masalan, baxtiyor – g’amgin, mehr – nafrat kabi so’zlar ham qisman
antonimlar sifatida qaraladi.
O’zbek tilida funktsional antonimlar ham uchraydi. Bu turdagi antonimlar
biror faoliyat, jarayon yoki funksiya jihatidan qarama-qarshi ma’noni ifodalaydi.
Masalan, savol – javob, sabab – oqibat, sotib olish – sotish, berish – olish kabi so’zlar
o’z vazifasi bilan qarama-qarshi tushunchalarni yaratadi. Shu turdagi antonimlar,
odatda, mantiqiy qarama-qarshilikni ko’rsatadi va matnga tushunarlilik bagishlaydi.
12

Shuningdek, gradatsion antonimlar mavjud bo’lib, ularning qarshiligi ma’no
darajasi yoki intensivligi orqali ifodalanadi. Misol uchun, katta – o’rta – kichik, ko’p –
biroz – oz, yuqori – o’rtacha – past kabi so’zlar gradatsion antonimlar sifatida
qaraladi. Bu turdagi antonimlar ma’no nuanslarini, darajalarni va o’lchovlarni
ifodalash imkonini beradi. Shu tarzda gradatsion antonimlar matnga yanada aniqlik va
ifodalilik qo’shadi.
Bundan tashqari, tilimizda kontrast antonimlar ham mavjud bo’lib, ular
metaforik yoki obrazli ma’noda qarama-qarshi tushunchalarni ifodalaydi. Masalan,
quvonch – g’am, baxt – baxtsizlik, mehr – nafrat, hayot – o’lim kabi so’zlar kontrast
antonimlar hisoblanadi. Bu turdagi antonimlar ko’pincha adabiyot va she’riyatda
ishlatiladi, chunki ular matnga dramatik ohang, hissiy kuch va qarama-qarshi obrazlar
qo’shadi.
Antonimiya hodisasi faqat so’zlar darajasida emas, balki iboralar va gaplar
darajasida ham namoyon bo’ladi. Masalan, yaxshi ish – yomon ish, quvonchli kun –
qayg’uli kun, yorug, kun – zulmat tun, og’ir ish – yengil ish kabi iboralar ham
antonimik munosabatni bildiradi. Shu tarzda antonimlar matnga nafaqat ma’no, balki
ritm, qarama-qarshilik va dramatik effekt ham beradi.
Tilshunoslar fikriga ko’ra, antonimiya hodisasi inson fikrlash jarayoni bilan
bevosita bog’liqdir. Insonlar narsalarni va hodisalarni bir-biri bilan solishtirib tushunadi,
qarama-qarshi tushunchalarni anglash orqali dunyoni yanada aniqroq qabul qiladi. Shu
sababli antonim so’zlar nafaqat tilning semantik boyligini oshiradi, balki fikrlash
jarayonini ham rivojlantiradi.
Shuningdek, antonimlar matnni tushunarli qilishda, muloqotda fikrni aniq
yetkazishda, his-tuyg’ularni ifodalashda va qarama-qarshi holatlarni ta’kidlashda
muhim vosita hisoblanadi. Masalan, she’riyatda antonimlar yordamida quvonch va
g’am, yorug’lik va zulmat kabi qarama-qarshi obrazlar yaratiladi. Publitsistik matnlarda
esa ular voqealarning ijobiy va salbiy tomonlarini ta’kidlash, qarama-qarshi fikrlarni
solishtirish uchun ishlatiladi.
Antonimiya hodisasi o’zbek tilida nafaqat so’zlarning leksik va semantik
boyligini oshiruvchi vosita, balki tilning ifodali kuchini kuchaytiruvchi muhim
13

fenomen hisoblanadi. Bu hodisa insonning fikrlash qobiliyati bilan chambarchas
bog’liq bo’lib, til va muloqot jarayonining ajralmas qismi sifatida xizmat qiladi.
Antonimlar matnga rang-baranglik, dramatik va stilistik effekt qo’shadi hamda
muloqotda fikrni yanada aniq, tushunarli va jonli shaklda yetkazishga yordam beradi.
Shu sababli o’zbek tilida antonimiya hodisasini chuqur o’rganish va undan to’g’ri
foydalanish til boyligini oshirish, matnni ifodali qilish va o’quvchi yoki tinglovchi
e’tiborini jalb qilishda katta ahamiyatga ega.
O’zbek tilidagi antonimlarning turlari
Yana bir muhim tur — komplementar antonimlar bo’lib, ular orasida oraliq
ma’no bo’lmaydi; ya’ni birining mavjudligi ikkinchisining butunlay yo’qligini
bildiradi . Tirik–o’lik, erkak–ayol, bor–yo’q, ochiq–yopiq kabi juftliklar bunga misol
bo’ladi. Komplementar antonimlarda belgi to’liq qutblanish holatida bo’ladi, bunday
so’zlar ma’nosi mantiqiy qat’iylikka ega. Masalan, biror narsa bir vaqtning o’zida ham
tirik, ham o’lik bo’lishi mumkin emas. Shu bois, komplementar antonimlar mantiqiy
kategoriyalarga eng yaqin tur sifatida baholanadi.
O’zbek tilidagi antonimlarning yana bir turi — konversiv antonimlar yoki
qarama-qarshi munosabat bildiruvchi juftliklar bo’lib, ular bir hodisani ikki nuqtai
nazardan ifodalaydi: sotmoq–sotib olmoq, bermoq–olmoq, ochmoq–yopmoq, kelmoq–
ketmoq, kopaymoq–kamaymoq . Bunday antonimlarning o’ziga xosligi shundaki, ular
o’zaro munosabatga asoslanadi; ya’ni harakat bir tarafdan bajarilsa, boshqa tarafdan
teskari ko’rinishda ifodalanadi.
O’zbek tilshunosligida tez-tez uchraydigan yana bir tur — vektoral
antonimlar , ya’ni yo’nalish bildiruvchi so’zlar juftligi: yuqoriga–pastga, oldinga–
orqaga, chap–o’ng, qayta–oldinga . Bu turdagi antonimlar fazoviy yo’nalish yoki
harakatning qarama-qarshiligini bildiradi. Ular asosan fe’l va ravishlar tarkibida
uchraydi.
Shuningdek, leksik-grammatik antonimlar ham mavjud bo’lib, ular
grammatik shakllar orqali qarama-qarshilik yaratadi. Masalan, biladi–bilmaydi, bor–
yo’q, o’qigan–o’qimagan . Bunda affikslar mazmuniy zidlash vazifasini bajaradi.
Ayrim holatlarda no-, be-, ser - kabi affikslar orqali antonimiya yuzaga kelishi
14

mumkin : tartibli–tartibsiz, foydali–foydasiz, serdaromad–behad . Ular semantik
ziddiyatni grammatik vositalar orqali shakllantiradi.
O’zbek tili lug’at boyligida kontekstual antonimlar ham muhim o’rin
tutadi. Ular odatda lug’aviy ma’noda emas, balki nutq kontekstida qarama-qarshilik
hosil qiladi. Masalan, Uning aytgani — amri, mening aytgani — taklif jumlasidagi
amri–taklif so’zlari ma’nodosh emas, ammo kontekstda bir-biriga qarama-qarshi
vazifada kelmoqda. Badiiy asarlarda, ayniqsa she’riyatda, kontekstual antonimlar
obrazlilikni kuchaytirish uchun juda ko’p qo’llanadi. Alisher Navoiy, Abdulla Qodiriy,
Oybek, Erkin Vohidov va boshqa ijodkorlar asarlarida bu hodisani tez-tez uchratish
mumkin.
Bundan tashqari, o’zbek tilida stilistik antonimlar ham mavjud bo’lib, ular
nutqda kontrast va ta’sirchanlik yaratish uchun qo’llanadi. Ayniqsa, maqollarda:
Yaxshi niyat – yarim davlat, yomon niyat – balo keltirur, Do’st boshga yetar, dushman
toshga yetar singari misollarda stilistik qarama-qarshilik bosh g’oya ifodalanishini
kuchaytiradi. Badiiy tilning ekspressivligini oshiruvchi vosita sifatida stilistik
antonimlar o’zbek tilining obrazli imkoniyatlarini kengaytiradi.
Umuman olganda, o’zbek tilidagi antonimlarning turlari tilning semantik
tizimini boyitadi, fikrni ravshan, kontrast va lo’nda ifodalashga xizmat qiladi.
Antonimiya hodisasi o’zbek tilida nafaqat lug’aviy birliklar darajasida, balki
grammatik va stilistik darajalarda ham namoyon bo’ladi. Shu bois antonimlar tilning
barcha qatlamlarida faol qo’llanadi va til taraqqiyotida muhim rol o’ynaydi.
na juda qisqa va aniq manbasi ko’rsatilgan ma’lumot:
4
O’zbek tilidagi antonimlar ikkita asosiy turga bo’linadi: gradatsion,
komplementar antonimlar. Muallif gradatsion antonimlarni eng keng
qo’llaniladigan tur sifatida ko’rsatadi ( katta–kichik, issiq–sovuq ), komplementar
antonimlarda oraliq ma’no bo’lmasligini ta’kidlaydi ( tirik–o’lik ).
4
Jumaniyozov, M. “O’zbek tilida antonimiya masalalari”, O’zbek tili va adabiyoti,
2005.
15

4. INGLIZ VA O’ZBEK TILLARIDA ANTONIMLARNING O’XSHASH
VA FARQLI JIHATLARI
Ingliz va o’zbek tillarida antonimlarning o’xshash va farqli jihatlarini
qiyosiy o’rganish tilshunoslikda muhim ahamiyat kasb etadi, chunki har ikki
tilning leksik-semantik tizimi qatlamida antonimiya hodisasi keng miqyosda
namoyon bo’ladi. Umuman olganda, antonimlar ma’no jihatdan bir-biriga zid
bo’lgan, qarama-qarshi semantik belgilarga ega birliklar bo’lib, ular tildagi
paradigmatik munosabatlarning asosiy turini tashkil etadi. Har ikki tilda
antonimlarning mavjudligi, ularning nutqiy faoliyatda keng qo’llanishi, fikrni
kuchaytirish, kontrast yaratish, ma’no aniqligini oshirish kabi vazifalarni bajarishi
umumiy jihatlardan biri hisoblanadi. Masalan, ingliz tilidagi big – small, old –
young, hot – cold kabi juftliklar semantik jihatdan o’zbek tilidagi katta – kichik,
keksa – yosh, issiq – sovuq juftliklari bilan to’la mos keladi, bu esa antonimlarning
universal tabiati mavjudligini ko’rsatadi. Har ikki tilda antonimlarning asosiy
turlari – gradatsion, komplementar, konversiv va vektoriy antonimlar mavjud
bo’lib, ular semantik struktura jihatidan deyarli bir xil xususiyatga ega. Gradatsion
antonimlar xarakteri bo’yicha ikki qutb o’rtasida darajalanadigan belgi
mavjudligini bildiradi, masalan ingliz tilidagi long – short o’zbek tilidagi uzun –
qisqa kabi. Komplementar antonimlarda esa bor – yo’q tamoyili ustun bo’lib, alive
– dead, true – false kabi juftliklar o’zbek tilidagi tirik – o’lik, to’g’ri – noto’g’ri
juftlari bilan bir xil mantiqiy asosga ega. Konversiv antonimlar esa o’zaro bir
voqelikning ikki qarama-qarshi nuqtayi nazardan ifodalanishini bildiradi: buy –
sell, lend – borrow kabi; o’zbek tilida esa sotmoq – sotib olmoq, berish – olish
shaklida qo’llanadi. Demak, antonimlarning asosiy turlari har ikki til leksik
tizimida mavjud bo’lib, ular umumiy semantik modellarga asoslanadi.
Biroq, ingliz va o’zbek tillaridagi antonimlarning farqli jihatlari ham
diqqatga sazovordir. Avvalo, ingliz tili analitik til bo’lib, unda antonimlar
ko’pincha so’z o’zgarishisiz mustaqil birlik sifatida yuzaga keladi. Ingliz tilida
prefikslar orqali antonim yasash ham juda faol jarayon bo’lib, un-, in-, im-, ir-,
dis-, non- kabi qo’shimchalar yordamida yuzlab antonimlar hosil qilinadi: possible
16

– impossible, regular – irregular, logical – illogical, happy – unhappy, visible –
invisible, agree – disagree .
O’zbek tilida esa antonimlar ko’proq mustaqil leksik birlik sifatida
shakllangan bo’lib, negatsiya orqali antonim yasash chegaralangan. Masalan,
noilm – ilmsiz kabi negatsion shakllar ba’zan antonim sifatida ishlatilsa ham,
ingliz tilidagidek keng tizim hosil qila olmaydi. O’zbek tilida antonimlarning
asosiy qismi tarixan shakllangan juftliklar orqali yuzaga keladi: oq – qora, bor –
yo’q, yaxshi – yomon . Ingliz tilida esa antonimlarning katta qismi o’zakning
o’zgarmasligi va affikslarning kuchli qo’llanishi bilan hosil bo’lib, bu uning
tipologik xususiyatidan kelib chiqadi. Shuningdek, ingliz tilida binary opposition
tizimi ya’ni ikki qutblik oppozitsiyalar ko’pincha mantiqiy birliklar sifatida
qaraladi, masalan male – female, past – future, win – lose , o’zbek tilida esa ayrim
juftliklar bunday qat’iy mantiqiy juftlik sifatida emas, balki semantik kenglikda
qo’llanishi mumkin.
Bundan tashqari, ingliz tilidagi antonimlar kontekstual ko’rinishda
yanada qat’iy talqin qilinadi, chunki tilning analitik tuzilishi semantik yukning
asosan so’zga berilishiga sabab bo’ladi. O’zbek tilida esa kontekst orqali
antonimlar kengaytirilgan ma’noda talqin qilinishi mumkin, masalan yorug’–
qorong’i juftligi o’zbek nutqida kopincha obrazli ma’nolarga ega: yorug’ hayot,
qorong’i kunlar kabi. Ingliz tilida esa bunday metaforik antonimiya cheklangan va
ko’proq stilistik vosita sifatida ishlatiladi.
5
Ingliz hamda o’zbek tillarida antonimlarning qay darajada ahamiyatligiga
to’xtalib, ularga yangicha nigoh bilan qarashlik va bu haqda qisqacha yoritib
berishlik juda muhim. Antonimiya bu semantik aloqadorlikni ifadalovchi konsept
sifatida muhim lisoniy ahamiyat kasb etadi. Antonimlar odatda juftlik tarzida
iborlarda (Tog`dan kelsang, bog`dan keladi), maqollarda (Dushmaning 1 ta bo`lsa
ham ko`p, do`sting 1000 ta bo`lsa ham kam; East or west, home is best. (Xoh
Sharq bo`lsin, xoh g`arb, o`z uyish baribir yaxshi (o`zbek tili talqinida: o`z uying –
5
ANTONIMLARNING O ‘ZBEK VA INGLIZ TILLARIDAGI TAVSIFI, O‘RNI VA ULARNING TURLI JIHATDAN TASNIFLANISHI
Anvarova Farzonabonu Anvarjon qizi Farg`ona davlat universiteti Ingliz tili va adabiyoti fakulteti,
17

o`lan to`shaging), va boshqa turli adabiy janrlarda (tazod: Bu kun vaslingni tark
ayla, tilar Jannat zohidlar, Berurlar nasyag`a naqdni, u ne nodon xaloyiqtur? Atoyi)
keng foydalaniladi va nutqqa o’ziga xos bezak beradi.
Bundan tashqari, antonimlar til o’rganishda ham o’z o’rniga ega
lisoniy hodisadir. Masalan, “beautiful” (chiroyli so’zi) “not ugly” (xunuk emas)
so’zi bilan izohlanadi. Bir-biriga zid tushunchani ifodalovchi antonim so’ziga
olimlar turlicha ta riflar berganlar. Tilshunos S. J. Smit XIX asrda “antonim”‟
tushunchasiga oddiygina qilib “sinonim” tushunchasining aksi yohud teskarisi deb
ta rif berdi. Keyinchalik esa bu ta rif turli muhokamalarga sabab bo’lgani tufayli
‟ ‟
XX asrga kelib antonim konseptiga aniqlik kiritila boshlandi. Xususan, 1977-yilda
Lyons antonimni “zidlanish va qarama-qarshilik asosiga qurilgan so’zlar
munosabati”- deya ta rif berdi. Masalan, uzoq va yaqin so„zlari o„rtasidagi
‟
aloqadorlik antonimiyani ifodalaydi.
Boshqa bir tilshunos olim Lich esa “antonim va antonimiyani
semantik tushunchalar sifatida ta riflab qarama-qarshi ma nolar o„rtasidagi
‟ ‟
aloqadorlik antonimiya, qarama-qarshi ma noni esa antonym” - deb ataydi.
‟
Xitoylik mashxur tilshunos Hu Zhuanglin oddiygina qilib antonimiya qarama-
qarshilik asosidagi aloqadorlik ekanini tasdiqlaydi. O„zbek tilshunosligida
dastlabki antonimlar tadbiqi o„tgan asrning 70- yillarida R. Shukurov tomonidan
amalga oshirildi va bir-biriga yaqin tushunchalar ya`ni, omonimlik, polisemiya va
antonimiyaning farqlari, ularning leksik-semantik xususiyatlarini o`z ichiga olgan
dastlabki “O’zbek tilida antonimlar” nomli ilmiy asar yozildi. Asarning tahsinga
loyiq joyi shundaki, asarda asosan antonimlarni yasalish jihatidan turlarga
ajratilganligi, ya ni shakl nuqtai nazaridan xosil qilinishi tadbiq etilganligi,
‟
ma noning miqdoriy jihatdan antonimlarning tasniflanishidir.
‟
Antonimlar formal jihatdan xosil bo’lishiga ko’ra quyidagi turlarga
bo„’inadi: leksik antonimlar (uzun-kalta, long-short); affiksal antonimlar (e`tiborli-
e`tborsiz, carefulcareless) hamda sintaktik antonimlar (yuzi yorug` bo`ldi-yuzi
yerga qaradi). Bulardan shunday ma’no anglashiladiki, antonimiya bu ma’lum bir
lison birliklarining o’zaro qarama-qarshiligi.
18

Ingliz tili semantikasi o’zbek tiliga nisbatan qisman murakkabroq bo’lib,
ularda antonimlarning 3 turi mavjud va ular: gradable antonyms-asliy antonimlar
(hot-cold ya`ni, issiq-sovuq); complementary antonymston to’ldiruvchi antonimlar
(inhale-exhale ya`ni, nafas olmoq-nafas chiqarmoq); hamda relational antonyms-
nisbiy antonimlar (doctor-patient ya`ni, shifokor-bemor). S. Usmonov o’zbek
tilshunosligida antonimlarning leksik semantik xususiyatlariga ko’ra tasnifini
birinchi bo’lib boshlab berdi. Uning izlanish natijalari shuni ko`rsatadiki,
antonimlar bir-birini inkor etish darajasiga ko’ra, to’la va yarimga bo’linadi. To’la
antonim ingliz tilidagi gradable (asl, asliy) antonimga to’g’ri keladi. Ular doim bir
konsept doirasida vujudga keladi. Masalan, issiq-sovuq - hamma joyda, do’st-
dushman ham shunday.
Yarim antonimlarda esa o’zaro zidlik kuchsizligi yaqqol sezilib turadi,
lekin bu shuni anglatadiki, ular zidligini kontekstdan anglab olish mumkin.
Masalan: opa-singil (ular umumiy tushuncha-farzand tushunchasi ostida birlashsa-
da, biri ikkinchisisiz ham mavjud bo’lishi mumkin: ular muntazam juftlik
xossasiga ega emaslar, lekin tenglik nuqtayi nazaridan bir xil darajadadirlar).
Bu tushunchalardan shuni xulosa qilish mumkinki, o’zbek tilida ingliz
tilidan farqli ravishda 3 ta leksik-semantik antonimlar turi mavjud ekan. Yana bir
muhim farq shuki, buni ziddiyat ya’ni qarama-qarshilik deb olsak ham to’g’ri
bo’ladi, bizningcha. Ingliz tili grammatikasida antonimlarning uchinchi turi
sanalmish “relational antonyms” (nisbiy) bizning tilda turlicha talqin qilinishi ham
mumkin. Ularni ba’zi tilshunoslar, bizning milliy tilimizda bunday tur mavjud
emas desalar, ba’zi adabiyotlarda esa, ingliz tilidagi “relational antonyms” (nisbiy)
hisoblangan teacher-pupil antonimlari bizda antonim sanalmaydi aksincha,
muallim-o`quvchi shaklida oddiygina “uyadosh so zlar” sirasiga kiradi. Bu‟
mavzuni davom ettirar ekanmiz, o’zbek tili antonimlarining tarkibiga kiruvchi
«sintaktik antonimlar» ya`ni, tom ma noda iboralar asosida qurilgan qarama-
‟
qarshiliklar bizning nutqimizda eng ko’p qo’llaniladigan turlardan sanaladi.
Chunki xalqimiz iboralarga kundalik hayotda ko`p marotaba murojaat qilishadi
desak, mubolag’a bo’lmaydi ( qoli uzun-qo’li kalta , ya’ni, boy-kambag’al
19

ma’nosida). Bu tur ingliz tili grammatikasida mavjud emas. Lekin umuman
olganda, ikki til o’rtasida farqlar borligiga yarasha, yuqorida sanab o`tilgan bir
qancha o’xshashliklarni ham topish mumkin.
6
” O’zbek tilida antonimik juftliklar ko’pincha tarixiy taraqqiyot davomida
shakllangan tayyor birliklar ko’rinishida keladi va ular affiksatsiya orqali
yasalishga nisbatan kamroq uchraydi”
7
“Ingliz tilida antonim yasashning eng faol yo’li — prefiksal negatsiya bo’lib, un-,
dis-, in-, im-, ir- affikslarining qo’llanishi antonimlarning katta qismini tashkil
etadi.”
8
“Ingliz va o’zbek tillaridagi antonimlarning umumiy jihati shundaki, har ikki tilda
gradatsion va komplementar antonimlar eng ko’p uchraydigan turlardir; farqi esa
yasash mexanizmlarida namoyon bo’ladi.”
9
“O’zbek tilida konversiv antonimlar mavjud bo’lsa-da, ingliz tiliga nisbatan
kamroq tizimlashgan; ingliz tilida esa ‘buy–sell’, ‘lend–borrow’ kabi juftliklar
qat’iy semantik oppozitsiyani ifodalaydi.”
6
M. Jo‘rayev – “O‘zbek tilida antonimiya hodisasining leksik xususiyatlari” (2019)
7
A. Xudoyqulova – “Ingliz tilidagi antonimlarning affiksal yasalishi” (2020)
8
R. Abduhalimov – “Qiyosiy leksikologiya: antonimiya masalasi” (2018)
9
Sh. Rashidova – “Ingliz va o‘zbek tillarida konversiv antonimlar” (2021)
20

5. ANTONIMLARNING NUTQDAGI VAZIFASI VA ULARNING
QO’LLANISHI
Antonimlarning nutqdagi vazifasi va qo’llanilishi tilshunoslikda muhim o’rin
tutadi, chunki ular tildagi ma’no munosabatlarini yorqin ifodalashga, fikrning aniqligi
va ta’sirchanligini oshirishga xizmat qiladi. Antonimlar bir-biriga qarama-qarshi
ma’noni ifodalovchi so’zlar bo’lib, ular nutqda voqelikni solishtirish, tafovutlarni
ko’rsatish, predmet va hodisalarning qarama-qarshi tomonlarini ochib berishda muhim
vosita hisoblanadi. Nutqda antonimlarning qo’llanilishi fikrni lo’nda, ravshan va
mantiqan aniq bayon etishga yordam beradi. Bir qarama-qarshilik orqali ikkinchi ma’no
yoritiladi, masalan, yaxshi-yomon, katta-kichik, yorug’-qorong’i kabi juftlar orqali
odam, predmet yoki holatning sifat darajalari ham yorqin ifodalanadi.
nutqda kontrast yasash orqali ta’sirchanlikni kuchaytiradi, obrazlilikni oshiradi, hissiy
ta’sirni boyitadi va mantiqiy bo’yoq beradi.
Adabiy asarlarda ular o’quvchining e’tiborini kerakli nuqtaga qaratish,
voqealarning dramatizmini kuchaytirish yoki xarakterlar orasidagi farqni ko’rsatishda
keng qo’llanadi. Shuningdek, publitsistika va ilmiy uslubda ham antonimlar ikki
tushuncha o’rtasidagi farqni aniq ko’rsatish, ilmiy tahlilni ravshanlashtirish, dalillarni
solishtirish hamda xulosani lo’nda bayon etishda muhim vazifani bajaradi.
Antonimlarning nutqdagi yana bir vazifasi umumiy ma’no maydonini yaratishdir, ya’ni
ular o’xshash semantik guruhga mansub tushunchalarni tizimli ko’rsatadi. Masalan,
hayot–o’lim, sovuq–issiq, tinchlik–urush kabi antonimlar ikki qutb ma’noni bir tizimda
birlashtirib, voqelikning murakkab tabiatini to’laroq ifodalaydi. Og’zaki nutqda
antonimlar suhbatning tabiiy ravishda rivojlanishiga, fikrni tez va aniq yetkazishga
xizmat qiladi, tinglovchi e’tiborini ushlab turadi.
Badiiy nutqda esa ularning emotsional va ekspressiv vazifasi kuchli bo’lib,
ular badiiy obraz yaratishda, tasvirni jonlantirishda, qahramonning ruhiy holatini
ochishda keng qo’llanadi. Shuningdek, maqol va matallarda ham antonimlar juda faol
ishlatiladi, chunki qarama-qarshi tushunchalar orqali xalqning hayotiy tajribasi, pand-
nasihatlari qisqa va lo’nda shaklda yetkaziladi: Yaxshilikka-yaxshi javob, Yomon bo’lsa
— yo’ldan ozar, yaxshi bo’lsa — elga bozar kabi misollar buning isbotidir. Nutqda
21

antonimlarning yana bir funksiyasi baholash ma’nosini kuchaytirishdir. Qarama-qarshi
tushunchalar orqali nutq sohibi bir holatni maqtaydi yoki tanqid qiladi, shu bilan birga
o’quvchi yoki tinglovchida aniq tasavvur uyg’otadi. Masalan, toza emas, balki iflos,
kuchsiz emas, balki kuchli kabi konstruksiyalar fikrning kuchini oshiradi.
Antonimlarning qo’llanilishi tilning mantiqiy strukturasini mustahkamlaydi, semantik
tizimning yaxlitligini saqlaydi, fikrni rang-barang va ta’sirchan qiladi. Shu bois
antonimlar nafaqat leksikani boyituvchi vosita, balki stilistik imkoniyatlarni
kengaytiruvchi muhim birliklar sifatida ham qadrlanadi.
10
Antonimlarning tilshunoslikdagi ahamiyati. Antonimlar, tilning semantik
tuzilishida muhim rol o’ynaydi. Ular ma’no boyligini oshiradi va muloqot jarayonida
aniq tushunishga yordam beradi. Misol uchun, antonimlar yordamida nutqdagi
nuanslarni ifodalash mumkin, bu esa xabarni yanada chuqurroq va osonroq tushunishga
olib keladi. Antonimlar so’zlar o’rtasidagi qarama-qarshilikni ifodalaydi, bu esa tilni
boyitadi. Ular yordamida ifoda va tushunchalar yanada aniqroq va rang-barangroq
bo’ladi. Misol uchun , kattalik va kichiklik so’zlari bir-biriga nisbatan taqqoslanadi, bu
esa ularning ma’nosini chuqurlashtiradi.
Nutq jarayonida antonimlar ko’pincha muloqotning aniq va tushunarli
bo’lishiga yordam beradi. Ular fikrlarni ta’kidlash va o’zaro farqlarni ko’rsatish uchun
ishlatiladi. Misol uchun, ma’lumotli va malumotsiz so’zlari o’rtasidagi farq muhokama
jarayonida fikrlarni yanada kuchliroq taqdim etishga imkon beradi. Antonimlar,
so’zlarning semantik tuzilishini tahlil qilishda muhim ahamiyatga ega. Ular o’rtasidagi
munosabatlar tilshunoslar uchun so’zlarning ma’nosi va ularning bir-biriga ta’sirini
o’rganishda qo’l keladi. Bunday tadqiqotlar tilning dinamikasini tushunishga yordam
beradi. Antonimlarning qo’llanishi. Antonimlar ko’plab tillarda keng qo’llaniladi. Ular
asarlar, she’rlar va boshqa adabiyotlarda ko’plab misollar bilan tasdiqlangan.
Antonimlar yordamida mualliflar o’z fikrlarini yanada kuchli va qiziqarli tarzda
ifodalaydilar. Bunday usullar orqali o’quvchining e’tiborini jalb qilish va ularni fikr
yuritishga undash mumkin. Antonimlar nutqda aniq fikrlarni taqdim etishda muhim rol
10
TA’LIM VA INNOVATSION TADQIQOTLAR ILMIY VA ILMIY TEXNIK ONLAYN KONFERENSIYA ANTONIMLARNING
XUSUSIYATLARI Feruza Abduraximova Farg‘ona davlat universiteti o‘qituvchisi Marhabo Ahmedova Farg‘ona davlat
universiteti talabasi
22

o’ynaydi. Ular yordamida fikrlarni ta’kidlash va muayyan nuqtai nazarni aniq ifodalash
mumkin. Masalan: Unga bu masala qiziq emas, balki juda muhim . Bu yerda qiziq emas
va muhim so’zlari o’rtasida qarama-qarshilik mavjud, bu esa muloqotni kuchaytiradi.
Antonimlar adabiyotda o’zgaruvchanlik va dramatik effekt yaratish uchun
qo’llaniladi. Mualliflar qarama-qarshi tushunchalarni taqqoslab, xarakterlar va
voqealarni yanada qiziqarli va hissiyroq ifodalashadi. Misol uchun: U allaqachon
omadli, lekin umidsizlarning ko’ziga qaraganda, u juda baxtsiz . Bu misolda omadli va
umidsiz , baxtsiz so’zlari o’rtasidagi antonimlar muallifning g’oyasini kuchaytiradi.
Antonimlar psixologik jihatdan ham muhim ahamiyatga ega. Ular yordamida hissiy
holatlarni va his-tuyg’ularni aniqroq ifodalash mumkin. Masalan: Uning quvonchi va
qayg’usi bir-birini to’ldirib turardi . Bu holatda quvonch va qayg’u so’zlari o’rtasidagi
antonimlar hissiy kontrastni yaratadi.
Kun tartibida va kundalik muloqotda Kundalik muloqotda antonimlar
ko’pincha foydalaniladi, bu esa suhbatni qiziqarli va dinamik qiladi. Misollar: Bugun
havo juda issiq, lekin kecha sovuq edi . U yaxshi ijrochidir, lekin boshqa bir ijrochi
yomon. Ush bu misollarda antonimlar yordamida voqealarning o’zgarishi va qarama-
qarshiliklar ta’kidlanadi. Nutq jarayonidagi roli. Nutq jarayonida antonimlar mantiqiy
tuzilishni ta’minlaydi. Ular orqali so’zlar o’rtasidagi bog’lanish va farqlar keltirib
chiqariladi, bu esa fikrlar va g’oyalarni aniq va tushunarli qilishda yordam beradi.
Antonimlar o’rtasidagi qarama-qarshilik nutqda aniq ma’nolarni ifodalashga
yordam beradi. Misol uchun, sovuq va issiq so’zlari biror bir holatni aniq tasvirlashda
bir-birini to’ldiradi: U sovuq kunda issiq choy ichdi. Bu yerda antonimlar yordamida
holatning ikki qarama-qarshi tomoni ifodalanadi.
Antonimlar nutqda hissiy ta’sirni kuchaytiradi. Qarama-qarshi tushunchalar
o’rtasidagi o’zaro bog’lanish o’quvchining yoki tinglovchining hissiyotlariga ta’sir
ko’rsatadi: U juda baxtli, lekin bir vaqtning o’zida juda yolg’iz. Bu misolda baxtli va
yolg’iz antonimlari yordamida ichki muammolar va hissiyotlar aniq ifodalanadi.
Antonimlar nutqdagi mantiqiy tuzilmani ta’minlaydi. Ular fikrlar o’rtasidagi
bog’lanishlarni ko’rsatadi va muloqotda oqilona struktura yaratadi: U muvaffaqiyatga
23

erishdi, lekin ko’plab qiyinchiliklarga duch keldi. Bu misolda antonimlar fikrlar
o’rtasidagi mantiqiy bog’lanishni ta’minlaydi.
Antonimlar yordamida kontrastlar yaratish mumkin, bu esa nutqni yanada
jozibador va qiziqarli qiladi. Masalan: Hayotda ba’zan quvonch, ba’zan esa qayg’u
mavjud. Bu holda quvonch va qayg’u antonimlari yordamida hayotning ikki qarama-
qarshi tomoni taqdim etadi
Antonimlar tilshunoslikda muhim ahamiyatga ega bo’lib, ular so’zlarning ma’nolarini
boyitish va ifodalarni yanada kuchliroq qilishda yordam beradi. Ularning turlari va
qo’llanish kontekstlari tilni yanada rivojlantirishda muhim rol o’ynaydi. Shunday qilib,
antonimlar tilshunoslikning ajralmas qismi bo’lib, ularning o’rganilishi tilni chuqurroq
tushunishga va uning boyligini oshirishga yordam beradi.
11
Antonimlar lisoniy tizimning mantiqiy tuzilmasini tashkil etuvchi asosiy
birliklardan ekani, ularning qarama-qarshilik yaratish orqali insonning konseptual
dunyoqarashini shakllantirishda ishtirok etishi qayd etilgan. Unga ko’ra,
antonimlar tasavvur doirasida “qutblilik prinsipi”ni yuzaga chiqaradi, ya’ni
voqelikdagi hodisalar ikki qutb — ijobiy va salbiy, yuqorilik va pastlik, kuchlilik
va kuchsizlik, yaxshilik va yomonlik kabi ko’rinishlarda ongda tartiblanadi. Bu
nuqtai nazardan olganda, antonimlar nafaqat lingvistik kategoriya, balki kognitiv
tizimning ajralmas qismidir. Lyons antonimlarning nutqdagi vazifasiga alohida
to’xtalib, ularning eng asosiy roli kontrast yaratish ekanini ta’kidlaydi. U
kontrastni semantikaning universal kategoriyasi deb biladi va har bir tilning leksik
tizimida qarama-qarshiliklar fikrni aniqlashtirish, tasvirni kuchaytirish, mantiqiy
chegaralarni belgilash uchun zarurligini qayd etadi. Olimning fikricha, antonimlar
nutqda fikrning yonalishini tashkil etadi, kommunikativ ta’sirchanlikni oshiradi,
tinglovchining e’tiborini kerakli nuqtaga qaratadi. Ayniqsa, baholash mazmuniga
ega antonimlar good–bad, honest–dishonest kabi so’zlovchining ijtimoiy-madaniy
pozitsiyasini bildiradi. Lyons bu jarayonni evaluative opposition deb ataydi.
11
J. Lyonsning “Semantics” (1977)
24

Lyons shuningdek, antonimlarning kognitiv tilshunoslik nuqtai nazaridan
ahamiyatini ham ko’rsatadi. Uning fikricha, antonimlar inson ongining
kategoriyalash mexanizmidan kelib chiqadi, ya’ni inson voqelikni aynan qarama-
qarshi tushunchalar orqali anglaydi va ularni mental maydonga joylaydi. Bu
jarayon orqali til fikrlashga ta’sir qiladi va fikrlash tilda aks etadi. Lyons buni til va
tafakkurning o’zaro moslashgan strukturalari deb ataydi. Bu nuqtai nazarga ko’ra,
antonimlar inson tafakkurining kognitiv xaritasida bir juft bo’lib joylashadi va
mazmunni tartiblash mezoniga aylanadi.
Lyons badiiy va nutqiy uslublarda antonimlarning stilistik imkoniyatiga
ham e’tibor qaratib, ulardan foydalanish antiteza, kontrastiv tasvir, ritmik
parallelizm, emotsional kuchaytirish kabi usullarda ifodalanganini ko’rsatadi.
Uning fikricha, antonimlar badiiy nutqda kuchli ekspressiv vosita bolib, ular
dramatik keskinlikni yaratadi, qahramonning ruhiy holatini chuqurroq yoritadi,
voqealardagi ziddiyatni jonli ko’rsatadi. Bu jarayon adabiy matnning semantik
zichligini oshiradi.
Lyonsning umumiy xulosasiga ko’ra, antonimlar til sistemasining faqat
leksik elementi emas, balki ma’no, tafakkur, konseptual tasnif va nutq jarayonining
umumiy mexanizmlarini shakllantiruvchi universal fenomen sifatida qaralishi
kerak. Ularning nutqdagi qo’llanishi fikrni lo’nda va aniq yetkazish, mantiqiy
struktura yaratish, semantik chegaralarni chizish, badiiy tasvirni kuchaytirish va
insonning dunyoni idrok etish mexanizmini til orqali ifodalashda muhim ahamiyat
kasb etadi.
25

12
Antonimlar pragmatik nuqtai nazardan tahlil qilinib, ularning diskursdagi
dinamik xatti-harakatlari chuqur o’rganiladi. Murphyga ko’ra, antonimlar faqat
lug’aviy hodisa emas, balki nutq jarayonida ma’lumot oqimini tartibga soluvchi
strategik birlikdir. U antonimlarning suhbatdagi “tema–rema” munosabatiga ta’sir
ko’rsatishini, ya’ni ular yordamida so’zlovchi o’z fikrining markazini belgilashini
ta’kidlaydi. Misol uchun, He is not weak, he is strong kabi konstruksiyalar birinchi
qismda e’tiborni rad etishga, ikkinchi qismda esa kerakli ma’noni ta’kidlashga
xizmat qiladi. Murphy buni “contrastive focus” deb ataydi.
Uning fikricha, antonimlar suhbatning rivojiga yo’naltiruvchi kuch bo’lib,
mavzuni keskin o’zgartirish, e’tiborni muhim elementga qaratish va muloqot
maqsadini ochiq ifodalashda muhim rol o’ynaydi. Shuningdek, Murphy
antonimlarni kognitiv tilshunoslik bilan bog’lab, ular insonning mental
kategoriyalarini tashkil etuvchi asosiy vositalardan biri ekanini ko’rsatadi. Unga
ko’ra, odam dunyoni ko’pincha qarama-qarshi juftlar orqali idrok qiladi, shuning
uchun antonimlar tilning tabiiy qurilishida asosiy o‘rin tutadi. Murphy
antonimlarning diskursdagi emotsional vazifasini ham chuqur tahlil qiladi va ular
tildagi baholovchilik tizimining markazida turishini ta’kidlaydi.
12
L. Murphy va A. Koskelaning “Key Terms in Semantics” (2010)
26

Xulosa
Tilshunoslik fanida antonimiya tushunchasi so’zlar o’rtasidagi semantik
qarama-qarshilikni ifodalovchi eng qadimgi va eng universal kategoriyalardan biri
hisoblanadi. Bu hodisa faqatgina lug’aviy birliklarning ma’nosini tartiblash bilan
cheklanmay, balki inson tafakkurining asosiy kategoriyalaridan birini tashkil etadi.
Chunki inson borliqni, hodisa va narsalarni doimo qarama-qarshi qutblar orqali
anglaydi: issiq–sovuq, yorug’–qorong’i, kuchli–kuchsiz, katta–kichik, yaxshi–
yomon, hayot–o’lim kabi dual strukturalar inson tafakkuri va idrokining tabiiy
modelidir. Shu sababli antonimiya hodisasi tilning ichki semantik tizimini
tushunish uchun asosiy kalitlardan biridir. Antonimlar tilning konseptual
tuzilmasini shakllantiradi, fikrning mantiqiy standartlarini belgilaydi, nutqning
mazmuniy va stilistik imkoniyatlarini kengaytiradi.
Ingliz tilshunosligidagi tadqiqotlar, xususan J. Lyons, Cruse, Murphy va
boshqa olimlarning qarashlari antonimiyani uch asosiy turga ajratadi: gradatsion,
komplementar va konversiv antonimlar. Gradatsion antonimlar uzluksiz shkala
bo’yicha farqlanadi va ularning orasida oraliq ma’nolar bo’ladi (hot–cold, tall–
short, happy–sad). Bu turdagi antonimlar o’lchov, sifat darajalari, intensitetni
ifodalashda juda muhim bo’lib, ingliz tilida ilmiy-texnik matnlardan tortib muloqot
uslublarigacha keng qo’llanadi. Komplementar antonimlar esa birida mavjudlik
ikkinchisining mutlaq yo’qligini bildiradigan qutbli sifatga ega ( alive–dead, legal–
illegal, true–false). Ular mantiqiy tasnif tizimiga tayanadi va tushunchalarni qat’iy
chegaralaydi. Konversiv antonimlar esa bir xil munosabatning ikki nuqtadan
ko’rinishidir: buy–sell, lend–borrow, husband–wife, teacher–student . Bu juftlar
tilning ijtimoiy, iqtisodiy, ijtimoiy-psixologik munosabatlarni ifodalashdagi
imkoniyatlarini kengaytiradi. Ingliz tilida aynan konversiv antonimlar pragmatik
ma’nolarni, rol almashinuvi, ijtimoiy pozitsiyalarni ko’rsatishda eng faol
ishlatiladi.
Antonimlarning nutqdagi vazifasi esa har ikki tilda nihoyatda keng. Ular
mantiqiy aniqlik, tushunarlilik, kontrastiv ifoda, baholash, ekspressiv ta’sirchanlik,
dramatizm, qarama-qarshilik, polemika, taqqoslash va uzviy semantik uyg’unlikni
27

kuchaytiradi. Badiiy nutqda antonimlar obraz yaratishning eng unumli
vositalaridan biri bo’lib, ular predmetning ikki qutbini bir vaqtda yoritish orqali
mazmuniy intensivlikni oshiradi. Hayot va o’lim, yorug’lik va zulmat, yaxshilik va
yomonlik o’rtasidagi kurash, sevgi nafratga aylanishi kabi munosabatlar
voqealardagi ziddiyatni chuqur ochib beradi. Ilmiy matnda esa antonimlar
tushunchalarni aniqlashtiradi : konkret–abstrakt, aktiv–passiv, majburiy–ixtiyoriy,
normal–anomaliyali. Ular kategoriyalarni chegaralashda, argumentatsiya qilishda,
ilmiy dalillarni isbotlashda ham muhim ahamiyatga ega.
O’zbek tilida ham antonimlar juda boy va faol ishlatiladi. O’zbek tilidagi
antonimiya tizimi milliy mentalitet, xalq og’zaki ijodi, adabiy til va tarixiy-
lingvistik tajriba bilan chambarchas bog’langan. O’zbek tilida lug’aviy antonimlar
juda ko’p : katta–kichik, issiq–sovuq, boy–kambag’al, oq–qora, yaxshi–yomon,
uzoq–yaqin, tez–sekin . Bular so’zlarning o’z ma’nosiga tayanadi. Grammatik
antonimlar esa negatsiya, affikslar va inkor shakllari orqali yasaladi: bor–yo’q,
kelmoq–kelmaslik, bilmoq–bilmaslik, sevmoq–sevmayman kabi. Ozbek tilida
antonimlar, ayniqsa, maqollarda eng ko’p uchraydi: Yaxshi bilan yomon bilinadi,
Kambag’al to’yga borar, boy uyda o’ltirar, Oq bilan qora bir bo’lmas . Bu
maqollarda faqat semantik qarama-qarshilik emas, balki hayot falsafasi, axloqiy
qoidalar, milliy mentalitet, xalqning ijtimoiy dunyoqarashi mujassam.
Shuning uchun o’zbek tilida antonimlar tilning faqat grammatik va leksik
qatlamini emas, balki lingvomadaniy xotirasini ham aks ettiradi.
Har ikki tilni qiyosiy tahlil qilish shuni ko’rsatadiki, antonimiya barcha
tillarga xos umumiy fenomen bo’lsa-da, uning namoyon bo‘lishi til strukturasining
o‘ziga xos jihatlari, madaniyatga xos tafakkur modeli, stilistik an’ana va
psixolingvistik omillar bilan belgilanadi. Ingliz tilida antonimlar ko’proq mantiqiy,
kategoriyalangan, tizimli va ilmiy yondashuv asosida qo’llansa, o’zbek tilida ular
hissiy, obrazli, majoziy va folklor asosidagi ekspressivlik bilan ajralib turadi.
Ingliz tilida antonimlarning konversiv turi juda rivojlangan bolsa, o’zbek tilida
lug’aviy antonimlar folklor va adabiy asarlarda eng faol ishlatiladi. Bu farqlar har
28

ikki tilda antonimlar semantik tizimning asosiy bo’g’ini bo’lishiga qaramay,
ularning qo’llanishidagi milliylik unsuri qanday ifodalanishini ko’rsatadi.
Umuman olganda, antonimiya hodisasi tilning semantik boyligini oshiradi,
fikrni tartibga soladi, mazmunni aniq chegaralashga yordam beradi, nutqning
ta’sirchanligini kuchaytiradi va inson tafakkurining dual tabiatini tilda ifodalaydi.
Ingliz va o’zbek tillarida antonimlarning turlari, ularning nutqdagi vazifalari va
qo’llanilishining o’ziga xosligi shuni ko’rsatadiki, qarama-qarshilik tilning eng
muhim, eng barqaror va eng mazmunli semantik kategoriyalaridan biri bo’lib
qoladi. Antonimlar konseptual fikrlashning asosi, mantiqiy chegaralash vositasi,
nutqni ixchamlashtiruvchi va boyituvchi mexanizm, badiiy tilning eng muhim
ifoda vositalaridan biri sifatida har ikki tilda o’zining beqiyos o’rniga ega.
29

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Akbarov A. Leksikologiya asoslari. Toshkent: O’zbekiston Milliy universiteti
nashriyoti, 2018.
2. Arnold I. V. The English Word. Moscow: Higher School Publishing House,
1986.
3. Cruse D. A. Lexical Semantics.Cambridge University Press, 1986.
4. G’ulomov A., Mengliyev B. Hozirgi o’zbek adabiy tili. Toshkent: O’qituvchi,
2010.
5. Lyons J. Semantics. Cambridge: Cambridge University Press, 1977.
6. Murphy M. L. Semantic Relations and the Lexicon. Cambridge University
Press, 2003.
7. Oxford Advanced Learner’s Dictionary. Oxford: Oxford University Press, 2020.
8. Qodirov R. O’zbek tili leksikologiyasi. Toshkent: Fan, 1999.
9. Rahmatullayev Sh. O’zbek tili semasiologiyasi. Toshkent: Universitet, 2005.
10. Shomaqsudov A., Rustamov A. Hozirgi o’zbek adabiy tili. Toshkent:
O’zbekiston, 1995.
11. Yuldashev M. Umumiy tilshunoslikka kirish. Toshkent: O’qituvchi, 2012.
12. Yule G. The Study of Language. Cambridge University Press, 2016.
30

Ingliz va o’zbek tillarida antonimiya hodisasi

Sotib olish