Iqtisodiy ta’limotlar tarixi - Экономика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	1.3MB
Покупки	0
Дата загрузки	22 Сентябрь 2023
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Экономика

Iqtisodiy ta’limotlar tarixi

Купить

IQTISODIY TA’LIMOTLAR TARIXI

IQTISODIY TA’LIMOT TARIXI PREDMETI VA O’RGANISH USULLARI. QADIMGI DUNYO VA FEUDAL JAMIYATNING IQTISODIY TA’LIMOTLARI . • 1.”IQTISODIY TA’LIMOT TARIXI” FANINING PREDMETI. • 2.FANNING O’RGANISH USLUBIYATI (METODOLOGIYASI). • 3.QADIMGI SHARQDAGI IQTISODIY G’OYALAR. • 4.ANTIK DUNYO IQTISODIY QARASHLARI • 5. ARAB VA G’ARBIY YEVROPA DAVLATLARIDA FEODALIZM DAVRIDAGI IQTISODIY G’OYALAR. • 6.IX-XV ASRLARDA O’RTA OSIYODAGI IQTISODIY FIKRLAR .

vazifalari Farazlarni xulosaga bo’lashni o’rganish yangi g’oyalarni shahkllantirish. Iqtisodiy dunyo qarash shaxsning dunyodagi voqeliklarni o’z ongida aks ettirishni o’rgatadi. maqsadlari O’ganishdagi malum obyektiv va subyektiv kamchiliklarni kamaytirish Barcha manbalaridan to’laqonli foydalanib aniqlashtirish.

1 . IQTISODIY TA’LIM OTLAR TARIXI FANINING AHAMIYATI VA MAQSADI IQTISODIYOT BAYNALMILAL HODISA BO‘LIB, UNING OLDIDA TURGAN VAZIFALAR BARCHA XALQLAR UCHUN BIR XIL, AMMO ULAR RIVOJLANISH DAVOMIDA TURLICHA NATIJALARGA ERISHGANLAR. «IQTISODIY TA’LIMOTLAR TARIXI» FANIDA AYRIM OLIMLAR, DAVLAT ARBOBLARI TOMONIDAN ILGARI SURILGAN G‘OYA, QARASH, NAZARIYA, QONUN, TA’LIMOT, KONSEPSIYALAR INSONIYAT TARAQQIYOTINING TURLI BOSQICHLARIDAGI IJTIMOIY QATLAMLAR, SINFLAR VA BOSHQA GURUHLAMING MANFAATLARI NUQTAYI NAZARIDAN TARIXIY RIVOJLANISHI TADQIQ ETILADI. IQTISODIY TA’LIMOTLAR TARIXI» FANINI O‘RGANISH MANBALARI TURLI-TUMAN BO‘LIB, QADIMGI ARXEOLOGIK TOPILMALAR, MODDIY NE’MATLAR, QOYA VA BINO DEVORLARIDAGI RASMLAR, CHIZMALAR VA XALQ OG‘ZAKI IJODI NAMUNALARI MUHIM AHAMIYATGA EGA. AMMO BU FANNING ENG MUHIM MA

2.FANNI O’RGANISH USLUBIYATI • MERKANTILIZM - JAMIYATNING BOYLIGI PULDAN, OLTINDAN IBORAT BO‘LIB, U SAVDODA, «ASOSAN TASHQI SAVDODA PAYDO BO‘LADI VA KO‘PAYADI», DEB TUSHUNTIRADI. MERKANTILIZM — ITALYANCHA «MERCANTE» SO‘ZIDAN OLINGAN BO‘LIB, «SAVDOGAR» MA’NOSINI ANGLATADI. BU OQIMNING NAMOYONDALARI UIL STAFFORD, TOMAS MEN, ANTUAN MONKRETEN, JON LOU, GASPAR SKARUFFI VA BOSHQALAR HISOBLANADI. • MONETARIZM - (M. FRIDMAN) IQTISODIYOTNI BOSHQARISHNI PUL MUOMALASINI TARTIBGA SOLISH ORQALI AMALGA OSHIRISH MUMKINLIGINI ASOSLAB BERADI. • INSTITUTSIONALIZM TARAFDORLARI (T.VEBLEN, J.GELBREYT) FIKRIGA KO‘RA XO‘JALIK YURITUVCHILAR O‘RTASIDAGI MUNOSABATLAR NAFAQAT IQTISODIY, BALKI NOIQTISODIY OMILLAR TA’SIRIDA VUJUDGA KELADI. SHU SABABLI IQTISODIYOTGA MUASSASAVIY O‘ZGARISHLAR ORQALI HAM TA’SIR KO‘RSATISH

SOTSIAL-UTOPISTLAR (A.SEN-SIMON, SHARI FURE, ROBERT OUEN) KAPITALIZMNI TANQID QILIB, XUSUSIY MULKCHILIKNI YO‘Q QILISH, ISHLAB CHIQARISH, TAQSIMOT VA ISTE’MOLNI QAYTA TASHKIL ETISH VA ADOLATLI TUZUM (INDUSTRIAL JAMIYAT, GARMONIK JAMIYAT, KOMMUNIZM) O‘MATISH TALABI BO’LADI. MARKSIZM JAMIYAT TARAQQIYOTIGA TABIIY TARIXIY JARAYON DEB QARAB, IJTIMOIY- IQTISODIY FORMATSIYALAR, ULAMING VUJUDGA KELISHI, RIVOJLANISHI VA BOSHQASI BILAN ALMASHINISHI SABABLARI TO‘G‘RISIDAGI TA’LIMOTNI HAMDA QO‘SHIMCHA QIYMAT NAZARIYASINI YARATADI. MARJINALIZM VAKILLARI (MARGINAL-ME’YORIY, QO‘SHILGAN) — TOVAR NAFLILIGI, QO‘SHILGAN MEHNAT YOKI RESURS UNUMDORLIGINING PASAYIB BORISHI NAZARIYALARINI ISHLAB CHIQQAN. KEYINGI TOVAR NAFLILIGINING KAMAYIB BORISH QONUNI BU OQIMNING ASOSIY TAMOYILI HISOBLANADI. SHUNGA KO‘RA NARX X

QADIMGI SHARQDAGI IQTISODIY G’OYALAR . DAVR TAVSIFI. MILODDAN OLDINGI III MING YILLARDA YUZAGA KELGAN ILK TAMADDUNLAR DASTLAB MISR, IKKI DARYO ORALI DAVLATLARIDA, KEYINCHALIK OSIYONING BIR QATOR DAVLATLARIDA TARQALIB, MO„AYYAN TURDAGI INSONLAR JAMIYATI SHAKLINI YUZAGA KELTIRGAN. BU HOLAT KEYINCHALIK BOSHQA BA`ZI QADIMIY DAVLATLARDA HAM KUZATILA BORDI. XUSUSAN, EVROPADA (KRIT), AMERIKADA (MAYYA, AYTEK, INKLAR DAVLATLARI) VA AFRIKADA (MISR) KABILAR. BU DAVLATLARDA ASOSIY ISHLAB CHIQARISH VOSITALARI, ER VA SUG`ORISH TIZIMLARI, DAVLATGA TEGISHLI BO`LIB, DAVLATCHILIK MUTLOQ MONARXIYA KO`RINISHIDA AMAL QILGAN. ASOSIY ISHLAB CHIQARUVCHI KUCHLAR JAMOALARGA BIRLASHGAN HUNARMANDLAR VA ERKIN DEHQONLAR BO`LIB, ULAR SOLIQ TO`LAB MA`LUM BIR MEHNAT MAJBURIYATLARINI BAJARISHGAN. QULLAR ESA ISHLOVCHILARNIN

Asosiy nazariy qonuniyatlar Boylik . Iqtisodiyot fani rivojlanishining barcha bosqichlaridagi asosiy muammosi boylikdir (yoki uning turli interpretatsiyalari – daromad, foyda, foydalilik). Iqtisodiyot fanida “iqtisodchi garchi o`zi kambag`al bo`lishiga qaramay, boy bo`lish borasida maslahatlar beruvchi mutaxassisdir” degan aksioma mavjud. Iqtisodiyot nazariyasida boylik muammosi turli jabhalarda - shaxs, jamoa, (firma) va jamiyat darajalarida ko`rib chiqiladi. Boylik orttirish usullari. So`z davlat boyligi haqida ketar ekan, boylik asosan xalqdan yig`ib olinadigan soliqlar xisobiga shakllanishini e`tibordan qochirmagan holda Qadimgi Sharq asarlarida, asosan soliqlarni undirishni takomillashtirish borasidai tavsiyalar bilan cheklangan. Mazkur tavsiyalar jamiyatni tashkil etuvchi uch tabaqa

4. Antik dunyo iqtisodiy ta‟limotlari Qadimgi Yunoniston va Qadimgi Rim antik jamiyati, xususiy mulk xukmronligiga asoslangan barqaror natural xo`jalik faoliyatiga ega jamiyat edi. Bu jamiyatda qullar mehnatidan keng foydalanilgan. Siyosiy tizim sifatida demokratiya qo`llanilib, hattoki Rim imperiyasida jiddiy demokratik institutlar amal qilgan. Qadimgi Yunon falsafasi Evropa fani asosini tashkil etib, antik jamiyat, madaniyati va fan sohalarida ulkan yutuqlarga erishgan, hamda u ham tabiiy, ham gumanitar fanlar asosida yotgan. Predmet va uslub. Antik jamiyat iqtisodiy fikrlari o`sha davrdagi mashhur falsafiy asarlarida yoritilgan bo`lishi mumkin. Jamiyatning iqtisodiy masalalari Qadimgi Yunon faylasuflari Platonning (miloddan avvalgi 428-348 yillar), qalamiga mansub “Davlat va qonunlar”

Asosiy nazariy jihatlar Boylik. Qadimgi Sharq iqtisodiy fikridan farqli o`laroq, antik jamiyatda iqtisodiy fikrlar davlat boyligi haqida emas, balki inson boyligi haqida yuritilgan. Bunda asosiy diqqat e`tiborda iste`mol predmetlari bo`lgan. Masalan Aristotel` asarlarida, hayot uchun zarur bo`lgan iste`mol buyumlari davlat uchun ham, oila uchun ham umumiy tushuncha sifatida qabul qilingan. Bundan xulosa qilish mumkinki Qadimgi Yunon faylasuflari insonning ehtiyojlari qondirilganda boy xisoblanishadi, inson ehtiyojlari qanchalik tez qondirilsa ular boylikka Shu darajada tezroq erishadi. Mehnat taqsimlanishi . Mehnat taqsimoti masalasida qadimgi Yunon mutaffakkirlari tomonidan turli jixatdan taxliliy fikrlar berilgan. Masalan Ksenofont, mehnat tabaqalanishini bozor hajmi va mahsulot sifatiga

Mablag` (Kapital). Aristotel`ning fikricha, pul bu shartli predmetdir. Aristotel pulning kelib chiqishi haqida quydagi fikrni keltiradi. Pul (tanga) umumiy kelishuv asosida paydo bo`lgan. Demak, pul, bu sun`iy, vosita bo`lib, insonlar tomonidan ayirboshlash savdo qulayligi uchun yaratilgan predmetdir. Yunon faylasuflari, pulning uchta vazifasini ajratishgan. * Muomila vositasi, ya`ni bunda pul ikkita tovarni almashinuvini birlashtiradi; * O`lchov vositasi (tanga ham ikki predmetni tenglashtiruvchi o`lchov shartli belgisidir) * Boylik orttirish vositasi. Boylik orttirish vositasi vazifasiga Platon ham Aristotel` ham salbiy munosabatda bo`lishgan, Chunki jarayonda pul, o`zining asosiy vazifasi, ya`ni almashinuv vazifasini bajarmaydi. Boylik orttirishga nisbatan salbiy munosabati borasida Ari

5. Arab-islom mutafakkirlari iq tisod iy fikr lari 0 ‘rta asr davriga (feodalizm) kelib iqtisodiy hodisa va jarayonlami ancha to‘g‘ri aks ettirgan iqtisodiy g‘oya va nazariyalar shakllandi va rivojlandi. Ular o‘sha davr ijtimoiy, iqtisodiy rivojlanishidan kelib chiqqan holda o‘ziga xos xususiyat kasb etadi. Bunday xususiyatlardan biri eng awalo, iqtisodiy g‘oya va nazariyalarda diniy qarashlarning ustunligidir. 0 ‘sha davrda xo‘jalik hayotidagi diniy-axloqiy me’yorlar, ulaming bozor iqtisodiy munosabatlari va ijtimoiy tizimda demokratik tamoyillaming o‘matilishiga to‘sqinlik qilishi yangi iqtisodiy g‘oya, nazariyalaming din “pardasiga o‘rab” berilishiga sabab bo‘lgan. Arab mamlakatlarida feodal munosabatlaming shakllanishi, ijtimoiy-iqtisodiy hayot sharoitini to‘g‘ri aks ettiruvchi iqtiso

Islomda jamiyatning tengsizligi taqdiri azaldan, deb tan olinadi, ammo halollik va to‘g‘ri!ikka buyuriladi, yolg‘on ishlatish, o‘g‘rilik, mehnatsiz daromad topish man etiladi. Bu xatoga yo‘l qo‘yganligi uchun qattiq jazo choralari belgilanadi (Moida surasi, 38-oyat), «ammo him bunday jabru-zulmdan keyin tavba qilib, o ’zini tuzatsa, albatta olloh tavbasini qabul qilar» (39-oyat).«Yenglar, ichinglar, hadya qilinglar, ammo isrof qilmanglar», degan ko‘rsatmalar asosida olib boriladi (bu hozirgi davrda eng asosiy muammolardan biri hisoblanadi), «Daryo bo ‘yida tahorat qilsangiz ham suvni isrof qilmanglar» kabi qoidalar aynan hozirgi zamon iqtisodiyoti va ekologiyasi uchun nihoyatda ahamiyatlidir. Masalan, Niso surasida (29-oyat) «Mollaringizni o'rtalarinigizda nohaq (ya’ni o‘g‘rilik, qaroq

AL-G‘AZZOLIY (105HQA ARAB OLIMLARI KABI JAMIYATNING FALSAFIY, IJTIMOIY VA IQTISODIY TOMONLARINI O‘Z DAVRINING USTUVOR DINIY E’TIQODLARIGA BOG‘LAGAN ASARLAR YOZGAN. U O‘RTA ASRLAR ISLOM DUNYOSINING ENG YIRIK ZAKOVAT АЛ-ГАЗАЯИ EGALARIDAN BIN HISOBLANADI. UNING ASARLARI AVLIYO (1058-1111 8-1111-YILLAR), BOSYILLAR) _ T , . . . TOMAS AKVMSKIYGA О Z TA SMNI О TKAZGAHGI MA’LUM. UNING BOZORDA KO‘NGILLI ALMASHUVLARGA BERGAN TA’RIFI O‘N BIRINCHI ASRDA MEHNAT TAQSIMOTI BILAN BOG‘LIQ MUNOSABATLAMI MUVOFIQLASHTIRISHNI AMALGA OSHIRISHGA IMKONIYAT BERGAN. DASTLABKI VAQTLARDA BIR KISHI BUG‘DOYNI EKKAN, O‘RGAN VA YANCHGAN, SO‘NG XAMIR QILIB NON YOPGAN, VAHOLANKI BU HOLAT BIR OILANING MEHNATI NATIJASI BO‘LISHI MUMKIN. AL-G‘AZZOLIY O‘Z DAVRIDA BITTA NON MINGTA YOKI UNDAN KO‘PROQ ISHCHI MEHNATINING MAHSULOTI

‘ Garbiy Yevropadagi iqtisod iyg'oyalar Rim imperiyasi yemirilgandan keyin G‘arbiy Yevropada juda ko‘p feodal davlatlar vujudga keldi. Ularda o‘sha davrdagi katolik cherkovining qoidalari ustunlik qilardi. Barcha ilmiy fikrlarda diniy cheklashlar mavjud edi. Shuning uchun iqtisodiy masalalar bo‘yicha o‘rta asr mualliflarining talqinlari diniy-etnik shaklda ifoda etilgan. F.Akvinskiyning iqtisodiy g ‘oyatari. G‘arbiy Yevropadagi ancha ko‘zga ko‘ringan iqtisodiy fikrlar muallifi, deb odatda, Italiya monaxi Foma Akvinskiy (Akvinat) (1225-1274) tan olinadi. UIV asming oxiri - V asming boshida iqtisodiy muammolarga diniy-etnik yondashuvning nomuqobil dogmatik prinsiplarini kiritgan, dastlabki kanonizm maktabi asoschilaridan biri hisoblangan Avgustin Blajenniyga (Avliyo Avgustin) (353-430)

Ayirboshlash - Qadimgi Dunyo va o‘rta asrda tadqiqotchilar tomonidan proporsional va ekvivalent qoidasiga asoslangan, odamlaming xohishi tufayli bo'ladigan akt sifatida qabul qilingan. Bu prinsipni inkor etmagan holda, noekvivalent bo‘lib tuyulgan ayirboshlash, subyektiv jarayon sifatida, tomonlarga teng foyda keltirishi mumkinligini Akvinat ko‘rsatib berdi. Boshqacha aytganda, buyum «bir odamning foydasiga boshqa odamning zarar ко ‘rishi hisobidan kelib tushsa», o‘shandagina ayirboshlash sharti buzilgan bo'ladi. Odil narx bu kategoriya kanonistlar ta’limotida «qiymat» (qimmat), «bozor bahosi» kategoriyalari o‘mida ishlatilgan. U muayyan feodal oqsuyaklar hududida o‘matilgan va biriktirib qo‘yilgan. Dastlabki kanonistlar uning darajasini tovar ishlab chiqarish jarayonidagi mehnat v

6.Qadimgi Osiyodagi iqtisodiy g`oyalar Iqtisodiy fan manbalarini avvalo jahon sivilizatsiyasining beshigi bo`lgan qadimgi Sharqdan izlamoq mantiqan to`g`ridir. Iqtisodiy g`oyalarning shakllanishi insoniyatning paydo bo`lishi bilan boshlangan. Ammo, hozirgi paytda qo`lyozmalarda aks ettirilgan g`oyalargina tahlil qilingan. Shu sababli iqtisodiy ta'limotlar tarixi quldorlik jamiyati, aniqrog`i, xususiy mulk paydo bo`lishi bilan boshlanadi, deyish o`rinlidir. "Avesto" bo`yicha turli tabiiy ofatlarga qarshi zahira oziq-ovqatlar barpo qilish qo`llab-quvvatlanadi (Konfutsiylik va boshqa ta'limotlarda ham bu g`oya katta o`rinni tutadi). "Avesto"ning yozilishi jihatidan keyingi davrga mansub fikrlarda, masalan, chorvadorlar hamkori Yim to`g`risidagi afsonada "oltin asr

Купить