Iqtisodiy ta’limotlar tarixi fanining predmeti va o‘rganish usuli - Экономика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	172.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	16 Апрель 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Экономика

Iqtisodiy ta’limotlar tarixi fanining predmeti va o‘rganish usuli

Купить

Iqtisodiy ta’limotlar tarixi fanining predmeti va o‘rganish usu l i Reja: 1. Iqtisodiy fikr, g‘oya, qarash, ta‘limotlarning paydo bo‘lishi va rivojlanishining tarixiy jarayoni 2. Ilmiy davrlash tamoyillari 3. Iqtisodiy ta‘limotlar tarixi fanining boshqa ijtimoiy gumanitar fanlar bilan chambarchas bog‘liqligi 4. Iqtisodiy ta‘limotlar tarixi faning predmeti va usuli 5. Zamonaviy iqtisodiy tafakkur mazmuni

Kirish  “ Iqtisodiy ta‘limotlar tarixi” iqtisodiyot yo‘nalishlaridagi universitet, institut, fakultet, ayrim guruhlarda asosiy fan sifatida o‘qitiladi.  Bu fan iqtisodiyotning metodologik asoslarini ta‘minlovchi va yaratuvchi fan sifatida ahamiyatlidir.

Iqtisodiy fikr, g‘oya, qarash, ta‘limotlarning paydo bo‘lishi va rivojlanishining tarixiy jarayoni Har bir davrda u yoki bu mamlakatda ayrim shaxslar (olimlar) tomonidan shunday iqtisodiy ahamiyatga molik fikr, g‘oya, nazariya, konsepsiyalar ilgari surilgan va amalga oshirilganki, bir holda shular tufayli davlat va xalqlar ravnaq topgan, ba’zida tanazzulga uchragan.

Iqtisodiy qarashlar  Iqtisodiy qarashlar - bu inson real xo‘jalik yuritish jarayonida yuzaga keladigan o‘zaro bog‘liq iqtisodiy fikrlar tizimi bo‘lib, u iqtisodiy holatlarni ta‘riflash orqali yuzaga keladi.  Ular amaliy lajribalar asosida nazariyalarga aylantirilgan.

Nazariya - bu  Nazariya - bu iqtisodiy hodisa va jarayonlarni ularning real omillari evaziga ilmiy asoslangan holati.  Ba‘zi hollarda nazariya konsepsiyaga aylanishi mumkin.

Iqtisodiy fikrlash  Iqtisodiy fikrlash -olinadigan natijani taqqoslash ma‘lum bir qolipga solish asosida yuzaga kelgan ratsional ong faoliyati.

Iqtisodiy g'oyalarni  Ana shu iqtisodiy g'oyalarni har tomonlama chuqur o‘rganish, tahlil etish, ular orasidan umumbashariy ahamiyatlilarini ajratib olib, hozirgi davrga, ya’ni hayotga tatbiq etish amaliy va nazariy jihatdan foydalidir .

Taniqli yozuvchi va adibimiz Abdulla Qodiriy aytganidek  «Moziyga qarab ish tutish xayrlidir» Shu sababli iqtisodiy ta‘limotlar tarixini o‘rganish katta nazariy va amaliy ahamiyat kasb etadi.  Fransuz yozuvchisi, iqtisodchi olim Antuan de Monkretenning "Siyosiy iqtisod haqida" (1615 yil) nomli mashhur risolasi tufayli jahon iqtisodiyoti 2015 yilda jahon iqtisodiy fanining 400 yilligini nishonladi .  1615 yili merkantelist oqim vakili Monkreten, o‘zi bilmagan holatda kelajakda insonlarni rizqi, boyligi va rivojini belgilab bergan siyosiy iqtisodiyot faniga asos soldi.

Iqtisodiy ta‘limotlar tarixi fani esa iqtisodiyot nazariyasiga qaraganda atigi uch yuz yilni bosib o‘tdi  Iqtisodiy talimotlar bo‘yicha birinchi ishlar XIX asr ikkinchi yarmida ingliz iqtisodchisi Tomas Robert Maltusning (1766- 1834) “Siyosiy iqtisod qonuniyatlari”( 1827y.) va fransuz iqtisodchisi Jerom Adolf Blank (1798-1854)ning “Yevropaning siyosiy iqtisod tarixi” (1839y.) asarlarida aks etgan.  Shu davrda iqtisodiy ta‘limotlarni tarixiy nuqtai nazardan birinchi marta tahlil qilishga urinilgan. Fanning faol rivoji esa XIX asr oxiri va XX asr boshlariga to‘g‘ri keladi

Iqtisodiyotga oid fikr, g‘oya, qarash, nazariya va ta‘limotlar uch asrlik tarixga ega «Iqtisodiy ta‘limotlar tarixi» fanida ayrim olimlar, davlat arboblari tomonidan ilgari surilgan g‘oya, qarash, nazariya, qonun, ta‘limot, konsepsiyalar, insoniyat taraqqiyotining turli bosqichlaridagi tarixiy rivojlanish qonuniyatlari asosida taqiq etiladi. Iqtisodiyotga oid fikr, g‘oya, qarash, nazariya va ta‘limotlar uch asrlik tarixga ega

Insoniyat doimo izlanishda bo‘lib, o‘z iqtisodiy qarashlarini sekin asta g‘oyalarga, qoniniyatlarga aylantirgan  Ibtidoiy jamoada inson ovchilik, dexqonchilik bilan shug‘ullangan bo‘lsa, quldorlik davrida mulkka egalik, feodal davrida yerga egalik, kapitalistik davrda kapital egasi sifatida turli mulkchilikni tashkil qilish bilan bog’liq goyalar va nihoyat sotsializm va demokratik jamiyatda eng haqiqiy iqtisodiy g‘oyalar davlatni boshqargan

A.Smitning mashhur asarlarida  Smit Adam (1723, Kerkoldi, Shotlandiya 1790, Edinburg) — Shotlandiyalik ingliz iqtisodchisi, klassik siyosiy iqtisod maktabining taniqli vakili. Glazgo va Oksford universitetlarida o qigan. ʻ Glazgoda professor (1751—1763). 1778-yilda Edinburgda bojxona komissari, 1787-yilda Glazgo universiteti rektori. Uning1759-yilda bosilib chiqqan " Axloqiy hissiyotlar nazariyasi " kitobi axloq, xulq qoidalariga bag ishlangan. ʻ

Davomi  1776-yilda eng asosiy iqtisodiy asari " Xalqlar boyligining tabiati va sabablari to g risida ʻ ʻ tadqiqot "ni nashr etdi.  Usbu asar 5- kitobdan iborat. Asarda o sha davrdagi ʻ mavjud bo lgan jami iqtisodiy qarashlar yagona ʻ tartibga keltirildi, siyosiy iqtisod fani iqtisodiy bilimlar tizimiga aylandi. Smit fikricha, har bir odam xo jalik ʻ faoliyatida dastlab o z shaxsiy manfaat (foyda, ish ʻ haqi, renta)ga ega bo lib, ular o rtasida hech qanday ʻ ʻ qaramaqarshilik yo q deb izoxlanadi. ʻ

Davomi  "Ko rinmas qo l" ʻ ʻ — bu obyektiv iqtisodiy qonunlarning stixiyali harakati. Smit foyda (manfaat) ketidan quvish va raqobatni butun jamiyatga naf keltiruvchi faoliyat deb qaraydi.

Merkantilizm  Merkantilizm – jamiyatning boyligi puldan, oltindan iborat bo‘lib, u savdoda, «asosan tashqi savdoda paydo bo‘ladi va ko‘payadi», deb tushuntiradi. Merkantilizm – italyancha «mercante» so‘zidan olingan bo ‘ lib, «savdogar» ma‘nosini anglatadi .  Bu oqimning namoyondalari, Tomas Men (Angliya), Antuan Monkretyen (Fransiya),A.Serra (Italiya) va boshqalar.

Merkantilizm ta limotiga ko ra, ʼ ʻ  Boylik ishlab chiqarishda emas, balki muomala sohasida yuzaga keladi va u aynan mamlakatdagi oltin, kumush va boshqa javohirlarda o z aksini topadi. ʻ  Merkantilizm 15-asrning 2-yarmidan rivojlana boshlab, 17-asrda ravnaq topdi, 18-asrning 1-yarmiga qadar nufuzini saqgsab keldi.

Fiziokratlar  Fiziokratlar — jamiyatning boyligi qishloq xo‘jaligida vujudga keladi, degan g‘oyani ilgari suradilar. Bu ta‘limotning asoschisi Fransua Kene (1694-1774) hisoblanadi.  Fiziokratlar maktabi feodalizmdan kapitalizmga o`tish davrida rivojlandi, bu iqtisodiy yo`nalish Fransiyada vujudga keldi  Fiziokratlar (lotincha physio - tabiat va kratos - hokimiyat) XVIII asrda Fransiyada ijod etgan klassik iqtisodiy maktab namoyandalaridir.

Klassik siyosiy iqtisod  Klassik siyosiy iqtisod - boylik faqat qishloq xo‘jaligida emas, balki sanoat, transport, qurilish va boshqa sohalarda ham yaratilishini isbotlab berdi.  U.Petti (1623-1686) boylikning manbayi yer va mehnat ekanligini E‘tirof etgan. «Mehnat boylikning otasi, yer uning onasi», degan ibora unga tegishlidir.

K.Marksning formatsion rivojlanish nazariyasi bo‘yicha iqtisodiy tarix davrlari:  - ibtidoyi jamoa davri (m.a.6 asr);  - quldorlik davri (m.a.5 asr va milodiy 6 asr)  - feodal davr ( 6 - 1 8 asrlar);  - kapitalistik davr (19 asr dan 20 asrgacha);  - kommunistik davr (20 asr).

Milod nima  Milod ( arabcha : — tug ilish), yangi ʻ era , bizning era ko pchilik ʻ mamlakatlarda qabul qilingan yil hisobining boshi va yil hisobi sistemasi .  Iso tug ilgan ʻ kun 1- yilning 1 yanvari deb qabul qilingan. Tarixning mana shu sanasigacha davri eski era (miloddan avval), deb ataladi

Iqtisodiy ta‘limotlar tarixi fanining boshqa ijtimoiy gumanitar fanlar bilan chambarchas bog‘liqligi  “ Iqtisodiy ta‘limotlar tarixi” fani iqtisodiy fanlar turkumidagi barcha fanlar bilan bog‘liq. Jumladan, “Iqtisodiyot nazariyasi”da, asosan, eng muhim iqtisodiy kategoriyalarning so‘nggi davr uchin tahlili beriladi .

“ Iqtisodiy talimotlar tarixi” fani  “ Makroiqtisodiyot”, “Mikroiqtisodiyot” va “Milliy iqtisodiyot” kabi iqtisodiy fanlar bilan ham bogliq deb ko‘rsatishimiz mumkin.  Fanlarning otasi bolgan “Falsafa” iqtisodiy fanlarni rivojlanishiga sababchi bo‘lgani kabi iqtisodiy qarash va fikrlarni rivojlanishiga ham turtki

“ Iqtisodiy ta’limotlar tarixi” fanining o‘rganish predmeti  “ Iqtisodiy ta’limotlar tarixi” fanining o‘rganish predmeti – iqtisodiy jarayonlarga bo‘lgan iqtisodiy qarashlar evolyutsiyasi, iqtisodiy g‘oya va nazariyalarning shakllanish, rivojlanish qonuniyatlari va ularning almashinuvining tarixiy jarayoni hisoblanadi.

“ Iqtisodiy taiimotlar tarixi” fanining uslublari turlicha yondashilgan holda ko‘rsatib berilmoqda  Tarixiy tahlil uslubi. Iqtisodiy konsepsiyalarning shakllanish va rivojlanish jarayonini anglash asosida, ularning kelib chiqishini tahlil qilishdir.  Konsepsiyani tahlili asosida uning qaysi davrda vujudga kelganini anglash uni chuqurroq tushunishga yordam beradi.

Konsepsiya nima  Konsepsiya (lot. conceptio – majmua, tizim) – 1) biror sohaga oid qarashlar, tamoyillar tizimi, fakt va hodisalarni tushunish, anglash va izohlashning muayyan usuli;

E’TIBORINGIZ UChUN RAXMAT!!!

Купить