Iqtisodiy tebranishlar. Ishsizlik - Экономика - Презентации

Информация о документе

Цена	12000UZS
Размер	977.7KB
Покупки	1
Дата загрузки	29 Октябрь 2024
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Экономика

Iqtisodiy tebranishlar. Ishsizlik

Купить

IQTISODIY
TEBRAN ISHLAR . ISHSIZLIK

3.1. I shsizlik . Ouk en qonuni.
3.2. I qt isodiy sik llar v a ularning t urlari.
A sosiy t ushunchalar.
3.3. I qt isodiy o'sish v a uning t urlari.
O'sish k o'rsat k ichlari v a uni o'lchash.

3.1. Ishsizlik . Ouk en qonuni.
Ishsizlik - mamlak at da iqt isodiy faol aholining
bir qismini t ashk il et uv chi, ishlashga lay oqat li v a
ishlashga t ay y or, lek in ish t opa olmay digan
odamlarning mav judligi.
Ishsizlar deganda ma'lum v aqt dav omida ishsiz
bo'lgan, ishlashga qodir v a ish t opishga harak at
qilay ot gan, lek in uni t opa olmay digan mehnat ga
lay oqat li y oshdagi odamlar t ushuniladi. Nafaqat
bandlik , balk i y ak k a t art ibdagi t adbirk orlik ni ham
mehnat deb hisoblash mumk in. X alqaro mehnat
t ashk ilot i ma'lumot larning xalqaro qiy oslanishini
t a'minlash uchun 15 y oshdan oshgan barcha
odamlarni mehnat ga lay oqat li deb t asnifl ashni
t av siy a qiladi.

I shsizlik darajasi ishsizlar
sonining iqt isodiy faol aholining
umumiy soniga nisbat i sifat ida
baholanadi. Ko'pincha foiz
sifat ida ifodalanadi. I shsizlik
darajasini aholining ma'lum
guruhlari (ay ollar, y oshlar,
qishloq aholisi v a boshqalar)
o'rt asida ham t axmin qilish
mumk in.

Ishsizlik t urlari
Сезонная Связанная с осуществлением
некоторых видов работ в
определённое время года
Вынужденная Работники, готовые работать за
более низкую зарплату, чем та,
которую получают занятые, все
равно не могут найти работу
Добровольная Потенциальных работников не
устраивает уровень зарплаты или
характер труда
Скрытая Излишние работники
используются в производстве,
реально требующем меньшего
количества

OUKEN QON UN I
Ouk en qonuni YaIM o'sish sur 'at i v a ishsizlik
darajasi o'rt asidagi empirik bog'liqlik bo'lib,
YaIM o'sish sur 'at ining 2% ga k amay ishi
ishsizlik darajasining 1% ga oshishiga olib
k eladi. Boshlang'ich nuqt a - y iliga 3% y alpi
ichk i mahsulot ning o'sish sur 'at i.

bu erda Y haqiqiy YaIM,
Y* - potentsial YaIM,
uc - tsiklik ishsizlik darajasi,
B - empirik sezgirlik omili (odatda 2
sifatida qabul qilinadi).
Har bir mamlakat uchun, davrga qarab, B
koeffitsienti bo'ladi.

Qonun amerikalik iqtisodchi Artur
Ouken sharafiga nomlangan. Aslida, bu
qonun emas, balki mamlakatlar,
mintaqalar, butun dunyo va vaqt
oralig'ida ko'plab cheklovlarga ega
tendentsiyadir.

Formuladan kelib chiqadiki, agar mamlakatda
tsiklik ishsizlik bo'lmasa (tsiklik ishsizlik -
umumiy xarajatlarning yetarli emasligi
natijasida hosil bo'lgan ishsizlik).
Iqtisodiyotda ishsizlikning aniq darajasini
hisoblab bo’lmaydi.
Amaliyot shuni ko'rsatadiki, Okun qonuni har
doim ham bajarilmaydi, ya'ni u universal
iqtisodiy qonun emas.

To'liq bandlik sharoitida ishlab chiqarish hajmi
oshadi , ishsizlik darajasi esa pasayadi. Agar
bandlik pasaysa va ishsizlik ko'tarilsa, ishlab
chiqarish ham kamayadi. Shunday qilib, grafik
ishlab chiqarish hajmining ishsizlik darajasiga
bog'liqligining pasayishini aks ettiradi

Inflyatsiya va ishsizlik iqtisodiyotni
beqarorlashtiradigan jiddiy
makroiqtisodiy hodisalardir.
Masalan, ishsizlikni cheklash
choralari inflyatsiyani
rag'batlantirishi va aksincha,
muammoni yanada kuchayadi.
Shuning uchun iqtisodiy siyosatning
san'ati makroiqtisodiy
beqarorlikning ushbu ikki omili
o'rtasidagi muvozanatni topishdir.

3.2. Iqt isodiy t sik llar v a ularning
t urlari. A sosiy t ushunchalar.
Biznes t sik llari - bu iqt isodiy faollik ning
t ebranishlari bo'lib, ular t ak roriy iqt isodiy
t anazzul (ret sessiy a, t ushk unlik ) v a iqt isodiy
y uk salishlardan iborat . Tsik llar dav riy, ammo
munt azam emas. Tebranishlarning
dav omiy ligi v a amplit udasi juda k at t a farq
qilishi mumk in.
Iqt isodiy t sik llar bozor iqt isodiy ot ining
hodisasi sifat ida qaraladi. Rejali iqt isodiy ot da
t sik llar mav jud emas, ammo rejali iqt isodiy ot
not ek is o'sishi mumk in

Zamonaviy iqtisodiyotda tsikllar, birinchi navbatda,
ishlab chiqarish (yalpi ichki mahsulot) va bandlikdagi
tebranishlar sifatida belgilanadi. Biroq, ular bilan
birga boshqa iqtisodiy o'zgaruvchilar (iste'mol,
investisiyalar, inflyatsiya darajasi va boshqalar) ham
o'zgaradi. Ularning qo'shma dinamikasi
makroiqtisodiyotning o'rganish predmeti
hisoblanadi.
Tahlil sikllar stoxastik (tasodifiy) xarakterga ega,
ya’ni ular turli tashqi ta’sirlar (zarbalar) ta’sirida
yuzaga keladi, degan fikrga asoslanadi. Tsikllarning
o'zi iqtisodiy faoliyatning qisqa muddatli
tebranishlari sifatida qaraladi.

Tsiklning asosiy fazalari - ko'tarilish, cho'qqi,
pasayish va pastki. Fazalarning o'zgarishi,
birinchi navbatda, yalpi ichki mahsulot bilan
o'lchanadigan ishlab chiqarish hajmining
o'zgarishida ifodalanadi. Boshqa
o'zgaruvchilarning tebranishlari ham ishlab
chiqarish hajmi bilan chambarchas bog'liq:
ishsizlik (bandlik), investitsiyalar, iste'mol, foiz
stavkalari va boshqalar. Bu o'zgaruvchilarning
birgalikdagi o'zgarishi iqtisodiyotdagi umumiy
faollik darajasini tavsiflaydi.

Biznes sikli omillari
inqiroz
depressi y a jonl anish k o't aril ish cho'qqi, bum
Inqiroz
(ret sessi y a,
ret sessiy a,
qisqari sh)
E ng past
nuqt a
Bi znes ay lani sh v aqt i

Faza xarak t erist ik asi.
Ko't arilish - iqtisodiy faoliyatning tsiklning eng past
(pastki) nuqtasidan eng yuqori (cho'qqi) nuqtasigacha
o'sish davri. Bu investitsiyalar, ishlab chiqarish va
bandlikning oshishi bilan tavsiflanadi. O'sish
inflyatsiyaning tezlashishi bilan birga bo'lishi mumkin
Cho'qqi - iqtisodiy bumning eng yuqori nuqtasi. Ishlab
chiqarishda resurslarning maksimal miqdori: mehnat va
kapital ishtirok etadi. Hosildorlik ham maksimal bo'ladi.
Shu bilan birga, quvvatlardan foydalanish va bandlik
hech qachon 100% ga etmaydi.

Resessiy a (ret sessiy a) - iqtisodiy faoliyatning
tsiklning eng yuqori (cho'qqi) nuqtasidan eng past
(pastki) nuqtasigacha bo'lgan pasayish davri. Bu
investitsiyalar, ishlab chiqarish va bandlikning
pasayishi bilan tavsiflanadi. Inflyatsiyaning pasayishi
yoki hatto deflyatsiya bilan birga bo'lishi mumkin.
Agar turg'unlik ayniqsa chuqur va uzoq davom etsa,
u depressiya deb ataladi. Retsessiya va depressiya
o'rtasida aniq farq yo'q. Depressiya odatda ikkita
tarixiy voqea deb ataladi: 1929-1939 yillardagi Buyuk
Depressiya. va 1873-1896 yillardagi uzoq depressiya.
Ikkala tushkunlik ham butun dunyo bo'ylab edi.

Pastki qismi iqtisodiy tanazzulning eng past
nuqtasidir. Ishlab chiqarishda resurslardan
foydalanish minimal qiymatlarga etadi.
Ishlash ham kamayadi. Odatda, pastdagi
iqtisod uzoq davom etmaydi. Biroq, tarix bu
qoidadan istisnolarni biladi. Buyuk
depressiya, ishbilarmonlik faoliyatidagi
davriy tebranishlarga qaramay, 10 yil davom
etdi (1929-1939).

Haqiqiy YaIM
TREN D
PASTKII NQIROZ CHO'QQISI
KO' TA RILISH

IQTISODIY SIKLLAR TURLARI
Biznes tsikllari
Tsik l nomi X arak t erli dav r
Oshxona tsikli 3-4 yil
Juglar sikli 7-11 yil
Temirchilik davri 15-25 yil
Kondratiyev tsikli 45-60 yil

Oshxona t sik li
Jozef Kitchin iqtisodiy tebranishlarni o'rganib chiqdi va ular
tsiklik degan xulosaga keldi. Kitchenning oʻzi
iqtisodiyotdagi qisqa muddatli tebranishlarni jahon oltin
zahiralaridagi tebranishlar bilan izohlagan. Albatta, 21-
asrda bunday korrelyatsiya butunlay mos kelmaydi, chunki
oltin o'rnini boshqa ko'plab omillar egallagan. Shakllanish
sabablari o'zgargan bo'lsa-da, Kitchin tsikllari hali ham
iqtisodiyotda qolmoqda va keng qo'llaniladi. Zamonaviy
iqtisodiy nazariyada bu sikllarni hosil qilish mexanizmi
odatda tijorat firmalarining qarorlarini qabul qilishga ta’sir
etuvchi axborotlar harakatidagi vaqt kechikishlari (vaqtdagi
kechikishlar) bilan bog‘liq.
Shuni ham ta'kidlash kerakki, Kitchin tsikli uzoqroq
iqtisodiy tsikllarning bir qismidir, chunki u eng qisqasi.

Dav riy lik bo'y icha t sik llarning t asnifi
Kitchin davrlari - 3-4 yil xarakterli davrga ega bo'lgan qisqa
muddatli tsikllar
Tijorat firmalari tomonidan qaror qabul qilishga ta'sir
qiluvchi ma'lumotlar harakatidagi vaqt kechikishlari bilan
bog'liq.

J uglar sik li
Fransuz iqtisodchisi Kleman J uglar sikllarni
nafaqat talab va taklifning tebranishlari sifatida
ko'rib chiqdi, balki sarmoyani ham ko'rib chiqdi.
O'rtacha har 10 yilda uskunalar o'zgartiriladi va
Juglar bu jarayonni hisobga olishga qaror qildi.
Yangi asbob-uskunalarga investitsiyalar
to'lqinlarda sodir bo'ladi va umuman olganda,
tsikl fazalariga juda o'xshaydi - masalan, ishlab
chiqarishga mablag' kiritilgandan so'ng, o'sish
va barqarorlik bosqichi boshlanadi, eskirganida
esa unumdorlik pasayishi kuzatilgan.

Juglar sikli
7-11 yil xarakterli davrga ega bo'lgan o'rta muddatli
tsikllar.
Shuningdek, investitsiya qarorlarini qabul qilish va
tegishli ishlab chiqarish ob'ektlarini qurish o'rtasida
kechikishlar qo'shiladi.

Temirchi t sik li
Rossiyada tug'ilgan amerikalik iqtisodchi
Say mon Kuznet s o'zining biznes tsikllarini
demografik va qurilish tsikllaridan olgan. Tsikl
atigi 15-25 yil ichida tugaydi: demografik
sharoitlar o'zgaradi, texnologiyalar eskiradi,
deb hisoblaydi Kuznets. Printsipial jihatdan u
Juglar nazariyasidan unchalik farq qilmaydi,
faqat tsikllar 1,5-2,5 marta ko'payadi.

Dav riy lik bo'y icha t sik llarning t asnifi
Kuznet s si k l lari - 15-20 y il dav om
et adigan t sik llar
Demografi k j aray onlar bil an bog'l iq,
xususan,
Immigrant lar oqimi v a binol arning
o'zgarishi.
Kondrat iev si k l lari - 40-60 y i l dav om
et adigan t sik llar

Kondrat ieff sik llari
Ushbu tsikllar asosiy infratuzilma o'zgarishlarining
tarixiy ma'lumotlariga asoslanadi: yangi
texnologiyalar, boshqa resurslardan foydalanishga
o'tish va boshqalar. Ular o'rtacha 40-60 yil davom
etadi. Nikolay Kondratiev nazariyasini qo'llaydigan
ko'pchilik nazariyotchilar bunday to'lqinlarni ajratib
ko'rsatishadi:
birinchi tsikl - 1803-1847, ikkinchi - 1847-1891,
uchinchi - 1891-1934, to'rtinchi - 1934-1978 yillar.
Beshinchi tsikl hozirda davom etmoqda, u shartli
ravishda 1978 yilda boshlangan va 2022 yilda
yakunlangan deyilgan.

Kondratiyevning tadqiqotlari va xulosalari turli
mamlakatlarning 100-150 yilni qamrab olgan
ancha uzoq davrlardagi koʻp sonli iqtisodiy
koʻrsatkichlarini empirik tahlil qilishga
asoslangan boʻlib, oʻrganilayotgan
koʻrsatkichlar qatoriga narx indekslari, davlat
qarz qimmatli qogʻozlari, nominal ish haqi,
tashqi savdo. aylanma ko'rsatkichlari, ko'mir
qazib olish, oltin qazib olish, qo'rg'oshin,
temir ishlab chiqarish va boshqa sohalar
kiradi.

Biz shu
joydamiz
Kondratiev tsikli
Juglar sikli Oshxona tsikli
Temirchi tsikli

Kont sept siy a
J.Keyns tsikllarni milliy daromad
harakati, iste'mol va kapital jamg'arish
o'rtasidagi o'zaro ta'sir natijasi deb
hisobladi. Ushbu nazariyaga ko'ra, tsikl
talabning dinamik o'sishi davrida
shakllana boshlaydi, bu esa, o'z
navbatida, iste'mol va investitsiyalar
bilan belgilanadi.

Pul aylanishi nazariyasi. Amerikalik iqtisodchi
M.Fridman milliy daromad va iqtisodiy sikl
dinamikasida asosiy rolni pul muomalasining
beqarorligi bajaradi, deb hisoblaydi. Uning
fikricha, iqtisodiy sikl pul oqimining o'zgarishi
natijasidir. Agar pul shaklida ifodalangan
tovarlarga bo'lgan talab, ya'ni pul oqimi
ko'paysa, ishlab chiqarish kengaysa, savdo
faollashadi. Agar talab kamaysa, ishlab
chiqarish kamayadi, savdo zaiflashadi,
iqtisodiy faollik pasayadi.

Kam ist e'mol nazariy asi. Kam iste'mol
nazariyasining asoschisi shveytsariyalik iqtisodchi
J.Sismondi bo'lib, u inqirozlarni umumiy ortiqcha
ishlab chiqarish deb hisoblagan, ammo
inqirozlarning sabablarini ishchilarning kam iste'moli
bilan asoslagan.
Innov at siy alar nazariy asi. Tsiklik xususiyat ishlab
chiqarishda innovatsiyalardan foydalanish bilan
oqlanadi. J. Shumpeter texnik ixtirolar va
innovatsiyalarni amalga oshirishning spazmatik
xususiyati tufayli iqtisodiy o'sishni tsiklik jarayon deb
hisobladi.

3.3. Iqt isodiy o'sish v a uning t urlari.
O'sish k o'rsat k ichlari v a uni o'lchash.
Iqtisodiy o'sish - bu ijtimoiy mahsulot va uning
ishlab chiqarish omillarining miqdoriy o'sishi va
sifat jihatidan yaxshilanishi. Bu ko'rib
chiqilayotgan iqtisodiy tizimda (mamlakatda,
mintaqada, jahonda) mahsulot va xizmatlar
ishlab chiqarish hajmining o'sishi va sifatining
oshishida ifodalanadi. Iqtisodiy o'sishning
o'lchovi - bu butun real YaIMning yoki aholi jon
boshiga to'g'ri keladigan YaIMning o'sishi.

Iqt isodiy o'sish
Iqtisodiy o'sish real YaIMning uzoq muddatli
o'sish tendentsiyasidir.
tendentsiya - real YaIM har yili o'sishi shart
emasligini bildiradi, faqat iqtisodiyotning
yo'nalishi (trend) ko'rsatilgan.
Uzoq muddatli - iqtisodiy o'sish uzoq muddatli
ko'rsatkichdir.
real YaIM, nominal emas, uning o'sishi ishlab
chiqarish o'sishining qisqarishi bilan narxlar
darajasining oshishi bilan bog'liq bo'lishi
mumkin.

Iqt isodiy o'sish t urlari
Iqtisodiyot nazariyasida iqtisodiy o'sishning ikkita asosiy turini
ajratish odatiy holdir:
intensiv iqtisodiy o'sish;
keng iqtisodiy o'sish.
Intensiv turdagi iqtisodiy o'sish ishlab chiqarish
samaradorligini oshirishga qaratilgan
va ishlab chiqarishda qo'llaniladigan barcha omillarning
daromadini oshirish, foydalanilgan kapital va ish kuchi miqdori
o'zgarishsiz qolishi mumkin.

Intensiv turdagi iqtisodiy o'sish ijtimoiy
mahsulotning o'sishiga qaratilgan
jalb etish bilan bog‘liq ishlab chiqarish
omillarining miqdoriy o‘sishi hisobiga
qo'shimcha kapital, mehnat resurslari, yer va
boshqalarni ishlab chiqarish jarayonlari.
ishlab chiqarishning texnologik bazasida hech
qanday o'zgarishlar yo'q.

Ekstensiv iqtisodiy o'sish - bu kengaytirishning
eng oddiy usuli
ko'payish. Uning asosiy afzalligi - o'sish
sur'atlarini ta'minlash qulayligi
milliy iqtisodiyotni rivojlantirish. Ekstensiv
tipdagi iqtisodiy o'sish yuqori sur'atlarni
ta'minlaydi
tabiiy resurslarni o'zlashtirish tezligi va nisbatan
tez darajasini kamaytirish imkonini beradi
ishsizlik, aholi bandligini ta'minlash.

Intensiv turdagi iqtisodiy o'sish ijtimoiy
miqyosning o'sishi bilan tavsiflanadi
sifat jihatidan ilg'or va samaraliroq foydalanishga
asoslangan ishlab chiqarish
ishlab chiqarish omillari. Bunda qo'llash natijasida
ishlab chiqarish ko'lami oshadi
ilg'or texnologiyalar, yanada ilg'or
texnologiyalardan foydalanish va yanada tejamkor
resurslar, ishchilarni tayyorlash darajasini oshirish
va hokazo. Buning sharofati bilan o'sish
resurslarni va mehnat unumdorligini tejash,
yakuniy mahsulot sifatini oshirish bo’lil hisoblanadi

Shunday qilib, agar ekstensiv iqtisodiy o'sish
miqdorga asoslangan bo'lsa
ishlab chiqarish omillarining o'zgarishi, keyin
intensiv iqtisodiy o'sish ularga asoslanadi
sifatni yaxshilash. Uzoq muddatli e'tibor
ijtimoiy ishlab chiqarishning o'sishining
ekstensiv yo'li paydo bo'lishiga olib kelishi
mumkin

O'sish k o'rsat k ichlari v a uning
o'lchov lari.
Ko'rsatkichlar ikki turga bo'linadi: miqdoriy va
sifat. Miqdor ko‘rsatkichi mamlakatda yaxlit yoki
aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan mahsulot
hajmining, ya’ni YaIMning o‘sishi bilan belgilanadi.
YaIMning qanchalik tez o'sishi sizga
iqtisodiyotning qanchalik katta ekanligini yoki
uning dunyoning qolgan qismiga nisbatan
qandayligini aytib berishi mumkin, ammo u
ma'lum bir mamlakatda odamlar qanchalik yaxshi
yashashi haqida deyarli hech narsa aytmaydi.

Shuning uchun ular bunday hollarda YaIMni
oladilar, uni aholi jon boshiga taqsimlaydilar,
natijada ular nafaqat YaIMning o'sish sur'ati
haqida, balki fuqarolarning farovonligi haqida
ham ma'lumot oladilar. Ammo shaxsiy
ko'rsatkichlar ham mavjud, ulardan eng
muhimi:
mehnat unumdorligi - soatiga ishlab
chiqarilgan mahsulot soni;
aktivlar rentabelligi - ma'lum miqdordagi pul
evaziga ishlab chiqarilgan mahsulotlar soni.

Sifat k o'rsat k ichlari k o'proq ijt imoiy k omponent ga
qarat ilgan. Ularda odamlarning qancha bo'sh v aqt i
borligi, ular qanchalik xav fsiz ek anligi,
xodimlarning malak asini oshirishga qancha
mablag 'sarfl anganligi v a hok azolar k o'rsat ilgan.
Biroq, bu k o'rsat k ichlar o'rt asida k uchli qarama-
qarshilik lar bo'lishi mumk in - masalan, agar siz
odamlarni k o'proq ishlashga majbur qilsangiz,
ishlab chiqarish sur 'at ini oshirishingiz mumk in,
lek in shu bilan birga ularning bo'sh v aqt i ancha
k am bo'ladi v a hay ot sifat i pasay adi.

I qt isodiy o'sishni o'lchash
1) Iqtisodiy o'sish sur'ati - real YaIMning yil
davomida foizlarda o'sish sur'ati.
2) Aholi jon boshiga real YaIM - real YaIMning
aholiga nisbati.

∆ ?????? ??????= ?????? ?????? − ?????? ??????− 1
?????? ?????? ,% =
?????? ??????
?????? ??????− 1
× 100 %
∆ ?????? ?????? , % =
∆ ?????? ??????
?????? ??????− 1
× 100 % - ishlab chiqarishning real
hajmining o'sish sur'atiI qt isodiy o'sishning o'zgarishi
- ishlab chiqarish real
hajmining mutlaq ortishi
- ishlab chiqarish real
hajmining mutlaq ortishi

Iqtisodiy tebranishlar. Ishsizlik

Купить