Iqtisodiy tizim modellari va mulkchilik - Экономика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	249.3KB
Покупки	0
Дата загрузки	17 Апрель 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Экономика

Iqtisodiy tizim modellari va mulkchilik

Купить

Tizim (grekcha sistema – qismlardan tarkib topgan, birlashgan)-degan ma'noni anglatadi Shunday qilib, tizim deb elementlar, qismlardan iborat o‘zaro uzviy bog‘langan, ma'lum tartib asosida tarkib topgan butunlik tushuniladi. 1. Iqtisodiy tizim tushunchasi va uning tarkibiy tuzilishi.

Iqtisodiy tizim — bu xar bir davr va makonda amal qilinadigan iqtisodiy munosabatlar, iqtisodiyotni tashkil qilish shakllari, xo‘jalik yuritish mehanizmi va iqtisodiy muassasalarning o‘zaro uzviy bog‘liqlik asosida tarkib topgan yaxlit iqtisodiy tuzilmasidir. Iqtisodiy siyosat.Xo‘jalik yuritish mexanizmlari.Texnologiya va ishlab chiqarishning tabiiy shart-sharoitlari. Iqtisodiy munosabatlarIshlab chiqaruvchi kuchlar.Iqtisodiy tizimlarning tarkibiy qismlari:Iqtisodiy tizim — bu xar bir davr va makonda amal qilinadigan iqtisodiy munosabatlar, iqtisodiyotni tashkil qilish shakllari, xo‘jalik yuritish mehanizmi va iqtisodiy muassasalarning o‘zaro uzviy bog‘liqlik asosida tarkib topgan yaxlit iqtisodiy tuzilmasidir. Iqtisodiy siyosat. Xo‘jalik yuritish mexanizmlari. Texnologiya va ishlab chiqar

Ishlab chiqaruvchi kuchlar — ishlab chiqarish vositalari va ularni harakatgaeltiruvchi kishilar birligidan iborat. Kishilar uchun zarur bo‘lgan hayotiy ne'matlarni takror ishlab-chiqarish jarayonida vujudga keladigan iqtisodiy aloqa va munosabatlar iqtisodiy munosabatlar deyiladi. Iqtisodiy siyosati - bu davlatning iqtisodiyot, iqtisodiy munosibatlar va takror ishlab chikarish jarayonlariga ta'sir ko‘rsatishga qaratilgan chora-tadbirlari. Tashkiliy iqtisodiy munosabatlar — ishlab chiqarish jarayonini tashkil qilish orqali vujudga keladi. Masalan, bunga mehnat taqsimoti, uning ixtisoslashishi natijasida vujudga keladigan munosabatlarni kiritish mumkin.Ijtimoiy - iktisodiy munosabatlar — hayotiy ne'mat va vositalarni ishlab chiqarish, taqsimlash, ayriboshlash va iste'mol qili

Jamiyat taraqqiyoti bosqichlarini bilishga turli xil yondashuvlar Iqtisodiy tizimlar turkumlanishi Turkumlashga yondashuvlar Turkumlash mezonlari Iqtisodiy tizim turlari I Sivilizasion yondashuv 1. Iqtisodiy jara- yonlarni boshqarish va uyg‘unlashtirish mexanizmi 2. Mulkchilikning hukmron shakli  Bozor iqtisodiyoti  Buyruqbozlik iqtisodiyoti  Aralash iqtisodiyot  An'anaviy iqtisodiyot2. Iqtisodiy tizimlar turkumlanishiga turlicha yondashuvlar. Iqtisodiy tizim modellari.Jamiyat taraqqiyoti bosqichlarini bilishga turli xil yondashuvlar Iqtisodiy tizimlar turkumlanishi Turkumlashga yondashuvlar Turkumlash mezonlari Iqtisodiy tizim turlari I Sivilizasion yondashuv 1. Iqtisodiy jara- yonlarni boshqarish va uyg‘unlashtirish mexanizmi 2. Mulkchilikning hukmron shakli  Bozor iqtisodiyoti

III Texnologik yondashuv Ishlab chiqarishning texnologik usuli  Oddiy kooperasiga  asoslangan iqtisodiy  tizim.  Manufakturaga asoslangan iqtisodiy tizim.  Yirik mashinalashgan ishlab chiqarishga asos- langan iqtisodiy tizimII Formasion yondashuv Ishlab chiqarish kuchlarining ri- vojlanish dara-jasiga ishlab chiqarish muno-sabatlarining mos kelishi  Ibtidoiy jamiyat  Quldorlik  Feodalizm  Kapitalizm  Kommunizm (sosializm)Iqtisodiy tizimlar turkumlanishi Turkumlashga yondashuvlar Turkumlash mezonlari Iqtisodiy tizim turlariIII Texnologik yondashuv Ishlab chiqarishning texnologik usuli  Oddiy kooperasiga  asoslangan iqtisodiy  tizim.  Manufakturaga asoslangan iqtisodiy tizim.  Yirik mashinalashgan ishlab chiqarishga asos- langan iqtisodiy tizim II Formasion yondashuv Ishlab ch

V Jamiyatning iqtisodiy rivojlanish darajasiga ko‘ra Jamiyatning iqtisodiy taraqqiyoti  An'anaviy jamiyat  O‘tkinchi jamiyat  Industrial jamiyatga o‘tish  Industrial jamiyat  «Ommaviy iste'mol» jamiyatiIV Industrial taraqqiyot Industrial sanoat ishlab chiqarishining vujudga kelishi va rivojlanishi Toindustrial Industrial PostindustrialIqtisodiy tizimlar turkumlanishi Iqtisodiy tizimlar turkumlanishi Turkumlash mezonlari Iqtisodiy tizim turlariV Jamiyatning iqtisodiy rivojlanish darajasiga ko‘ra Jamiyatning iqtisodiy taraqqiyoti  An'anaviy jamiyat  O‘tkinchi jamiyat  Industrial jamiyatga o‘tish  Industrial jamiyat  «Ommaviy iste'mol» jamiyati IV Industrial taraqqiyot Industrial sanoat ishlab chiqarishining vujudga kelishi va rivojlanishi Toindustrial Industrial Pos

VII Siklli rivojlanish darajasiga ko‘ra Jamiyatning siklli rivojlanish sivilizasiyasi  Neolitik (30–35 asr.)  Quldorchilik bronza asri (20–23 asr.)  Antik temir asri (11–13 asr.)  Dastlabki feodal (7 asr.)  Toindustrial sivilizasiya (4– 5 asr.)  Industrial asr (2–5 asr.)VI Mulkiy jihatdan yondashuv Ishlab chiqarish vositalariga mulkchilik shakli Monoiqtisodiyot PoliiqtisodiyotIqtisodiy tizimlar turkumlanishi Turkumlashga yondashuvlar Turkumlash mezonlari Iqtisodiy tizim turlariVII Siklli rivojlanish darajasiga ko‘ra Jamiyatning siklli rivojlanish sivilizasiyasi  Neolitik (30–35 asr.)  Quldorchilik bronza asri (20–23 asr.)  Antik temir asri (11–13 asr.)  Dastlabki feodal (7 asr.)  Toindustrial sivilizasiya (4– 5 asr.)  Industrial asr (2–5 asr.) VI Mulkiy jihatdan yondashuv Ishla

VIII Iqtisodiy tizim turlari Amal qilish darajasi Mikroiqtisodiyot Makroiqtisodiyot Mezoiqtisodiyot MegaiqtisodiyotIqtisodiy tizimlar turkumlanishi Turkumlashga yondashuvlar Turkumlash mezonlari Iqtisodiy tizim turlariVIII Iqtisodiy tizim turlari Amal qilish darajasi Mikroiqtisodiyot Makroiqtisodiyot Mezoiqtisodiyot Megaiqtisodiyot Iqtisodiy tizimlar turkumlanishi Turkumlashga yondashuvlar Turkumlash mezonlari Iqtisodiy tizim turlari

Iqtisodiy tizim modellari Iqtisodiy jarayonlarni boshqarish mexanizmi hamda mulkchilikning ustuvor shakllariga ko‘ra iqtisodiy tizimning bir qator modellari ajratiladi. Belgilari Buyruqbozlikka asoslangan iqtisodiyot  Davlat mulki ustuvorlikka ega;  Iqtisodiy jarayonlar bir markazdan turib boshqariladi va uyg‘unlashtiriladi. Bozor iqtisodiyoti  Xususiy mulk ustuvorlikka ega;  Iqtisodiy jarayonlar bozor mexanizmi orqali tartibga solinadi.Buyruqbozlikka asoslangan iqtisodiyot  Davlat mulki ustuvorlikka ega;  Iqtisodiy jarayonlar bir markazdan turib boshqariladi va uyg‘unlashtiriladi. Bozor iqtisodiyoti  Xususiy mulk ustuvorlikka ega;  Iqtisodiy jarayonlar bozor mexanizmi orqali tartibga solinadi.

Aralash iqtisodiyot  Mulkchilikning turli-tuman shakllari mavjud bo‘ladi;  Iqtisodiy jarayonlar bozor mexanizmi bilan birga davlat tomonidan ham tartibga solinadi. An'anaviy iqtisodiyot  Mulkchilik munosabatlarida merosxo‘rlik va sulolalarning mavqei hukmronlik qiladi;  Iqtisodiy jarayonlar urf-odatlar, udumlar, an'analar, ijtimoiy va diniy qoidalar yordamida tartibga solinadi;  Natural mayda tovar xo‘jaligi xo‘jalik yuritishning ustuvor shakli hisoblanadi.Aralash iqtisodiyot  Mulkchilikning turli-tuman shakllari mavjud bo‘ladi;  Iqtisodiy jarayonlar bozor mexanizmi bilan birga davlat tomonidan ham tartibga solinadi. An'anaviy iqtisodiyot  Mulkchilik munosabatlarida merosxo‘rlik va sulolalarning mavqei hukmronlik qiladi;  Iqtisodiy jarayonlar urf-odatlar, udumlar, an&#

3. Mulkchilik munosabatlarining mohiyati va iqtisodiy mazmuni. Mulkchilik shakllari. Mulkchilik munosabatlari — bu mulkka egalik qilish, undan foydalanish va uni tasarruf qilish hamda ishlab chiqarish natijalarini o‘zlashtirish jarayonida vujudga keladigan iqtisodiy munosabatlardir Mulkka egalik qilish — mulkdorlik huquqining uning egasi qo‘lida saqlanib turiishni bildiradi Mulkdan foydalanish — bu mol - mulkning iqtisodiy faoliyatda ishlatilishi yoki ijtimoiy hayotda qo‘llanishidir. Bundan daromad olish yoki shaxsiy ehtiyojni qondirish maqsadi ko‘zda tutiladi. Mulkni tasarruf etish — bu mol - mulkning taqdirini mustaqil hal qilishdir. Bu mulk ob'ektlarini sotish, meros qoldirish, hadya qilish, ijaraga berish kabi yo‘llar bilan ro‘y beradi.3. Mulkchilik munosabatlarining mohiyati va iq

mol - mulkni himoya qilish usullari.mulk egalarining qonun bilan himoyalanadigan vakolatlari; ishlab chiqarish vositalari va yaratilgan moddiy ne'matlarning muayyan shaxslarga tegishli ekanligi;Mulkchilikning huquqiy me'yorlarini quyidagilar belgilab beradi:

Mulk ob‘yektlari — bu mulkka aylangan barcha boylik turlaridir. ishlab chiqarish vositalari; inson yaratgan moddiy va ma'naviy boyliklar; tabiiy boyliklar; Intellektual boyliklar; insonning mehnat qilish qobiliyati bo‘lgan ishchi kuchi va h.k.Bular :Mulk ob‘yektlari — bu mulkka aylangan barcha boylik turlaridir. Bular :

Mulk sub'ekti — bu mulkiy munosabatlarning ishtirokchilari, ya'ni mulk ob'ekti va ishlab chiqarish natijalarini o‘zlashtirishda qatnashuvchilardir. ► • davlat (turli darajadagi hukumat va boshqaruv organlari);► • davlat (turli darajadagi hukumat va boshqaruv organlari); ► • korxonalar, xo‘jalik birlashma (uyushma)lari, jamoat va boshqa tashkilotlar ► • korxonalar, xo‘jalik birlashma (uyushma)lari, jamoat va boshqa tashkilotlar ► • alohida kishilar va oilalar;► • alohida kishilar va oilalar; ► • chet elliklar (xorijiy fuqaro, tashkilot va davlatlar ► • chet elliklar (xorijiy fuqaro, tashkilot va davlatlarUlar: Mulk sub'ekti — bu mulkiy munosabatlarning ishtirokchilari, ya'ni mulk ob'ekti va ishlab chiqarish natijalarini o‘zlashtirishda qatnashuvchilardir.

Mulkchilik shakllarining tasniflanishi "Bozor munosabatlarini rivojlantirishga qaratilgan O‘zbekiston iqtisodiyotining negizini xilma xil shakllardaga mulk tashkil etadi'" Davlat mulki — bunda mulka egalik qilish va uni tasarruf etish davlat ixtiyorida bo‘ladi. Davlat mulkidan foydalanish huquqi ko‘pincha xo‘jalik yurituvchi sub'ektlarga beriladi."Bozor munosabatlarini rivojlantirishga qaratilgan O‘zbekiston iqtisodiyotining negizini xilma xil shakllardaga mulk tashkil etadi'" Davlat mulki — bunda mulka egalik qilish va uni tasarruf etish davlat ixtiyorida bo‘ladi. Davlat mulkidan foydalanish huquqi ko‘pincha xo‘jalik yurituvchi sub'ektlarga beriladi.

Davlat mulki ikki darajada mavjud bo‘ladi: ► Respublika mulki - bular yer, yer osti boyliklari, suv, havo bo‘shlig‘i, o‘simlik va xayvonot dunyosi hamda boshqa tabiiy resurslar, respublika hukumati va boshqaruv tuzilmalari mol- mulki, davlatga qarashli madaniy va tarixiy boyliklar, byudjet mablag‘lari, oltin zaxirasi, valyuta fondi va boshqa davlat fondlari. ► Ma'muriy - hududiy tuzilmalar mulki — bular davlat hokimiyati mahalliy organlari mol-mulki, mahalliy byudjet mablag‘lari, munisipial uy- joy fondi va kommunal xo‘jaligi korxonalari hamda boshqa mulkiy majmualar, xalq ta'limi, madaniyat, sog‘liqni saklash muassasalari kabilar mol - mulki. Davlat mulki ikki darajada mavjud bo‘ladi: ► Respublika mulki - bular yer, yer osti boyliklari, suv, havo bo‘shlig‘i, o‘simlik va xayvonot d

Jamoa mulki Jamoa mulki turlari: kooperativlar mulki; ijara va jamoa korxonalari mulki; Aksionerlik jamiyatlari mulki; Xo‘jalik jamiyatlari va shirkatlari mulki; Jamoat va diniy tashkilotlar mulki.Bunda ishlab chiqarish vositalari va uning natijalarini o‘zlashtirish jamoa - guruh xarakteriga ega bo‘ladi. Jamoa mulki Bunda ishlab chiqarish vositalari va uning natijalarini o‘zlashtirish jamoa - guruh xarakteriga ega bo‘ladi.

Shaxsiy mulk Shaxsiy mulk manbalari: ijtimoiy ishlab chiqarishdagi ishtirokidan oladigan daromadlari;(ish xaqi) o‘z xo‘jaligi (oila, dehqon)ni yuritish hisobiga oladigan daromadlari; aksiyadan keladigan dividend; foizli daromadlar; shaxsiy tadbirkorlikdan olinadigan daromad; transfert to‘lovlari hisobiga kelib tushadigan mablag‘lar. Shaxsiy mulk ob'ektlari: uy va turar joylar; bog‘ va dala hovli; transport vositalari; uy-ro‘zg‘or va shaxsiy iste'mol buyumlari; xo‘jalik faoliyati uchun kerakli ishlab chiqarish vositalari; xo‘jalik faoliyati hisobiga olingan mahsulotlar; pul jamg‘armalari. Fuqarolar mulki bo‘lib, ularning shaxsiy yoki oilaviy ehtiyojlarini qondirishga xizmat qiladi. Shaxsiy mulk manbalari: ijtimoiy ishlab chiqarishdagi ishtirokidan oladigan daromadlari;(ish xaqi) o‘z

Turli mulk ob'ektlari va uning natijalarini turli mulkdorlar tomonidan o‘zlashtirishni bildiradi. (Aralash mulk, sub'ektlari sifatida qo‘shma korxonalar, xorijiy fuqarolar, xorijiy tashkilotlar va xorijiy davlatlar chiqadi.)Aralash mulkAyrim tadbirkorlarga qarashli, yollanma mehnatga asoslangan va o‘z egasiga foyda keltiruvchi mulkdir. Bunda mulkka egalik qilish va uni tasarruf etish huquqi xususiy shaxslarga tegishli bo‘ladi. Xususiy mulk

4. O‘zbekistonda mulkni davlat tasarrufidan chiqarish va xususiylashtirish maqsadi, yo‘llari va usullari Mulkni davlat tasarrufidan chiqarish — Mulkni davlat tasarrufidan chiqarish xususiylashtirishdan tashqari, bu mulk hisobidan boshqa nodavlat mulk shakllarining vujudga keltirishni ham anglatadi Xususiylashtirish — bu davlat mulkiga egalik huquqining davlatdan alohida shaxslarga o‘tishidir.4. O‘zbekistonda mulkni davlat tasarrufidan chiqarish va xususiylashtirish maqsadi, yo‘llari va usullari Mulkni davlat tasarrufidan chiqarish — Mulkni davlat tasarrufidan chiqarish xususiylashtirishdan tashqari, bu mulk hisobidan boshqa nodavlat mulk shakllarining vujudga keltirishni ham anglatadi Xususiylashtirish — bu davlat mulkiga egalik huquqining davlatdan alohida shaxslarga o‘tishidir.

Adabiyotlar ro’yhati 1. Jo’rayev T.,Iqtisodiyot nazariyasi. . Darslik..-T.: «Fan va texnologiya» nashr, 2018. – 512 bet. 2. Ўлмасов А., Ваҳобов А.В. Иқтисодиёт назарияси. Дарслик. – Т.: « Iqtisod - moliya », 2018. – 480 бет. 3. Jo ’ rayevT ., Iqtisodiyotnazariyasi . О ’quvqo’llanma. .-T.: «Fanvatexnologiya» nashr, 2017. – 638 bet 4. В. Ф.Максимова [и др.] Экономическая теория:учебник для бакалавров /; под общей редакцией В. Ф. Максимовой. – Москва: Издательство Юрайт, 2019. – 580 с 5. ToshmatovSH, AsatullaevX, AllaberganovZ. Darslik. T.: Iqtisodiy ta’limotlar tarihi« Iqtisod-moliya», 2018. – 341 bet. 6. Г. Е. Алпатов [и др.]. Экономическая теория : учебник и практикум для бакалавриата и специалитета / Под редакцией Г. Е. Алпатова. – Москва: Издательство Юрайт, 2018. – 299 с. 7. Mc Connell,

E'TIBORINGIZ UCHUN RAHMAT !

Купить