Iqtisodiyot. Nostrifikatsiya (xorijiy diplomni tan olish) test sinoviga tayyorgarlik: variantlar to‘plami (2025–2026)

Dokument ma'lumotlari

Narxi	30000UZS
Hajmi	146.7KB
Xaridlar	0
Yuklab olingan sana	01 Noyabr 2026
Kengaytma	docx
Bo'lim	Testlar
Fan	Iqtisodiyot

Sotuvchi

DocX Seller

Ro'yxatga olish sanasi 31 Oktyabr 2026

1 Sotish

Iqtisodiyot. Nostrifikatsiya (xorijiy diplomni tan olish) test sinoviga tayyorgarlik: variantlar to‘plami (2025–2026)

Sotib olish

Imtihon tuzilishi va yo'riqnoma
• Nostrifikatsiya — xorijiy davlatda olingan ta'lim hujjatini O'zbekistonda tan olish
(ekvivalentligini qayd etish). Arizalar my.gov.uz yoki Davlat xizmatlari markazlari orqali
beriladi; test sinovini Bilimni baholash agentligi o'tkazadi.
• Test faqat oliy ta'lim (va qayta tayyorlash) hujjatlari bo'yicha, ekspert xulosasi ijobiy
bo'lgandan keyin o'tkaziladi. Test arizachining mutaxassisligi bo'yicha olinadi.
• Format: 50 ta test savoli, 100 daqiqa (har bir savolga ~2 daqiqa). Har bir to'g'ri javob — 2 ball,
maksimal — 100 ball. Tan olish uchun 56 ball (kamida 28 ta to'g'ri javob) talab qilinadi;
o'tolmagan talabgor qayta ro'yxatdan o'tib, testni qayta topshirishi mumkin.
• 2026-yil kuzgi sessiyalar: 15-oktyabr, 29-oktyabr, 12-noyabr, 26-noyabr, 10-dekabr, 24-
dekabr. Ishtirokchilar ro'yxati har sessiyadan kamida 3 kun oldin e'lon qilinadi; ro'yxatni
my.gov.uz yoki Davlat xizmatlari markazlarida ariza raqami bo'yicha tekshirish mumkin.
Pasport yoki ID-karta bilan o'z vaqtida keling.
• Testsiz tan olinadiganlar: QS, THE yoki ARWU reytinglarining TOP-1000 taligiga kiruvchi OTM
bitiruvchilari, xalqaro shartnomalar yoki hukumat qarorlari asosida o'qiganlar, O'zbekistondagi
xorijiy OTM filiallari bitiruvchilari va boshqa belgilangan toifalar.
• To'plam tuzilishi: 20 ta variant × 50 savol. Har bir variant mutaxassislikning barcha asosiy
bo'limlarini qamrab oladi. To'g'ri javob har bir savol ostida yashil rangda, hujjat oxirida esa
javoblar kaliti bor. O'zingizni sinash uchun avval variantni 100 daqiqada yechib, keyin kalit
bilan tekshiring.
• Muhim: rasmiy test savollari ochiq e'lon qilinmaydi. Bu mutaxassislik dasturlari asosida
tuzilgan mashq savollari; format va talablar o'zgarishini uzbmb.uz va my.gov.uz da kuzatib
boring.
Har bir variant tuzilishi
Topshiriqlar Turi Izoh
1–50 Yopiq test (4 ta variant) Mutaxassislik fanlari bo'yicha bitta to'g'ri javob; har bir
to'g'ri javob 2 ball
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 2

Mundarija
№ Variant Topshiriqlar
1 1-variant 1–50
2 2-variant 51–100
3 3-variant 101–150
4 4-variant 151–200
5 5-variant 201–250
6 6-variant 251–300
7 7-variant 301–350
8 8-variant 351–400
9 9-variant 401–450
10 10-variant 451–500
11 11-variant 501–550
12 12-variant 551–600
13 13-variant 601–650
14 14-variant 651–700
15 15-variant 701–750
16 16-variant 751–800
17 17-variant 801–850
18 18-variant 851–900
19 19-variant 901–950
20 20-variant 951–1000
Jami topshiriqlar 1000
Javoblar kaliti (hujjat oxirida)
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 3

1-variant
Test topshiriqlari • bitta to'g'ri javob (har biri 2 ball)
1. «72 qoidasi»ga ko'ra yillik 8% murakkab foiz stavkasida qo'yilma taxminan necha yilda ikki baravar
oshadi?
A) 6 yilda
B) 9 yilda
C) 8 yilda
D) 12 yilda
To'g'ri javob: B) 9 yilda✔
2. Davlatning pul emissiyasidan oladigan daromadi qanday ataladi?
A) Bojxona boji
B) Senyoraj
C) Aksiz
D) Renta
To'g'ri javob: B) Senyoraj
✔
3. Pul oqimlari to'g'risidagi hisobotda dividend to'lovi qaysi faoliyat turida aks etadi (MHXS bo'yicha
ko'p hollarda)?
A) Hech qaysi faoliyatda
B) Investitsion faoliyat
C) Operatsion faoliyatda albatta
D) Moliyaviy faoliyat
To'g'ri javob: D) Moliyaviy faoliyat
✔
4. Tadbirkor yillik daromadi 500 mln so'm, aniq (eksplitsit) xarajatlari 350 mln so'm. U boshqa joyda
120 mln so'm maosh olishi mumkin edi. Iqtisodiy foyda qancha?
A) 150 mln so'm
B) 120 mln so'm
C) Zarar 30 mln so'm
D) 30 mln so'm
To'g'ri javob: D) 30 mln so'm
✔
5. Iqtisodiy sikl fazalarining to'g'ri ketma-ketligini ko'rsating.
A) Jonlanish – tub nuqta – cho'qqi – pasayish
B) Pasayish – cho'qqi – jonlanish – tub nuqta
C) Tub nuqta – cho'qqi – pasayish – jonlanish
D) Cho'qqi – pasayish – tub nuqta – jonlanish
To'g'ri javob: D) Cho'qqi – pasayish – tub nuqta – jonlanish
✔
6. Xususiy kapital 300 mln, qarz kapitali 450 mln so'm. Moliyaviy leveraj (qarz/xususiy kapital)
koeffitsienti qancha?
A) 1,5
B) 0,4
C) 0,67
D) 0,6
To'g'ri javob: A) 1,5
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 4

7. Kompaniya oy davomida marketingga 50 mln so'm sarflab, 1000 ta yangi mijoz jalb qildi. Bitta
mijozni jalb qilish xarajati (CAC) qancha?
A) 20 ming so'm
B) 50 ming so'm
C) 5 ming so'm
D) 500 ming so'm
To'g'ri javob: B) 50 ming so'm✔
8. SWOT tahlilida «tahdidlar» (Threats) qaysi omillar guruhiga kiradi?
A) Ichki ijobiy omillar
B) Tashqi ijobiy omillar
C) Ichki salbiy omillar
D) Tashqi salbiy omillar
To'g'ri javob: D) Tashqi salbiy omillar
✔
9. Mikroiqtisodiyot va makroiqtisodiyotni farqlashda to'g'ri fikrni toping.
A) Mikroiqtisodiyot alohida sub'ektlar xatti-harakatini, makroiqtisodiyot esa iqtisodiyotni yaxlit
holda o'rganadi
B) Makroiqtisodiyot alohida firma narx siyosatini o'rganadi
C) Mikroiqtisodiyot inflyatsiya va ishsizlikni o'rganadi
D) Ikkalasi bir xil ob'ektni o'rganadi
To'g'ri javob: A) Mikroiqtisodiyot alohida sub'ektlar xatti-harakatini, makroiqtisodiyot esa
✔
iqtisodiyotni yaxlit holda o'rganadi
10. Mahsulot hayot siklining qaysi bosqichida sotuv hajmi eng yuqori darajaga yetadi va raqobat eng
kuchli bo'ladi?
A) Pasayish
B) Yetuklik
C) Joriy etish
D) O'sish
To'g'ri javob: B) Yetuklik
✔
11. Kredit bozorida yuqori riskli qarz oluvchilarning yuqori foiz stavkasida ham kredit olishga ko'proq
intilishi, shartnoma tuzilgunga qadar mavjud bo'lgan qaysi muammoga misol?
A) Salbiy tanlov (adverse selection)
B) Pul illyuziyasi
C) Likvidlik tuzog'i
D) Axloqiy xavf
To'g'ri javob: A) Salbiy tanlov (adverse selection)
✔
12. Asosiy kapitalga nima kiradi?
A) Xomashyo va materiallar
B) Yoqilg'i va energiya
C) Tugallanmagan ishlab chiqarish
D) Binolar, inshootlar va mashina-uskunalar
To'g'ri javob: D) Binolar, inshootlar va mashina-uskunalar
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 5

13. Bevar (Beaver) va Altman modellari asosan nima uchun ishlatiladi?
A) Ish haqi fondini rejalashtirish
B) Inflyatsiyani prognozlash
C) Soliq yukini hisoblash
D) Bankrotlik ehtimolini baholash
To'g'ri javob: D) Bankrotlik ehtimolini baholash✔
14. Raqobatchining rasmiy homiylik qilayotgan tadbiridan homiylik huquqini to'lamay foydalanib,
e'tiborni o'ziga tortish qanday ataladi?
A) Event-marketing
B) Kontent-marketing
C) Ambush (pistirmadagi) marketing
D) Virusli marketing
To'g'ri javob: C) Ambush (pistirmadagi) marketing
✔
15. Avtonomiya (moliyaviy mustaqillik) koeffitsienti qanday aniqlanadi?
A) Sof foyda / xususiy kapital
B) Xususiy kapital / jami aktivlar (balans valyutasi)
C) Aylanma aktivlar / jami aktivlar
D) Qarz kapitali / xususiy kapital
To'g'ri javob: B) Xususiy kapital / jami aktivlar (balans valyutasi)
✔
16. Kino teatrining talabalarga va pensionerlarga bir xil seans uchun past narx belgilashi nimaga
misol?
A) Narx diskriminatsiyasi (segmentlar bo'yicha narx)
B) Bozorga kirib borish narxi
C) Narxlar bo'yicha kartel kelishuvi
D) Damping
To'g'ri javob: A) Narx diskriminatsiyasi (segmentlar bo'yicha narx)
✔
17. Banner reklama 50 000 marta ko'rsatildi va 1 000 marta bosildi. CTR ko'rsatkichi qancha?
A) 0,2%
B) 5%
C) 2%
D) 20%
To'g'ri javob: C) 2%
✔
18. Kapital omili egasi oladigan daromad qaysi?
A) Dividend emas, balki faqat soliq
B) Renta
C) Ish haqi
D) Foiz
To'g'ri javob: D) Foiz
✔
19. Iqtisodiyot fanining asosiy muammosi nima bilan bog'liq?
A) Xalqaro savdo balansining salbiyligi
B) Cheklangan resurslar va cheksiz ehtiyojlar o'rtasidagi ziddiyat
C) Davlat byudjeti taqchilligi
D) Pul massasining doimiy o'sishi
To'g'ri javob: B) Cheklangan resurslar va cheksiz ehtiyojlar o'rtasidagi ziddiyat
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 6

20. Nominal yillik stavka 12% va foizlar har oy kapitallashtirilsa, samarali yillik stavka taxminan
qancha bo'ladi?
A) 12,68%
B) 12,36%
C) 12,00%
D) 13,00%
To'g'ri javob: A) 12,68%✔
21. Akerlofning «limonlar bozori» modeli qaysi muammoni tushuntiradi?
A) Monopoliya narxini
B) Tashqi savdo balansini
C) Axborot asimmetriyasi tufayli salbiy tanlovni
D) Inflyatsiya kutilmalarini
To'g'ri javob: C) Axborot asimmetriyasi tufayli salbiy tanlovni
✔
22. Avval bozor qabul qiladigan maqsadli narx belgilanib, undan kutilgan foyda chegirilgan holda
mahsulotning ruxsat etilgan tannarxi aniqlanadigan usul qanday ataladi?
A) Maqsadli tannarx (target costing)
B) Zararsizlik nuqtasi usuli
C) Tannarx plyus usuli
D) Marjinal tannarx usuli
To'g'ri javob: A) Maqsadli tannarx (target costing)
✔
23. Buyruqbozlik (ma'muriy-rejali) iqtisodiyotining asosiy belgisi qaysi?
A) Erkin narx shakllanishi
B) Xususiy mulkning ustunligi
C) Kuchli raqobat muhiti
D) Resurslarni markazlashgan rejalashtirish orqali taqsimlash
To'g'ri javob: D) Resurslarni markazlashgan rejalashtirish orqali taqsimlash
✔
24. Oddiy Keyns modelida davlat xarajatlari va soliqlarning bir xil summaga oshirilishi (balanslangan
byudjet) multiplikatori nechaga teng?
A) MPC ga
B) 0
C) 1
D) 1/(1−MPC) ga
To'g'ri javob: C) 1
✔
25. E. Rodjersning innovatsiyalar diffuziyasi nazariyasiga ko'ra yangilikni birinchi bo'lib qabul qiluvchi
«innovatorlar» taxminan necha foizni tashkil etadi?
A) 34%
B) 13,5%
C) 16%
D) 2,5%
To'g'ri javob: D) 2,5%
✔
26. Pulning qaysi funksiyasi tovarlar qiymatini o'lchash bilan bog'liq?
A) To'lov vositasi
B) Jamg'arish vositasi
C) Qiymat o'lchovi (hisob birligi)
D) Muomala vositasi
To'g'ri javob: C) Qiymat o'lchovi (hisob birligi)
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 7

33. Kredit byurolarining asosiy vazifasi nima?
A) Banklarga kredit resurslarini ajratish
B) Kredit foiz stavkalarini qonuniy belgilash
C) Muammoli kreditlarni hukumat hisobiga qoplash
D) Qarz oluvchilarning kredit tarixi haqida ma'lumot to'plash va taqdim etish
To'g'ri javob: D) Qarz oluvchilarning kredit tarixi haqida ma'lumot to'plash va taqdim etish✔
34. Quyidagilardan qaysi biri kreditlashning klassik tamoyillariga KIRMAYDI?
A) Bepullik
B) Muddatlilik
C) Qaytarilishlik
D) Ta'minlanganlik
To'g'ri javob: A) Bepullik
✔
35. Tovarning foydalilik va almashinuv qiymati tushunchalarini farqlab, «suv va olmos paradoksi»ni
marjinal foydalilik orqali kim(lar) hal qilgan?
A) Fiziokratlar
B) Marjinalistlar (Jevons, Menger, Valras)
C) Merkantilistlar
D) Monetaristlar
To'g'ri javob: B) Marjinalistlar (Jevons, Menger, Valras)
✔
36. Ishlab chiqarish imkoniyatlari egri chizig'idagi (IIE) nuqta nimani ifodalaydi?
A) Iqtisodiyot erisha olmaydigan ishlab chiqarish darajasini
B) Iste'molchilar uchun eng maqbul tovarlar to'plamini
C) Resurslardan to'liq bo'lmagan foydalanishni
D) Mavjud resurs va texnologiyada samarali ishlab chiqarish kombinatsiyasini
To'g'ri javob: D) Mavjud resurs va texnologiyada samarali ishlab chiqarish kombinatsiyasini
✔
37. Kech merkantilizm namoyandasi va «Angliyaning tashqi savdodagi boyligi» asari muallifi kim?
A) A. Monkretyen
B) T. Man
C) V. Petti
D) J. Lo
To'g'ri javob: B) T. Man
✔
38. Zaxiralar aylanish davri 50 kun, debitorlik 30 kun, kreditorlik 35 kun. Moliyaviy (pul) sikli
davomiyligi qancha?
A) 45 kun
B) 115 kun
C) 80 kun
D) 15 kun
To'g'ri javob: A) 45 kun
✔
39. ABC tahlilining mohiyati nimada?
A) Uch yillik dinamikani tahlil qilish
B) Ob'ektlarni ahamiyati (masalan, qiymat ulushi) bo'yicha uch guruhga ajratish
C) Faqat A toifali mahsulotlarni ishlab chiqarish
D) Xarajatlarni alfavit bo'yicha tartiblash
To'g'ri javob: B) Ob'ektlarni ahamiyati (masalan, qiymat ulushi) bo'yicha uch guruhga ajratish
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 9

40. BCG matritsasida bozor o'sishi past, nisbiy bozor ulushi yuqori bo'lgan mahsulot qanday ataladi?
A) «Qiyin bola» (savol belgisi)
B) «It»
C) «Yulduz»
D) «Sog'in sigir»
To'g'ri javob: D) «Sog'in sigir»✔
41. Tovarning ikki xossasi sifatida klassik siyosiy iqtisodda qaysilar ajratiladi?
A) Narx va xarajat
B) Iste'mol qiymati va almashinuv qiymati
C) Talab va taklif
D) Sifat va miqdor
To'g'ri javob: B) Iste'mol qiymati va almashinuv qiymati
✔
42. Xizmatlarning to'rt asosiy xususiyatiga quyidagilardan qaysi biri KIRMAYDI?
A) Nomoddiylik
B) Standartlashtirilganlik va sifatning doimiyligi
C) Saqlanmaslik
D) Ishlab chiqarish va iste'molning ajralmasligi
To'g'ri javob: B) Standartlashtirilganlik va sifatning doimiyligi
✔
43. 10 mln so'm yillik 12% oddiy foiz stavkasi bilan 2 yilga qo'yildi. Muddat oxirida jamg'arilgan
summa qancha bo'ladi?
A) 12,544 mln so'm
B) 11,2 mln so'm
C) 12,4 mln so'm
D) 12,0 mln so'm
To'g'ri javob: C) 12,4 mln so'm
✔
44. Narxni 10 000 so'm o'rniga 9 990 so'm qilib belgilash qaysi narx belgilash usuliga misol?
A) Prestij narx
B) Psixologik narx belgilash
C) Tannarx plyus usuli
D) Narx diskriminatsiyasi
To'g'ri javob: B) Psixologik narx belgilash
✔
45. Oldingi masalada (100×5 → 110×5,2) bir xodim unumdorligining tushumga ta'siri qancha?
A) 72 mln
B) 20 mln
C) 50 mln
D) 22 mln
To'g'ri javob: D) 22 mln
✔
46. Marjinal daromad (qoplash summasi) qanday aniqlanadi?
A) Tushum − doimiy xarajatlar
B) Tushum − o'zgaruvchan xarajatlar
C) Yalpi foyda − tijorat xarajatlari
D) Sof foyda + soliqlar
To'g'ri javob: B) Tushum − o'zgaruvchan xarajatlar
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 10

47. Iste'molchilarni turmush tarzi, qadriyatlari va shaxsiy xususiyatlariga ko'ra guruhlash qanday
segmentatsiya?
A) Psixografik
B) Xulq-atvor bo'yicha
C) Demografik
D) Geografik
To'g'ri javob: A) Psixografik✔
48. Korxonaning joriy likvidlik koeffitsienti qanday hisoblanadi?
A) Xususiy kapital / jami majburiyatlar
B) Aylanma aktivlar / qisqa muddatli majburiyatlar
C) Sof foyda / tushum
D) Pul mablag'lari / jami aktivlar
To'g'ri javob: B) Aylanma aktivlar / qisqa muddatli majburiyatlar
✔
49. Sug'urta polisini olgandan keyin mijozning mulkiga ehtiyotkorlik bilan munosabatda bo'lmay
qo'yishi iqtisodiyotda qanday ataladi?
A) Axloqiy xavf (moral hazard)
B) Salbiy tanlov
C) Signal berish
D) Erkin chavandoz muammosi
To'g'ri javob: A) Axloqiy xavf (moral hazard)
✔
50. Muqobil xarajat (opportunity cost) tushunchasi nimani anglatadi?
A) Ishlab chiqarish hajmiga bog'liq bo'lmagan xarajatlar
B) Tanlov qilinganda voz kechilgan eng yaxshi muqobil variant qiymati
C) Bir birlik qo'shimcha mahsulotga to'g'ri keladigan xarajat
D) Tovar ishlab chiqarish uchun sarflangan pul xarajatlari yig'indisi
To'g'ri javob: B) Tanlov qilinganda voz kechilgan eng yaxshi muqobil variant qiymati
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 11

2-variant
Test topshiriqlari • bitta to'g'ri javob (har biri 2 ball)
1. Iste'molchi daromadi 20% oshganda tovarga talab 30% oshdi. Daromad bo'yicha elastiklik va tovar
turi qanday?
A) 1,5; past sifatli tovar
B) 0,67; luks tovar
C) 1,5; luks (yuqori sifatli) tovar
D) 0,67; zaruriy tovar
To'g'ri javob: C) 1,5; luks (yuqori sifatli) tovar✔
2. Kompaniya qarzning soliq afzalliklari va moliyaviy qiyinchilik (bankrotlik) xarajatlarini solishtirib
optimal kapital tuzilmasini tanlaydi, degan nazariya qanday ataladi?
A) Kompromiss (trade-off) nazariyasi
B) Signal nazariyasi
C) Ierarxiya (pecking order) nazariyasi
D) Agentlik nazariyasi
To'g'ri javob: A) Kompromiss (trade-off) nazariyasi
✔
3. Kompaniya aksiyalarini birinchi marta ommaviy taklif qilish orqali birjada joylashtirishi qanday
ataladi?
A) SPO
B) M&A
C) LBO
D) IPO
To'g'ri javob: D) IPO
✔
4. Yuqori riskli, erta bosqichdagi innovatsion kompaniyalarga kapitalda ulush evaziga investitsiya
kiritish qanday ataladi?
A) Ipoteka krediti
B) Venchur kapital
C) Faktoring
D) Lizing
To'g'ri javob: B) Venchur kapital
✔
5. Monopsoniya mehnat bozorida raqobatli bozorga nisbatan qanday natija kuzatiladi?
A) Ish haqi va bandlik pastroq
B) Ish haqi va bandlik yuqoriroq
C) Bandlik yuqori, ish haqi past
D) Ish haqi yuqori, bandlik past
To'g'ri javob: A) Ish haqi va bandlik pastroq
✔
6. AQSh dollaridagi moliyaviy shartnomalarda LIBOR o'rnini egallagan asosiy taqqoslash (benchmark)
stavka qaysi?
A) EURIBOR
B) SONIA
C) SOFR
D) TONA
To'g'ri javob: C) SOFR
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 12

7. Bazel qo'mitasi ta'rifiga ko'ra operatsion risk nima?
A) Qarz oluvchining majburiyatini bajarmaslik riski
B) Ichki jarayonlar, xodimlar va tizimlarning nomukammalligi yoki tashqi hodisalar natijasida zarar
ko'rish riski
C) Foiz stavkalari o'zgarishidan zarar ko'rish ehtimoli
D) Valyuta kurslari o'zgarishi riski
To'g'ri javob: B) Ichki jarayonlar, xodimlar va tizimlarning nomukammalligi yoki tashqi hodisalar ✔
natijasida zarar ko'rish riski
8. Fyuchers shartnomasining forvard shartnomasidan asosiy farqi nimada?
A) Fyuchers hech qachon birjada savdo qilinmaydi
B) Fyuchers faqat valyutaga nisbatan tuziladi
C) Fyuchers bo'yicha hisob-kitob faqat muddat oxirida bo'ladi
D) Fyuchers standartlashtirilgan, birjada savdo qilinadi va kunlik kliringga (marking-to-market) ega
To'g'ri javob: D) Fyuchers standartlashtirilgan, birjada savdo qilinadi va kunlik kliringga (marking-
✔
to-market) ega
9. Bagehot qoidasiga ko'ra inqiroz davrida markaziy bank «oxirgi instansiyadagi kreditor» sifatida
qanday harakat qilishi kerak?
A) To'lovga qodir banklarga yaxshi garov evaziga, jarima (yuqori) stavkasida erkin kredit berishi
B) Kredit berishni to'liq to'xtatishi
C) Har qanday bankka garovsiz va foizsiz kredit berishi
D) Faqat bankrot banklarni qutqarishi
To'g'ri javob: A) To'lovga qodir banklarga yaxshi garov evaziga, jarima (yuqori) stavkasida erkin
✔
kredit berishi
10. Quyidagilardan qaysi biri bankning foizsiz daromadiga misol bo'ladi?
A) Iste'mol kreditlari bo'yicha foizlar
B) Hisob-kitob-kassa xizmati uchun komissiya
C) Davlat obligatsiyalari bo'yicha kuponlar
D) Banklararo kreditlar bo'yicha foizlar
To'g'ri javob: B) Hisob-kitob-kassa xizmati uchun komissiya
✔
11. Joriy yilda to'langan dividend D0 = 2 ming so'm, dividend yiliga 5% o'sadi, talab qilinadigan
daromadlilik 10%. Gordon modeli bo'yicha aksiya qiymati qancha?
A) 40 ming so'm
B) 21 ming so'm
C) 20 ming so'm
D) 42 ming so'm
To'g'ri javob: D) 42 ming so'm
✔
12. Qarz oluvchini baholashning «5C» tizimiga quyidagilardan qaysi biri KIRMAYDI?
A) To'lov qobiliyati (Capacity)
B) Qarz oluvchining obro'si (Character)
C) Raqobatchilar soni (Competitors)
D) Garov (Collateral)
To'g'ri javob: C) Raqobatchilar soni (Competitors)
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 13

13. Firma 100 birlik mahsulot ishlab chiqaradi: FC = 2 000, VC = 3 000. O'rtacha umumiy xarajat (ATC)
qancha?
A) 50
B) 20
C) 5 000
D) 30
To'g'ri javob: A) 50✔
14. Mahsulot hajmi 10% oshdi, xodimlar soni 4% oshdi. Mehnat unumdorligi taxminan qancha oshdi?
A) 14%
B) 5,8%
C) 2,5%
D) 6%
To'g'ri javob: B) 5,8%
✔
15. Ikki tovar o'rtasidagi kesishgan elastiklik musbat bo'lsa, bu tovarlar qanday?
A) Bog'liq bo'lmagan tovarlar
B) O'rinbosarlar
C) To'ldiruvchilar
D) Past sifatli tovarlar
To'g'ri javob: B) O'rinbosarlar
✔
16. Raqobatli mehnat bozori: Ld = 100 − 2w, Ls = 20 + 2w. Muvozanat ish haqi va bandlik qancha?
A) w = 25, L = 50
B) w = 20, L = 60
C) w = 15, L = 70
D) w = 30, L = 40
To'g'ri javob: B) w = 20, L = 60
✔
17. EBIT 200 mln so'm, foiz xarajatlari 50 mln so'm. Moliyaviy leveraj darajasi (DFL) taxminan qancha?
A) 4,0
B) 0,75
C) 1,5
D) 1,33
To'g'ri javob: D) 1,33
✔
18. Monopolist talabi P = 100 − Q, MC = 20 (doimiy). Foydani maksimallashtiruvchi narx qancha?
A) 80
B) 20
C) 60
D) 40
To'g'ri javob: C) 60
✔
19. Kobb-Duglas funksiyasi Q = A·K^0,3·L^0,7 qanday masshtab samarasiga ega?
A) Doimiy
B) O'suvchi
C) Kamayuvchi
D) Aniqlab bo'lmaydi
To'g'ri javob: A) Doimiy
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 14

20. Ld = 100 − 2w, Ls = 20 + 2w bozorida minimal ish haqi w = 25 belgilansa, ishsizlik qancha?
A) 50
B) 70
C) 20
D) 10
To'g'ri javob: C) 20✔
21. Kompaniya 2:1 nisbatda aksiyalarni bo'lish (stock split) amalga oshirdi. Boshqa sharoitlar
o'zgarmasa, nima sodir bo'ladi?
A) Aksiyalar soni ikki baravar oshadi, bitta aksiya narxi taxminan ikki baravar pasayadi
B) Bozor kapitalizatsiyasi ikki baravar oshadi
C) Aksiyalar soni kamayadi, narx oshadi
D) Aksiyadorlar ulushi kamayadi
To'g'ri javob: A) Aksiyalar soni ikki baravar oshadi, bitta aksiya narxi taxminan ikki baravar
✔
pasayadi
22. Ish haqi qat'iyligi (pastga moslashmasligi) Keyns nazariyasida nimaga olib keladi?
A) Majburiy (nomoqbul) ishsizlikning saqlanib qolishiga
B) Inflyatsiyaning pasayishiga
C) Mehnat taklifining oshishiga
D) Ishsizlikning tez yo'qolishiga
To'g'ri javob: A) Majburiy (nomoqbul) ishsizlikning saqlanib qolishiga
✔
23. Nominali 1000 ming so'm, yillik kupon 80 ming so'm bo'lgan obligatsiya bozorda 800 ming
so'mdan sotilmoqda. Joriy daromadlilik qancha?
A) 8,0%
B) 6,4%
C) 10,0%
D) 12,5%
To'g'ri javob: C) 10,0%
✔
24. Xodim mehnat shartnomasi bo'yicha oylik 6 mln so'm oladi, 22 ish kunidan 20 kunni ishladi.
Ishlangan vaqt uchun hisoblangan ish haqi qancha?
A) 5,45 mln so'm
B) 5,2 mln so'm
C) 5,5 mln so'm
D) 6 mln so'm
To'g'ri javob: A) 5,45 mln so'm
✔
25. Kompensatsion ish haqi farqlari nazariyasini (yoqimsiz yoki xavfli ishlarga yuqori haq) birinchi
bo'lib kim tizimli bayon qilgan?
A) J. M. Keyns
B) M. Fridman
C) A. Smit
D) K. Marks
To'g'ri javob: C) A. Smit
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 15

26. CAPM modeli bo'yicha: risksiz stavka 5%, bozor daromadliligi 10%, aksiya betasi 1,2. Aksiyaning
kutilayotgan daromadliligi qancha?
A) 11,0%
B) 12,0%
C) 6,0%
D) 17,0%
To'g'ri javob: A) 11,0%✔
27. Soliqning o'lik yuki (deadweight loss) nima?
A) Soliq natijasida yo'qotilgan va hech kimga o'tmagan umumiy ortiqchalik
B) Ishlab chiqaruvchi ortiqchaligi
C) Iste'molchi ortiqchaligining o'sishi
D) Davlat oladigan soliq tushumi
To'g'ri javob: A) Soliq natijasida yo'qotilgan va hech kimga o'tmagan umumiy ortiqchalik
✔
28. Ikki tomonning bir-biriga qat'iy va suzuvchi stavkadagi foiz to'lovlarini almashish to'g'risidagi
kelishuvi qanday ataladi?
A) Repo
B) Forvard kurs kelishuvi
C) Foiz svopi
D) Valyuta opsioni
To'g'ri javob: C) Foiz svopi
✔
29. Bank amaliyotida kredit odatda qaysi holatda muammoli (ishlamaydigan, NPL) deb tasniflanadi?
A) Qarz oluvchi kredit liniyasidan foydalanmaganda
B) Asosiy qarz yoki foiz to'lovi 90 kundan ortiq muddatga kechikkanda
C) To'lov 1 kunga kechikkanda
D) Kredit garovsiz berilganda
To'g'ri javob: B) Asosiy qarz yoki foiz to'lovi 90 kundan ortiq muddatga kechikkanda
✔
30. Ishchi kuchi 15 mln, ishsizlar 1,2 mln, tabiiy ishsizlik darajasi 5%. Siklik ishsizlik darajasi qancha?
A) 13%
B) 5%
C) 3%
D) 8%
To'g'ri javob: C) 3%
✔
31. Bankning moliyaviy leveraji (aktivlar/kapital) 12 ga teng bo'lsa, aktivlar qiymati necha foizga
kamayganda bank kapitali to'liq yo'qoladi (taxminan)?
A) 50% ga
B) Taxminan 8,3% ga
C) 12% ga
D) Taxminan 1,2% ga
To'g'ri javob: B) Taxminan 8,3% ga
✔
32. Chegaraviy almashtirish normasi (MRS) geometrik jihatdan nimaga teng?
A) Talab egri chizig'i qiyaligi
B) Befarqlik egri chizig'i qiyaligi (mutlaq qiymatda)
C) Byudjet chizig'ining kesishish nuqtasi
D) Taklif egri chizig'i qiyaligi
To'g'ri javob: B) Befarqlik egri chizig'i qiyaligi (mutlaq qiymatda)
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 16

33. Xorijdan mehnat migrantlarining kelishi standart modelga ko'ra qabul qiluvchi mamlakatdagi
raqobatlashuvchi (o'rinbosar) ishchilar ish haqiga qisqa muddatda qanday ta'sir qiladi?
A) Oshiradi
B) Ta'sir qilmaydi
C) Pasaytirishga moyil
D) Ikki baravar oshiradi
To'g'ri javob: C) Pasaytirishga moyil✔
34. Spesifik (firmaga xos) inson kapitali qanday xususiyatga ega?
A) U faqat oliy ta'lim orqali olinadi
B) U asosan shu firmada unumdorlikni oshiradi, boshqa firmalarda kam qo'llaniladi
C) U amortizatsiyalanmaydi
D) Har qanday firmada bir xil qadrlanadi
To'g'ri javob: B) U asosan shu firmada unumdorlikni oshiradi, boshqa firmalarda kam qo'llaniladi
✔
35. Kredit bo'yicha defolt ehtimoli (PD) 2%, defolt yuz berganda yo'qotish ulushi (LGD) 50%,
defoltdagi ekspozitsiya (EAD) 1000 mln so'm. Kutilayotgan zarar (EL) qancha?
A) 500 mln so'm
B) 10 mln so'm
C) 1 mln so'm
D) 20 mln so'm
To'g'ri javob: B) 10 mln so'm
✔
36. Universal bank deganda qanday bank tushuniladi?
A) Tijorat, investitsiya va boshqa moliyaviy xizmatlarning keng spektrini ko'rsatuvchi bank
B) Faqat ipoteka kreditlarini beradigan bank
C) Faqat davlat korxonalariga xizmat ko'rsatuvchi bank
D) Faqat xorijiy valyutada ishlaydigan bank
To'g'ri javob: A) Tijorat, investitsiya va boshqa moliyaviy xizmatlarning keng spektrini ko'rsatuvchi
✔
bank
37. Umumiy mahsulot maksimal bo'lganda chegaraviy mahsulot nimaga teng?
A) Birga
B) Maksimal qiymatga
C) O'rtacha mahsulotga
D) Nolga
To'g'ri javob: D) Nolga
✔
38. Bank tizimiga 100 mln so'm yangi depozit kelib tushdi, majburiy zaxira normasi 20%. Naqd pulga
sizib chiqish va ortiqcha zaxiralar bo'lmasa, depozitlar maksimal qanchaga yetishi mumkin?
A) 80 mln so'm
B) 500 mln so'm
C) 120 mln so'm
D) 200 mln so'm
To'g'ri javob: B) 500 mln so'm
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 17

39. 12 mln so'mlik kredit 12 oyga yillik 12% stavkada differensial sxema bo'yicha berildi. Birinchi
oydagi to'lov (asosiy qarz + foiz) qancha bo'ladi?
A) 1,12 mln so'm
B) 1,24 mln so'm
C) 1,00 mln so'm
D) 1,066 mln so'm
To'g'ri javob: A) 1,12 mln so'm✔
40. Bazel III standartlariga ko'ra birinchi darajali asosiy kapital (CET1) ning riskka tortilgan aktivlarga
nisbatan minimal darajasi qancha?
A) 2,5%
B) 10,5%
C) 6,0%
D) 4,5%
To'g'ri javob: D) 4,5%
✔
41. Loyihani kelajakda kengaytirish, kechiktirish yoki to'xtatish imkoniyatini qiymat sifatida baholash
qanday konsepsiyaga asoslanadi?
A) Dividendlar nazariyasi
B) Dyupon modeli
C) Kapital tuzilmasi nazariyasi
D) Real opsionlar
To'g'ri javob: D) Real opsionlar
✔
42. Iste'molchi ortiqchaligi (iste'molchi rentasi) nima?
A) Iste'molchi to'lashga tayyor bo'lgan maksimal narx va haqiqatda to'lagan narx orasidagi farq
B) Iste'molchining jamg'armasi
C) Davlat subsidiyasi miqdori
D) Sotuvchi olgan narx va xarajat orasidagi farq
To'g'ri javob: A) Iste'molchi to'lashga tayyor bo'lgan maksimal narx va haqiqatda to'lagan narx
✔
orasidagi farq
43. Tovar narxi 10% oshganda talab miqdori 25% kamaydi. Talabning narx bo'yicha elastikligi (mutlaq
qiymatda) qancha va u qanday?
A) 2,5; elastik
B) 0,4; elastik
C) 0,4; noelastik
D) 2,5; noelastik
To'g'ri javob: A) 2,5; elastik
✔
44. Investor ijro narxi 100 ming so'm bo'lgan koll opsionni 5 ming so'm mukofot to'lab sotib oldi.
Muddat oxirida aksiya narxi 120 ming so'm. Bitta opsion bo'yicha sof foyda qancha?
A) 5 ming so'm
B) 20 ming so'm
C) 25 ming so'm
D) 15 ming so'm
To'g'ri javob: D) 15 ming so'm
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 18

45. Ishchi 1 dona detal uchun 4 ming so'm oladi, oyiga 600 dona tayyorladi, reja 500 dona, rejadan
oshgan har bir dona 1,5 barobar stavkada to'lanadi. Oylik ish haqi qancha?
A) 2 000 ming
B) 2 400 ming
C) 3 600 ming
D) 2 600 ming
To'g'ri javob: D) 2 600 ming✔
46. Deflyatsiya deganda nima tushuniladi?
A) Narxlar umumiy darajasining pasayishi
B) Inflyatsiya sur'atining sekinlashuvi, lekin narxlarning o'sishi davom etishi
C) Pul massasining tez o'sishi
D) Milliy valyutaning rasmiy qadrsizlantirilishi
To'g'ri javob: A) Narxlar umumiy darajasining pasayishi
✔
47. Mehnat bozorida «bandlikning moslashuvchanligi» (flexicurity) modeli qaysi uyg'unlikni nazarda
tutadi?
A) Ishdan bo'shatishni to'liq taqiqlash
B) Kasaba uyushmalarini bekor qilish
C) Ish haqini davlat tomonidan qat'iy belgilash
D) Ishga olish-bo'shatishning moslashuvchanligi bilan kuchli ijtimoiy himoya va faol bandlik siyosati
To'g'ri javob: D) Ishga olish-bo'shatishning moslashuvchanligi bilan kuchli ijtimoiy himoya va faol
✔
bandlik siyosati
48. Talabning narx bo'yicha elastikligi koeffitsienti nimani ko'rsatadi?
A) Daromad 1% o'zgarganda talab miqdorining % o'zgarishini
B) Narx 1% o'zgarganda talab miqdorining necha foiz o'zgarishini
C) Narx 1% o'zgarganda taklif miqdorining o'zgarishini
D) Boshqa tovar narxi 1% o'zgarganda talabning o'zgarishini
To'g'ri javob: B) Narx 1% o'zgarganda talab miqdorining necha foiz o'zgarishini
✔
49. Kartelning beqarorligi asosan nimaga bog'liq?
A) Davlat subsidiyalariga
B) Mahsulotlarning differensiallashuviga
C) Har bir a'zoning kvotadan oshib, ko'proq sotish rag'batiga
D) Talabning juda elastikligiga
To'g'ri javob: C) Har bir a'zoning kvotadan oshib, ko'proq sotish rag'batiga
✔
50. Daromad bo'yicha elastiklik manfiy bo'lgan tovar qanday ataladi?
A) O'rinbosar tovar
B) Past sifatli (inferior) tovar
C) Luks tovar
D) Normal tovar
To'g'ri javob: B) Past sifatli (inferior) tovar
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 19

3-variant
Test topshiriqlari • bitta to'g'ri javob (har biri 2 ball)
1. Aktiv qiymati 160 mln so'm, tugatish qiymati 10 mln so'm, xizmat muddati 5 yil. Yillar raqamlari
yig'indisi usulida birinchi yil amortizatsiyasi qancha?
A) 53,3 mln so'm
B) 32 mln so'm
C) 30 mln so'm
D) 50 mln so'm
To'g'ri javob: D) 50 mln so'm✔
2. YaIM va YaMD (yalpi milliy daromad) o'rtasidagi farq nimada?
A) YaMD doimo YaIMdan kichik
B) YaMD faqat davlat sektorini hisobga oladi
C) YaMD amortizatsiyani o'z ichiga olmaydi
D) YaMD = YaIM + xorijdan olingan sof omil daromadlari
To'g'ri javob: D) YaMD = YaIM + xorijdan olingan sof omil daromadlari
✔
3. Soliq yuki (soliqlarning YaIMga nisbati) qanday hisoblanadi?
A) Soliq tushumlari (ijtimoiy to'lovlar bilan) / YaIM × 100
B) Soliq stavkalari yig'indisi
C) Soliq tushumi / byudjet xarajatlari
D) Soliq to'lovchilar soni / aholi
To'g'ri javob: A) Soliq tushumlari (ijtimoiy to'lovlar bilan) / YaIM × 100
✔
4. Soliq solish ob'ekti bo'yicha soliq kim tomonidan to'lanishidan qat'i nazar, uning haqiqiy yukini kim
ko'tarishini o'rganuvchi tushuncha qaysi?
A) Soliq insidensiyasi (soliq yukini o'tkazish)
B) Soliq imtiyozi
C) Soliq auditi
D) Soliq ma'muriyatchiligi
To'g'ri javob: A) Soliq insidensiyasi (soliq yukini o'tkazish)
✔
5. Incoterms bo'yicha sotuvchi tovarni import mamlakatida bojxona rasmiylashtiruvidan o'tkazib,
bojlar to'langan holda yetkazib beradigan, ya'ni maksimal majburiyat oladigan shart qaysi?
A) FOB
B) FCA
C) EXW
D) DDP
To'g'ri javob: D) DDP
✔
6. Moliyaviy hisobotlardagi buzilishlar ham muhim, ham keng tarqalgan (pervasive) bo'lsa, auditor
qanday fikr bildiradi?
A) Modifikatsiyalanmagan fikr
B) Salbiy (inkor etuvchi) fikr
C) Shartli fikr
D) Fikr bildirishdan voz kechish
To'g'ri javob: B) Salbiy (inkor etuvchi) fikr
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 20

7. Korxona xomashyoni 100 mln so'm + 12% QQS bilan sotib oldi va mahsulotni 180 mln so'm + 12%
QQS bilan sotdi. Byudjetga to'lanadigan QQS qancha?
A) 12 mln so'm
B) 80 mln so'm
C) 21,6 mln so'm
D) 9,6 mln so'm
To'g'ri javob: D) 9,6 mln so'm✔
8. Inventarizatsiyada auditor ishtirok etib, zaxiralarni kuzatishi birinchi navbatda qaysi tasdiqni
(assertion) tekshiradi?
A) Mavjudlik
B) Kesib o'tish (cut-off)
C) Taqsimlash
D) Taqdim etish
To'g'ri javob: A) Mavjudlik
✔
9. Ikki marta hisobga olishning oldini olish uchun YaIM hisobida qaysi usul qo'llaniladi?
A) Faqat pirovard mahsulot yoki qo'shilgan qiymatni hisoblash
B) Har bir bitim summasini qo'shib chiqish
C) Faqat eksportni hisoblash
D) Oraliq mahsulotlarni ikki marta qo'shish
To'g'ri javob: A) Faqat pirovard mahsulot yoki qo'shilgan qiymatni hisoblash
✔
10. Ikki yoqlama yozuv tamoyilining mohiyati nimada?
A) Har bir hujjat ikki nusxada tuziladi
B) Har bir operatsiya ikki marta, turli davrlarda qayd etiladi
C) Har bir xo'jalik operatsiyasi bir xil summada kamida bitta hisobvaraq debetida va boshqa
hisobvaraq kreditida aks ettiriladi
D) Har bir hisobvaraq ikki valyutada yuritiladi
To'g'ri javob: C) Har bir xo'jalik operatsiyasi bir xil summada kamida bitta hisobvaraq debetida va
✔
boshqa hisobvaraq kreditida aks ettiriladi
11. Solou modelida «oltin qoida» kapital darajasi nimani maksimallashtiradi?
A) Aholi jon boshiga barqaror holatdagi iste'molni
B) Kapital amortizatsiyasini
C) Aholi jon boshiga ishlab chiqarishni
D) Jamg'arish normasini
To'g'ri javob: A) Aholi jon boshiga barqaror holatdagi iste'molni
✔
12. Soliqqa tortiladigan foyda 400 mln, foyda solig'i 15%, korxona dividend sifatida soliqdan keyingi
foydaning 50% ini taqsimlaydi. Taqsimlanadigan dividend summasi qancha?
A) 160 mln
B) 170 mln
C) 200 mln
D) 140 mln
To'g'ri javob: B) 170 mln
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 21

13. JSTning asosiy tamoyillaridan biri bo'lgan eng qulay sharoit yaratish rejimi (MFN) nimani
anglatadi?
A) Rivojlanayotgan mamlakatlar bojlardan to'liq ozod qilinadi
B) Bir a'zo mamlakatga berilgan savdo imtiyozi boshqa a'zolarning har biriga ham beriladi
C) Import tovarlariga ichki tovarlar bilan teng rejim beriladi
D) Eksport subsidiyalari cheklanmaydi
To'g'ri javob: B) Bir a'zo mamlakatga berilgan savdo imtiyozi boshqa a'zolarning har biriga ham ✔
beriladi
14. Ramsey qoidasiga ko'ra, o'lik yukni minimallashtirish uchun egri soliqlar qanday tuzilishi kerak?
A) Elastik tovarlarga yuqori stavka
B) Har bir tovarga bir xil stavka
C) Talabi noelastikroq tovarlarga nisbatan yuqoriroq stavka (teskari elastiklik qoidasi)
D) Faqat luks tovarlarga soliq
To'g'ri javob: C) Talabi noelastikroq tovarlarga nisbatan yuqoriroq stavka (teskari elastiklik
✔
qoidasi)
15. Incoterms bo'yicha FOB shartida tovarning yo'qolish yoki shikastlanish riski xaridorga qachon
o'tadi?
A) Tovar xaridor omboriga yetkazilganda
B) Tovar import portiga yetib kelganda
C) Shartnoma imzolanganda
D) Tovar jo'natish portida kema bortiga ortilganda
To'g'ri javob: D) Tovar jo'natish portida kema bortiga ortilganda
✔
16. COSO modeliga ko'ra ichki nazorat tizimining beshta komponentiga quyidagilardan qaysi biri
KIRMAYDI?
A) Tashqi audit
B) Monitoring
C) Risklarni baholash
D) Nazorat muhiti
To'g'ri javob: A) Tashqi audit
✔
17. Davlat qarzi/YaIM = 50%, nominal foiz stavkasi 8%, nominal YaIM o'sishi 10%. Qarz nisbatini
o'zgarishsiz saqlash uchun zarur birlamchi balans (YaIMga nisbatan) taxminan qancha?
A) 4% birlamchi profitsit
B) Taxminan −1% (1% birlamchi taqchillikka yo'l qo'yiladi)
C) 1% birlamchi profitsit
D) 0%
To'g'ri javob: B) Taxminan −1% (1% birlamchi taqchillikka yo'l qo'yiladi)
✔
18. Infratuzilma loyihalarini va kambag'al mamlakatlarni imtiyozli kreditlash sharoitida (juda past foiz,
uzoq muddat) moliyalashtiruvchi Jahon banki guruhi tashkiloti qaysi?
A) ICSID
B) XTA (IDA — Xalqaro taraqqiyot assotsiatsiyasi)
C) MIGA
D) XMK (IFC)
To'g'ri javob: B) XTA (IDA — Xalqaro taraqqiyot assotsiatsiyasi)
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 22

19. Nominal YaIM 1200 mlrd, YaIM deflyatori 1,2 bo'lsa, real YaIM qancha?
A) 1200 mlrd
B) 1000 mlrd
C) 960 mlrd
D) 1440 mlrd
To'g'ri javob: B) 1000 mlrd✔
20. Ishini o'zgartirayotgan yoki birinchi marta ish qidirayotgan shaxslar ishsizligi qanday ataladi?
A) Strukturaviy
B) Siklik
C) Mavsumiy
D) Friksion
To'g'ri javob: D) Friksion
✔
21. YaIM deflyatori qanday hisoblanadi?
A) Nominal YaIM − real YaIM
B) Nominal YaIM / real YaIM × 100
C) Real YaIM / nominal YaIM × 100
D) Iste'mol savati narxi / bazaviy savat narxi
To'g'ri javob: B) Nominal YaIM / real YaIM × 100
✔
22. Progressiv soliq deganda nima tushuniladi?
A) Stavka daromad oshishi bilan pasayadi
B) Stavka soliq bazasiga bog'liq emas
C) Har kim uchun bir xil qat'iy summa
D) Daromad oshishi bilan o'rtacha soliq stavkasi oshadi
To'g'ri javob: D) Daromad oshishi bilan o'rtacha soliq stavkasi oshadi
✔
23. Nominal YaIM 1 200, real YaIM 1 000. YaIM deflyatori qancha?
A) 83,3
B) 200
C) 220
D) 120
To'g'ri javob: D) 120
✔
24. Bilvosita usulda operatsion pul oqimini hisoblashda sof foydaga amortizatsiya nima uchun
qo'shiladi?
A) Amortizatsiya soliqqa tortilmagani uchun
B) Amortizatsiya pul chiqimini talab qilmaydigan xarajat bo'lgani uchun
C) Amortizatsiya pul tushumi bo'lgani uchun
D) Amortizatsiya moliyaviy faoliyatga tegishli bo'lgani uchun
To'g'ri javob: B) Amortizatsiya pul chiqimini talab qilmaydigan xarajat bo'lgani uchun
✔
25. Mandell–Fleming modeliga ko'ra suzuvchi valyuta kursi va kapitalning yuqori harakatchanligi
sharoitida qaysi siyosat samaraliroq?
A) Pul-kredit siyosati
B) Fiskal siyosat
C) Daromadlar siyosati
D) Savdo siyosati
To'g'ri javob: A) Pul-kredit siyosati
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 23

26. Devalvatsiyadan keyin savdo balansining avval yomonlashib, keyin yaxshilanishi qanday ataladi?
A) J-egri chiziq effekti
B) Lorens egri chizig'i
C) Laffer egri chizig'i
D) Fillips egri chizig'i
To'g'ri javob: A) J-egri chiziq effekti✔
27. Bojxona qiymati 1000 mln so'm bo'lgan import tovariga 15% advalor boj qo'llandi. Boj summasi
qancha?
A) 1150 mln so'm
B) 15 mln so'm
C) 150 mln so'm
D) 115 mln so'm
To'g'ri javob: C) 150 mln so'm
✔
28. Hisobot davrida ishlab chiqilgan, lekin hali to'lanmagan xodimlar ish haqi qanday aks ettiriladi
(hisoblash usuli)?
A) Davr xarajati va joriy majburiyat sifatida
B) Aktiv sifatida
C) Kapitalning kamayishi sifatida, xarajatsiz
D) Faqat to'langan davrda xarajat sifatida
To'g'ri javob: A) Davr xarajati va joriy majburiyat sifatida
✔
29. Pul oqimlari to'g'risidagi hisobotda asosiy vositalarni sotib olish uchun to'lov qaysi bo'limda aks
ettiriladi?
A) Moliyaviy faoliyat
B) Balansdan tashqari moddalar
C) Investitsion faoliyat
D) Operatsion faoliyat
To'g'ri javob: C) Investitsion faoliyat
✔
30. Mahsulotning ishlab chiqarish tannarxiga quyidagilardan qaysi biri KIRMAYDI?
A) Bevosita mehnat xarajatlari
B) Ishlab chiqarish ustama xarajatlari
C) Sotish (tijorat) xarajatlari
D) Bevosita materiallar
To'g'ri javob: C) Sotish (tijorat) xarajatlari
✔
31. Xalqaro audit standartlarini (ISA) ishlab chiqadigan organ qaysi?
A) IAASB
B) IASB
C) FATF
D) Bazel qo'mitasi
To'g'ri javob: A) IAASB
✔
32. Xarid qobiliyati pariteti (XQP) nazariyasiga ko'ra, mamlakat A da inflyatsiya 10%, B da 2% bo'lsa, A
valyutasi B valyutasiga nisbatan qanday o'zgarishi kutiladi?
A) Taxminan 12% qadrsizlanadi
B) O'zgarmaydi
C) Taxminan 8% qadrsizlanadi
D) Taxminan 8% qimmatlashadi
To'g'ri javob: C) Taxminan 8% qadrsizlanadi
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 24

33. Davlat qarzi dinamikasi: qarz/YaIM nisbati barqaror bo'lishi uchun (birlamchi balans nol
bo'lganda) qaysi shart kerak?
A) Inflyatsiya nolga teng bo'lishi
B) Qarz faqat tashqi bo'lishi
C) Real foiz stavkasi real YaIM o'sish sur'atidan oshmasligi
D) Soliqlar oshirilishi
To'g'ri javob: C) Real foiz stavkasi real YaIM o'sish sur'atidan oshmasligi✔
34. Savdoning «gravitatsiya modeli»ga ko'ra ikki mamlakat o'rtasidagi savdo hajmi nimaga bog'liq?
A) Aholining zichligiga teskari proporsional
B) Faqat boj stavkalariga
C) Iqtisodiyotlar hajmiga to'g'ri va ular orasidagi masofaga teskari proporsional
D) Faqat valyuta kurslariga
To'g'ri javob: C) Iqtisodiyotlar hajmiga to'g'ri va ular orasidagi masofaga teskari proporsional
✔
35. Kreditorlik qarzlarining to'liq aks ettirilganligini (to'liqlik tasdiqi) tekshirish uchun auditor qanday
protsedura bajaradi?
A) Hisobot sanasidan keyingi to'lovlar va olingan hujjatlarni hisobga olinmagan majburiyatlarni
aniqlash maqsadida tekshiradi
B) Faqat balansdagi kreditorlik qarzlari ro'yxatidan tanlab hujjatlarga o'tadi
C) Debitorlarga tasdiqnoma yuboradi
D) Asosiy vositalarni jismoniy ko'zdan kechiradi
To'g'ri javob: A) Hisobot sanasidan keyingi to'lovlar va olingan hujjatlarni hisobga olinmagan
✔
majburiyatlarni aniqlash maqsadida tekshiradi
36. Yalpi ichki mahsulot (YaIM) qanday ta'riflanadi?
A) Mamlakatda sotilgan oraliq mahsulotlar qiymati
B) Davlat byudjeti daromadlari yig'indisi
C) Mamlakat fuqarolari dunyoda ishlab chiqargan tovarlar qiymati
D) Mamlakat hududida ma'lum davrda ishlab chiqarilgan pirovard tovar va xizmatlarning bozor
qiymati
To'g'ri javob: D) Mamlakat hududida ma'lum davrda ishlab chiqarilgan pirovard tovar va
✔
xizmatlarning bozor qiymati
37. Soliq solinadigan daromaddan chegirma (soliq imtiyozi sifatida) va soliq krediti o'rtasidagi farq
nimada?
A) Chegirma soliq summasini bevosita kamaytiradi
B) Chegirma soliq bazasini kamaytiradi, soliq krediti esa hisoblangan soliq summasini bevosita
kamaytiradi
C) Farq yo'q
D) Soliq krediti faqat import uchun
To'g'ri javob: B) Chegirma soliq bazasini kamaytiradi, soliq krediti esa hisoblangan soliq summasini
✔
bevosita kamaytiradi
38. Kompaniyaning xorijiy sho'ba korxonasi hisobotlarini konsolidatsiya qilishda valyuta kursi
o'zgarishi natijasida hisobot ko'rsatkichlarining o'zgarishi qanday valyuta riski?
A) Translyatsion (hisobot) riski
B) Tranzaksion risk
C) Likvidlik riski
D) Kredit riski
To'g'ri javob: A) Translyatsion (hisobot) riski
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 25

39. Byudjet jarayonining asosiy bosqichlari qaysi ketma-ketlikda?
A) Hisobot – ijro – tuzish – tasdiqlash
B) Ijro – tuzish – nazorat – tasdiqlash
C) Loyihani tuzish – ko'rib chiqish va tasdiqlash – ijro etish – ijro bo'yicha hisobot va nazorat
D) Tasdiqlash – tuzish – ijro – hisobot
To'g'ri javob: C) Loyihani tuzish – ko'rib chiqish va tasdiqlash – ijro etish – ijro bo'yicha hisobot va ✔
nazorat
40. Markaziy bankning valyuta interventsiyasi pul massasiga ta'sirini ichki ochiq bozor operatsiyalari
bilan neytrallashtirishi qanday ataladi?
A) Dollarlashuv
B) Sterilizatsiya
C) Devalvatsiya
D) Denominatsiya
To'g'ri javob: B) Sterilizatsiya
✔
41. Kompaniya biznes-jarayonining bir qismini boshqa mamlakatga ko'chirib, u yerda bajarishi qanday
ataladi?
A) Barter
B) Reeksport
C) Offshoring
D) Insorsing
To'g'ri javob: C) Offshoring
✔
42. Iste'mol narxlari indeksi (INI) bazaviy yilda 100, joriy yilda 108. Inflyatsiya darajasi qancha?
A) 1,8%
B) 108%
C) 0,8%
D) 8%
To'g'ri javob: D) 8%
✔
43. «Imkonsiz uchlik» (trilemma) ga ko'ra mamlakat bir vaqtda qaysi uchtadan faqat ikkitasiga erisha
oladi?
A) Eksport o'sishi, import o'sishi, qat'iy kurs
B) Past inflyatsiya, past ishsizlik, yuqori o'sish
C) Qat'iy valyuta kursi, kapitalning erkin harakati, mustaqil pul-kredit siyosati
D) Profitsit, past soliq, yuqori xarajat
To'g'ri javob: C) Qat'iy valyuta kursi, kapitalning erkin harakati, mustaqil pul-kredit siyosati
✔
44. Davlat xaridlarida ochiq tanlov (tender) o'tkazishning asosiy maqsadi nima?
A) Raqobat orqali byudjet mablag'larini samarali sarflash va korrupsiya xavfini kamaytirish
B) Faqat davlat korxonalarini qo'llab-quvvatlash
C) Narxlarni oshirish
D) Xaridlarni tezlashtirish uchun bitta yetkazib beruvchini tanlash
To'g'ri javob: A) Raqobat orqali byudjet mablag'larini samarali sarflash va korrupsiya xavfini
✔
kamaytirish
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 26

45. Regressiv soliqqa misol bo'lishi mumkin bo'lgan holat qaysi?
A) Kapital daromadiga soliq
B) Daromadga nisbatan kam ta'minlanganlar uchun nisbiy yuki yuqoriroq bo'lgan aksiz solig'i
C) Ko'chmas mulkning qimmatiga qarab o'suvchi soliq
D) Daromadga yuqori stavkali soliq
To'g'ri javob: B) Daromadga nisbatan kam ta'minlanganlar uchun nisbiy yuki yuqoriroq bo'lgan ✔
aksiz solig'i
46. Revolver (qayta tiklanuvchi) kredit liniyasining xususiyati nimada?
A) Kredit uchun foiz umuman olinmaydi
B) Kredit bir martada beriladi va bo'lib to'lanadi
C) Qaytarilgan summa doirasida limit qayta tiklanib, undan takror foydalanish mumkin
D) Kredit faqat davlat korxonalariga beriladi
To'g'ri javob: C) Qaytarilgan summa doirasida limit qayta tiklanib, undan takror foydalanish
✔
mumkin
47. Kutilmagan inflyatsiyadan kimlar yutadi?
A) Qat'iy pensiya oluvchilar
B) Qat'iy foizli kredit olgan qarzdorlar
C) Naqd pul jamg'arganlar
D) Qat'iy foizli kredit beruvchilar
To'g'ri javob: B) Qat'iy foizli kredit olgan qarzdorlar
✔
48. To'lov balansining joriy hisobi tarkibiga nima kiradi?
A) Markaziy bank zaxiralarining o'zgarishi
B) Tovarlar va xizmatlar savdosi, birlamchi va ikkilamchi daromadlar
C) To'g'ridan-to'g'ri xorijiy investitsiyalar
D) Portfel investitsiyalari
To'g'ri javob: B) Tovarlar va xizmatlar savdosi, birlamchi va ikkilamchi daromadlar
✔
49. Milliy valyutasi xalqaro zaxira valyutasi bo'lgan mamlakat dunyoni likvidlik bilan ta'minlash uchun
to'lov balansi taqchilligini yuritishi va bu valyutaga ishonchni susaytirishi qanday ataladi?
A) Triffin dilemmasi
B) Golland kasalligi
C) Imkonsiz uchlik
D) Leontyev paradoksi
To'g'ri javob: A) Triffin dilemmasi
✔
50. Daromad va xarajatlarni pul qachon olingan yoki to'langanidan qat'i nazar, ular yuzaga kelgan
davrda tan olishni talab qiladigan tamoyil qaysi?
A) Izchillik tamoyili
B) Ahamiyatlilik tamoyili
C) Hisoblash (accrual) tamoyili
D) Kassa usuli tamoyili
To'g'ri javob: C) Hisoblash (accrual) tamoyili
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 27

4-variant
Test topshiriqlari • bitta to'g'ri javob (har biri 2 ball)
1. Bir xil sifat belgisi uchun barcha toifalarga dummy o'zgaruvchi kiritilsa va ozod had saqlansa,
qanday muammo paydo bo'ladi?
A) Avtokorrelyatsiya
B) Geteroskedastiklik
C) Endogenlik
D) Mukammal multikollinearlik («dummy tuzog'i»)
To'g'ri javob: D) Mukammal multikollinearlik («dummy tuzog'i»)✔
2. II tur xato nima?
A) Muhimlik darajasini oshirish
B) To'g'ri nol gipotezani rad etish
C) Tanlanmani takroriy olish
D) Noto'g'ri nol gipotezani rad etmaslik
To'g'ri javob: D) Noto'g'ri nol gipotezani rad etmaslik
✔
3. Ishonch oralig'ini kengaytirmasdan uning ishonchlilik darajasini oshirish uchun nima qilish kerak?
A) Tanlanma hajmini kamaytirish
B) Muhimlik darajasini oshirish
C) Dispersiyani oshirish
D) Tanlanma hajmini oshirish
To'g'ri javob: D) Tanlanma hajmini oshirish
✔
4. Panel ma'lumotlari nima?
A) Bir vaqtdagi ko'p ob'ektlar kesimi
B) Bir ob'ektning vaqt qatori
C) Faqat sifat ma'lumotlari
D) Bir nechta ob'ektni bir necha vaqt davrida kuzatishdan olingan ma'lumotlar
To'g'ri javob: D) Bir nechta ob'ektni bir necha vaqt davrida kuzatishdan olingan ma'lumotlar
✔
5. Marketpleys (savdo maydonchasi) modelining internet-do'kondan asosiy farqi nimada?
A) Marketpleysda to'lov faqat naqd pulda qabul qilinadi
B) Marketpleys faqat o'z tovarlarini sotadi
C) Marketpleys ko'plab mustaqil sotuvchilar va xaridorlarni bog'laydi va odatda komissiyadan
daromad oladi
D) Marketpleys faqat oflayn ishlaydi
To'g'ri javob: C) Marketpleys ko'plab mustaqil sotuvchilar va xaridorlarni bog'laydi va odatda
✔
komissiyadan daromad oladi
6. Xodim o'z mehnati va mukofotining nisbatini hamkasbinikiga solishtirib, adolatsizlik sezsa,
motivatsiyasi pasayadi. Bu qaysi nazariyaga mos keladi?
A) Adams adolat nazariyasi
B) X nazariyasi
C) Maslou nazariyasi
D) Gersberg nazariyasi
To'g'ri javob: A) Adams adolat nazariyasi
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 28

7. Umumiy iqtisodiy muvozanat nazariyasini matematik tenglamalar tizimi shaklida birinchi bo'lib kim
ishlab chiqqan?
A) L. Valras
B) V. Pareto
C) A. Marshall
D) A. Kurno
To'g'ri javob: A) L. Valras✔
8. K. Andersonning «uzun dum» (long tail) konsepsiyasiga ko'ra onlayn savdoda qanday imkoniyat
yuzaga keladi?
A) Kam talab qilinadigan ko'plab nisha tovarlar sotuvining yig'indisi xit tovarlar sotuviga yaqin
daromad keltirishi mumkin
B) Narxlar uzoq muddat o'zgarmaydi
C) Faqat eng mashhur tovarlarni sotish foydali bo'ladi
D) Tovar assortimentini qisqartirish daromadni oshiradi
To'g'ri javob: A) Kam talab qilinadigan ko'plab nisha tovarlar sotuvining yig'indisi xit tovarlar
✔
sotuviga yaqin daromad keltirishi mumkin
9. O'rtacha qiymat 50, standart chetlanish 10. Variatsiya koeffitsienti qancha?
A) 20%
B) 500%
C) 5%
D) 10%
To'g'ri javob: A) 20%
✔
10. 4, 6, 6, 7, 9, 6, 2 qatorining modasi qancha?
A) 7
B) 6
C) 4
D) 9
To'g'ri javob: B) 6
✔
11. Startap hisobida 600 mln so'm pul bor, oylik sof pul sarfi (burn rate) 50 mln so'm. Qo'shimcha
moliyalashtirishsiz u necha oy faoliyat yurita oladi (runway)?
A) 6 oy
B) 12 oy
C) 50 oy
D) 30 oy
To'g'ri javob: B) 12 oy
✔
12. Veb-sahifaning ikki varianti tasodifiy ajratilgan foydalanuvchilar guruhlarida sinab ko'rilib, qaysi
biri yuqori konversiya berishi aniqlanadigan usul qanday ataladi?
A) A/B test
B) Kogorta tahlili
C) Fokus-guruh
D) Delfi usuli
To'g'ri javob: A) A/B test
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 29

13. B. Takman modeliga ko'ra jamoa rivojlanishida a'zolar o'rtasida nizolar va rollar uchun kurash
kuzatiladigan bosqich qaysi?
A) Bo'ron (storming)
B) Shakllanish (forming)
C) Samarali ishlash (performing)
D) Me'yorlashish (norming)
To'g'ri javob: A) Bo'ron (storming)✔
14. Hayot sikli gipotezasi (iste'mol va jamg'arish) muallifi kim?
A) F. Modilyani
B) J. Tobin
C) S. Kuznets
D) J. Dyuzenberri
To'g'ri javob: A) F. Modilyani
✔
15. Guruh a'zolari kelishuvni saqlab qolish uchun muqobil fikrlarni tanqidiy baholamay, noto'g'ri
qaror qabul qilishi qanday hodisa?
A) Guruhiy tafakkur (groupthink)
B) Benchmarking
C) Sinergiya
D) Delegatsiya
To'g'ri javob: A) Guruhiy tafakkur (groupthink)
✔
16. Hisobot davri tugaganidan keyin, lekin hisobot tasdiqlanishidan oldin yirik debitorning bankrot
deb e'lon qilinishi (moliyaviy qiyinchilik yil oxirida mavjud bo'lgan) IAS 10 bo'yicha qanday hodisa?
A) Hisobga umuman olinmaydi
B) Keyingi yil hisobotida aks ettiriladi
C) Tuzatmaydigan hodisa, faqat izohda ochiladi
D) Tuzatuvchi hodisa
To'g'ri javob: D) Tuzatuvchi hodisa
✔
17. Muammoning ehtimoliy sabablarini toifalar bo'yicha tizimlashtiruvchi «baliq skeleti» diagrammasi
muallifi kim?
A) K. Ishikava
B) V. Pareto
C) E. Deming
D) G. Gant
To'g'ri javob: A) K. Ishikava
✔
18. Institutsionalizm asoschisi va «Bekorchi sinf nazariyasi» asari muallifi kim?
A) U. Mitchell
B) J. Kommons
C) T. Veblen
D) D. Nort
To'g'ri javob: C) T. Veblen
✔
19. Kointegratsiya tushunchasi nimani bildiradi?
A) Ikki qator o'rtasida korrelyatsiya yo'q
B) Ikki qator statsionar
C) Qatorlar bir-biriga teng
D) Nostatsionar qatorlarning chiziqli kombinatsiyasi statsionar bo'lishi
To'g'ri javob: D) Nostatsionar qatorlarning chiziqli kombinatsiyasi statsionar bo'lishi
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 30

20. «Lukas tanqidi»ning mohiyati nima?
A) Fiskal siyosat inflyatsiyani oshiradi
B) Soliqlar iqtisodiy o'sishni to'xtatadi
C) Siyosat o'zgarganda iqtisodiy agentlarning xatti-harakati va model parametrlari ham o'zgaradi,
shuning uchun tarixiy bog'liqliklarga tayanib siyosatni baholash xato bo'lishi mumkin
D) Pul siyosati doimo samarali
To'g'ri javob: C) Siyosat o'zgarganda iqtisodiy agentlarning xatti-harakati va model parametrlari ✔
ham o'zgaradi, shuning uchun tarixiy bog'liqliklarga tayanib siyosatni baholash xato bo'lishi mumkin
21. A. Smitning «Xalqlar boyligi» asari qachon nashr etilgan?
A) 1817 yil
B) 1776 yil
C) 1867 yil
D) 1936 yil
To'g'ri javob: B) 1776 yil
✔
22. Narxlar uch yilda 1,1; 1,2 va 1,5 marta o'sgan. O'rtacha yillik o'sish koeffitsientini hisoblash uchun
qaysi o'rtacha qo'llaniladi?
A) Kvadratik
B) Geometrik
C) Garmonik
D) Arifmetik
To'g'ri javob: B) Geometrik
✔
23. D. Kaneman va A. Tverskiyning «istiqbollar nazariyasi» (prospect theory) nimani ko'rsatadi?
A) Odamlar yo'qotishlarni teng miqdordagi yutuqlarga nisbatan kuchliroq his qiladi (yo'qotishdan
qochish)
B) Odamlar har doim to'liq ratsional
C) Odamlar riskka nisbatan befarq
D) Kutilgan foydalilik nazariyasi har doim to'g'ri
To'g'ri javob: A) Odamlar yo'qotishlarni teng miqdordagi yutuqlarga nisbatan kuchliroq his qiladi
✔
(yo'qotishdan qochish)
24. Marks nazariyasida kapitalning organik tuzilishi nimani ifodalaydi?
A) Kapital va yer nisbati
B) Doimiy kapitalning o'zgaruvchan kapitalga nisbati (c/v)
C) Asosiy va aylanma kapital nisbati
D) Foyda va ish haqi nisbati
To'g'ri javob: B) Doimiy kapitalning o'zgaruvchan kapitalga nisbati (c/v)
✔
25. Dasturchilarga ilovalarni ishlab chiqish va joylashtirish uchun tayyor platforma (operatsion muhit,
ma'lumotlar bazasi, vositalar) taqdim etiladigan bulut modeli qaysi?
A) IaaS
B) PaaS
C) DaaS
D) SaaS
To'g'ri javob: B) PaaS
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 31

26. K. Levinning tashkiliy o'zgarishlar modeli qaysi uch bosqichdan iborat?
A) Shakllanish, bo'ron, me'yorlashish
B) Tahlil, sintez, baholash
C) Muzdan tushirish, o'zgartirish, qayta muzlatish
D) Rejalashtirish, tashkil etish, nazorat
To'g'ri javob: C) Muzdan tushirish, o'zgartirish, qayta muzlatish✔
27. Standart normal taqsimotda Z = (X − μ)/σ. μ = 100, σ = 15, X = 130 bo'lsa, Z qancha?
A) 0,5
B) 2
C) 1,5
D) 30
To'g'ri javob: B) 2
✔
28. IS-LM modelini Keyns nazariyasini talqin qilish uchun kim taklif qilgan?
A) R. Solou
B) M. Fridman
C) J. Xiks
D) P. Samuelson
To'g'ri javob: C) J. Xiks
✔
29. M. Porterning qiymat zanjiri modelida qaysi faoliyat yordamchi (qo'llab-quvvatlovchi) faoliyat
hisoblanadi?
A) Kiruvchi logistika
B) Sotuvdan keyingi xizmat
C) Operatsiyalar (ishlab chiqarish)
D) Xodimlarni boshqarish (HRM)
To'g'ri javob: D) Xodimlarni boshqarish (HRM)
✔
30. Bulutli hisoblash texnologiyalariga o'tishning kompaniya xarajatlar tarkibiga odatiy ta'siri qanday?
A) Kapital xarajatlar (CapEx) operatsion xarajatlar (OpEx) bilan almashtiriladi
B) IT xarajatlar butunlay nolga tushadi
C) Operatsion xarajatlar kapital xarajatlarga aylanadi
D) Faqat ish haqi xarajatlari oshadi
To'g'ri javob: A) Kapital xarajatlar (CapEx) operatsion xarajatlar (OpEx) bilan almashtiriladi
✔
31. Ikki faktorli autentifikatsiya (2FA) nimani anglatadi?
A) Ikki xil brauzerdan kirish
B) Ikki foydalanuvchining bitta hisobdan foydalanishi
C) Ikki turli toifadagi omil (masalan, parol va telefonga keladigan bir martalik kod) bilan shaxsni
tasdiqlash
D) Parolni ikki marta kiritish
To'g'ri javob: C) Ikki turli toifadagi omil (masalan, parol va telefonga keladigan bir martalik kod)
✔
bilan shaxsni tasdiqlash
32. A. Marshallning asosiy asari qaysi?
A) «Siyosiy iqtisod nazariyasi»
B) «Qiymat va kapital»
C) «Iqtisodiyot asoslari» (Principles of Economics)
D) «Farovonlik iqtisodiyoti»
To'g'ri javob: C) «Iqtisodiyot asoslari» (Principles of Economics)
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 32

33. «Sanoat 4.0» konsepsiyasining asosini nima tashkil etadi?
A) Kiber-fizik tizimlar, narsalar interneti va ishlab chiqarishni raqamli integratsiyalash
B) Konveyerli ommaviy ishlab chiqarish
C) Faqat qo'l mehnatini ko'paytirish
D) Bug' mashinalaridan foydalanish
To'g'ri javob: A) Kiber-fizik tizimlar, narsalar interneti va ishlab chiqarishni raqamli integratsiyalash✔
34. Mijozga barcha kanallar (do'kon, sayt, mobil ilova, ijtimoiy tarmoq) bo'ylab uzluksiz va yagona
tajriba taqdim etish strategiyasi qanday ataladi?
A) Dropshipping
B) Omnikanal
C) Multilevel marketing
D) Monokanal
To'g'ri javob: B) Omnikanal
✔
35. Kompyuterda takrorlanuvchi, qoidalarga asoslangan ofis operatsiyalarini (ma'lumot kiritish,
hisob-fakturalarni qayta ishlash) dasturiy «robotlar» yordamida avtomatlashtirish qanday ataladi?
A) ERP
B) IoT
C) RPA (robotlashtirilgan jarayonlarni avtomatlashtirish)
D) CAD
To'g'ri javob: C) RPA (robotlashtirilgan jarayonlarni avtomatlashtirish)
✔
36. Qatorni tekislash uchun 3 davrli sirg'aluvchi o'rtacha: 10, 14, 18, 22 qatorida ikkinchi tekislangan
qiymat qancha?
A) 14
B) 16
C) 15
D) 18
To'g'ri javob: D) 18
✔
37. Sifat nuqsonlarining taxminan 80% i sabablarning 20% ida jamlanganini ko'rsatuvchi tahlil vositasi
qaysi?
A) Ishikava diagrammasi
B) Pareto diagrammasi
C) Nazorat kartasi
D) Gant diagrammasi
To'g'ri javob: B) Pareto diagrammasi
✔
38. Yil davomida o'rtacha xodimlar soni 150 kishi bo'lib, o'z xohishi bilan va intizomiy sabablarga ko'ra
15 kishi ishdan ketdi. Kadrlar qo'nimsizligi koeffitsienti qancha?
A) 10%
B) 15%
C) 9%
D) 11%
To'g'ri javob: A) 10%
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 33

39. Ish jarayonlarini vaqt va harakatlarni o'rganish orqali standartlashtirishga asoslangan «ilmiy
boshqaruv» maktabining asoschisi kim?
A) P. Druker
B) A. Fayol
C) D. Makgregor
D) F. Teylor
To'g'ri javob: D) F. Teylor✔
40. Elektron raqamli imzoning asosiy vazifasi nima?
A) Elektron hujjat muallifini tasdiqlash va uning imzolangandan keyin o'zgartirilmaganligini
kafolatlash
B) Hujjatni avtomatik tarjima qilish
C) Hujjatni bulutda saqlash
D) Hujjatni siqish
To'g'ri javob: A) Elektron hujjat muallifini tasdiqlash va uning imzolangandan keyin
✔
o'zgartirilmaganligini kafolatlash
41. «Aqliy hujum» (brainstorming) usulining g'oyalar generatsiyasi bosqichidagi asosiy qoidasi nima?
A) G'oyalarni tanqid qilish taqiqlanadi
B) Har bir g'oya darhol baholanadi
C) Faqat rahbar g'oya taklif qiladi
D) G'oyalar soni cheklanadi
To'g'ri javob: A) G'oyalarni tanqid qilish taqiqlanadi
✔
42. «Taklif o'ziga mos talabni yaratadi» qonuni kimning nomi bilan bog'liq?
A) T. Maltus
B) J. M. Keyns
C) A. Marshall
D) J. B. Sey
To'g'ri javob: D) J. B. Sey
✔
43. Kompaniya o'z jarayonlarini soha yetakchilarining eng yaxshi amaliyotlari bilan solishtirib, ulardan
o'rganishi qanday ataladi?
A) Reinjiniring
B) Downsizing
C) Autsorsing
D) Benchmarking
To'g'ri javob: D) Benchmarking
✔
44. O. Uilyamson qaysi nazariyaga katta hissa qo'shgan?
A) Pulning miqdoriy nazariyasi
B) Mutlaq ustunlik nazariyasi
C) Tranzaksion xarajatlar iqtisodiyoti va firma chegaralari nazariyasi
D) Umumiy muvozanat nazariyasi
To'g'ri javob: C) Tranzaksion xarajatlar iqtisodiyoti va firma chegaralari nazariyasi
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 34

45. Proof of Stake konsensus mexanizmining Proof of Work ga nisbatan asosiy afzalligi nimada?
A) U tranzaksiyalarni bekor qilishga imkon beradi
B) U kriptografiyadan foydalanmaydi
C) U tarmoqni to'liq markazlashtiradi
D) Bloklarni tasdiqlash uchun katta hisoblash quvvati sarflanmaydi, shuning uchun energiya
iste'moli keskin past
To'g'ri javob: D) Bloklarni tasdiqlash uchun katta hisoblash quvvati sarflanmaydi, shuning uchun ✔
energiya iste'moli keskin past
46. Ikki nostatsionar qator o'rtasida yolg'on (spurious) regressiyaning belgisi qaysi bo'lishi mumkin?
A) Juda yuqori R² va juda past Darbin-Uotson statistikasi
B) R² juda past va DW yuqori
C) Koeffitsientlar ahamiyatsiz
D) Qoldiqlar statsionar
To'g'ri javob: A) Juda yuqori R² va juda past Darbin-Uotson statistikasi
✔
47. Xodim bir vaqtning o'zida funksional bo'lim boshlig'iga va loyiha rahbariga bo'ysunadigan tashkiliy
tuzilma qanday ataladi?
A) Matritsali tuzilma
B) Chiziqli tuzilma
C) Divizional tuzilma
D) Funksional tuzilma
To'g'ri javob: A) Matritsali tuzilma
✔
48. Oddiy chiziqli regressiyada (y = a + bx) EKKU bo'yicha b koeffitsienti qanday hisoblanadi?
A) cov(x, y) / var(y)
B) var(x) / cov(x, y)
C) ȳ −
x̄
D) cov(x, y) / var(x)
To'g'ri javob: D) cov(x, y) / var(x)
✔
49. EKKU (eng kichik kvadratlar usuli) qanday mezonni minimallashtiradi?
A) Koeffitsientlar yig'indisini
B) Qoldiqlar mutlaq qiymatlari yig'indisini
C) Qoldiqlar yig'indisini
D) Qoldiqlar kvadratlari yig'indisini
To'g'ri javob: D) Qoldiqlar kvadratlari yig'indisini
✔
50. «Siyosiy iqtisod» atamasini birinchi bo'lib ilmiy muomalaga kim kiritgan?
A) A. Smit
B) F. Kene
C) D. Rikardo
D) A. Monkretyen
To'g'ri javob: D) A. Monkretyen
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 35

5-variant
Test topshiriqlari • bitta to'g'ri javob (har biri 2 ball)
1. Qimmatli qog'ozlarning birlamchi bozori nima bilan tavsiflanadi?
A) Faqat davlat obligatsiyalarini qaytarib sotib olish
B) Avval chiqarilgan qimmatli qog'ozlarning investorlar o'rtasida qayta sotilishi
C) Yangi chiqarilgan qimmatli qog'ozlarni emitentdan dastlabki investorlarga joylashtirish
D) Faqat derivativlar savdosi
To'g'ri javob: C) Yangi chiqarilgan qimmatli qog'ozlarni emitentdan dastlabki investorlarga ✔
joylashtirish
2. Debitorlik qarzlari 12 marta aylanadi (yil 360 kun). Bir aylanish davomiyligi necha kun?
A) 60 kun
B) 30 kun
C) 12 kun
D) 360 kun
To'g'ri javob: B) 30 kun
✔
3. Qiymat qonuni (klassik talqinda) nimani bildiradi?
A) Narx faqat taklifga bog'liq
B) Tovarlar ularni ishlab chiqarishga ijtimoiy zarur mehnat sarfiga muvofiq almashinadi
C) Pul miqdori narxlarni belgilamaydi
D) Narxlarni davlat belgilaydi
To'g'ri javob: B) Tovarlar ularni ishlab chiqarishga ijtimoiy zarur mehnat sarfiga muvofiq
✔
almashinadi
4. Omilli tahlilda zanjirli almashtirish usulining mohiyati nima?
A) Ko'rsatkichlarni grafik usulda taqqoslash
B) Faqat nisbiy farqlarni hisoblash
C) Omillarni ketma-ket bazaviydan haqiqiy qiymatga almashtirib, har birining ta'sirini aniqlash
D) Ko'rsatkichlarni o'rtacha bilan almashtirish
To'g'ri javob: C) Omillarni ketma-ket bazaviydan haqiqiy qiymatga almashtirib, har birining ta'sirini
✔
aniqlash
5. Tushum 1 000 mln, tannarx 650 mln so'm. Yalpi foyda marjasi qancha?
A) 35%
B) 54%
C) 15%
D) 65%
To'g'ri javob: A) 35%
✔
6. Tranzaksion xarajatlar tushunchasi qaysi iqtisodiy yo'nalish bilan eng ko'p bog'liq?
A) Monetarizm
B) Institutsional iqtisodiyot
C) Fiziokratlar maktabi
D) Merkantilizm
To'g'ri javob: B) Institutsional iqtisodiyot
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 36

7. Mijozni brendning boshqa mahsulotiga, odatda qimmatroq yoki takomillashganiga o'tishga undash
qanday ataladi?
A) Upselling
B) Kross-selling
C) Downselling
D) Demarketing
To'g'ri javob: A) Upselling✔
8. Mahsulot birligining tannarxi 80 ming so'm. Tannarxga 25% ustama qo'shish usulida sotish narxi
qancha?
A) 105 ming so'm
B) 120 ming so'm
C) 106,7 ming so'm
D) 100 ming so'm
To'g'ri javob: D) 100 ming so'm
✔
9. Teylor qoidasiga muvofiq markaziy bank siyosat stavkasini qanday omillarga qarab belgilaydi?
A) Faqat valyuta kursiga qarab
B) Inflyatsiyaning maqsaddan og'ishi va ishlab chiqarish uzilishiga (output gap) qarab
C) Byudjet taqchilligi va davlat qarziga qarab
D) Faqat pul massasi o'sishiga qarab
To'g'ri javob: B) Inflyatsiyaning maqsaddan og'ishi va ishlab chiqarish uzilishiga (output gap) qarab
✔
10. Bir necha mahsulotni to'plam qilib, ularni alohida sotib olishga nisbatan arzonroq narxda taklif
qilish qanday ataladi?
A) To'plam narxi (bundle pricing)
B) Narx liniyasi
C) Geografik narx
D) Psixologik narx
To'g'ri javob: A) To'plam narxi (bundle pricing)
✔
11. STP marketing modelining to'g'ri ketma-ketligi qaysi?
A) Maqsadli bozorni tanlash — pozitsiyalash — segmentatsiya
B) Pozitsiyalash — segmentatsiya — maqsadli bozorni tanlash
C) Segmentatsiya — pozitsiyalash — maqsadli bozorni tanlash
D) Segmentatsiya — maqsadli bozorni tanlash — pozitsiyalash
To'g'ri javob: D) Segmentatsiya — maqsadli bozorni tanlash — pozitsiyalash
✔
12. Keyns nazariyasiga ko'ra pulga spekulyativ talab foiz stavkasi bilan qanday bog'langan?
A) To'g'ri bog'langan
B) Bog'liq emas
C) Teskari bog'langan
D) Faqat inflyatsiya orqali bog'langan
To'g'ri javob: C) Teskari bog'langan
✔
13. Iste'mol narxlari indeksi bir yil ichida 120 dan 132 gacha oshgan bo'lsa, shu yildagi inflyatsiya
darajasi qancha?
A) 12%
B) 11%
C) 32%
D) 10%
To'g'ri javob: D) 10%
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 37

14. Yangi mahsulotni tezda katta bozor ulushini egallash maqsadida past narxda chiqarish strategiyasi
qanday ataladi?
A) Prestij narx
B) Bozorga kirib borish (penetration) narxi
C) Narx diskriminatsiyasi
D) «Qaymog'ini olish» narxi
To'g'ri javob: B) Bozorga kirib borish (penetration) narxi✔
15. MPC = 0,8 bo'lganda oddiy Keyns modelida soliq multiplikatori nechaga teng?
A) +3
B) −4
C) −0,8
D) −5
To'g'ri javob: B) −4
✔
16. PEST tahlili qaysi muhitni o'rganadi?
A) Moliyaviy hisobotni
B) Korxonaning ichki resurslarini
C) Siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy va texnologik tashqi makromuhitni
D) Raqobatchilar narx strategiyasini
To'g'ri javob: C) Siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy va texnologik tashqi makromuhitni
✔
17. Bank omonatiga yillik 20% nominal stavka bo'yicha mablag' qo'yildi, yillik inflyatsiya 25% bo'ldi.
Omonatchining real daromadi haqida qaysi xulosa to'g'ri?
A) Real daromad taxminan +45%
B) Real daromad taxminan +5%
C) Real daromad nolga teng
D) Real daromad salbiy, taxminan −4%
To'g'ri javob: D) Real daromad salbiy, taxminan −4%
✔
18. Mahsulot tannarxi 75 ming so'm. Kompaniya sotish narxining 25% i miqdorida marja olishni
istaydi. Sotish narxi qancha bo'lishi kerak?
A) 95 ming so'm
B) 93,75 ming so'm
C) 100 ming so'm
D) 125 ming so'm
To'g'ri javob: C) 100 ming so'm
✔
19. Quyidagilardan qaysi biri «o'rnatilgan (avtomatik) stabilizator»ga misol bo'ladi?
A) Valyuta kursini devalvatsiya qilish
B) Ishsizlik nafaqalari tizimi
C) Yangi infratuzilma dasturini qabul qilish
D) Markaziy bankning foiz stavkasini o'zgartirishi
To'g'ri javob: B) Ishsizlik nafaqalari tizimi
✔
20. EBITDA ko'rsatkichi qanday foyda?
A) Dividend to'langandan keyingi foyda
B) Yalpi foyda minus tannarx
C) Foiz, soliq va amortizatsiya ajratmalaridan oldingi foyda
D) Soliqdan keyingi sof foyda
To'g'ri javob: C) Foiz, soliq va amortizatsiya ajratmalaridan oldingi foyda
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 38

21. Annuitet deganda nima tushuniladi?
A) O'zgaruvchan foizli kredit
B) Teng vaqt oraliqlarida to'lanadigan teng to'lovlar oqimi
C) Bir martalik to'lov
D) Diskontlangan obligatsiya
To'g'ri javob: B) Teng vaqt oraliqlarida to'lanadigan teng to'lovlar oqimi✔
22. Operatsion leveraj darajasi 3 bo'lsa, tushum 10% oshganda operatsion foyda taxminan qanday
o'zgaradi?
A) 13% oshadi
B) 30% oshadi
C) 3% oshadi
D) 10% oshadi
To'g'ri javob: B) 30% oshadi
✔
23. Monopsoniya qanday bozor holati?
A) Ko'p sotuvchi va ko'p xaridor
B) Bitta sotuvchi va ko'p xaridor
C) Bitta xaridor va ko'p sotuvchi
D) Bir nechta yirik sotuvchi
To'g'ri javob: C) Bitta xaridor va ko'p sotuvchi
✔
24. Ishlab chiqaruvchi asosiy kuchini savdo vositachilarini rag'batlantirishga qaratib, mahsulotni kanal
bo'ylab «itarib» chiqarishi qanday strategiya?
A) Differensiatsiya strategiyasi
B) Tortish (pull) strategiyasi
C) Itarish (push) strategiyasi
D) Fokus strategiyasi
To'g'ri javob: C) Itarish (push) strategiyasi
✔
25. Iqtisodiy foyda buxgalteriya foydasidan nima bilan farq qiladi?
A) Iqtisodiy foyda faqat aylanma kapitalga hisoblanadi
B) Iqtisodiy foyda soliqlarni hisobga olmaydi
C) Iqtisodiy foyda yashirin (implitsit) xarajatlarni ham hisobga oladi
D) Iqtisodiy foyda doimo buxgalteriya foydasidan katta
To'g'ri javob: C) Iqtisodiy foyda yashirin (implitsit) xarajatlarni ham hisobga oladi
✔
26. PEST(EL) tahlili nimani o'rganishga mo'ljallangan?
A) Tashqi makromuhitning siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy va texnologik omillarini
B) Xodimlar motivatsiyasini
C) Raqobatchilar narx siyosatini
D) Korxonaning ichki resurslarini
To'g'ri javob: A) Tashqi makromuhitning siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy va texnologik omillarini
✔
27. Nisbiy (qiyosiy) ustunlik nima asosida aniqlanadi?
A) Muqobil xarajatning nisbatan pastligi asosida
B) Mamlakat aholisining soni asosida
C) Mahsulot ishlab chiqarishning mutlaq xarajatlari asosida
D) Eksport hajmining kattaligi asosida
To'g'ri javob: A) Muqobil xarajatning nisbatan pastligi asosida
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 39

28. Principal-agent muammosining mohiyati nimada?
A) Ikki monopolist o'rtasidagi narx urushida
B) Valyuta kursining tebranishida
C) Davlat va xususiy sektor o'rtasidagi soliq nizosida
D) Agentning manfaatlari va xatti-harakatlari principal manfaatlariga to'liq mos kelmasligida
To'g'ri javob: D) Agentning manfaatlari va xatti-harakatlari principal manfaatlariga to'liq mos ✔
kelmasligida
29. Moliya bozorining qaysi segmentida muddati bir yilgacha bo'lgan moliyaviy instrumentlar
muomalada bo'ladi?
A) Pul bozorida
B) Kapital bozorida
C) Ipoteka bozorida
D) Aksiyalar bozorida
To'g'ri javob: A) Pul bozorida
✔
30. Mulkchilik huquqi «uchligi» tarkibiga qaysi vakolatlar kiradi?
A) Sotish, sotib olish va ijaraga berish
B) Ishlab chiqarish, taqsimlash va iste'mol
C) Soliq to'lash, meros qoldirish va sug'urtalash
D) Egalik qilish, foydalanish va tasarruf etish
To'g'ri javob: D) Egalik qilish, foydalanish va tasarruf etish
✔
31. R. Rivs tomonidan ilgari surilgan USP tushunchasi nimani anglatadi?
A) Mahsulot sifati standartini
B) Universal sotish narxini
C) Raqobatchilarda bo'lmagan noyob savdo taklifini
D) Yagona taqsimot kanalini
To'g'ri javob: C) Raqobatchilarda bo'lmagan noyob savdo taklifini
✔
32. Pul miqdoriy nazariyasining Fisher tenglamasida (MV = PQ) V belgisi nimani anglatadi?
A) Real ishlab chiqarish hajmini
B) Narxlarning umumiy darajasini
C) Pulning aylanish tezligini
D) Muomaladagi pul massasini
To'g'ri javob: C) Pulning aylanish tezligini
✔
33. Investitsiya 1 000 mln so'm, bir yildan keyin 1 210 mln so'm pul oqimi kutilmoqda, diskont
stavkasi 10%. NPV qancha?
A) 210 mln so'm
B) 100 mln so'm
C) 110 mln so'm
D) 0
To'g'ri javob: B) 100 mln so'm
✔
34. Vertikal (strukturaviy) tahlil nimani o'rganadi?
A) Omillar ta'sirini
B) Ko'rsatkichlar dinamikasini
C) Moliyaviy ko'rsatkichlarning umumiy natijadagi ulushi (tarkibi)ni
D) Pul oqimlari prognozini
To'g'ri javob: C) Moliyaviy ko'rsatkichlarning umumiy natijadagi ulushi (tarkibi)ni
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 40

35. Investitsiya 100 mln so'm, bir yildan keyin 115 mln so'm qaytadi. IRR qancha?
A) 15%
B) 10%
C) 115%
D) 11%
To'g'ri javob: A) 15%✔
36. Xizmatlar marketingida 4P ga qo'shimcha ravishda kiritiladigan uchta element qaysilar?
A) Xodimlar (people), jarayon (process), moddiy dalillar (physical evidence)
B) Brend, logotip, shior
C) Siyosat, jamoatchilik fikri, qadoq
D) Narx, sifat, tezlik
To'g'ri javob: A) Xodimlar (people), jarayon (process), moddiy dalillar (physical evidence)
✔
37. N. Kano modelida mavjud bo'lmasa mijozni norozi qiladigan, lekin mavjud bo'lsa alohida qoniqish
keltirmaydigan xususiyatlar qanday ataladi?
A) Bir o'lchamli (unumdorlik) xususiyatlari
B) Asosiy (majburiy) xususiyatlar
C) Befarq xususiyatlar
D) Hayajonlantiruvchi xususiyatlar
To'g'ri javob: B) Asosiy (majburiy) xususiyatlar
✔
38. Kompaniya mahsulot yoki xizmatdan foydalanish huquqini, brend va biznes modelini to'lov
evaziga boshqa tadbirkorga berishi qanday bozorga kirish usuli?
A) To'g'ridan-to'g'ri investitsiya
B) Qo'shma korxona
C) Franchayzing
D) Eksport
To'g'ri javob: C) Franchayzing
✔
39. Yuqori darajadagi inflyatsiyadan ko'proq kim yutadi (kutilmagan inflyatsiya sharoitida)?
A) Belgilangan pensiya oluvchilar
B) Qat'iy stavkada kredit bergan kreditorlar
C) Qat'iy stavkada qarz olgan qarzdorlar
D) Naqd pul saqlovchilar
To'g'ri javob: C) Qat'iy stavkada qarz olgan qarzdorlar
✔
40. Davlat byudjeti taqchilligi deganda nima tushuniladi?
A) Byudjet xarajatlarining daromadlardan oshishi
B) Eksportning importdan kamligi
C) Soliq tushumlarining rejadan oshishi
D) Davlat qarzining YaIMga nisbati
To'g'ri javob: A) Byudjet xarajatlarining daromadlardan oshishi
✔
41. Yillik 100 mln so'mlik cheksiz (perpetuitet) to'lovlar oqimining 10% stavkadagi joriy qiymati
qancha?
A) 10 mln so'm
B) 1 100 mln so'm
C) 1 000 mln so'm
D) 100 mln so'm
To'g'ri javob: C) 1 000 mln so'm
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 41

42. Dyupon modeliga ko'ra ROE qaysi ko'paytmaga teng?
A) Sotish rentabelligi × aktivlar aylanuvchanligi × moliyaviy multiplikator
B) ROA × likvidlik koeffitsienti
C) Sotish rentabelligi × joriy likvidlik
D) Aktivlar aylanuvchanligi × avtonomiya koeffitsienti × tushum
To'g'ri javob: A) Sotish rentabelligi × aktivlar aylanuvchanligi × moliyaviy multiplikator✔
43. Mutlaq ustunlik (absolyut ustunlik) g'oyasini kim ilgari surgan?
A) J. M. Keyns
B) D. Rikardo
C) A. Marshall
D) A. Smit
To'g'ri javob: D) A. Smit
✔
44. Davomiyligi taxminan 45–60 yil bo'lgan «uzun to'lqinlar» kimning nomi bilan bog'liq?
A) J. Kitchin
B) K. Juglyar
C) S. Kuznets
D) N. Kondratyev
To'g'ri javob: D) N. Kondratyev
✔
45. Kompaniya assortimentidagi mahsulot liniyalarining soni nimani ifodalaydi?
A) Assortiment chuqurligini
B) Assortiment uyg'unligini
C) Assortiment kengligini
D) Mahsulot sifatini
To'g'ri javob: C) Assortiment kengligini
✔
46. Iqtisodiy rentaning tavsifi qaysi?
A) Omil egasiga to'lanadigan minimal to'lov
B) Faqat yer uchun to'lanadigan ijara haqi
C) Bank depoziti bo'yicha olinadigan foiz
D) Ishlab chiqarish omilining muqobil xarajatidan oshgan to'lov
To'g'ri javob: D) Ishlab chiqarish omilining muqobil xarajatidan oshgan to'lov
✔
47. Sof foyda 90 mln, xususiy kapital (o'rtacha) 600 mln so'm. ROE qancha?
A) 90%
B) 15%
C) 6,7%
D) 1,2%
To'g'ri javob: B) 15%
✔
48. Fisher almashuv tenglamasi qanday ko'rinishga ega?
A) M·V = P·Q
B) M·P = V·Q
C) M·Q = P·V
D) M = P·Q·V
To'g'ri javob: A) M·V = P·Q
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 42

49. Iqtisodiyotda yuqori inflyatsiya bir vaqtning o'zida ishlab chiqarishning turg'unligi va yuqori
ishsizlik bilan kuzatilishi qanday ataladi?
A) Reflyatsiya
B) Stagflyatsiya
C) Dezinflyatsiya
D) Deflyatsiya
To'g'ri javob: B) Stagflyatsiya✔
50. Iqtisodiy o'sishning ekstensiv turi nima bilan tavsiflanadi?
A) Mehnat unumdorligini oshirish hisobiga o'sish
B) Boshqaruv sifatini oshirish hisobiga o'sish
C) Texnologik innovatsiyalar hisobiga o'sish
D) Ishlab chiqarish omillari miqdorini ko'paytirish hisobiga o'sish
To'g'ri javob: D) Ishlab chiqarish omillari miqdorini ko'paytirish hisobiga o'sish
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 43

6-variant
Test topshiriqlari • bitta to'g'ri javob (har biri 2 ball)
1. Bank nazoratida qo'llaniladigan CAMELS reyting tizimidagi «L» harfi nimani anglatadi?
A) Lending (kreditlash)
B) Liquidity (likvidlik)
C) Leverage (leveraj)
D) Losses (zararlar)
To'g'ri javob: B) Liquidity (likvidlik)✔
2. Minser ish haqi tenglamasida ln(ish haqi) ning ta'lim yillari bo'yicha koeffitsienti nimani anglatadi?
A) Tajribaning ta'sirini
B) Ta'lim xarajatini
C) Bir yillik qo'shimcha ta'limning ish haqiga taxminiy foiz qaytimini
D) Ish haqining absolyut o'sishini
To'g'ri javob: C) Bir yillik qo'shimcha ta'limning ish haqiga taxminiy foiz qaytimini
✔
3. Ishchi kuchi (iqtisodiy faol aholi) tarkibiga kimlar kiradi?
A) Faqat rasmiy sektorda ishlovchilar
B) Mehnatga layoqatli yoshdagi hamma aholi
C) Pensionerlar va talabalar
D) Bandlar va faol ish qidirayotgan ishsizlar
To'g'ri javob: D) Bandlar va faol ish qidirayotgan ishsizlar
✔
4. Iste'molchi muvozanati (ikki tovar uchun) qaysi shart bilan ifodalanadi?
A) TUx = TUy
B) MUx = MUy
C) Px = Py
D) MUx / Px = MUy / Py
To'g'ri javob: D) MUx / Px = MUy / Py
✔
5. Qisqa muddatli davrda o'zgaruvchan omil uchun kamayib boruvchi qaytim qonuni nimani
anglatadi?
A) Narx pasayadi
B) Barqaror xarajatlar kamayadi
C) Umumiy mahsulot har doim kamayadi
D) Ma'lum nuqtadan so'ng o'zgaruvchan omilning chegaraviy mahsuloti kamaya boshlaydi
To'g'ri javob: D) Ma'lum nuqtadan so'ng o'zgaruvchan omilning chegaraviy mahsuloti kamaya
✔
boshlaydi
6. Agar bank aktivlarining durasiyasi passivlar durasiyasidan sezilarli darajada katta bo'lsa, foiz
stavkalari oshganda bankning iqtisodiy kapitali (sof qiymati) qanday o'zgaradi?
A) Oshadi
B) Kamayadi
C) Faqat likvidligi oshadi
D) O'zgarmaydi
To'g'ri javob: B) Kamayadi
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 44

7. Loyiha kelgusi pul oqimlarining joriy qiymati 120 mln so'm, boshlang'ich investitsiya 100 mln so'm.
Rentabellik indeksi (PI) qancha?
A) 0,83
B) 1,2
C) 1,02
D) 20
To'g'ri javob: B) 1,2✔
8. Ikki yildan keyin 1000 ming so'm to'lanadigan nol kuponli obligatsiyaning yillik 10%
daromadlilikdagi narxi taxminan qancha?
A) 909,1 ming so'm
B) 800,0 ming so'm
C) 826,4 ming so'm
D) 833,3 ming so'm
To'g'ri javob: C) 826,4 ming so'm
✔
9. Mehnat sig'imi (trudoyomkost) ko'rsatkichi nimani ifodalaydi?
A) Ish vaqtining yillik fondini
B) Bir xodim ishlab chiqargan mahsulot
C) Mahsulot birligini ishlab chiqarishga sarflangan ish vaqtini
D) Ish haqining mahsulotdagi ulushini
To'g'ri javob: C) Mahsulot birligini ishlab chiqarishga sarflangan ish vaqtini
✔
10. Iste'molchilar ongida brendlarning bir-biriga nisbatan joylashuvini ikki o'lchov bo'yicha
ko'rsatuvchi grafik vosita qanday ataladi?
A) Ishikava diagrammasi
B) Pozitsiyalash (persepsiya) xaritasi
C) BCG matritsasi
D) Gant diagrammasi
To'g'ri javob: B) Pozitsiyalash (persepsiya) xaritasi
✔
11. Bazel II kelishuvining «uch ustuni» qaysilar?
A) Minimal kapital talablari, nazorat jarayoni, bozor intizomi
B) Depozit sug'urtasi, kapital buferi, stress-test
C) Likvidlik, rentabellik, to'lov qobiliyati
D) Kredit riski, bozor riski, valyuta riski
To'g'ri javob: A) Minimal kapital talablari, nazorat jarayoni, bozor intizomi
✔
12. Befarqlik egri chizig'i nimani ifodalaydi?
A) Bir xil daromad darajalarini
B) Bir xil xarajat talab qiladigan tovarlar to'plamini
C) Iste'molchiga bir xil foydalilik beradigan tovarlar to'plamini
D) Bir xil narxdagi tovarlarni
To'g'ri javob: C) Iste'molchiga bir xil foydalilik beradigan tovarlar to'plamini
✔
13. Kompaniyaning EV qiymati 650 mlrd so'm, EBITDA 130 mlrd so'm. EV/EBITDA multiplikatori
qancha?
A) 5,0
B) 520
C) 0,2
D) 6,5
To'g'ri javob: A) 5,0
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 45

14. Beveridj egri chizig'ining tashqariga (o'ngga) siljishi odatda nimadan dalolat beradi?
A) Mehnat bozorida moslashuv (matching) samaradorligi pasayganidan, strukturaviy ishsizlik
o'sganidan
B) Siklik tanazzul boshlanganidan
C) Ish haqi oshganidan
D) Ishsizlik nafaqalari bekor qilinganidan
To'g'ri javob: A) Mehnat bozorida moslashuv (matching) samaradorligi pasayganidan, strukturaviy ✔
ishsizlik o'sganidan
15. MHXS 9 bo'yicha kredit zararlarini baholashning birinchi bosqichida (kredit riski sezilarli oshmagan
aktivlar) zaxira qanday hisoblanadi?
A) Butun muddat davomidagi kutilayotgan kredit zararlari asosida
B) 12 oylik kutilayotgan kredit zararlari asosida
C) Garov qiymatining 100% miqdorida
D) Faqat haqiqatda yuz bergan zararlar asosida
To'g'ri javob: B) 12 oylik kutilayotgan kredit zararlari asosida
✔
16. Mukammal raqobat bozorida narx 40, firma xarajati TC = 100 + Q². Foydani maksimallashtiruvchi
hajm qancha?
A) 40
B) 20
C) 10
D) 100
To'g'ri javob: B) 20
✔
17. Mehnat unumdorligi qanday aniqlanadi?
A) Foyda / ish haqi
B) Ish haqi fondi / xodimlar soni
C) Ishlab chiqarilgan mahsulot hajmi / sarflangan mehnat (xodimlar soni yoki ish vaqti)
D) Xodimlar soni / mahsulot hajmi
To'g'ri javob: C) Ishlab chiqarilgan mahsulot hajmi / sarflangan mehnat (xodimlar soni yoki ish
✔
vaqti)
18. Dyupon modeli bo'yicha: sotuv rentabelligi 5%, aktivlar aylanuvchanligi 2, kapital multiplikatori
(aktivlar/kapital) 1,5. ROE qancha?
A) 10,0%
B) 8,5%
C) 7,5%
D) 15,0%
To'g'ri javob: D) 15,0%
✔
19. Investitsiya loyihasining NPV qiymatini hisoblashda pul oqimlari nominal (inflyatsiyani o'z ichiga
olgan) qiymatda prognoz qilingan bo'lsa, qaysi diskont stavka qo'llanishi kerak?
A) Nominal stavka
B) Inflyatsiya darajasi
C) Risksiz real stavka
D) Real stavka
To'g'ri javob: A) Nominal stavka
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 46

20. Izokvanta nimani ifodalaydi?
A) Bir xil foydalilik to'plamlarini
B) Bir xil xarajatli omillar kombinatsiyalarini
C) Bir xil ishlab chiqarish hajmini beradigan omillar kombinatsiyalarini
D) Bir xil narxdagi mahsulotlarni
To'g'ri javob: C) Bir xil ishlab chiqarish hajmini beradigan omillar kombinatsiyalarini✔
21. Muddatli depozitning talab qilib olinguncha depozitdan asosiy farqi nimada?
A) Muddatli depozit faqat yuridik shaxslar uchun ochiladi
B) Muddatli depozit bo'yicha foiz umuman to'lanmaydi
C) Muddatli depozit muayyan muddatga qo'yiladi va odatda yuqoriroq foiz beradi
D) Muddatli depozitdan cheklar orqali erkin to'lov qilish mumkin
To'g'ri javob: C) Muddatli depozit muayyan muddatga qo'yiladi va odatda yuqoriroq foiz beradi
✔
22. O'zaro istisno qiluvchi ikki loyiha bo'yicha NPV va IRR mezonlari zid natija bersa, korporativ moliya
nazariyasiga ko'ra qaysi mezonga ustunlik beriladi?
A) NPV mezoniga, chunki u aksiyadorlar boyligiga qo'shilgan qiymatni bevosita o'lchaydi
B) IRR mezoniga, chunki u foizda ifodalanadi
C) Hisob rentabelligiga (ARR)
D) Qoplanish muddatiga
To'g'ri javob: A) NPV mezoniga, chunki u aksiyadorlar boyligiga qo'shilgan qiymatni bevosita
✔
o'lchaydi
23. Rezervatsion ish haqi nima?
A) O'rtacha bozor ish haqi
B) Shaxs ish taklifini qabul qilishga tayyor bo'lgan minimal ish haqi
C) Qonun bilan belgilangan minimal ish haqi
D) Kasaba uyushmasi talab qilgan ish haqi
To'g'ri javob: B) Shaxs ish taklifini qabul qilishga tayyor bo'lgan minimal ish haqi
✔
24. Soliq yukining ko'p qismi qaysi tomonga tushadi?
A) Doimo teng taqsimlanadi
B) Har doim xaridorga
C) Har doim sotuvchiga
D) Elastikligi kamroq bo'lgan tomonga
To'g'ri javob: D) Elastikligi kamroq bo'lgan tomonga
✔
25. Uy qiymati 100 mln so'm, unga ajratilgan ipoteka krediti 80 mln so'm. Kreditning garov qiymatiga
nisbati (LTV) qancha?
A) 80%
B) 20%
C) 125%
D) 180%
To'g'ri javob: A) 80%
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 47

26. Kreditni restrukturizatsiya qilish deganda nima tushuniladi?
A) Kreditni to'liq hisobdan chiqarish
B) Kredit garovini sotish
C) Kreditni boshqa bankka sotish
D) Qarz oluvchining moliyaviy qiyinchiligi tufayli kredit shartlarini (muddat, stavka, jadval)
o'zgartirish
To'g'ri javob: D) Qarz oluvchining moliyaviy qiyinchiligi tufayli kredit shartlarini (muddat, stavka, ✔
jadval) o'zgartirish
27. Kreditlarni (masalan, ipoteka kreditlarini) birlashtirib, ular asosida qimmatli qog'ozlar chiqarish
jarayoni qanday ataladi?
A) Sekyuritizatsiya
B) Diversifikatsiya
C) Monetizatsiya
D) Restrukturizatsiya
To'g'ri javob: A) Sekyuritizatsiya
✔
28. Raqobatli mehnat bozorida muvozanatdan yuqori minimal ish haqi belgilansa, standart modelga
ko'ra nima yuz beradi?
A) Ishchi kuchi taqchilligi
B) Bandlik oshadi
C) Ish haqi pasayadi
D) Ishchi kuchi ortiqchaligi (ishsizlik)
To'g'ri javob: D) Ishchi kuchi ortiqchaligi (ishsizlik)
✔
29. Monopolistik raqobatning asosiy belgisi qaysi?
A) Ko'p firmalar differensiallashgan mahsulot sotadi va bozorga kirish nisbatan erkin
B) Bitta firma butun bozorni egallagan
C) Bir nechta yirik firma bir xil mahsulot sotadi
D) Ko'p firmalar mutlaqo bir xil mahsulot sotadi
To'g'ri javob: A) Ko'p firmalar differensiallashgan mahsulot sotadi va bozorga kirish nisbatan erkin
✔
30. Ikki tomonlama monopoliya (bilateral monopoly) mehnat bozorida qanday holat?
A) Monopsonist ish beruvchi va kuchli kasaba uyushmasi o'zaro to'qnashuvi
B) Davlat va xususiy sektor raqobati
C) Ikki raqobatchi kasaba uyushmasi
D) Ikki ish beruvchi va ko'p ishchi
To'g'ri javob: A) Monopsonist ish beruvchi va kuchli kasaba uyushmasi o'zaro to'qnashuvi
✔
31. Monopsoniya mehnat bozorida minimal ish haqini mo''tadil darajada (raqobatli darajaga yaqin)
belgilash nima beradi?
A) Ham ish haqini, ham bandlikni oshirishi mumkin
B) Ish haqini pasaytiradi
C) Bozorga ta'sir qilmaydi
D) Bandlikni albatta kamaytiradi
To'g'ri javob: A) Ham ish haqini, ham bandlikni oshirishi mumkin
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 48

32. Mehnat bozori segmentatsiyasi (dual mehnat bozori) nazariyasiga ko'ra birlamchi sektor nimaga
xos?
A) Norasmiy bandlik
B) Mavsumiy ishlar
C) Yuqori ish haqi, barqaror bandlik va martaba imkoniyatlari
D) Past ish haqi va beqaror bandlik
To'g'ri javob: C) Yuqori ish haqi, barqaror bandlik va martaba imkoniyatlari✔
33. Sof foyda 1000 mln so'm, imtiyozli aksiyalar bo'yicha dividendlar 200 mln so'm, muomaladagi
oddiy aksiyalar soni 400 mln dona. EPS qancha?
A) 3,0 so'm
B) 2,5 so'm
C) 0,5 so'm
D) 2,0 so'm
To'g'ri javob: D) 2,0 so'm
✔
34. Tijorat bankining boshqa bankda o'z nomiga ochilgan vakillik hisobvarag'i bank nuqtai nazaridan
qanday ataladi?
A) Nostro hisobvarag'i
B) Eskrou hisobvarag'i
C) Tranzit hisobvarag'i
D) Loro hisobvarag'i
To'g'ri javob: A) Nostro hisobvarag'i
✔
35. Ikki kompaniya qo'shilganda birlashgan kompaniya qiymati ularning alohida qiymatlari
yig'indisidan katta bo'lishi qanday ataladi?
A) Sinergiya
B) Leveraj
C) Diversifikatsiya
D) Kannibalizatsiya
To'g'ri javob: A) Sinergiya
✔
36. Stress-testlashning asosiy maqsadi nima?
A) Bankning kunlik operatsion xarajatlarini hisoblash
B) Bankning noqulay, ammo ehtimoliy vaziyatlarga bardoshliligini baholash
C) Yangi depozit mahsulotlarining narxini belgilash
D) Xodimlar samaradorligini baholash
To'g'ri javob: B) Bankning noqulay, ammo ehtimoliy vaziyatlarga bardoshliligini baholash
✔
37. Talab qonuniga ko'ra, boshqa sharoitlar o'zgarmaganda tovar narxi oshsa nima sodir bo'ladi?
A) Taklif egri chizig'i chapga siljiydi
B) Talab miqdori kamayadi
C) Talab egri chizig'i o'ngga siljiydi
D) Talab miqdori oshadi
To'g'ri javob: B) Talab miqdori kamayadi
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 49

38. Bitta sohada faoliyat yurituvchi ikki raqobatchi kompaniyaning birlashishi qanday turdagi
qo'shilish?
A) Vertikal
B) Gorizontal
C) Teskari
D) Konglomerat
To'g'ri javob: B) Gorizontal✔
39. TC = 50 + 10Q + Q² bo'lsa, chegaraviy xarajat funksiyasi qaysi?
A) MC = 10 + Q
B) MC = 50 + 10Q
C) MC = 10 + 2Q
D) MC = 50/Q + 10 + Q
To'g'ri javob: C) MC = 10 + 2Q
✔
40. Monopolist foydani maksimallashtirish uchun ishlab chiqarish hajmini qanday tanlaydi?
A) P = ATC bo'lgan nuqtada
B) Tushum maksimal bo'lgan nuqtada
C) MR = MC bo'lgan nuqtada
D) P = MC bo'lgan nuqtada
To'g'ri javob: C) MR = MC bo'lgan nuqtada
✔
41. «Mijozni bil» (KYC) tamoyili asosan qaysi maqsadga xizmat qiladi?
A) Mijozlarga marketing takliflarini yuborish
B) Kredit foizlarini oshirish
C) Jinoiy daromadlarni legallashtirish va terrorizmni moliyalashtirishga qarshi kurash
D) Bank xodimlarini attestatsiyadan o'tkazish
To'g'ri javob: C) Jinoiy daromadlarni legallashtirish va terrorizmni moliyalashtirishga qarshi kurash
✔
42. Samarali bozor gipotezasining «kuchsiz shakli»ga ko'ra aksiya narxlari qaysi ma'lumotni to'liq aks
ettiradi?
A) Kelajakdagi dividendlar haqidagi aniq ma'lumotni
B) Ommaviy e'lon qilingan har qanday ma'lumotni
C) O'tmishdagi narxlar va savdo hajmlari haqidagi ma'lumotni
D) Hatto ichki (insayder) ma'lumotlarni ham
To'g'ri javob: C) O'tmishdagi narxlar va savdo hajmlari haqidagi ma'lumotni
✔
43. Raqobatli firmaning mehnatga talabi qaysi egri chiziq bilan ifodalanadi?
A) O'rtacha mahsulot egri chizig'i
B) Chegaraviy xarajat egri chizig'i
C) Mehnatning chegaraviy daromad mahsuloti (MRPL) egri chizig'i
D) Umumiy tushum egri chizig'i
To'g'ri javob: C) Mehnatning chegaraviy daromad mahsuloti (MRPL) egri chizig'i
✔
44. Lerner indeksi qanday hisoblanadi?
A) (MC − P) / MC
B) (P − ATC) / ATC
C) P / MC
D) (P − MC) / P
To'g'ri javob: D) (P − MC) / P
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 50

45. Passiv bandlik siyosatiga misol qaysi?
A) Bandlik markazlari orqali ishga joylashtirish
B) Kasbiy ta'lim dasturlari
C) Haq to'lanadigan jamoat ishlari
D) Ishsizlik nafaqalarini to'lash
To'g'ri javob: D) Ishsizlik nafaqalarini to'lash✔
46. Firma 1000 dona mahsulot ishlab chiqardi; doimiy xarajatlar 5 mln, o'zgaruvchan xarajatlar 15 mln
so'm. O'rtacha umumiy xarajat qancha?
A) 10 000 so'm
B) 15 000 so'm
C) 5 000 so'm
D) 20 000 so'm
To'g'ri javob: D) 20 000 so'm
✔
47. Kompaniya yangi loyiha uchun o'ziga tegishli, aks holda 50 mln so'mga sotilishi mumkin bo'lgan
bo'sh omborni ishlatmoqchi. Loyihani baholashda bu qanday hisobga olinadi?
A) Hisobga olinmaydi, chunki ombor allaqachon kompaniyaniki
B) 50 mln so'm muqobil (imkoniyat) xarajati sifatida loyihaga kiritiladi
C) Faqat omborning balans qiymati bo'yicha daromad sifatida qo'shiladi
D) Qaytarilmas xarajat sifatida chiqarib tashlanadi
To'g'ri javob: B) 50 mln so'm muqobil (imkoniyat) xarajati sifatida loyihaga kiritiladi
✔
48. Inkasso operatsiyasida bank qanday rol o'ynaydi?
A) Hujjatlarni to'lovchiga topshirib, uning nomidan to'lovni undiradi, lekin to'lov uchun javobgar
bo'lmaydi
B) Tovarni sotib olib, keyin qayta sotadi
C) Debitorlik qarzini diskont bilan sotib oladi
D) To'lovni o'z mablag'idan kafolatlaydi
To'g'ri javob: A) Hujjatlarni to'lovchiga topshirib, uning nomidan to'lovni undiradi, lekin to'lov
✔
uchun javobgar bo'lmaydi
49. Samaradorlik ish haqi (efficiency wage) nazariyasiga ko'ra firmalar nima uchun muvozanatdan
yuqori ish haqi to'laydi?
A) Soliqni kamaytirish uchun
B) Raqobatchilarni bankrot qilish uchun
C) Davlat talabi bilan
D) Xodimlar qo'nimsizligini kamaytirish, mehnat unumdorligi va intizomini oshirish uchun
To'g'ri javob: D) Xodimlar qo'nimsizligini kamaytirish, mehnat unumdorligi va intizomini oshirish
✔
uchun
50. Operatsion leveraj darajasi 2, moliyaviy leveraj darajasi 1,5 bo'lsa, umumiy (birlashgan) leveraj
darajasi qancha?
A) 1,33
B) 0,5
C) 3,0
D) 3,5
To'g'ri javob: C) 3,0
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 51

7-variant
Test topshiriqlari • bitta to'g'ri javob (har biri 2 ball)
1. Natijalarga yo'naltirilgan (dasturiy) byudjetlashtirishning mohiyati nimada?
A) Byudjetni faqat daromadlar bo'yicha tuzish
B) Mablag'larni aniq maqsad va o'lchanadigan natijalarga bog'lab rejalashtirish
C) Faqat o'tgan yil xarajatlarini indeksatsiya qilish
D) Xarajatlarni moddalar bo'yicha qat'iy belgilash
To'g'ri javob: B) Mablag'larni aniq maqsad va o'lchanadigan natijalarga bog'lab rejalashtirish✔
2. Inflyatsion targetlash rejimida markaziy bankning asosiy nominal langari nima?
A) Davlat qarzi darajasi
B) E'lon qilingan inflyatsiya maqsadi
C) Valyuta kursi
D) Pul massasi o'sishi
To'g'ri javob: B) E'lon qilingan inflyatsiya maqsadi
✔
3. Davlat qarzi 80 trln, YaIM 400 trln so'm. Qarz/YaIM nisbati qancha?
A) 40%
B) 80%
C) 20%
D) 5%
To'g'ri javob: C) 20%
✔
4. Optimal valyuta hududi nazariyasining asoschisi kim?
A) J. M. Keyns
B) M. Fridman
C) R. Mandell
D) R. Triffin
To'g'ri javob: C) R. Mandell
✔
5. Qiyosiy ustunlik nazariyasiga ko'ra mamlakat qaysi tovarni ishlab chiqarishga ixtisoslashishi kerak?
A) Muqobil (imkoniyat) xarajati nisbatan past bo'lgan tovarni
B) Import qilinadigan tovar o'rnini bosuvchi tovarni
C) Mutlaq xarajatlari eng past bo'lgan tovarni
D) Jahon narxi eng yuqori bo'lgan tovarni
To'g'ri javob: A) Muqobil (imkoniyat) xarajati nisbatan past bo'lgan tovarni
✔
6. Import kvotasining bojdan asosiy farqi nimada?
A) Kvota import hajmini to'g'ridan-to'g'ri cheklaydi va davlat byudjetiga boj daromadi tushmasligi
mumkin
B) Kvota faqat eksportga qo'llanadi
C) Kvota har doim iste'molchilarga foydali
D) Kvota ichki narxga ta'sir qilmaydi
To'g'ri javob: A) Kvota import hajmini to'g'ridan-to'g'ri cheklaydi va davlat byudjetiga boj
✔
daromadi tushmasligi mumkin
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 52

7. Milliy valyutaning devalvatsiyasi (qadrsizlanishi) qisqa muddatda odatda nimaga olib keladi?
A) Eksportning qimmatlashuviga
B) Importning arzonlashuviga
C) Valyuta zaxiralarining avtomatik oshishiga
D) Eksportning arzonlashuvi va importning qimmatlashuviga
To'g'ri javob: D) Eksportning arzonlashuvi va importning qimmatlashuviga✔
8. Rikardo ekvivalentligi g'oyasiga ko'ra, soliqni kamaytirib, uni qarz bilan moliyalashtirish nima
beradi?
A) Yalpi talabga ta'sir qilmaydi, chunki aholi kelajakdagi soliqlar uchun jamg'aradi
B) Inflyatsiyani pasaytiradi
C) Iste'molni keskin oshiradi
D) Foiz stavkasini nolga tushiradi
To'g'ri javob: A) Yalpi talabga ta'sir qilmaydi, chunki aholi kelajakdagi soliqlar uchun jamg'aradi
✔
9. IFRS 16 bo'yicha ijarachi (qisqa muddatli va kam qiymatli ijaralardan tashqari) ijara shartnomasini
qanday aks ettiradi?
A) Faqat balansdan tashqari hisobvaraqda
B) Foydalanish huquqi aktivi va ijara majburiyati sifatida
C) Ijara beruvchining aktivi sifatida
D) Faqat ijara to'lovlarini davr xarajati sifatida
To'g'ri javob: B) Foydalanish huquqi aktivi va ijara majburiyati sifatida
✔
10. Yalpi talab (AD) egri chizig'i nima uchun pastga qiya?
A) Boylik (real kassa qoldiqlari), foiz va import effektlari tufayli
B) Ish haqi qat'iyligi tufayli
C) Taklif ortgani uchun
D) Davlat xarajatlari kamaygani uchun
To'g'ri javob: A) Boylik (real kassa qoldiqlari), foiz va import effektlari tufayli
✔
11. Yil boshidagi taqsimlanmagan foyda 50 mln so'm, yil davomidagi sof foyda 30 mln so'm, e'lon
qilingan dividendlar 10 mln so'm. Yil oxiridagi taqsimlanmagan foyda qancha?
A) 80 mln so'm
B) 70 mln so'm
C) 60 mln so'm
D) 90 mln so'm
To'g'ri javob: B) 70 mln so'm
✔
12. Qabul qilinadigan audit riski 5%, ajralmas risk 0,5, nazorat riski 0,5 deb baholangan. Audit riski
modeliga ko'ra ruxsat etilgan aniqlamaslik riski qancha?
A) 0,05
B) 0,20
C) 0,10
D) 0,25
To'g'ri javob: B) 0,20
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 53

13. Diskretsion fiskal siyosat nima?
A) Faqat valyuta kursini boshqarish
B) Qonunchilikka kiritilgan avtomatik mexanizmlar
C) Hukumatning maxsus qarorlari asosida davlat xarajatlari va soliqlarni ongli ravishda o'zgartirishi
D) Markaziy bank faoliyati
To'g'ri javob: C) Hukumatning maxsus qarorlari asosida davlat xarajatlari va soliqlarni ongli ✔
ravishda o'zgartirishi
14. IAS 37 bo'yicha zaxira (provision) tan olinishi uchun quyidagi shartlardan qaysi biri talab
qilinMAYDI?
A) Majburiyat summasini ishonchli baholash mumkinligi
B) Resurslar chiqib ketishi ehtimolining yuqoriligi
C) O'tgan hodisa natijasida joriy majburiyatning mavjudligi
D) Majburiyatni kreditor bilan yozma ravishda kelishilganligi
To'g'ri javob: D) Majburiyatni kreditor bilan yozma ravishda kelishilganligi
✔
15. Haqiqatda 1000 kg material 5,2 ming so'mdan sotib olindi, standart narx 5,0 ming so'm/kg.
Material narxi bo'yicha og'ish qancha?
A) 5200 ming so'm noqulay
B) 200 ming so'm qulay
C) 200 ming so'm noqulay
D) 20 ming so'm noqulay
To'g'ri javob: C) 200 ming so'm noqulay
✔
16. Mamlakatda: tovar va xizmatlar eksporti 50 mlrd $, importi 70 mlrd $, birlamchi daromadlar
saldosi −2 mlrd $, ikkilamchi daromadlar (pul o'tkazmalari) saldosi +15 mlrd $. Joriy hisob saldosi
qancha?
A) −22 mlrd $
B) −20 mlrd $
C) −7 mlrd $
D) +13 mlrd $
To'g'ri javob: C) −7 mlrd $
✔
17. Emitent mamlakat valyutasidan boshqa valyutada nomlangan va xalqaro bozorda
joylashtiriladigan obligatsiya qanday ataladi?
A) Munitsipal obligatsiya
B) Ipoteka obligatsiyasi
C) Yevroobligatsiya
D) Davlat qisqa muddatli obligatsiyasi
To'g'ri javob: C) Yevroobligatsiya
✔
18. JSTning «milliy rejim» (national treatment) tamoyili nimani talab qiladi?
A) Bozorga kirgan import tovarlariga ichki soliq va qoidalar bo'yicha mahalliy tovarlardan yomon
bo'lmagan rejim berilishini
B) Har bir a'zoga bir xil boj stavkasi qo'llanishini
C) Eksportga soliq solinmasligini
D) Valyuta kurslarini erkin suzishini
To'g'ri javob: A) Bozorga kirgan import tovarlariga ichki soliq va qoidalar bo'yicha mahalliy
✔
tovarlardan yomon bo'lmagan rejim berilishini
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 54

19. Milliy valyuta qadrsizlansa (deprekatsiya), qisqa muddatda boshqa sharoitlar teng bo'lganda nima
kuzatiladi?
A) Xorijiy qarzning milliy valyutadagi yuki kamayadi
B) Import tovarlari arzonlashadi
C) Mamlakat eksporti xorijliklar uchun arzonlashadi, import qimmatlashadi
D) Mamlakat eksporti xorijliklar uchun qimmatlashadi
To'g'ri javob: C) Mamlakat eksporti xorijliklar uchun arzonlashadi, import qimmatlashadi✔
20. Jamg'arishga chegaraviy moyillik (MPS) 0,25 bo'lsa, MPC qancha?
A) 0,25
B) 4
C) 0,75
D) 1,25
To'g'ri javob: C) 0,75
✔
21. Davlat xarajatlarining o'sish qonuniyatini (iqtisodiyot rivojlanishi bilan davlat xarajatlari
ulushining oshishi) kim asoslagan?
A) J. B. Sey
B) A. Smit
C) A. Laffer
D) A. Vagner
To'g'ri javob: D) A. Vagner
✔
22. Xorijdagi mehnat muhojirlarining vatanga pul o'tkazmalari to'lov balansining qaysi qismida aks
etadi?
A) Moliyaviy hisobda
B) Kapital hisobida
C) Joriy hisobda (ikkilamchi daromadlar)
D) Rasmiy zaxiralarda
To'g'ri javob: C) Joriy hisobda (ikkilamchi daromadlar)
✔
23. Byudjet taqchilligi va joriy hisob taqchilligining bir vaqtda kuzatilishi qanday ataladi?
A) «Golland kasalligi»
B) «Egizak taqchilliklar»
C) Likvidlik tuzog'i
D) Stagflyatsiya
To'g'ri javob: B) «Egizak taqchilliklar»
✔
24. Dotatsiya subvensiyadan nimasi bilan farq qiladi?
A) Dotatsiya faqat korxonalarga beriladi
B) Dotatsiya odatda quyi byudjet taqchilligini qoplash uchun aniq maqsadga bog'lanmagan holda
beriladi
C) Dotatsiya faqat xorijiy davlatlarga beriladi
D) Dotatsiya qaytariladi
To'g'ri javob: B) Dotatsiya odatda quyi byudjet taqchilligini qoplash uchun aniq maqsadga
✔
bog'lanmagan holda beriladi
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 55

25. Sotuvdan tushum 1000 mln so'm, o'zgaruvchan xarajatlar 600 mln so'm, doimiy xarajatlar 250 mln
so'm. Marjinal daromad va operatsion foyda mos ravishda qancha?
A) 150 va 400 mln so'm
B) 750 va 150 mln so'm
C) 400 va 150 mln so'm
D) 400 va 250 mln so'm
To'g'ri javob: C) 400 va 150 mln so'm✔
26. Yakuniy mahsulot jahon narxi 100 $, unga import qilinadigan xom ashyo 60 $. Yakuniy mahsulotga
20% boj qo'yildi, xom ashyo bojsiz. Samarali himoya darajasi qancha?
A) 33%
B) 50%
C) 12%
D) 20%
To'g'ri javob: B) 50%
✔
27. Tabiiy resurs eksportidan keladigan katta valyuta tushumi milliy valyutani mustahkamlab, qayta
ishlash sanoatining raqobatbardoshligini pasaytirishi qanday ataladi?
A) J-egri chiziq
B) Triffin dilemmasi
C) Leontyev paradoksi
D) «Golland kasalligi»
To'g'ri javob: D) «Golland kasalligi»
✔
28. Olivera-Tanzi effekti nimani tavsiflaydi?
A) Valyuta kursining soliqqa ta'sirini
B) Soliq stavkasi oshganda tushum kamayishini
C) Yuqori inflyatsiyada soliq undirishdagi kechikish tufayli real soliq tushumlari kamayishini
D) Qarz o'sishining inflyatsiyaga ta'sirini
To'g'ri javob: C) Yuqori inflyatsiyada soliq undirishdagi kechikish tufayli real soliq tushumlari
✔
kamayishini
29. Quyidagi audit dalillaridan qaysi biri odatda eng ishonchli hisoblanadi?
A) Mijoz tomonidan tayyorlangan ichki hujjat nusxasi
B) Mijoz xodimining og'zaki tushuntirishi
C) Mustaqil uchinchi tomondan to'g'ridan-to'g'ri auditorga yuborilgan tasdiqnoma
D) Rahbariyat taqdim etgan prognoz
To'g'ri javob: C) Mustaqil uchinchi tomondan to'g'ridan-to'g'ri auditorga yuborilgan tasdiqnoma
✔
30. A mamlakatda 1 birlik gazlama 2 soat, 1 birlik vino 4 soat mehnat talab qiladi. B mamlakatda
gazlama 6 soat, vino 6 soat. Qiyosiy ustunlik nazariyasiga ko'ra qaysi xulosa to'g'ri?
A) A vinoga, B gazlamaga ixtisoslashishi kerak
B) A gazlamaga, B vinoga ixtisoslashishi kerak
C) Savdo ikkala mamlakatga ham foyda keltirmaydi
D) A ikkala tovarga ham ixtisoslashishi kerak
To'g'ri javob: B) A gazlamaga, B vinoga ixtisoslashishi kerak
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 56

31. Byudjet daromadlari 200 trln, xarajatlari (foiz to'lovlari 10 trln bilan birga) 230 trln so'm. Birlamchi
taqchillik qancha?
A) 30 trln
B) 40 trln
C) 20 trln
D) 10 trln
To'g'ri javob: C) 20 trln✔
32. Tsiklik tuzatilgan (struktura) byudjet balansi nimani ko'rsatadi?
A) Faqat foiz to'lovlarini
B) Mahalliy byudjetlar balansini
C) Tashqi qarz harakatini
D) Iqtisodiyot potensial darajada bo'lgandagi byudjet balansini
To'g'ri javob: D) Iqtisodiyot potensial darajada bo'lgandagi byudjet balansini
✔
33. MHXS bo'yicha korxona ichida yaratilgan gudvil (ichki gudvil) qanday hisobga olinadi?
A) Kapitalga to'g'ridan-to'g'ri qo'shiladi
B) Aktiv sifatida tan olinmaydi
C) Moliyaviy investitsiya sifatida ko'rsatiladi
D) Nomoddiy aktiv sifatida tan olinib, 10 yilda amortizatsiya qilinadi
To'g'ri javob: B) Aktiv sifatida tan olinmaydi
✔
34. QQS bo'yicha «nol stavka» odatda qaysi operatsiyalarga qo'llaniladi?
A) Tovarlar eksportiga
B) Moliyaviy xizmatlarga
C) Ichki chakana savdoga
D) Alkogol mahsulotlariga
To'g'ri javob: A) Tovarlar eksportiga
✔
35. IAS 2 ga muvofiq zaxiralar balansda qanday baholanadi?
A) Tannarx va sof sotish qiymatidan eng kattasida
B) Faqat bozor narxida
C) Tannarx va sof sotish qiymatidan eng kichigida
D) Faqat rejalashtirilgan tannarxda
To'g'ri javob: C) Tannarx va sof sotish qiymatidan eng kichigida
✔
36. Daromad 100 mln so'm, stavka 20%. 10 mln so'mlik chegirma va 10 mln so'mlik soliq krediti soliq
summasini mos ravishda qancha kamaytiradi?
A) 2 mln va 10 mln
B) 2 mln va 2 mln
C) 10 mln va 10 mln
D) 10 mln va 2 mln
To'g'ri javob: A) 2 mln va 10 mln
✔
37. Ishlab chiqarish ustama xarajatlari yiliga 200 mln so'm, rejalashtirilgan mashina-soat 10 000.
Ustama xarajatlarni taqsimlashning oldindan belgilangan stavkasi qancha?
A) 20 ming so'm/soat
B) 2 ming so'm/soat
C) 200 ming so'm/soat
D) 50 ming so'm/soat
To'g'ri javob: A) 20 ming so'm/soat
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 57

38. Byudjetlararo transfertlardan «subvensiya»ning asosiy xususiyati nima?
A) Soliq imtiyozi
B) Byudjet profitsiti
C) Qaytarilishi shart bo'lgan qarz
D) Ma'lum maqsadlar uchun ajratiladigan va maqsadli foydalanilishi talab etiladigan mablag'
To'g'ri javob: D) Ma'lum maqsadlar uchun ajratiladigan va maqsadli foydalanilishi talab etiladigan ✔
mablag'
39. Byudjet taqchilligini moliyalashtirishning eng kuchli inflyatsion usuli qaysi?
A) Ichki bozorda obligatsiya joylashtirish
B) Xalqaro moliya institutlaridan uzoq muddatli kredit
C) Davlat mulkini xususiylashtirish
D) Markaziy bank tomonidan pul emissiyasi (monetizatsiya)
To'g'ri javob: D) Markaziy bank tomonidan pul emissiyasi (monetizatsiya)
✔
40. C = 500, I = 150, G = 200, X = 120, M = 170. YaIM qancha?
A) 850
B) 800
C) 970
D) 1 140
To'g'ri javob: B) 800
✔
41. Byudjet federalizmi (fiskal federalizm) nazariyasi nimani o'rganadi?
A) Valyuta siyosatini
B) Davlat boshqaruvi darajalari o'rtasida xarajat vakolatlari va daromad manbalarini taqsimlashni
C) Xalqaro savdo shartnomalarini
D) Markaziy bankning mustaqilligini
To'g'ri javob: B) Davlat boshqaruvi darajalari o'rtasida xarajat vakolatlari va daromad manbalarini
✔
taqsimlashni
42. Incoterms qoidalari bo'yicha sotuvchining majburiyatlari minimal bo'lgan, tovar sotuvchining o'z
hududida xaridorga topshiriladigan shart qaysi?
A) DDP
B) CIF
C) DAP
D) EXW
To'g'ri javob: D) EXW
✔
43. LM egri chizig'i nima uchun yuqoriga qiya?
A) Davlat xarajatlari oshgani uchun
B) Iste'mol daromadga bog'liq emasligi uchun
C) Investitsiyalar foizga teskari bog'liq bo'lgani uchun
D) Daromad oshganda pulga talab oshadi va pul taklifi berilganda foiz oshishi kerak bo'ladi
To'g'ri javob: D) Daromad oshganda pulga talab oshadi va pul taklifi berilganda foiz oshishi kerak
✔
bo'ladi
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 58

44. MPC = 0,8 bo'lsa, balanslangan byudjet multiplikatori (G va T bir xil miqdorda oshganda) nechaga
teng?
A) 4
B) 5
C) 0
D) 1
To'g'ri javob: D) 1✔
45. Ishsizlikning tabiiy darajasi qaysi ishsizlik turlarini o'z ichiga oladi?
A) Faqat siklik
B) Siklik va strukturaviy
C) Friksion va strukturaviy
D) Siklik va friksion
To'g'ri javob: C) Friksion va strukturaviy
✔
46. Soliqning elementlariga nima kirmaydi?
A) Soliq ob'ekti
B) Soliq bazasi
C) Soliq stavkasi
D) Soliq to'lovchining kredit tarixi
To'g'ri javob: D) Soliq to'lovchining kredit tarixi
✔
47. Aktiv hisobvaraqlarda qoldiq va oshish odatda qaysi tomonda aks ettiriladi?
A) Debetda
B) Hisobvaraq turiga qaramay har doim kreditda
C) Faqat balansdan tashqari hisobvaraqlarda
D) Kreditda
To'g'ri javob: A) Debetda
✔
48. AQSh kapitalga boy mamlakat bo'lishiga qaramay, nisbatan ko'proq mehnat talab qiladigan
tovarlarni eksport qilishi aniqlangan empirik natija qanday nomlanadi?
A) Prebish–Zinger gipotezasi
B) Triffin dilemmasi
C) Leontyev paradoksi
D) Golland kasalligi
To'g'ri javob: C) Leontyev paradoksi
✔
49. Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlarini (MHXS/IFRS) ishlab chiqadigan va qabul qiladigan
organ qaysi?
A) IASB — Xalqaro buxgalteriya standartlari kengashi
B) IAASB — Xalqaro audit va ishonch standartlari kengashi
C) FASB — AQSh moliyaviy hisob standartlari kengashi
D) IOSCO — Qimmatli qog'ozlar komissiyalari xalqaro tashkiloti
To'g'ri javob: A) IASB — Xalqaro buxgalteriya standartlari kengashi
✔
50. Avtomatik (o'rnatilgan) stabilizatorga misol qaysi?
A) Markaziy bank stavkasini oshirish
B) Soliq stavkalarini parlament qarori bilan pasaytirish
C) Yangi infratuzilma dasturini qabul qilish
D) Progressiv daromad solig'i va ishsizlik nafaqalari
To'g'ri javob: D) Progressiv daromad solig'i va ishsizlik nafaqalari
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 59

8-variant
Test topshiriqlari • bitta to'g'ri javob (har biri 2 ball)
1. Bosh to'plam standart chetlanishi σ = 20, tanlanma hajmi n = 100. O'rtachaning standart xatosi
qancha?
A) 20
B) 2
C) 0,2
D) 200
To'g'ri javob: B) 2✔
2. Tasodifiy tanlashda tanlanmani bosh to'plamning oldindan ajratilgan bir jinsli guruhlaridan
proporsional olish qanday ataladi?
A) Klaster tanlash
B) Mexanik tanlash
C) Stratifikatsiyalangan (tipik) tanlash
D) Kvota bo'yicha tanlash
To'g'ri javob: C) Stratifikatsiyalangan (tipik) tanlash
✔
3. Gauss-Markov teoremasiga ko'ra, klassik shartlar bajarilganda EKKU baholari qanday?
A) Eng yaxshi chiziqli siljimagan baholar (BLUE)
B) Faqat asimptotik siljimagan
C) Siljigan, lekin samarali
D) Doimo normal taqsimlangan
To'g'ri javob: A) Eng yaxshi chiziqli siljimagan baholar (BLUE)
✔
4. Turli aholi guruhlari, hududlar yoki mamlakatlar o'rtasida axborot-kommunikatsiya
texnologiyalaridan foydalanish imkoniyatlaridagi tengsizlik qanday ataladi?
A) Raqamli tafovut (digital divide)
B) Tarmoq neytralligi
C) Raqamli transformatsiya
D) Golland kasalligi
To'g'ri javob: A) Raqamli tafovut (digital divide)
✔
5. Bleyk–Mouton boshqaruv panjarasida ishga ham, odamlarga ham maksimal e'tibor qaratiladigan
«9.9» uslubi qanday nomlanadi?
A) O'rtacha boshqaruv
B) Avtoritar topshiriq boshqaruvi
C) Jamoaviy (komanda) boshqaruv
D) Qashshoq boshqaruv
To'g'ri javob: C) Jamoaviy (komanda) boshqaruv
✔
6. Multikollinearlikni aniqlashda qaysi ko'rsatkich keng qo'llaniladi?
A) Darbin-Uotson statistikasi
B) Jark-Bera statistikasi
C) Akaike mezoni
D) Dispersiya inflyatsiyasi omili (VIF)
To'g'ri javob: D) Dispersiya inflyatsiyasi omili (VIF)
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 60

7. Panel modellarida qat'iy (fixed) va tasodifiy (random) effektlar modellari o'rtasida tanlov uchun
qaysi test qo'llaniladi?
A) Uayt testi
B) Xausman testi
C) Jark-Bera testi
D) Chou testi
To'g'ri javob: B) Xausman testi✔
8. F. List tashqi savdo siyosatida nimani yoqlagan?
A) Yosh milliy sanoatni himoya qiluvchi (tarbiyaviy) protektsionizmni
B) Merkantilistik pul balansini
C) Eksportni taqiqlashni
D) Mutlaq erkin savdoni
To'g'ri javob: A) Yosh milliy sanoatni himoya qiluvchi (tarbiyaviy) protektsionizmni
✔
9. Xodimni rahbar, hamkasblar, bo'ysunuvchilar va mijozlar tomonidan baholash usuli qanday
ataladi?
A) Kritik hodisalar usuli
B) 360 daraja baholash
C) Majburiy taqsimlash
D) Grafik reyting shkalasi
To'g'ri javob: B) 360 daraja baholash
✔
10. Ibn Xaldun «Muqaddima» asarida qaysi iqtisodiy g'oyani bayon qilgan?
A) Pulning miqdoriy nazariyasi tenglamasi
B) Marjinal foydalilik
C) Soliq stavkalari haddan tashqari oshganda soliq tushumlari kamayishi
D) Kapitalning organik tuzilishi
To'g'ri javob: C) Soliq stavkalari haddan tashqari oshganda soliq tushumlari kamayishi
✔
11. Iqtisodiy fanlar bo'yicha birinchi Nobel mukofoti (1969) kimlarga berilgan?
A) R. Frish va Ya. Tinbergen
B) M. Fridman va F. Xayek
C) P. Samuelson va K. Errou
D) J. Xiks va K. Errou
To'g'ri javob: A) R. Frish va Ya. Tinbergen
✔
12. Modelga muhim o'zgaruvchi kiritilmasa va u boshqa regressorlar bilan korrelyatsiyalangan bo'lsa,
nima yuzaga keladi?
A) Faqat samaradorlik yo'qoladi
B) Geteroskedastiklik yuzaga keladi
C) Qolgan koeffitsientlar baholari siljiydi (omitted variable bias)
D) R² albatta oshadi
To'g'ri javob: C) Qolgan koeffitsientlar baholari siljiydi (omitted variable bias)
✔
13. Bitta mahsulot birligi yoki bitta mijoz kesimida daromad va xarajatlarni tahlil qilish qanday
ataladi?
A) Gorizontal tahlil
B) Unit-iqtisodiyot
C) SWOT tahlili
D) Makroiqtisodiy tahlil
To'g'ri javob: B) Unit-iqtisodiyot
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 61

14. E. Ris tomonidan ilgari surilgan «Lean startap» metodologiyasining asosiy sikli qaysi?
A) Rejalashtir — bajar — tekshir — harakat qil
B) Yarat — o'lcha — o'rgan (build–measure–learn)
C) Diqqat — qiziqish — istak — harakat
D) Aniqla — o'lcha — tahlil qil — yaxshila — nazorat qil
To'g'ri javob: B) Yarat — o'lcha — o'rgan (build–measure–learn)✔
15. Ikki tomonlama (ko'p tomonlama) raqamli platformaning asosiy iqtisodiy xususiyati nima?
A) U o'z tovarlarini ishlab chiqaradi va zaxirada saqlaydi
B) U faqat bitta mijozlar guruhiga xizmat qiladi
C) U o'zaro bog'liq ikki yoki undan ortiq foydalanuvchilar guruhini bog'lab, ular o'rtasidagi bilvosita
tarmoq effektlaridan qiymat yaratadi
D) U faqat oflayn savdo qiladi
To'g'ri javob: C) U o'zaro bog'liq ikki yoki undan ortiq foydalanuvchilar guruhini bog'lab, ular
✔
o'rtasidagi bilvosita tarmoq effektlaridan qiymat yaratadi
16. McKinsey 7S modelida «qattiq» elementlarga qaysilar kiradi?
A) Ko'nikmalar, xodimlar, qadriyatlar
B) Umumiy qadriyatlar, uslub, xodimlar
C) Uslub, xodimlar, ko'nikmalar
D) Strategiya, tuzilma, tizimlar
To'g'ri javob: D) Strategiya, tuzilma, tizimlar
✔
17. BCG matritsasida bozor ulushi yuqori, lekin bozor o'sish sur'ati past bo'lgan biznes birligi qanday
ataladi?
A) «Yulduz»
B) «It»
C) «So'roq belgisi»
D) «Sog'in sigir»
To'g'ri javob: D) «Sog'in sigir»
✔
18. Bir rahbarga bevosita bo'ysunuvchi xodimlar soni qanday ataladi?
A) Vakolat darajasi
B) Boshqaruv me'yori (nazorat ko'lami)
C) Boshqaruv ierarxiyasi
D) Boshqaruv bo'g'ini
To'g'ri javob: B) Boshqaruv me'yori (nazorat ko'lami)
✔
19. Minimal hayotiy mahsulot (MVP) nima?
A) Mahsulotning to'liq funksiyali yakuniy versiyasi
B) Mahsulotning eng arzon tannarxdagi ommaviy versiyasi
C) Raqobatchi mahsulotining nusxasi
D) Gipotezani tekshirish va foydalanuvchilardan fikr olish uchun yetarli bo'lgan minimal funksiyali
mahsulot versiyasi
To'g'ri javob: D) Gipotezani tekshirish va foydalanuvchilardan fikr olish uchun yetarli bo'lgan
✔
minimal funksiyali mahsulot versiyasi
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 62

20. M. Porterning «besh raqobat kuchi» modeliga quyidagilardan qaysi biri KIRMAYDI?
A) O'rnini bosuvchi tovarlar tahdidi
B) Yetkazib beruvchilarning bozor kuchi
C) Yangi raqobatchilar kirib kelish tahdidi
D) Davlatning soliq siyosati
To'g'ri javob: D) Davlatning soliq siyosati✔
21. Regressiya tenglamasi y = 12 + 3,5x. x bir birlikka oshsa, y o'rtacha qanday o'zgaradi?
A) 3,5 birlikka oshadi
B) 15,5 birlikka oshadi
C) 3,5% ga oshadi
D) 12 birlikka oshadi
To'g'ri javob: A) 3,5 birlikka oshadi
✔
22. SWOT tahlilida qaysi elementlar tashqi muhit omillarini ifodalaydi?
A) Kuchli va zaif tomonlar
B) Kuchli tomonlar va imkoniyatlar
C) Zaif tomonlar va tahdidlar
D) Imkoniyatlar va tahdidlar
To'g'ri javob: D) Imkoniyatlar va tahdidlar
✔
23. Raqobatsiz yangi bozor bo'shlig'ini yaratishga asoslangan «Moviy okean» strategiyasi mualliflari
kimlar?
A) Prahalad va Hemel
B) Kim va Moborn
C) Bleyk va Mouton
D) Kaplan va Norton
To'g'ri javob: B) Kim va Moborn
✔
24. Vaqt qatorida birlik ildiz mavjudligini tekshirish uchun qaysi test ishlatiladi?
A) Kengaytirilgan Dikki-Fuller (ADF) testi
B) Uayt testi
C) Goldfeld-Kvandt testi
D) Ramsey RESET testi
To'g'ri javob: A) Kengaytirilgan Dikki-Fuller (ADF) testi
✔
25. Sotsial bozor xo'jaligi konsepsiyasi va «iqtisodiy mo'jiza» qaysi mamlakat va kim bilan bog'liq?
A) GFR (Germaniya), L. Erxard
B) Yaponiya, Sh. Ishikava
C) Shvetsiya, G. Myurdal
D) AQSH, F. Ruzvelt
To'g'ri javob: A) GFR (Germaniya), L. Erxard
✔
26. Xotorn tajribalari natijasida qaysi boshqaruv maktabi shakllandi?
A) Miqdoriy yondashuv maktabi
B) Inson munosabatlari maktabi
C) Ilmiy boshqaruv maktabi
D) Ma'muriy maktab
To'g'ri javob: B) Inson munosabatlari maktabi
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 63

27. Ratsional kutilmalar nazariyasi va yangi klassik makroiqtisodiyot bilan bog'liq olim kim?
A) J. Galbreyt
B) N. Kaldor
C) R. Lukas
D) J. Robinson
To'g'ri javob: C) R. Lukas✔
28. «Farovonlik iqtisodiyoti» asari muallifi va tashqi ta'sirlarni soliq orqali tuzatish g'oyasi muallifi
kim?
A) V. Pareto
B) A. Pigu
C) J. Hiks
D) R. Koaz
To'g'ri javob: B) A. Pigu
✔
29. Uch va undan ortiq guruh o'rtachalarining tengligini tekshirish uchun qaysi usul qo'llaniladi?
A) Kointegratsiya testi
B) Korrelyatsion tahlil
C) Indeks usuli
D) Dispersion tahlil (ANOVA)
To'g'ri javob: D) Dispersion tahlil (ANOVA)
✔
30. Startapning dastlabki gipotezasi tasdiqlanmagani sababli biznes modeli yoki mahsulot yo'nalishini
tubdan o'zgartirishi qanday ataladi?
A) Pivot
B) Eskalatsiya
C) Skeyling
D) Bootstrapping
To'g'ri javob: A) Pivot
✔
31. Hersi–Blanchard vaziyatli liderlik modelida rahbarlik uslubini tanlashning asosiy mezoni nima?
A) Rahbarning yoshi
B) Bo'ysunuvchilarning yetukligi (tayyorlik darajasi)
C) Tashkilot hajmi
D) Kompaniyaning foydasi
To'g'ri javob: B) Bo'ysunuvchilarning yetukligi (tayyorlik darajasi)
✔
32. Algoritmlar asosida investor riskini baholab, avtomatik ravishda investitsiya portfelini tuzib,
boshqaradigan xizmat qanday ataladi?
A) Broker-diler
B) Xedj-fond
C) Investitsiya banki
D) Robo-maslahatchi (robo-advisor)
To'g'ri javob: D) Robo-maslahatchi (robo-advisor)
✔
33. J. M. Keynsning «Bandlik, foiz va pulning umumiy nazariyasi» asari qachon nashr etilgan?
A) 1944 yil
B) 1914 yil
C) 1929 yil
D) 1936 yil
To'g'ri javob: D) 1936 yil
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 64

34. «Xarajatlar – ishlab chiqarish» (input-output) tahlili usulini kim ishlab chiqqan?
A) S. Kuznets
B) L. Kantorovich
C) R. Frish
D) V. Leontyev
To'g'ri javob: D) V. Leontyev✔
35. Startap amaliyotida mijozning umrbod qiymatining uni jalb qilish xarajatiga nisbati (LTV/CAC)
uchun odatda sog'lom deb hisoblanadigan oriyentir qaysi?
A) Kamida 3
B) Taxminan 1
C) 0,5 dan kam
D) Nolga yaqin
To'g'ri javob: A) Kamida 3
✔
36. E. Sheynning tashkiliy madaniyat modelida eng chuqur, ko'pincha anglanmaydigan daraja qaysi?
A) Rasmiy qoidalar
B) Artefaktlar
C) E'lon qilingan qadriyatlar
D) Asosiy (bazaviy) taxminlar
To'g'ri javob: D) Asosiy (bazaviy) taxminlar
✔
37. Banklarning mijoz roziligi bilan uning hisobvaraq ma'lumotlari va to'lov funksiyalariga uchinchi
tomon provayderlariga API orqali kirish berishi qanday konsepsiya?
A) Ochiq bankchilik (open banking)
B) Soya bankchiligi
C) Islom bankchiligi
D) Korrespondent bankchilik
To'g'ri javob: A) Ochiq bankchilik (open banking)
✔
38. 5, 7, 9, 11, 13 qatorining o'rtacha arifmetigi qancha?
A) 45
B) 11
C) 7
D) 9
To'g'ri javob: D) 9
✔
39. Nemis tarixiy maktabining ilk namoyandasi va «Siyosiy iqtisodning milliy tizimi» asari muallifi
kim?
A) F. List
B) G. Shmoller
C) M. Veber
D) V. Rosher
To'g'ri javob: A) F. List
✔
40. Real biznes sikllar nazariyasi sikllar sababini nimada ko'radi?
A) Investorlar kayfiyatida
B) Davlat xarajatlarida
C) Pul massasining tebranishida
D) Real shoklarda, ayniqsa texnologik (unumdorlik) shoklarida
To'g'ri javob: D) Real shoklarda, ayniqsa texnologik (unumdorlik) shoklarida
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 65

41. Geteroskedastiklik nimani anglatadi?
A) Xatolar o'rtasida avtokorrelyatsiya
B) Tasodifiy xato dispersiyasining kuzatuvlar bo'yicha o'zgaruvchanligi
C) Modelda muhim o'zgaruvchining tushib qolishi
D) Regressorlar o'rtasida kuchli korrelyatsiya
To'g'ri javob: B) Tasodifiy xato dispersiyasining kuzatuvlar bo'yicha o'zgaruvchanligi✔
42. Blokcheynda oldindan belgilangan shartlar bajarilganda avtomatik ravishda ijro etiladigan dastur
kodi qanday ataladi?
A) Kriptografik xesh
B) Aqlli (smart) kontrakt
C) Elektron raqamli imzo
D) API kaliti
To'g'ri javob: B) Aqlli (smart) kontrakt
✔
43. G. Mintsberg bo'yicha menejer rollarining uch guruhi qaysilar?
A) Rejalashtirish, tashkil etish va nazorat
B) Strategik, taktik va operatsion
C) Shaxslararo, axborot va qaror qabul qilish rollari
D) Rasmiy, norasmiy va aralash
To'g'ri javob: C) Shaxslararo, axborot va qaror qabul qilish rollari
✔
44. F. Xayekning qaysi g'oyasi mashhur?
A) Davlat rejalashtirishining samaradorligi
B) Pulning neytral emasligi va fiskal siyosat ustunligi
C) Narx tizimi tarqoq bilimlarni uzatish mexanizmi sifatida va markazlashgan rejalashtirishning
muqarrar cheklovlari
D) Mehnat qiymat nazariyasi
To'g'ri javob: C) Narx tizimi tarqoq bilimlarni uzatish mexanizmi sifatida va markazlashgan
✔
rejalashtirishning muqarrar cheklovlari
45. Kuchli assimetrik (o'ngga qiyshaygan) taqsimotda, masalan daromadlar taqsimotida, odatda qaysi
munosabat o'rinli?
A) Moda > mediana > o'rtacha
B) Uchala ko'rsatkich teng
C) O'rtacha > mediana > moda
D) Mediana > o'rtacha > moda
To'g'ri javob: C) O'rtacha > mediana > moda
✔
46. Shumpeter «ijodiy buzilish» (creative destruction) tushunchasi bilan nimani ifodalagan?
A) Inflyatsiya oqibatlarini
B) Innovatsiyalar eski texnologiya va tuzilmalarni siqib chiqarib, iqtisodiyotni yangilash jarayonini
C) Urushlar natijasida iqtisodiyot vayron bo'lishini
D) Davlat korxonalarini tugatishni
To'g'ri javob: B) Innovatsiyalar eski texnologiya va tuzilmalarni siqib chiqarib, iqtisodiyotni
✔
yangilash jarayonini
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 66

47. Iste'molchilarning bir-biriga tovar sotishi uchun xizmat ko'rsatuvchi e'lonlar platformasi qaysi
biznes modelga kiradi?
A) C2C
B) B2G
C) B2C
D) B2B
To'g'ri javob: A) C2C✔
48. Kredit vositachisi bo'lgan bank ishtirokisiz, onlayn platforma orqali jismoniy shaxslarning bir-biriga
qarz berishi qanday ataladi?
A) Overdraft
B) Sindikatlashgan kredit
C) Lombard krediti
D) P2P kreditlash
To'g'ri javob: D) P2P kreditlash
✔
49. Neoklassik o'sish modeli uchun 1987 yilda Nobel mukofotini olgan iqtisodchi kim?
A) S. Kuznets
B) V. Leontyev
C) R. Solou
D) P. Romer
To'g'ri javob: C) R. Solou
✔
50. Blokcheyn texnologiyasining asosiy xususiyati nima?
A) Ma'lumotlarni siqish algoritmi
B) Faqat bank ichki hisobini yuritish dasturi
C) Taqsimlangan reyestrda kriptografik bog'langan bloklar ko'rinishidagi, o'zgartirilishi juda qiyin
yozuvlar
D) Ma'lumotlar yagona markaziy serverda saqlanadi va istalgan vaqtda o'zgartiriladi
To'g'ri javob: C) Taqsimlangan reyestrda kriptografik bog'langan bloklar ko'rinishidagi,
✔
o'zgartirilishi juda qiyin yozuvlar
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 67

9-variant
Test topshiriqlari • bitta to'g'ri javob (har biri 2 ball)
1. Sof foyda 100 mln, amortizatsiya 30 mln, debitorlik qarzlari 20 mln ga oshdi. Operatsion
faoliyatdan sof pul oqimi (bilvosita usul) qancha?
A) 90 mln
B) 150 mln
C) 110 mln
D) 130 mln
To'g'ri javob: C) 110 mln✔
2. Sug'urta qilinganidan keyin shaxsning ehtiyotkorligi pasayishi qanday ataladi?
A) Skrining
B) Ma'naviy xavf (moral hazard)
C) Signal berish
D) Salbiy tanlov
To'g'ri javob: B) Ma'naviy xavf (moral hazard)
✔
3. Normativ iqtisodiy fikrni toping.
A) Foiz stavkasi oshsa investitsiyalar kamayadi
B) Narx oshganda talab miqdori kamayadi
C) Import bojlari ichki narxlarni oshiradi
D) Benzin narxini davlat cheklab qo'yishi kerak
To'g'ri javob: D) Benzin narxini davlat cheklab qo'yishi kerak
✔
4. Gorizontal (trend) tahlil nima?
A) Raqobatchilar bilan taqqoslash
B) Balans moddalarining jami aktivlardagi ulushini hisoblash
C) Faqat koeffitsientlarni hisoblash
D) Ko'rsatkichlarni bir necha davr bo'yicha taqqoslab, o'zgarishlarni aniqlash
To'g'ri javob: D) Ko'rsatkichlarni bir necha davr bo'yicha taqqoslab, o'zgarishlarni aniqlash
✔
5. Moliyaviy hisobotning qaysi shakli ma'lum sanadagi aktivlar, majburiyatlar va xususiy kapital
holatini ko'rsatadi?
A) Moliyaviy natijalar to'g'risidagi hisobot
B) Buxgalteriya balansi (moliyaviy holat to'g'risidagi hisobot)
C) Xususiy kapital o'zgarishi hisoboti
D) Pul oqimlari to'g'risidagi hisobot
To'g'ri javob: B) Buxgalteriya balansi (moliyaviy holat to'g'risidagi hisobot)
✔
6. So'rovda mijozlarning 50% i «targ'ibotchilar» (9–10 ball), 30% i «neytrallar», 20% i «tanqidchilar»
(0–6 ball) bo'ldi. NPS ko'rsatkichi qancha?
A) 30
B) 70
C) 50
D) 20
To'g'ri javob: A) 30
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 68

7. Qimmat xariddan keyin iste'molchida «to'g'ri tanlov qildimmi?» degan shubha va noqulaylik paydo
bo'lishi qanday ataladi?
A) Selektiv idrok
B) Impulsiv xarid
C) Brend sodiqligi
D) Kognitiv dissonans
To'g'ri javob: D) Kognitiv dissonans✔
8. Ipoteka krediti nima bilan ta'minlanadi?
A) Davlat obligatsiyalari bilan
B) Ko'chmas mulk garovi bilan
C) Qarz oluvchining kelgusi ish haqi bilan
D) Uchinchi shaxs kafilligi bilan
To'g'ri javob: B) Ko'chmas mulk garovi bilan
✔
9. Markaziy bank ochiq bozorda davlat qimmatli qog'ozlarini sotib olsa, qisqa muddatda bu nimaga
olib keladi?
A) Majburiy zaxira normasi avtomatik oshadi
B) Bank rezervlari va pul massasi ko'payadi
C) Davlat byudjeti taqchilligi kamayadi
D) Bank rezervlari va pul massasi kamayadi
To'g'ri javob: B) Bank rezervlari va pul massasi ko'payadi
✔
10. Aylanma kapitalning xususiyati nimada?
A) Uning qiymati faqat yil oxirida hisobga olinadi
B) U bir ishlab chiqarish siklida to'liq iste'mol qilinadi va qiymatini mahsulotga to'liq o'tkazadi
C) U ko'p ishlab chiqarish sikllari davomida xizmat qiladi
D) U amortizatsiya orqali qiymatini o'tkazadi
To'g'ri javob: B) U bir ishlab chiqarish siklida to'liq iste'mol qilinadi va qiymatini mahsulotga to'liq
✔
o'tkazadi
11. Salbiy tashqi ta'sirni korreksiyalash uchun kiritiladigan soliq qanday nomlanadi?
A) Progressiv soliq
B) Pigu solig'i
C) Qo'shilgan qiymat solig'i
D) Bir martalik soliq
To'g'ri javob: B) Pigu solig'i
✔
12. Sug'urta kompaniyasi o'z zimmasiga olgan riskning bir qismini boshqa sug'urtalovchiga o'tkazishi
nima deb ataladi?
A) Abandon
B) Regress
C) Qayta sug'urtalash
D) Birgalikda sug'urtalash
To'g'ri javob: C) Qayta sug'urtalash
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 69

13. Bir xil respondentlar guruhidan muntazam ravishda ma'lum vaqt oralig'ida takroriy ma'lumot
to'planadigan tadqiqot qanday ataladi?
A) Bir martalik kesim tadqiqoti
B) Panel tadqiqoti
C) Kabinet tadqiqoti
D) Fokus-guruh
To'g'ri javob: B) Panel tadqiqoti✔
14. Rejadagi tushum 500 mln, zararsizlik tushumi 300 mln so'm. Moliyaviy mustahkamlik zaxirasi
(xavfsizlik marjasi) foizda qancha?
A) 20%
B) 40%
C) 67%
D) 60%
To'g'ri javob: B) 40%
✔
15. «Yomon pul yaxshi pulni muomaladan siqib chiqaradi» degan qoida qanday nomlanadi?
A) Okun qonuni
B) Gresham qonuni
C) Engel qonuni
D) Sey qonuni
To'g'ri javob: B) Gresham qonuni
✔
16. Fond qaytimi (fondootdacha) qanday hisoblanadi?
A) Amortizatsiya / asosiy fondlar
B) Foyda / asosiy fondlar
C) Mahsulot hajmi (tushum) / asosiy fondlarning o'rtacha yillik qiymati
D) Asosiy fondlar / mahsulot hajmi
To'g'ri javob: C) Mahsulot hajmi (tushum) / asosiy fondlarning o'rtacha yillik qiymati
✔
17. Iqtisodiy institutlar (D. Nort talqinida) nima?
A) Faqat davlat vazirliklari
B) Xalqaro moliya tashkilotlari
C) Jamiyatdagi o'zaro munosabatlarni tartibga soluvchi rasmiy va norasmiy «o'yin qoidalari»
D) Faqat banklar va birjalar
To'g'ri javob: C) Jamiyatdagi o'zaro munosabatlarni tartibga soluvchi rasmiy va norasmiy «o'yin
✔
qoidalari»
18. Kompaniya yangi mahsuloti o'zining mavjud mahsuloti sotuvini kamaytirishi qanday ataladi?
A) Kannibalizatsiya
B) Diversifikatsiya
C) Differensiatsiya
D) Repozitsiyalash
To'g'ri javob: A) Kannibalizatsiya
✔
19. Sof aylanma kapital (o'z aylanma mablag'lari) qanday aniqlanadi?
A) Jami aktivlar − uzoq muddatli aktivlar
B) Jami aktivlar − qisqa muddatli majburiyatlar
C) Xususiy kapital − qarz kapitali
D) Aylanma aktivlar − qisqa muddatli majburiyatlar
To'g'ri javob: D) Aylanma aktivlar − qisqa muddatli majburiyatlar
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 70

20. Kuponlar, vaqtinchalik chegirmalar va «ikkita oling — uchinchisi bepul» aksiyalari marketing
kommunikatsiyasining qaysi vositasiga kiradi?
A) Jamoatchilik bilan aloqalar (PR)
B) Brending
C) Sotuvni rag'batlantirish (sales promotion)
D) Shaxsiy sotuv
To'g'ri javob: C) Sotuvni rag'batlantirish (sales promotion)✔
21. 500 mln so'm yillik 20% murakkab foiz bilan 2 yilga qo'yildi. Muddat oxiridagi summa qancha?
A) 600 mln so'm
B) 720 mln so'm
C) 740 mln so'm
D) 700 mln so'm
To'g'ri javob: B) 720 mln so'm
✔
22. Kredit bo'yicha differensial to'lov sxemasining asosiy xususiyati nima?
A) Foizlar faqat muddat oxirida to'lanadi
B) Asosiy qarz teng ulushlarda to'lanib, umumiy to'lov vaqt o'tishi bilan kamayadi
C) Har oyda to'lanadigan umumiy summa o'zgarmaydi
D) Asosiy qarz muddat oxirida bir martada to'lanadi
To'g'ri javob: B) Asosiy qarz teng ulushlarda to'lanib, umumiy to'lov vaqt o'tishi bilan kamayadi
✔
23. Narx asosan xaridorning mahsulot qiymatini qanday idrok etishiga qarab belgilanadigan
yondashuv qaysi?
A) Xarajatga asoslangan narx
B) Qiymatga asoslangan narx (value-based pricing)
C) Raqobatchilarga asoslangan narx
D) Davlat tomonidan tartibga solinadigan narx
To'g'ri javob: B) Qiymatga asoslangan narx (value-based pricing)
✔
24. Talab taklifdan haddan tashqari oshib ketganda talabni vaqtincha yoki doimiy kamaytirishga
qaratilgan marketing qanday ataladi?
A) Demarketing
B) Konversion marketing
C) Remarketing
D) Sinxromarketing
To'g'ri javob: A) Demarketing
✔
25. Ishlab chiqarish imkoniyatlari egri chizig'ining tashqariga siljishiga nima sabab bo'ladi?
A) Bir tovardan boshqasiga resurslarni qayta taqsimlash
B) Narxlar umumiy darajasining oshishi
C) Ishsizlikning ortishi
D) Texnologiyaning takomillashuvi yoki resurslar miqdorining ko'payishi
To'g'ri javob: D) Texnologiyaning takomillashuvi yoki resurslar miqdorining ko'payishi
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 71

26. Debet kartaning kredit kartadan asosiy farqi nimada?
A) Debet karta bankdan kredit limiti olishni talab qiladi
B) Debet karta bo'yicha to'lovlar asosan egasining hisobvarag'idagi o'z mablag'lari hisobidan amalga
oshiriladi
C) Debet karta faqat xorijda ishlatiladi
D) Debet karta bo'yicha har doim yuqori foiz to'lanadi
To'g'ri javob: B) Debet karta bo'yicha to'lovlar asosan egasining hisobvarag'idagi o'z mablag'lari ✔
hisobidan amalga oshiriladi
27. Uskuna boshlang'ich qiymati 120 mln so'm, foydali xizmat muddati 8 yil, tugatish qiymati nol.
To'g'ri chiziqli usulda yillik amortizatsiya qancha?
A) 12 mln so'm
B) 15 mln so'm
C) 8 mln so'm
D) 960 mln so'm
To'g'ri javob: B) 15 mln so'm
✔
28. Koaz teoremasiga ko'ra, mulk huquqlari aniq belgilangan va tranzaksion xarajatlar nolga teng
bo'lsa, nima sodir bo'ladi?
A) Tashqi ta'sirlar muammosini hal etib bo'lmaydi
B) Davlat aralashuvi albatta zarur bo'ladi
C) Tomonlar muzokara orqali samarali natijaga erishadi
D) Bozor muvaffaqiyatsizligi kuchayadi
To'g'ri javob: C) Tomonlar muzokara orqali samarali natijaga erishadi
✔
29. Talab narx bo'yicha elastik bo'lsa, narxni pasaytirish umumiy tushumga qanday ta'sir qiladi?
A) Tushum faqat yetkazib berish xarajatiga bog'liq
B) Tushum o'zgarmaydi
C) Tushum kamayadi
D) Tushum oshadi
To'g'ri javob: D) Tushum oshadi
✔
30. Inson kapitali deganda nima tushuniladi?
A) Korxonaning moddiy aktivlari
B) Davlatning xorijiy valyuta zaxiralari
C) Shaxsning bilimi, malakasi, sog'lig'i va qobiliyatlari majmui sifatidagi unumli imkoniyati
D) Aholining bank depozitlari
To'g'ri javob: C) Shaxsning bilimi, malakasi, sog'lig'i va qobiliyatlari majmui sifatidagi unumli
✔
imkoniyati
31. Mahsulot hajmi 2 400 mln, asosiy fondlarning o'rtacha yillik qiymati 800 mln so'm. Fond sig'imi
qancha?
A) 1 600
B) 3
C) 0,33
D) 0,03
To'g'ri javob: C) 0,33
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 72

32. Investitsiya 400 mln so'm, yillik teng sof pul oqimi 100 mln so'm. Oddiy qoplash muddati qancha?
A) 40 yil
B) 5 yil
C) 2,5 yil
D) 4 yil
To'g'ri javob: D) 4 yil✔
33. Agar pul massasi 400 mlrd so'm, pul aylanish tezligi 5 bo'lsa, nominal YaIM (P·Q) qancha?
A) 80 mlrd so'm
B) 1 000 mlrd so'm
C) 2 000 mlrd so'm
D) 405 mlrd so'm
To'g'ri javob: C) 2 000 mlrd so'm
✔
34. Pul aylanish tezligi va real ishlab chiqarish hajmi o'zgarmas bo'lganda, pul massasi 10% oshsa,
miqdoriy nazariyaga ko'ra narx darajasi qanday o'zgaradi?
A) 20% oshadi
B) 10% kamayadi
C) 10% oshadi
D) O'zgarmaydi
To'g'ri javob: C) 10% oshadi
✔
35. B2B xarid markazida (buying center) axborotning xarid qiluvchilar guruhiga yetib borishini nazorat
qiladigan shaxs (masalan, kotiba) qanday ataladi?
A) Foydalanuvchi
B) Qaror qabul qiluvchi
C) Ta'sir o'tkazuvchi
D) «Darvozabon» (gatekeeper)
To'g'ri javob: D) «Darvozabon» (gatekeeper)
✔
36. Quyidagi soliqlardan qaysi biri egri (bilvosita) soliq hisoblanadi?
A) Jismoniy shaxslar daromad solig'i
B) Qo'shilgan qiymat solig'i
C) Foyda solig'i
D) Mol-mulk solig'i
To'g'ri javob: B) Qo'shilgan qiymat solig'i
✔
37. M. Fridman boshchiligidagi monetarizm maktabi pul-kredit siyosatida nimani tavsiya qiladi?
A) Pul massasini iqtisodiy o'sishga mos barqaror sur'atda oshirish qoidasini
B) Narxlarni ma'muriy nazorat qilishni
C) Pul massasini butunlay oltin bilan ta'minlashni
D) Faol diskretsion fiskal siyosatni
To'g'ri javob: A) Pul massasini iqtisodiy o'sishga mos barqaror sur'atda oshirish qoidasini
✔
38. Pul agregatlari tizimida M0 agregati odatda nimani ifodalaydi?
A) Xorijiy valyutadagi depozitlarni
B) Bank tizimidan tashqaridagi naqd pulni
C) Talab qilib olinguncha depozitlarni
D) Muddatli depozitlarni
To'g'ri javob: B) Bank tizimidan tashqaridagi naqd pulni
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 73

39. Aktivlar rentabelligi (ROA) qanday hisoblanadi?
A) Sof foyda / xususiy kapital
B) Tushum / aktivlar
C) Yalpi foyda / tushum
D) Sof foyda / aktivlarning o'rtacha qiymati
To'g'ri javob: D) Sof foyda / aktivlarning o'rtacha qiymati✔
40. Innovatsion mahsulotni bozorga yuqori narxda chiqarib, keyinchalik uni bosqichma-bosqich
pasaytirish strategiyasi qanday ataladi?
A) Zarar keltiruvchi yetakchi narx
B) Bozorga kirib borish narxi
C) «Qaymog'ini olish» (skimming) strategiyasi
D) Psixologik narx belgilash
To'g'ri javob: C) «Qaymog'ini olish» (skimming) strategiyasi
✔
41. Forfeyting operatsiyasining asosiy belgisi nima?
A) Qisqa muddatli ichki qarzlarni regress bilan sotib olish
B) Uskunani ijaraga berish
C) Qarzni regress huquqisiz sotib olish
D) Depozitni muddatidan oldin qaytarish
To'g'ri javob: C) Qarzni regress huquqisiz sotib olish
✔
42. Faktoring operatsiyasining mohiyati nimadan iborat?
A) Davlat obligatsiyalarini qayta sotib olish sharti bilan sotishdan
B) Mijozga oldindan tasdiqlangan kredit liniyasini ochishdan
C) Asosiy vositalarni uzoq muddatli ijaraga berishdan
D) Moliyaviy agent tomonidan debitorlik qarzlarini sotib olib, to'lovni undirishdan
To'g'ri javob: D) Moliyaviy agent tomonidan debitorlik qarzlarini sotib olib, to'lovni undirishdan
✔
43. Tushum = xodimlar soni × bir xodim unumdorligi. Reja: 100 kishi × 5 mln = 500 mln; haqiqat: 110
kishi × 5,2 mln = 572 mln. Zanjirli almashtirishda xodimlar soni ta'siri qancha?
A) 22 mln
B) 20 mln
C) 72 mln
D) 50 mln
To'g'ri javob: D) 50 mln
✔
44. Bretton-Vuds valyuta tizimining asosiy xususiyati nima edi?
A) Asosiy valyutalarning erkin suzishi
B) Kumush standartiga qaytish
C) AQSh dollarining oltinga belgilangan narxda almashtirilishi va qayd etilgan kurslar
D) Yagona Yevropa valyutasini joriy etish
To'g'ri javob: C) AQSh dollarining oltinga belgilangan narxda almashtirilishi va qayd etilgan kurslar
✔
45. Antimonopol siyosatning asosiy maqsadi nima?
A) Narxlarni davlat tomonidan belgilash
B) Davlat korxonalarini ko'paytirish
C) Raqobat muhitini himoya qilish va bozor hukmronligini suiiste'mol qilishning oldini olish
D) Import tovarlarini taqiqlash
To'g'ri javob: C) Raqobat muhitini himoya qilish va bozor hukmronligini suiiste'mol qilishning
✔
oldini olish
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 74

46. Iste'molchining xarid qarori jarayoni bosqichlarining to'g'ri ketma-ketligini ko'rsating.
A) Axborot qidirish — ehtiyojni anglash — xarid — baholash
B) Muqobillarni baholash — ehtiyojni anglash — xarid qarori — axborot qidirish
C) Xarid — ehtiyojni anglash — axborot qidirish — baholash
D) Ehtiyojni anglash — axborot qidirish — muqobillarni baholash — xarid qarori — xariddan keyingi
xatti-harakat
To'g'ri javob: D) Ehtiyojni anglash — axborot qidirish — muqobillarni baholash — xarid qarori — ✔
xariddan keyingi xatti-harakat
47. Respondentlardan «mutlaqo qo'shilmayman»dan «to'liq qo'shilaman»gacha bo'lgan javoblardan
birini tanlash so'raladigan shkala qanday nomlanadi?
A) Likert shkalasi
B) Nominal shkala
C) Guttman shkalasi
D) Semantik differensial
To'g'ri javob: A) Likert shkalasi
✔
48. Raqobatning qaysi usuli narxdan tashqari raqobatga kiradi?
A) Narxni pasaytirish
B) Narx diskriminatsiyasi
C) Mahsulot sifatini va reklamani yaxshilash
D) Demping qilish
To'g'ri javob: C) Mahsulot sifatini va reklamani yaxshilash
✔
49. Uskuna sotib olish pul oqimlari hisobotida qaysi faoliyatda aks etadi?
A) Moliyaviy
B) Investitsion
C) Operatsion
D) Favqulodda
To'g'ri javob: B) Investitsion
✔
50. F. Keygan (Cagan) ta'rifiga ko'ra giperinflyatsiya narxlar oyiga qancha o'sishi bilan tavsiflanadi?
A) 20% dan ortiq
B) 100% dan ortiq
C) 10% dan ortiq
D) 50% dan ortiq
To'g'ri javob: D) 50% dan ortiq
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 75

10-variant
Test topshiriqlari • bitta to'g'ri javob (har biri 2 ball)
1. Statistik diskriminatsiya nimaga asoslanadi?
A) Qonunchilik talablariga
B) Kasaba uyushmasi kelishuviga
C) Shaxsiy nafratga
D) Shaxs haqida guruh o'rtacha xususiyatlaridan foydalanib xulosa chiqarishga
To'g'ri javob: D) Shaxs haqida guruh o'rtacha xususiyatlaridan foydalanib xulosa chiqarishga✔
2. Talab funksiyasi Q = 100 − 2P bo'lsa, umumiy tushum qaysi narxda maksimal bo'ladi?
A) P = 50
B) P = 20
C) P = 30
D) P = 25
To'g'ri javob: D) P = 25
✔
3. EBIT 200 mln so'm, soliq stavkasi 20%, amortizatsiya 30 mln so'm, kapital xarajatlar 50 mln so'm,
sof aylanma kapitalning o'sishi 10 mln so'm. Firmaga erkin pul oqimi (FCFF) qancha?
A) 170 mln so'm
B) 150 mln so'm
C) 130 mln so'm
D) 110 mln so'm
To'g'ri javob: C) 130 mln so'm
✔
4. Kompaniya kapitali: xususiy kapital 60% (qiymati 15%), qarz 40% (stavka 10%), foyda solig'i 20%.
WACC qancha?
A) 12,5%
B) 13,0%
C) 12,2%
D) 11,0%
To'g'ri javob: C) 12,2%
✔
5. Ish vaqti fondi: 250 ish kuni, smena 8 soat, kasallik va ta'til bo'yicha yo'qotishlar 30 kun. Bir
xodimning samarali yillik ish vaqti fondi necha soat?
A) 2 240
B) 1 760
C) 2 000
D) 1 840
To'g'ri javob: B) 1 760
✔
6. Bazel III bo'yicha sof barqaror moliyalashtirish koeffitsienti (NSFR) qaysi vaqt oralig'iga
mo'ljallangan?
A) 1 yil
B) 30 kun
C) 5 yil
D) 1 hafta
To'g'ri javob: A) 1 yil
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 76

7. Ta'lim olish xarajati (o'qish davri yo'qotilgan daromad bilan) 100 mln so'm, u keyingi yillarda har yili
15 mln so'm qo'shimcha daromad beradi (cheksiz deb faraz). Diskont stavkasi 10% bo'lsa, investitsiya
qanday?
A) Foydali, NPV = 150 mln
B) Zararli, NPV = −50 mln
C) Foydali, NPV = 50 mln
D) Zararsiz, NPV = 0
To'g'ri javob: C) Foydali, NPV = 50 mln✔
8. Mahsulot birligiga t miqdorida soliq sotuvchidan undirilsa, taklif egri chizig'i qanday o'zgaradi?
A) Talab egri chizig'i yuqoriga siljiydi
B) Pastga t ga siljiydi
C) Yuqoriga t ga siljiydi
D) O'zgarmaydi
To'g'ri javob: C) Yuqoriga t ga siljiydi
✔
9. Ish qidirishdan umidini uzib, faol izlashni to'xtatgan shaxslar statistikada qanday hisobga olinadi?
A) Iqtisodiy nofaol aholi sifatida
B) Ishsizlar sifatida
C) Bandlar sifatida
D) Qisman bandlar sifatida
To'g'ri javob: A) Iqtisodiy nofaol aholi sifatida
✔
10. Insayder-autsayder modeli nimani tushuntiradi?
A) Xalqaro mehnat migratsiyasini
B) Band xodimlar (insayderlar) ish haqini yuqori ushlab, ishsizlarning ishga kirishini qiyinlashtirishini
C) Ish beruvchilarning kartel tuzishini
D) Ish haqining raqobat tufayli tez pasayishini
To'g'ri javob: B) Band xodimlar (insayderlar) ish haqini yuqori ushlab, ishsizlarning ishga kirishini
✔
qiyinlashtirishini
11. Qd = 100 − P, Qs = P − 20 bozorida birlikka 20 soliq: xaridor to'laydigan narx qancha?
A) 60
B) 50
C) 70
D) 80
To'g'ri javob: C) 70
✔
12. Ishbay ish haqi shakli qachon eng maqbul?
A) Ishchining individual natijasini aniq o'lchash mumkin bo'lganda
B) Ish ijodiy xarakterda bo'lganda
C) Ish natijasi jamoaviy va ajratib bo'lmaydigan bo'lganda
D) Mahsulot sifatini o'lchash qiyin bo'lganda
To'g'ri javob: A) Ishchining individual natijasini aniq o'lchash mumkin bo'lganda
✔
13. Mehnatga talab nima uchun «hosilaviy talab» deb ataladi?
A) U mehnat yordamida ishlab chiqariladigan mahsulotga talabdan kelib chiqqani uchun
B) Kasaba uyushmalari tomonidan shakllantirilgani uchun
C) Ish haqiga bog'liq emasligi uchun
D) Davlat tomonidan belgilangani uchun
To'g'ri javob: A) U mehnat yordamida ishlab chiqariladigan mahsulotga talabdan kelib chiqqani
✔
uchun
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 77

14. Narxning eng past chegarasi (narx «polu») muvozanat narxidan yuqori belgilansa, nima yuzaga
keladi?
A) Taqchillik
B) Ortiqcha taklif (ortiqcha mahsulot)
C) Talab egri chizig'i siljishi
D) Muvozanat saqlanadi
To'g'ri javob: B) Ortiqcha taklif (ortiqcha mahsulot)✔
15. Overdraft nima?
A) Uzoq muddatli ipoteka krediti
B) Banklararo bozordagi bir kunlik depozit
C) Garov bilan ta'minlangan lombard krediti
D) Mijozning joriy hisobvarag'idagi qoldiqdan ortiq, belgilangan limit doirasida to'lov qilish
imkoniyati
To'g'ri javob: D) Mijozning joriy hisobvarag'idagi qoldiqdan ortiq, belgilangan limit doirasida to'lov
✔
qilish imkoniyati
16. Ishlab chiqaruvchi xarajatlarni minimallashtirganda qaysi shart bajariladi?
A) MPL = MPK
B) MPL / MPK = r / w
C) MPL / w = MPK / r
D) w = r
To'g'ri javob: C) MPL / w = MPK / r
✔
17. Portfel daromadliligi 12%, risksiz stavka 4%, portfel daromadliligining standart og'ishi 16%. Sharp
koeffitsienti qancha?
A) 0,25
B) 2,0
C) 0,5
D) 0,75
To'g'ri javob: C) 0,5
✔
18. Talab P = 100 − Q, MC = 20 bo'lgan monopolist hajmi raqobatli bozor hajmiga nisbatan qanday?
A) Bir xil
B) Ikki marta kam (40 ga qarshi 80)
C) Ikki marta ko'p
D) 20 birlik kam
To'g'ri javob: B) Ikki marta kam (40 ga qarshi 80)
✔
19. Ishlab chiqaruvchi kompaniyaning o'z xom ashyo yetkazib beruvchisini sotib olishi qanday turdagi
integratsiya?
A) Oldinga yo'naltirilgan vertikal integratsiya
B) Gorizontal integratsiya
C) Orqaga yo'naltirilgan vertikal integratsiya
D) Konglomerat qo'shilish
To'g'ri javob: C) Orqaga yo'naltirilgan vertikal integratsiya
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 78

20. Inson kapitali nazariyasini rivojlantirgani uchun Nobel mukofoti olgan iqtisodchilar kimlar?
A) Keyns va Xiks
B) Fridman va Lukas
C) T. Shults va G. Bekker
D) Samuelson va Solou
To'g'ri javob: C) T. Shults va G. Bekker✔
21. «Mahbuslar dilemmasi» o'yinida Nesh muvozanati qanday?
A) Ikkala o'yinchi ham hamkorlik qilmaslikni (tan olishni) tanlaydi
B) Ikkala o'yinchi hamkorlik qiladi
C) Muvozanat mavjud emas
D) Faqat bir o'yinchi yutadi
To'g'ri javob: A) Ikkala o'yinchi ham hamkorlik qilmaslikni (tan olishni) tanlaydi
✔
22. Mayers–Majluf ierarxiya (pecking order) nazariyasiga ko'ra kompaniyalar moliyalashtirish
manbalarini qaysi tartibda afzal ko'radi?
A) Qarz — aksiya emissiyasi — ichki mablag'lar
B) Ichki mablag'lar — qarz — aksiya emissiyasi
C) Aksiya emissiyasi — ichki mablag'lar — qarz
D) Aksiya emissiyasi — qarz — ichki mablag'lar
To'g'ri javob: B) Ichki mablag'lar — qarz — aksiya emissiyasi
✔
23. Kompaniya o'z aksiyalarini bozordan qaytarib sotib olishi (buyback) muomaladagi aksiyalar soniga
va EPS ga (sof foyda o'zgarmagan holda) qanday ta'sir qiladi?
A) Aksiyalar soni oshadi, EPS kamayadi
B) Ikkalasi ham o'zgarmaydi
C) Aksiyalar soni kamayadi, EPS ham kamayadi
D) Aksiyalar soni kamayadi, EPS oshadi
To'g'ri javob: D) Aksiyalar soni kamayadi, EPS oshadi
✔
24. Keyingi yil kutilayotgan erkin pul oqimi 100 mln so'm, WACC 10%, uzoq muddatli o'sish sur'ati 2%.
Gordon modeli bo'yicha terminal (davomiy) qiymat qancha?
A) 1000 mln so'm
B) 833 mln so'm
C) 1020 mln so'm
D) 1250 mln so'm
To'g'ri javob: D) 1250 mln so'm
✔
25. Kompaniya aksiyalarining bozor kapitalizatsiyasi 500 mlrd so'm, qarzi 200 mlrd so'm, pul
mablag'lari 50 mlrd so'm. Korxona qiymati (EV) qancha?
A) 300 mlrd so'm
B) 750 mlrd so'm
C) 650 mlrd so'm
D) 550 mlrd so'm
To'g'ri javob: C) 650 mlrd so'm
✔
26. Mehnat bozorida «brain drain» atamasi nimani bildiradi?
A) Ish vaqtining qisqarishini
B) Yuqori malakali mutaxassislarning boshqa mamlakatlarga ketishini
C) Malakasiz ishchilar migratsiyasini
D) Ishsizlik nafaqasini
To'g'ri javob: B) Yuqori malakali mutaxassislarning boshqa mamlakatlarga ketishini
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 79

27. Herfindal-Hirshman indeksi (HHI) qanday hisoblanadi?
A) Eng yirik firma ulushining ikki baravari
B) Firmalar soniga teskari nisbat
C) Eng yirik 4 firma ulushlari yig'indisi
D) Tarmoqdagi firmalar bozor ulushlari (foizda) kvadratlari yig'indisi
To'g'ri javob: D) Tarmoqdagi firmalar bozor ulushlari (foizda) kvadratlari yig'indisi✔
28. SWIFT tizimining asosiy vazifasi nima?
A) Banklar o'rtasida standartlashtirilgan moliyaviy xabarlarni xavfsiz uzatish
B) Valyuta kurslarini belgilash
C) Banklararo kreditlarni sug'urtalash
D) Xalqaro to'lovlar bo'yicha kliring hisob-kitobini yakuniy amalga oshirish
To'g'ri javob: A) Banklar o'rtasida standartlashtirilgan moliyaviy xabarlarni xavfsiz uzatish
✔
29. «Koll» (call) opsioni egasiga qanday huquq beradi?
A) Aktivni belgilangan narxda sotish majburiyatini
B) Aktivni belgilangan narxda sotish huquqini
C) Dividend olish huquqini
D) Aktivni belgilangan narxda sotib olish huquqini (majburiyatini emas)
To'g'ri javob: D) Aktivni belgilangan narxda sotib olish huquqini (majburiyatini emas)
✔
30. Qarz oluvchining oylik daromadi 10 mln so'm, barcha kreditlar bo'yicha oylik to'lovlari 3 mln so'm.
Qarz yukining daromadga nisbati (DTI) qancha?
A) 13%
B) 30%
C) 3,3%
D) 70%
To'g'ri javob: B) 30%
✔
31. Kasaba uyushmasi ish haqini oshirishning qaysi usuli mehnat taklifini cheklashga asoslangan?
A) Kasbga kirishni litsenziyalash va a'zolikni cheklash
B) Mahsulotga talabni rag'batlantirish
C) Ish haqi bo'yicha jamoaviy muzokaralar
D) Mehnat unumdorligini oshirish
To'g'ri javob: A) Kasbga kirishni litsenziyalash va a'zolikni cheklash
✔
32. Birinchi darajali (mukammal) narx diskriminatsiyasi qanday?
A) Xarid hajmiga qarab narx belgilash
B) Narxni MC darajasida belgilash
C) Har bir xaridordan uning to'lashga tayyor maksimal narxini olish
D) Xaridorlarni guruhlarga ajratib turli narx belgilash
To'g'ri javob: C) Har bir xaridordan uning to'lashga tayyor maksimal narxini olish
✔
33. Islom bankchiligining asosiy taqiqlaridan biri qaysi?
A) Mulkni ijaraga berish
B) Tovarni ustama bilan sotish
C) Ribo (oldindan belgilangan foiz) olish
D) Sheriklik asosida investitsiya qilish
To'g'ri javob: C) Ribo (oldindan belgilangan foiz) olish
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 80

34. Uzoq muddatli o'rtacha xarajatlar egri chizig'ining pasayuvchi qismi nimani ko'rsatadi?
A) Doimiy masshtab samarasini
B) Kamayib boruvchi qaytim qonunini
C) Ijobiy masshtab samarasini
D) Salbiy masshtab samarasini
To'g'ri javob: C) Ijobiy masshtab samarasini✔
35. Lombard krediti nimaning garovi ostida beriladi?
A) Uchinchi shaxs kafilligi
B) Ko'chmas mulk
C) Faqat kelgusi tushumlar
D) Oson sotiladigan ko'char mulk yoki qimmatli qog'ozlar
To'g'ri javob: D) Oson sotiladigan ko'char mulk yoki qimmatli qog'ozlar
✔
36. Giffen tovarining o'ziga xos xususiyati nimada?
A) Daromad oshganda talab oshadi
B) Narx oshganda talab miqdori oshadi, chunki kuchli salbiy daromad samarasi almashtirish
samarasidan ustun keladi
C) Almashtirish samarasi nolga teng
D) Daromad samarasi yo'q
To'g'ri javob: B) Narx oshganda talab miqdori oshadi, chunki kuchli salbiy daromad samarasi
✔
almashtirish samarasidan ustun keladi
37. Mehnatga talab elastikligi qachon yuqori bo'ladi?
A) Mahsulotga talab noelastik bo'lganda
B) Almashtirish imkoniyati bo'lmaganda
C) Mehnatni kapital bilan almashtirish oson va mahsulotga talab elastik bo'lganda
D) Mehnat xarajatlari umumiy xarajatlarda kichik ulushga ega bo'lganda
To'g'ri javob: C) Mehnatni kapital bilan almashtirish oson va mahsulotga talab elastik bo'lganda
✔
38. Bank kredit portfelining katta qismi bitta qarz oluvchi yoki o'zaro bog'liq qarz oluvchilar guruhiga
berilganda qanday risk yuzaga keladi?
A) Foiz riski
B) Konsentratsiya riski
C) Valyuta riski
D) Huquqiy risk
To'g'ri javob: B) Konsentratsiya riski
✔
39. Islom bankchiligida tovarni bank tomonidan sotib olinib, mijozga oldindan kelishilgan ustama
bilan muddatli to'lovga sotilishi qanday ataladi?
A) Murobaha
B) Mudoraba
C) Mushoraka
D) Takaful
To'g'ri javob: A) Murobaha
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 81

40. Hujjatli akkreditiv bo'yicha hisob-kitobda emitent bank qanday majburiyatni oladi?
A) Tovarni yetkazib berish majburiyatini
B) Xaridorga tovar uchun kredit berish majburiyatini
C) Tovar sifatini kafolatlash majburiyatini
D) Sotuvchi akkreditiv shartlariga mos hujjatlarni taqdim etsa, to'lovni amalga oshirish majburiyatini
To'g'ri javob: D) Sotuvchi akkreditiv shartlariga mos hujjatlarni taqdim etsa, to'lovni amalga ✔
oshirish majburiyatini
41. Obligatsiyaning kupon stavkasi bozordagi talab qilinadigan daromadlilikka teng bo'lsa, uning narxi
qanday bo'ladi?
A) Nominal qiymatdan past (diskont bilan)
B) Nominal qiymatga teng
C) Nominal qiymatdan yuqori (mukofot bilan)
D) Nolga teng
To'g'ri javob: B) Nominal qiymatga teng
✔
42. Islom moliyasida bir tomon kapital, ikkinchi tomon boshqaruv va mehnat bilan qatnashib, foyda
kelishilgan nisbatda taqsimlanadigan shartnoma qanday ataladi?
A) Sukuk
B) Mudoraba
C) Istisno
D) Ijara
To'g'ri javob: B) Mudoraba
✔
43. Bazel III bo'yicha birinchi darajali asosiy kapitalning (CET1) asosiy tarkibiy qismlari qaysilar?
A) Oddiy aksiyalar va taqsimlanmagan foyda
B) Mijozlar depozitlari
C) Umumiy kredit zaxiralari va qayta baholash rezervi
D) Subordinatsiyalangan qarzlar
To'g'ri javob: A) Oddiy aksiyalar va taqsimlanmagan foyda
✔
44. Bertran modeli (bir xil mahsulot, bir xil doimiy MC) qanday natijaga olib keladi?
A) Narx monopol darajada bo'ladi
B) Narx MC dan ikki marta yuqori
C) Narx chegaraviy xarajatga teng bo'ladi
D) Bozor ishlamaydi
To'g'ri javob: C) Narx chegaraviy xarajatga teng bo'ladi
✔
45. Bozor foiz stavkalari oshsa, muomaladagi qat'iy kuponli obligatsiyalar narxi qanday o'zgaradi?
A) Faqat kupon to'lovi oshadi
B) Oshadi
C) Pasayadi
D) O'zgarmaydi
To'g'ri javob: C) Pasayadi
✔
46. Xodimlar qo'nimsizligi (aylanmasi) koeffitsienti qanday hisoblanadi?
A) Xodimlar soni / ish o'rinlari soni
B) O'z xohishi bilan va intizom buzilishi uchun bo'shaganlar soni / o'rtacha ro'yxatdagi xodimlar soni
C) Qabul qilinganlar / bo'shaganlar
D) Bo'shaganlar soni / ishga qabul qilinganlar soni
To'g'ri javob: B) O'z xohishi bilan va intizom buzilishi uchun bo'shaganlar soni / o'rtacha
✔
ro'yxatdagi xodimlar soni
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 82

47. Bazel standartlari bo'yicha umumiy kapital yetarliligining (konservatsiya buferisiz) minimal talabi
riskka tortilgan aktivlarning necha foizini tashkil etadi?
A) 6%
B) 10%
C) 4%
D) 8%
To'g'ri javob: D) 8%✔
48. Pul yuvishning klassik uch bosqichi to'g'ri tartibda ko'rsatilgan javobni toping.
A) Qatlamlash — joylashtirish — integratsiya
B) Joylashtirish — qatlamlash — integratsiya
C) Joylashtirish — integratsiya — qatlamlash
D) Integratsiya — qatlamlash — joylashtirish
To'g'ri javob: B) Joylashtirish — qatlamlash — integratsiya
✔
49. Oligopoliyaning asosiy xususiyati nima?
A) Firmalar narxga ta'sir qila olmaydi
B) Bozorga kirish to'siqlari yo'q
C) Firmalar soni juda ko'p
D) Firmalarning strategik o'zaro bog'liqligi
To'g'ri javob: D) Firmalarning strategik o'zaro bog'liqligi
✔
50. Bugun 100 mln so'm qo'yilib, bir yildan keyin 110 mln so'm olinadigan loyihaning IRR qiymati
qancha?
A) 11%
B) 9,1%
C) 10%
D) 1%
To'g'ri javob: C) 10%
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 83

11-variant
Test topshiriqlari • bitta to'g'ri javob (har biri 2 ball)
1. To'lov balansining qoidaga ko'ra doimo balanslashishi nimaga asoslanadi?
A) Davlat byudjeti har doim muvozanatda bo'lishiga
B) Eksport har doim importga tengligiga
C) Valyuta kursi qat'iy belgilanganiga
D) Ikki yoqlama yozuv tamoyiliga (statistik xatolar va noaniqliklar moddasi bilan birga)
To'g'ri javob: D) Ikki yoqlama yozuv tamoyiliga (statistik xatolar va noaniqliklar moddasi bilan ✔
birga)
2. Ijtimoiy sug'urta badallari (ish haqidan) iqtisodiy jihatdan qanday soliqqa yaqin?
A) Bojxona bojiga
B) Iste'mol solig'iga
C) Mehnat daromadiga solinadigan soliqqa
D) Mulk solig'iga
To'g'ri javob: C) Mehnat daromadiga solinadigan soliqqa
✔
3. Rivojlangan mamlakatlar o'rtasidagi o'xshash tovarlar savdosini miqyos samarasi va
iste'molchilarning xilma-xillikka intilishi bilan tushuntiruvchi «yangi savdo nazariyasi» kim bilan
bog'liq?
A) A. Smit
B) D. Rikardo
C) P. Krugman
D) V. Leontyev
To'g'ri javob: C) P. Krugman
✔
4. Auditda «muhimlik» (materiality) tushunchasi nimani anglatadi?
A) Mijoz korxonaning bozordagi ulushini
B) Buzilish summasi yoki xususiyati foydalanuvchilarning iqtisodiy qarorlariga ta'sir qilishi
mumkinligini
C) Auditorlik tashkilotining hajmini
D) Audit shartnomasining qiymatini
To'g'ri javob: B) Buzilish summasi yoki xususiyati foydalanuvchilarning iqtisodiy qarorlariga ta'sir
✔
qilishi mumkinligini
5. Marshall-Lerner shartiga ko'ra devalvatsiya savdo balansini qachon yaxshilaydi?
A) Import nolga teng bo'lganda
B) Eksport va importga talab elastikliklari yig'indisi birdan kichik bo'lganda
C) Inflyatsiya yuqori bo'lganda
D) Eksport va importga talab elastikliklari yig'indisi (mutlaq qiymatda) birdan katta bo'lganda
To'g'ri javob: D) Eksport va importga talab elastikliklari yig'indisi (mutlaq qiymatda) birdan katta
✔
bo'lganda
6. Asosiy vositani ishchi holatda saqlash uchun muntazam joriy ta'mirlash xarajatlari odatda qanday
hisobga olinadi?
A) Kelgusi davr xarajatlari sifatida 5 yilga taqsimlanadi
B) Kapitalga to'g'ridan-to'g'ri olib boriladi
C) Yuzaga kelgan davr xarajati sifatida tan olinadi
D) Aktiv qiymatiga kapitallashtiriladi
To'g'ri javob: C) Yuzaga kelgan davr xarajati sifatida tan olinadi
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 84

7. Solou modelida jamg'arish normasining oshishi uzoq muddatda nimaga olib keladi?
A) Hech qanday o'zgarishga
B) Aholi jon boshiga daromadning pasayishiga
C) Aholi jon boshiga daromadning yuqoriroq barqaror darajasiga, ammo o'sish sur'ati o'zgarmaydi
D) Daromadning doimiy yuqori o'sish sur'atiga
To'g'ri javob: C) Aholi jon boshiga daromadning yuqoriroq barqaror darajasiga, ammo o'sish sur'ati✔
o'zgarmaydi
8. Oldingi shkalada (50 mln daromad, 6 mln soliq) o'rtacha soliq stavkasi va marginal stavka qancha?
A) 20% va 12%
B) 12% va 10%
C) 12% va 20%
D) 6% va 20%
To'g'ri javob: C) 12% va 20%
✔
9. IFRS 10 bo'yicha sho'ba korxonani konsolidatsiya qilishning asosiy mezoni nima?
A) Bir mamlakatda ro'yxatdan o'tganlik
B) Investitsiya ob'ektini nazorat qilish
C) Ustav kapitalining kamida 25% iga egalik
D) Bir xil faoliyat turi
To'g'ri javob: B) Investitsiya ob'ektini nazorat qilish
✔
10. Sof ichki mahsulot (SIM) qanday olinadi?
A) YaIMga transfertlarni qo'shib
B) YaIMdan importni ayirib
C) YaIMdan amortizatsiyani (iste'mol qilingan asosiy kapitalni) ayirib
D) YaIMdan soliqlarni ayirib
To'g'ri javob: C) YaIMdan amortizatsiyani (iste'mol qilingan asosiy kapitalni) ayirib
✔
11. «Siqib chiqarish effekti» (crowding out) nimani anglatadi?
A) Davlat xarajatlari oshishi foizni oshirib, xususiy investitsiyalarni qisqartirishini
B) Importning ichki ishlab chiqarishni siqib chiqarishini
C) Inflyatsiyaning jamg'armalarni kamaytirishini
D) Soliqlarning iste'molni kamaytirishini
To'g'ri javob: A) Davlat xarajatlari oshishi foizni oshirib, xususiy investitsiyalarni qisqartirishini
✔
12. Teylor qoidasiga ko'ra, inflyatsiya maqsaddan oshsa, markaziy bank nima qilishi kerak?
A) Valyuta kursini qat'iylashtirishi
B) Stavkani o'zgartirmasligi
C) Stavkani pasaytirishi
D) Nominal stavkani inflyatsiya oshgan miqdordan ko'proq oshirishi
To'g'ri javob: D) Nominal stavkani inflyatsiya oshgan miqdordan ko'proq oshirishi
✔
13. Naqd pul C = 300, zaxiralar R = 100, depozitlar D = 1 000. Pul multiplikatori (M/MB) qancha?
A) 3,25
B) 10
C) 4
D) 2,5
To'g'ri javob: A) 3,25
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 85

14. Davlat byudjeti taqchilligi nima?
A) Markaziy bank zaxiralarining kamayishi
B) Davlat qarzining umumiy summasi
C) Byudjet xarajatlarining daromadlardan oshishi
D) Byudjet daromadlarining xarajatlardan oshishi
To'g'ri javob: C) Byudjet xarajatlarining daromadlardan oshishi✔
15. Rent-seeking (renta izlash) xatti-harakati nima?
A) Yangi boylik yaratmasdan, siyosiy ta'sir orqali imtiyozlar va daromadlarni qayta taqsimlashga
intilish
B) Investitsiya loyihasini moliyalashtirish
C) Bozorda raqobat orqali foyda olish
D) Yer ijarasi bo'yicha daromad olish
To'g'ri javob: A) Yangi boylik yaratmasdan, siyosiy ta'sir orqali imtiyozlar va daromadlarni qayta
✔
taqsimlashga intilish
16. Audit riski modeli qaysi uch komponentdan iborat?
A) Tanlov riski, soliq riski, valyuta riski
B) Bozor riski, kredit riski, likvidlik riski
C) Ajralmas (ichki) risk, nazorat riski, aniqlamaslik riski
D) Strategik risk, operatsion risk, huquqiy risk
To'g'ri javob: C) Ajralmas (ichki) risk, nazorat riski, aniqlamaslik riski
✔
17. Foyda solig'i stavkasi 15%. Soliqqa tortiladigan foyda 400 mln so'm. Foyda solig'i summasi
qancha?
A) 60 mln
B) 15 mln
C) 26,7 mln
D) 340 mln
To'g'ri javob: A) 60 mln
✔
18. Import qiluvchi mamlakat eksport qiluvchi mamlakat subsidiyalarining salbiy ta'sirini bartaraf
etish uchun qo'llaydigan maxsus boj qanday ataladi?
A) Preferensial boj
B) Mavsumiy boj
C) Kompensatsion (muvozanatlovchi) boj
D) Eksport boji
To'g'ri javob: C) Kompensatsion (muvozanatlovchi) boj
✔
19. Moliyaviy hisobotlar korxona yaqin kelajakda faoliyatini davom ettiradi degan taxmin asosida
tuzilishi qaysi tamoyil hisoblanadi?
A) Tarixiy qiymat
B) Uzluksizlik (going concern)
C) Muvofiqlik
D) Ehtiyotkorlik
To'g'ri javob: B) Uzluksizlik (going concern)
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 86

20. Xarajatlar bo'yicha YaIM qanday hisoblanadi?
A) W + R + i + P
B) C + S + G + X
C) C + S + T
D) C + I + G + (X − M)
To'g'ri javob: D) C + I + G + (X − M)✔
21. Xorijiy valyutadagi shartnoma tuzilgan va to'lov amalga oshirilgan sanalar orasida kurs
o'zgarishidan zarar ko'rish riski qanday ataladi?
A) Translyatsion (hisobot) riski
B) Suveren risk
C) Tranzaksion valyuta riski
D) Iqtisodiy (operatsion) risk
To'g'ri javob: C) Tranzaksion valyuta riski
✔
22. Keyns iste'mol funksiyasi C = 100 + 0,8Y. Iste'molga chegaraviy moyillik (MPC) qancha?
A) 0,2
B) 5
C) 0,8
D) 100
To'g'ri javob: C) 0,8
✔
23. Soliq multiplikatori (oddiy model) qanday ifodalanadi?
A) −MPC / (1 − MPC)
B) MPC / MPS + 1
C) 1 / MPS
D) 1 / (1 − MPC)
To'g'ri javob: A) −MPC / (1 − MPC)
✔
24. Laffer egri chizig'i nimani ko'rsatadi?
A) Soliq stavkasi va soliq tushumlari o'rtasidagi bog'liqlikni
B) Daromadlar tengsizligini
C) Davlat xarajatlari va YaIM bog'liqligini
D) Inflyatsiya va ishsizlik bog'liqligini
To'g'ri javob: A) Soliq stavkasi va soliq tushumlari o'rtasidagi bog'liqlikni
✔
25. G'aznachilik ijrosi tizimining asosiy maqsadi nima?
A) Kreditlar berish
B) Soliq stavkalarini belgilash
C) Valyuta kursini boshqarish
D) Byudjet mablag'larining yagona g'azna hisobvarag'i orqali harakatini va xarajatlar ustidan
nazoratni ta'minlash
To'g'ri javob: D) Byudjet mablag'larining yagona g'azna hisobvarag'i orqali harakatini va xarajatlar
✔
ustidan nazoratni ta'minlash
26. Tahlil davrida korxona 100 mln so'mlik tovarni mijozga jo'natdi, pul keyingi oyda olinadi.
Hisoblash usulida tushum qachon tan olinadi?
A) Yil oxirida
B) Pul olinganda
C) Shartnoma imzolanganda, tovar jo'natilishidan qat'i nazar
D) Nazorat mijozga o'tganda, ya'ni tovar jo'natilgan davrda
To'g'ri javob: D) Nazorat mijozga o'tganda, ya'ni tovar jo'natilgan davrda
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 87

27. Davlat byudjeti tizimi tarkibiga odatda qaysi bo'g'inlar kiradi?
A) Xususiy pensiya fondlari
B) Fond birjasi va investitsiya fondlari
C) Tijorat banklari va sug'urta kompaniyalari
D) Respublika byudjeti va mahalliy byudjetlar
To'g'ri javob: D) Respublika byudjeti va mahalliy byudjetlar✔
28. MHXS bo'yicha zaxiralarni baholashda qaysi usuldan foydalanish TAQIQLANGAN?
A) Alohida identifikatsiya
B) FIFO
C) LIFO
D) O'rtacha tortilgan tannarx
To'g'ri javob: C) LIFO
✔
29. Mol-mulk solig'ining iqtisodiy bazasi nima?
A) Iste'mol xarajatlari
B) Mol-mulk (ko'chmas mulk) qiymati yoki maydoni
C) Yillik daromad
D) Ish haqi fondi
To'g'ri javob: B) Mol-mulk (ko'chmas mulk) qiymati yoki maydoni
✔
30. Kechiktirilgan soliqlar (IAS 12) nimaning natijasida yuzaga keladi?
A) Soliq stavkasining yillik o'zgarishi
B) Aktiv va majburiyatlarning balans qiymati bilan soliq bazasi o'rtasidagi vaqtinchalik farqlar
C) Soliq jarimalarining kechiktirilishi
D) Doimiy farqlarning yig'ilishi
To'g'ri javob: B) Aktiv va majburiyatlarning balans qiymati bilan soliq bazasi o'rtasidagi
✔
vaqtinchalik farqlar
31. Xorijda ishlayotgan mehnat migrantlarining vataniga yuboradigan pul o'tkazmalari to'lov
balansining qaysi qismida aks ettiriladi?
A) Rasmiy zaxiralarda
B) Moliyaviy hisobda
C) Joriy hisobning ikkilamchi daromadlar bo'limida
D) Kapital hisobida
To'g'ri javob: C) Joriy hisobning ikkilamchi daromadlar bo'limida
✔
32. Transmilliy korporatsiya ichidagi turli mamlakatlardagi bo'linmalar o'rtasidagi tovar va xizmatlar
narxi qanday ataladi?
A) Transfer narxi
B) Jahon narxi
C) Demping narxi
D) Indikativ narx
To'g'ri javob: A) Transfer narxi
✔
33. MPC = 0,75 bo'lsa va investitsiyalar 40 ga oshsa, muvozanat daromad qancha oshadi (oddiy
model)?
A) 160
B) 120
C) 53,3
D) 30
To'g'ri javob: A) 160
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 88

34. Uzoq muddatda birlamchi tovarlar narxlari sanoat tovarlari narxlariga nisbatan pasayish
tendensiyasiga ega bo'lib, xom ashyo eksport qiluvchilarning savdo shartlari yomonlashadi, degan
gipoteza muallif(lar)i kim?
A) Marshall va Lerner
B) Stolper va Samuelson
C) Prebish va Zinger
D) Xeksher va Olin
To'g'ri javob: C) Prebish va Zinger✔
35. Avtomatik stabilizator sifatida progressiv daromad solig'i iqtisodiy tanazzulda qanday ishlaydi?
A) Soliq yukini oshiradi
B) Daromadlar pasayganda soliq tushumlari tezroq kamayib, ixtiyoriy daromadni qo'llab-
quvvatlaydi
C) Inflyatsiyani oshiradi
D) Byudjet profitsitini oshiradi
To'g'ri javob: B) Daromadlar pasayganda soliq tushumlari tezroq kamayib, ixtiyoriy daromadni
✔
qo'llab-quvvatlaydi
36. Bitta xodimning ham pulni qabul qilishi, ham uni hisobda qayd etishi, ham hisobvaraqni
solishtirishi qaysi ichki nazorat tamoyilining buzilishi hisoblanadi?
A) Uzluksizlik
B) Vazifalarni taqsimlash
C) Ahamiyatlilik
D) Hisoblash
To'g'ri javob: B) Vazifalarni taqsimlash
✔
37. Noaniqlik sharoitida aktiv va daromadlarni oshirib, majburiyat va xarajatlarni kamaytirib
ko'rsatmaslikni talab qiluvchi tamoyil qaysi?
A) Izchillik
B) Hisoblash
C) Ehtiyotkorlik (prudence)
D) Uzluksizlik
To'g'ri javob: C) Ehtiyotkorlik (prudence)
✔
38. Big Mac AQShda 5 $, O'zbekistonda 40 000 so'm turadi, bozor kursi 1 $ = 12 000 so'm. Xarid
qobiliyati pariteti (PPP) kursi va so'mning holati haqidagi xulosa qaysi?
A) PPP kursi 1 $ = 8 000 so'm; so'm PPP ga nisbatan qadri past baholangan
B) PPP kursi 1 $ = 60 000 so'm; so'm qadri oshirib baholangan
C) PPP kursi 1 $ = 12 000 so'm; kurs muvozanatda
D) PPP kursi 1 $ = 8 000 so'm; so'm PPP ga nisbatan qadri oshirib baholangan
To'g'ri javob: A) PPP kursi 1 $ = 8 000 so'm; so'm PPP ga nisbatan qadri past baholangan
✔
39. Sharqiy Osiyo «yo'lbarslari» (Janubiy Koreya, Tayvan va b.) asosan qaysi tashqi iqtisodiy strategiya
orqali tez o'sishga erishgan?
A) Importni to'liq taqiqlash strategiyasi
B) Autarkiya strategiyasi
C) Eksportga yo'naltirilgan sanoatlashtirish
D) Faqat xom ashyo eksportiga tayanish
To'g'ri javob: C) Eksportga yo'naltirilgan sanoatlashtirish
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 89

40. Doimiy xarajatlar 100 mln so'm, mahsulot birligi narxi 50 ming so'm, birlikka o'zgaruvchan xarajat
30 ming so'm. Zararsizlik nuqtasi necha dona?
A) 2000 dona
B) 3333 dona
C) 5000 dona
D) 2500 dona
To'g'ri javob: C) 5000 dona✔
41. MHXS (IAS 1) bo'yicha to'liq moliyaviy hisobotlar to'plamiga quyidagilardan qaysi biri KIRMAYDI?
A) Pul oqimlari to'g'risidagi hisobot
B) Kapitaldagi o'zgarishlar to'g'risidagi hisobot
C) Korxona biznes-rejasi
D) Moliyaviy holat to'g'risidagi hisobot
To'g'ri javob: C) Korxona biznes-rejasi
✔
42. Ishsizlik darajasi qanday hisoblanadi?
A) Ishsizlar soni / umumiy aholi × 100
B) Ishchi kuchi / mehnatga layoqatli aholi × 100
C) Ishsizlar soni / bandlar soni × 100
D) Ishsizlar soni / ishchi kuchi × 100
To'g'ri javob: D) Ishsizlar soni / ishchi kuchi × 100
✔
43. Vertikal adolat tamoyili nimani talab qiladi?
A) To'lov qobiliyati yuqori shaxslar ko'proq soliq to'lashi
B) Hamma bir xil summa to'lashi
C) Soliqni faqat korxonalar to'lashi
D) Bir xil daromadli shaxslar bir xil soliq to'lashi
To'g'ri javob: A) To'lov qobiliyati yuqori shaxslar ko'proq soliq to'lashi
✔
44. Bitta tarmoq doirasidagi o'xshash, lekin farqlanadigan tovarlarning (masalan, avtomobillar) ikki
tomonlama savdosi qanday ataladi?
A) Tarmoq ichidagi savdo
B) Barter savdosi
C) Tarmoqlararo savdo
D) Kompensatsion savdo
To'g'ri javob: A) Tarmoq ichidagi savdo
✔
45. USD/UZS kursi 12 000, EUR/USD kursi 1,10. EUR/UZS kross-kursi qancha?
A) 11 000
B) 12 110
C) 13 200
D) 10 909
To'g'ri javob: C) 13 200
✔
46. Ijtimoiy tanlov (public choice) nazariyasi asoschilaridan biri kim?
A) J. Byukenen
B) K. Marks
C) J. M. Keyns
D) M. Fridman
To'g'ri javob: A) J. Byukenen
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 90

47. IS-LM modelida ekspansion fiskal siyosat (G oshishi) qanday ta'sir qiladi?
A) Foiz va daromad pasayadi
B) Daromad va foiz stavkasi oshadi
C) LM o'ngga siljiydi
D) Foiz pasayadi, daromad kamayadi
To'g'ri javob: B) Daromad va foiz stavkasi oshadi✔
48. Faoliyatning haqiqiy hajmiga moslab qayta hisoblanadigan byudjet qanday ataladi?
A) Kapital byudjet
B) Statik byudjet
C) Nol asosli byudjet
D) Moslashuvchan (egiluvchan) byudjet
To'g'ri javob: D) Moslashuvchan (egiluvchan) byudjet
✔
49. Xarajatlar inflyatsiyasiga (cost-push) misol keltiring.
A) Davlat xarajatlarining ortishi
B) Pul massasining keskin oshishi
C) Iste'molchilar kreditining arzonlashuvi
D) Energiya resurslari narxining keskin oshishi
To'g'ri javob: D) Energiya resurslari narxining keskin oshishi
✔
50. Stolper–Samuelson teoremasiga ko'ra savdo erkinlashtirilganda qaysi omil egalarining real
daromadi oshadi?
A) Har bir omil egalarining bir xil darajada
B) Mamlakatda nisbatan mo'l bo'lgan omil egalarining
C) Faqat davlat sektori xodimlarining
D) Mamlakatda kam bo'lgan omil egalarining
To'g'ri javob: B) Mamlakatda nisbatan mo'l bo'lgan omil egalarining
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 91

12-variant
Test topshiriqlari • bitta to'g'ri javob (har biri 2 ball)
1. Lavozim tavsifi va malaka talablarini ishlab chiqish uchun asos bo'ladigan HR jarayoni qaysi?
A) Xodimlar qo'nimsizligi tahlili
B) Ish (lavozim) tahlili
C) Ishdan bo'shatish suhbati
D) Mukofotlash
To'g'ri javob: B) Ish (lavozim) tahlili✔
2. 2, 4, 4, 4, 5, 5, 7, 9 to'plamning (bosh to'plam sifatida) dispersiyasi qancha?
A) 5
B) 2
C) 4
D) 16
To'g'ri javob: C) 4
✔
3. Kredit bo'yicha defolt yuz beradimi yoki yo'qmi degan savolga tarixiy belgilangan ma'lumotlar
asosida javob beruvchi model qaysi vazifaga misol?
A) Assotsiatsiya qoidalari
B) Klasterlash
C) O'lchamni kamaytirish
D) Klassifikatsiya (nazorat ostidagi o'qitish)
To'g'ri javob: D) Klassifikatsiya (nazorat ostidagi o'qitish)
✔
4. Fridmanning «k-foiz qoidasi» nimani taklif qiladi?
A) Byudjet taqchilligini k foizda ushlash
B) Pul massasini har yili barqaror, oldindan e'lon qilingan sur'atda oshirish
C) Ish haqini k foizga indeksatsiya qilish
D) Soliqlarni har yili k foizga oshirish
To'g'ri javob: B) Pul massasini har yili barqaror, oldindan e'lon qilingan sur'atda oshirish
✔
5. Korxonaning moliya, xarid, ishlab chiqarish, ombor va kadrlar jarayonlarini yagona ma'lumotlar
bazasida integratsiyalaydigan axborot tizimi qanday ataladi?
A) POS
B) CMS
C) CRM
D) ERP
To'g'ri javob: D) ERP
✔
6. Pirson korrelyatsiya koeffitsienti qaysi oraliqda qiymat oladi?
A) 0 dan cheksizgacha
B) −1 dan +1 gacha
C) −∞ dan +∞ gacha
D) 0 dan 1 gacha
To'g'ri javob: B) −1 dan +1 gacha
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 92

7. Tuzatilgan (adjusted) R² oddiy R² dan nimasi bilan farq qiladi?
A) U o'zgaruvchilar soni va erkinlik darajalarini hisobga oladi
B) U hech qachon manfiy bo'lmaydi
C) U faqat juft regressiyada qo'llaniladi
D) U doimo R² dan katta
To'g'ri javob: A) U o'zgaruvchilar soni va erkinlik darajalarini hisobga oladi✔
8. PERT usulida ish uchun optimistik vaqt 2 kun, eng ehtimoliy 5 kun, pessimistik 14 kun. Kutilayotgan
davomiylik qancha?
A) 7 kun
B) 5 kun
C) 6 kun
D) 8 kun
To'g'ri javob: C) 6 kun
✔
9. Fridmanning doimiy daromad gipotezasiga ko'ra iste'mol nimaga bog'liq?
A) Kutilayotgan uzoq muddatli (doimiy) daromadga
B) Joriy daromadga to'liq
C) Faqat boylikka
D) Faqat foiz stavkasiga
To'g'ri javob: A) Kutilayotgan uzoq muddatli (doimiy) daromadga
✔
10. D. Makklelland nazariyasida qaysi uch ehtiyoj ajratiladi?
A) Mavjudlik, aloqa va o'sish ehtiyojlari
B) Pul, mansab va obro' ehtiyojlari
C) Yutuq, hokimiyat va daxldorlik (mansublik) ehtiyojlari
D) Fiziologik, xavfsizlik va ijtimoiy ehtiyojlar
To'g'ri javob: C) Yutuq, hokimiyat va daxldorlik (mansublik) ehtiyojlari
✔
11. Agregat (umumiy) narx indeksi Paashe formulasida og'irlik sifatida nima olinadi?
A) Bazaviy davr narxlari
B) Joriy davr miqdorlari
C) O'rtacha narxlar
D) Bazaviy davr miqdorlari
To'g'ri javob: B) Joriy davr miqdorlari
✔
12. Ko'p sonli shaxslardan, odatda internet platformasi orqali, kichik mablag'lar to'plash yo'li bilan
loyihani moliyalashtirish qanday ataladi?
A) Faktoring
B) Lizing
C) Forfeyting
D) Kraudfanding
To'g'ri javob: D) Kraudfanding
✔
13. A. Maslou ehtiyojlar ierarxiyasida eng quyi darajadagi ehtiyojlar qaysilar?
A) Fiziologik ehtiyojlar
B) Hurmat ehtiyojlari
C) Xavfsizlik ehtiyojlari
D) Ijtimoiy ehtiyojlar
To'g'ri javob: A) Fiziologik ehtiyojlar
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 93

14. T. Maltusning aholi nazariyasiga ko'ra nima sodir bo'ladi?
A) Aholi soni barqaror bo'ladi
B) Texnika taraqqiyoti aholini kamaytiradi
C) Aholi geometrik, tirikchilik vositalari arifmetik progressiyada o'sadi
D) Aholi va oziq-ovqat bir xil sur'atda o'sadi
To'g'ri javob: C) Aholi geometrik, tirikchilik vositalari arifmetik progressiyada o'sadi✔
15. Mahsulot yoki xizmat qiymatining undan foydalanuvchilar soni ortishi bilan oshishi qanday
ataladi?
A) Tarmoq effekti
B) Golland kasalligi
C) Miqyosdan zarar ko'rish
D) Kannibalizatsiya
To'g'ri javob: A) Tarmoq effekti
✔
16. SMART tamoyiliga ko'ra maqsad qanday bo'lishi kerak?
A) Faqat yuqori rahbariyat tomonidan yashirin belgilangan
B) Aniq, o'lchanadigan, erishiladigan, dolzarb va muddati belgilangan
C) Umumiy, mavhum, cheksiz
D) Faqat moliyaviy ko'rsatkichlarda ifodalangan
To'g'ri javob: B) Aniq, o'lchanadigan, erishiladigan, dolzarb va muddati belgilangan
✔
17. Katta ma'lumotlarning (Big Data) klassik «3V» xususiyatlari qaysilar?
A) Hajm (volume), tezlik (velocity), xilma-xillik (variety)
B) Hajm, qiymat, vizualizatsiya
C) Tasdiqlash, versiya, vektor
D) Qiymat, vizual, virtual
To'g'ri javob: A) Hajm (volume), tezlik (velocity), xilma-xillik (variety)
✔
18. G. Xofstede milliy madaniyatlar o'lchovlaridan biri bo'lgan «hokimiyat masofasi» nimani
ifodalaydi?
A) Rahbar va xodim o'rtasidagi geografik masofani
B) Jamiyatda hokimiyatning notekis taqsimlanishini a'zolarning qabul qilish darajasini
C) Davlat va biznes o'rtasidagi munosabatni
D) Xodimlarning mansab o'sish tezligini
To'g'ri javob: B) Jamiyatda hokimiyatning notekis taqsimlanishini a'zolarning qabul qilish
✔
darajasini
19. Neokeynschilikning «yangi keynschilar» yo'nalishi narx va ish haqi qat'iyligini nima bilan
izohlaydi?
A) Pul massasining doimiyligi bilan
B) Menyu xarajatlari, samaradorlik ish haqi va shartnomalar kabi mikroasoslar bilan
C) Faqat davlat buyrug'i bilan
D) Ratsional kutilmalar yo'qligi bilan
To'g'ri javob: B) Menyu xarajatlari, samaradorlik ish haqi va shartnomalar kabi mikroasoslar bilan
✔
20. «Laissez faire, laissez passer» (qo'yib bering, o'tkazib yuboring) shiori qaysi maktab bilan bog'liq?
A) Tarixiy maktab
B) Marksizm
C) Fiziokratlar va iqtisodiy liberalizm
D) Merkantilistlar
To'g'ri javob: C) Fiziokratlar va iqtisodiy liberalizm
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 94

21. Kompaniya aksiyadorlari (prinsipal) va yollanma menejerlar (agent) manfaatlarining mos
kelmasligi qanday muammo deb ataladi?
A) Erkin chavandoz muammosi
B) Mahsulot sikli muammosi
C) Agentlik muammosi
D) Likvidlik muammosi
To'g'ri javob: C) Agentlik muammosi✔
22. Detsil koeffitsienti nimani ifodalaydi?
A) Aholining 10% qismi ulushini
B) Jini koeffitsientining o'n baravarini
C) Daromadlar medianasini
D) Eng boy 10% aholi daromadining eng kambag'al 10% daromadiga nisbatini
To'g'ri javob: D) Eng boy 10% aholi daromadining eng kambag'al 10% daromadiga nisbatini
✔
23. Monetarizmning asosiy namoyandasi kim?
A) J. M. Keyns
B) M. Fridman
C) J. Galbreyt
D) T. Veblen
To'g'ri javob: B) M. Fridman
✔
24. Investor startapga 2 mln $ kiritib, uning 20% ulushini oldi. Investitsiyadan keyingi (post-money) va
oldingi (pre-money) baholash qancha?
A) Post-money 2 mln $, pre-money 0
B) Post-money 8 mln $, pre-money 10 mln $
C) Post-money 10 mln $, pre-money 8 mln $
D) Post-money 12 mln $, pre-money 10 mln $
To'g'ri javob: C) Post-money 10 mln $, pre-money 8 mln $
✔
25. Korrelyatsiya koeffitsienti r = −0,9 bo'lsa, bu nimani bildiradi?
A) Kuchli teskari chiziqli bog'liqlik
B) Sababiy bog'liqlik isbotlangan
C) Kuchsiz to'g'ri bog'liqlik
D) Bog'liqlik yo'q
To'g'ri javob: A) Kuchli teskari chiziqli bog'liqlik
✔
26. Mijozlarni oldindan belgilangan teglarsiz, o'xshash xususiyatlariga ko'ra guruhlarga ajratish
(klasterlash) qaysi mashinali o'qitish turiga kiradi?
A) Nazorat ostidagi o'qitish (supervised)
B) Nazoratsiz o'qitish (unsupervised)
C) Mustahkamlovchi o'qitish (reinforcement)
D) Regressiya
To'g'ri javob: B) Nazoratsiz o'qitish (unsupervised)
✔
27. Iqtisodiy fikrdagi «marjinalistik inqilob» qaysi o'n yilliklarda sodir bo'lgan?
A) 1930-yillar
B) 1960-yillar
C) 1870-yillar
D) 1770-yillar
To'g'ri javob: C) 1870-yillar
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 95

28. Multikollinearlikning asosiy oqibati qaysi?
A) Koeffitsientlar standart xatolari ortadi va baholar beqaror bo'ladi
B) R² nolga teng bo'ladi
C) Qoldiqlar normal taqsimlanmaydi
D) Koeffitsientlar siljigan bo'ladi
To'g'ri javob: A) Koeffitsientlar standart xatolari ortadi va baholar beqaror bo'ladi✔
29. Loyiha ishlari: A (3 kun) → B (4 kun) → D (2 kun) va A → C (6 kun) → D. D ishi B va C tugagach
boshlanadi. Loyihaning kritik yo'li davomiyligi qancha?
A) 11 kun
B) 13 kun
C) 15 kun
D) 9 kun
To'g'ri javob: A) 11 kun
✔
30. Delegatsiya (vakolatlarni topshirish) haqida qaysi fikr to'g'ri?
A) Rahbar vakolatni topshirgach, natija uchun javobgarlikdan to'liq ozod bo'ladi
B) Delegatsiya faqat yuqori rahbarlar o'rtasida qo'llanadi
C) Vakolat topshiriladi, lekin yakuniy javobgarlik rahbarda qoladi
D) Delegatsiya nazoratni talab qilmaydi
To'g'ri javob: C) Vakolat topshiriladi, lekin yakuniy javobgarlik rahbarda qoladi
✔
31. Klassik siyosiy iqtisodning Angliyadagi asoschisi deb kim hisoblanadi?
A) T. Man
B) J. S. Mill
C) V. Petti
D) A. Marshall
To'g'ri javob: C) V. Petti
✔
32. Mavsumiylik indeksi 1,25 bo'lgan oy uchun bu nimani anglatadi?
A) Mavsumiylik yo'q
B) Oy ko'rsatkichi o'rtacha yillik darajadan 25% past
C) Oy ko'rsatkichi o'rtacha oylik darajadan 25% yuqori
D) Oy ko'rsatkichi o'rtachaning chorak qismi
To'g'ri javob: C) Oy ko'rsatkichi o'rtacha oylik darajadan 25% yuqori
✔
33. Saytga 10 000 kishi kirdi, ularning 5% i tovarni savatga qo'shdi, savatga qo'shganlarning 40% i
xaridni yakunladi. Nechta xarid amalga oshirildi?
A) 2000
B) 400
C) 200
D) 500
To'g'ri javob: C) 200
✔
34. Ishlab chiqarish 4 yilda 100 dan 146,41 gacha oshdi. O'rtacha yillik o'sish sur'ati qancha?
A) 10%
B) 11,6%
C) 9%
D) 12%
To'g'ri javob: A) 10%
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 96

35. Qiymati fiat valyuta yoki boshqa aktivga bog'langan holda barqaror saqlashga mo'ljallangan
kriptoaktiv qanday ataladi?
A) Altkoin
B) Token-mem
C) Steyblkoin
D) NFT
To'g'ri javob: C) Steyblkoin✔
36. Doimiy mehnat shartnomasi o'rniga onlayn platformalar orqali qisqa muddatli buyurtmalar bilan
ishlashga asoslangan bandlik modeli qanday ataladi?
A) Platformadan tashqari iqtisodiyot
B) Gig-iqtisodiyot
C) Aylanma iqtisodiyot
D) Yashil iqtisodiyot
To'g'ri javob: B) Gig-iqtisodiyot
✔
37. R. Kats modeliga ko'ra yuqori bo'g'in rahbarlari uchun qaysi ko'nikmalar eng muhim ahamiyatga
ega?
A) Konseptual ko'nikmalar
B) Ofis dasturlari bilan ishlash ko'nikmalari
C) Jismoniy ko'nikmalar
D) Texnik ko'nikmalar
To'g'ri javob: A) Konseptual ko'nikmalar
✔
38. Ikkilik (0/1) bog'liq o'zgaruvchi uchun qaysi model mos keladi?
A) Logit yoki probit model
B) VAR model
C) Kobb-Duglas
D) ARIMA
To'g'ri javob: A) Logit yoki probit model
✔
39. Avstriya maktabining asoschisi kim?
A) A. Marshall
B) K. Menger
C) U. S. Jevons
D) L. Valras
To'g'ri javob: B) K. Menger
✔
40. Merkantilizm ta'limotiga ko'ra millat boyligining asosiy manbai nima?
A) Tashqi savdoda ijobiy saldo orqali qimmatbaho metallarni to'plash
B) Qishloq xo'jaligi
C) Xizmatlar sohasi
D) Sanoat ishlab chiqarishi
To'g'ri javob: A) Tashqi savdoda ijobiy saldo orqali qimmatbaho metallarni to'plash
✔
41. «Olti sigma» (Six Sigma) metodologiyasida loyihalarni amalga oshirishning standart sikli qaysi?
A) DMAIC — Aniqlash, O'lchash, Tahlil, Yaxshilash, Nazorat
B) STP
C) SMART
D) PDCA
To'g'ri javob: A) DMAIC — Aniqlash, O'lchash, Tahlil, Yaxshilash, Nazorat
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 97

42. Geteroskedastiklikni aniqlash uchun qaysi test qo'llaniladi?
A) Dikki-Fuller testi
B) Darbin-Uotson testi
C) Chou testi
D) Uayt (White) testi
To'g'ri javob: D) Uayt (White) testi✔
43. Xarrod-Domar modeli qaysi sohaga oid?
A) Inflyatsiya
B) Iqtisodiy o'sish (Keyns yo'nalishidagi o'sish modeli)
C) Tashqi savdo
D) Narx diskriminatsiyasi
To'g'ri javob: B) Iqtisodiy o'sish (Keyns yo'nalishidagi o'sish modeli)
✔
44. Asoschi startapning 100% iga egalik qilgan. Yangi investorga emissiya natijasida 25% ulush berildi.
Asoschining ulushi qancha bo'ladi?
A) 80%
B) 75%
C) 100%
D) 25%
To'g'ri javob: B) 75%
✔
45. A. Smitning asosiy asari qaysi?
A) «Kapital»
B) «Bandlik, foiz va pulning umumiy nazariyasi»
C) «Xalqlar boyligining tabiati va sabablari haqida tadqiqot»
D) «Siyosiy iqtisod va soliq solishning boshlanishlari»
To'g'ri javob: C) «Xalqlar boyligining tabiati va sabablari haqida tadqiqot»
✔
46. Ma'lumotlarni himoya qilishdagi «ma'lumotlarni minimallashtirish» tamoyili nimani talab qiladi?
A) Ma'lumotlarni uchinchi shaxslarga erkin berishni
B) Ma'lumotlarni imkon qadar ko'p to'plashni
C) Ma'lumotlarni faqat qog'oz shaklida saqlashni
D) Faqat aniq maqsad uchun zarur bo'lgan hajmda ma'lumot to'plashni
To'g'ri javob: D) Faqat aniq maqsad uchun zarur bo'lgan hajmda ma'lumot to'plashni
✔
47. K. Prahalad va G. Hemel ilgari surgan, kompaniyaga barqaror raqobat ustunligi beradigan noyob
bilim va ko'nikmalar majmui qanday ataladi?
A) Gigiyena omillari
B) Strategik guruhlar
C) Kritik yo'l
D) Asosiy (tayanch) kompetensiyalar
To'g'ri javob: D) Asosiy (tayanch) kompetensiyalar
✔
48. I. Ansoff matritsasiga ko'ra yangi bozorga yangi mahsulot bilan chiqish strategiyasi qanday
ataladi?
A) Diversifikatsiya
B) Bozorni rivojlantirish
C) Bozorga kirib borish
D) Mahsulotni rivojlantirish
To'g'ri javob: A) Diversifikatsiya
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 98

49. Mahsulot qiymati: c = 600, v = 200, m = 200. Marks bo'yicha foyda normasi qancha?
A) 25%
B) 50%
C) 100%
D) 33%
To'g'ri javob: A) 25%✔
50. Model ln(y) = a + b·ln(x) da b koeffitsienti qanday talqin qilinadi?
A) y ning x bo'yicha elastikligi
B) x 1% oshganda y ning absolyut o'zgarishi
C) x bir birlikka oshganda y ning absolyut o'zgarishi
D) x bir birlikka oshganda y ning foiz o'zgarishi
To'g'ri javob: A) y ning x bo'yicha elastikligi
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 99

13-variant
Test topshiriqlari • bitta to'g'ri javob (har biri 2 ball)
1. Iqtisodiy tanazzul davrida rag'batlantiruvchi (ekspansion) fiskal siyosat qanday chora-tadbirlarni
nazarda tutadi?
A) Davlat obligatsiyalarini sotish
B) Davlat xarajatlarini qisqartirish va soliqlarni oshirish
C) Davlat xarajatlarini oshirish va/yoki soliqlarni kamaytirish
D) Majburiy zaxira normasini oshirish
To'g'ri javob: C) Davlat xarajatlarini oshirish va/yoki soliqlarni kamaytirish✔
2. CAPM modeliga ko'ra aksiya kutilayotgan daromadliligi: risksiz stavka 5%, bozor daromadliligi 12%,
beta 1,2. Natija qancha?
A) 13,4%
B) 17%
C) 8,4%
D) 14,4%
To'g'ri javob: A) 13,4%
✔
3. B2B bozorida korporativ tovarlarga talab oxir-oqibat iste'mol tovarlariga bo'lgan talabdan kelib
chiqishi qanday ataladi?
A) Mavsumiy talab
B) Impulsiv talab
C) Elastik talab
D) Hosila (derivativ) talab
To'g'ri javob: D) Hosila (derivativ) talab
✔
4. AIDA modeli bo'yicha iste'molchining reklamaga javob reaksiyasi bosqichlarining to'g'ri tartibi
qaysi?
A) Diqqat — qiziqish — istak — harakat
B) Istak — diqqat — qiziqish — harakat
C) Diqqat — istak — qiziqish — harakat
D) Qiziqish — diqqat — harakat — istak
To'g'ri javob: A) Diqqat — qiziqish — istak — harakat
✔
5. Barter almashinuvining asosiy kamchiligi nimada?
A) Narxlarning juda tez o'zgarishida
B) Soliq solishning osonligida
C) Ehtiyojlarning ikki tomonlama mos kelishi zarurligida
D) Kreditning keng tarqalishida
To'g'ri javob: C) Ehtiyojlarning ikki tomonlama mos kelishi zarurligida
✔
6. Ishlab chiqarish imkoniyatlari egri chizig'ining koordinata boshiga nisbatan botiq (tashqariga
bo'rtgan) shakli nima bilan izohlanadi?
A) Narxlarning o'zgarmasligi bilan
B) Muqobil xarajatlarning ortib borishi qonuni bilan
C) Texnologik taraqqiyot bilan
D) Resurslarning to'liq almashinuvchanligi bilan
To'g'ri javob: B) Muqobil xarajatlarning ortib borishi qonuni bilan
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 100

7. Jamoat (ijtimoiy) ne'matining asosiy xossalari qaysilar?
A) Raqobatlilik va istisno qilinuvchanlik
B) Raqobatsizlik va istisno qilinmaslik
C) Raqobatlilik va istisno qilinmaslik
D) Raqobatsizlik va istisno qilinuvchanlik
To'g'ri javob: B) Raqobatsizlik va istisno qilinmaslik✔
8. Mahsulot narxi 10% ga oshganda talab miqdori 20% ga kamaydi. Talabning narx bo'yicha elastikligi
koeffitsienti va talab turi qanday?
A) −20; mutlaq elastik
B) −0,5; noelastik
C) −2; elastik
D) −1; birlik elastik
To'g'ri javob: C) −2; elastik
✔
9. Bozor iqtisodiyotida «Nima, qanday va kim uchun ishlab chiqarish?» degan savollar asosan qanday
hal qilinadi?
A) An'ana va urf-odatlar asosida
B) Davlat rejalashtirish organlari tomonidan
C) Narx mexanizmi va raqobat orqali
D) Kasaba uyushmalari kelishuvi asosida
To'g'ri javob: C) Narx mexanizmi va raqobat orqali
✔
10. Ma'naviy (funksional) eskirish nimani anglatadi?
A) Inflyatsiya natijasida pul qadrsizlanishi
B) Xodimlar malakasining pasayishi
C) Asosiy fondlarning fizik yemirilishi
D) Yangi, samaraliroq texnika paydo bo'lishi natijasida mavjud uskunaning qadrsizlanishi
To'g'ri javob: D) Yangi, samaraliroq texnika paydo bo'lishi natijasida mavjud uskunaning
✔
qadrsizlanishi
11. Do'kon xaridorlarni jalb qilish uchun ayrim mahsulotlarni tannarxidan ham past narxda sotadi va
boshqa tovarlar sotuvidan foyda ko'radi. Bu qanday strategiya?
A) Zarar keltiruvchi yetakchi (loss leader)
B) Damping
C) «Qaymog'ini olish»
D) Prestij narx
To'g'ri javob: A) Zarar keltiruvchi yetakchi (loss leader)
✔
12. Moliyaviy (pul) sikli qanday aniqlanadi?
A) Zaxiralar aylanish davri − kreditorlik aylanish davri
B) Operatsion sikl − kreditorlik qarzlari aylanish davri
C) Debitorlik davri × zaxiralar davri
D) Kreditorlik davri + zaxiralar davri
To'g'ri javob: B) Operatsion sikl − kreditorlik qarzlari aylanish davri
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 101

13. O'rtacha tortilgan kapital qiymati (WACC): xususiy kapital 60% (qiymati 15%), qarz 40% (qiymati
soliqdan keyin 10%). WACC qancha?
A) 13%
B) 12,5%
C) 12%
D) 25%
To'g'ri javob: A) 13%✔
14. Aylanma aktivlar 600 mln, shundan tovar-moddiy zaxiralar 250 mln, qisqa muddatli majburiyatlar
400 mln so'm. Tezkor (oraliq) likvidlik koeffitsienti qancha?
A) 1,5
B) 0,875
C) 0,625
D) 2,4
To'g'ri javob: B) 0,875
✔
15. Iste'molchilarni mahsulotdan foydalanish darajasi, sodiqligi va izlanayotgan foydasiga ko'ra
ajratish qaysi segmentatsiya mezoniga kiradi?
A) Geografik segmentatsiya
B) Xulq-atvor (behavioral) segmentatsiyasi
C) Psixografik segmentatsiya
D) Demografik segmentatsiya
To'g'ri javob: B) Xulq-atvor (behavioral) segmentatsiyasi
✔
16. Internet-do'konga 1 000 kishi tashrif buyurdi, ulardan 30 tasi xarid qildi. Konversiya darajasi
qancha?
A) 97%
B) 0,3%
C) 30%
D) 3%
To'g'ri javob: D) 3%
✔
17. Beta koeffitsienti 1 dan katta bo'lgan aksiya haqida qaysi fikr to'g'ri?
A) U bozor bilan bog'liq emas
B) U bozorga nisbatan ko'proq tebranadi (sistematik riski yuqori)
C) U risksiz aktiv
D) U bozorga teskari harakat qiladi
To'g'ri javob: B) U bozorga nisbatan ko'proq tebranadi (sistematik riski yuqori)
✔
18. Doimiy yillik 100 mln so'm to'lov beradigan muddatsiz annuitetning (perpetuitet) 8% stavkadagi
joriy qiymati qancha?
A) 800 mln so'm
B) 925 mln so'm
C) 1080 mln so'm
D) 1250 mln so'm
To'g'ri javob: D) 1250 mln so'm
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 102

19. Pul massasi M = 200 mlrd, pulning aylanish tezligi V = 5, real ishlab chiqarish hajmi Q = 500 mlrd
birlik bo'lsa, Fisher tenglamasiga ko'ra narxlar darajasi P nechaga teng?
A) 2,5
B) 0,5
C) 2
D) 10
To'g'ri javob: C) 2✔
20. «Chiptasiz yo'lovchi» (free rider) muammosi qaysi ne'matlarga xos?
A) Luks tovarlarga
B) Giffen tovarlariga
C) Jamoat ne'matlariga
D) Xususiy ne'matlarga
To'g'ri javob: C) Jamoat ne'matlariga
✔
21. Pulning qaysi funksiyasi tovar va xizmatlar qiymatini narx shaklida ifodalash imkonini beradi?
A) To'lov vositasi
B) Qiymat o'lchovi
C) Jamg'arish vositasi
D) Muomala vositasi
To'g'ri javob: B) Qiymat o'lchovi
✔
22. Kompaniyaning sotuvi 30 mlrd so'm, butun bozor hajmi 200 mlrd so'm, eng yirik raqobatchining
sotuvi 60 mlrd so'm. Kompaniyaning nisbiy bozor ulushi (BCG bo'yicha) qancha?
A) 0,15
B) 15%
C) 0,5
D) 2,0
To'g'ri javob: C) 0,5
✔
23. Fiat (dekret) pullarning qiymati nimaga asoslanadi?
A) Tovar zaxiralari bilan to'liq ta'minlanishiga
B) Oltin zaxirasiga erkin almashtirilishiga
C) Pul tayyorlangan metallning qiymatiga
D) Davlat qonuni va pulga bo'lgan ishonchga
To'g'ri javob: D) Davlat qonuni va pulga bo'lgan ishonchga
✔
24. Mahsulot hayot siklining joriy etish bosqichiga odatda nima xos?
A) Sotuv keskin kamayadi
B) Sotuv maksimal, foyda eng yuqori
C) Sotuv sekin o'sadi, katta marketing xarajatlari tufayli foyda past yoki manfiy
D) Raqobatchilar soni eng ko'p
To'g'ri javob: C) Sotuv sekin o'sadi, katta marketing xarajatlari tufayli foyda past yoki manfiy
✔
25. Klassik dixotomiya va pul neytralligi g'oyasiga ko'ra uzoq muddatda pul massasining o'zgarishi
nimaga ta'sir qiladi?
A) Real foiz stavkasiga
B) Faqat nominal o'zgaruvchilarga, masalan, narxlar darajasiga
C) Real YaIM va bandlikka
D) Mehnat unumdorligiga
To'g'ri javob: B) Faqat nominal o'zgaruvchilarga, masalan, narxlar darajasiga
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 103

26. Sof diskontlangan daromad (NPV) musbat bo'lsa, bu nimani bildiradi?
A) Loyiha investorning talab qilingan daromadliligidan ortiq qiymat yaratadi
B) Loyiha zarar keltiradi
C) Loyiha qoplash muddati cheksiz
D) Loyiha rentabelligi diskont stavkasiga teng
To'g'ri javob: A) Loyiha investorning talab qilingan daromadliligidan ortiq qiymat yaratadi✔
27. Progressiv soliq tizimining asosiy belgisi nima?
A) Soliq summasi daromadga bog'liq bo'lmaydi
B) Har qanday daromadga yagona stavka qo'llanadi
C) Daromad oshgan sayin soliq stavkasi ham oshadi
D) Daromad oshgan sayin soliq stavkasi kamayadi
To'g'ri javob: C) Daromad oshgan sayin soliq stavkasi ham oshadi
✔
28. Klassik iqtisodiy nazariyada ishlab chiqarishning an'anaviy omillari qaysilar?
A) Eksport, import, investitsiya va iste'mol
B) Pul, kredit, soliq va narx
C) Yer, mehnat, kapital va tadbirkorlik qobiliyati
D) Talab, taklif, narx va raqobat
To'g'ri javob: C) Yer, mehnat, kapital va tadbirkorlik qobiliyati
✔
29. F. Kotler bo'yicha qaysi konsepsiya iste'molchilar o'zi xarid qilmaydi, shuning uchun agressiv sotuv
va rag'batlantirish zarur degan taxminga asoslanadi?
A) Sotish konsepsiyasi
B) Ishlab chiqarish konsepsiyasi
C) Ijtimoiy-axloqiy marketing konsepsiyasi
D) Tovar konsepsiyasi
To'g'ri javob: A) Sotish konsepsiyasi
✔
30. Mehnat unumdorligining o'sishi o'rtacha ish haqi o'sishidan yuqori bo'lsa, mahsulot birligidagi ish
haqi xarajatlari qanday o'zgaradi?
A) Kamayadi
B) Oshadi
C) Ikki baravar oshadi
D) O'zgarmaydi
To'g'ri javob: A) Kamayadi
✔
31. Xodimning nominal ish haqi bir yilda 32% ga oshdi, narxlar darajasi esa 20% ga o'sdi. Uning real
ish haqi taxminan qanchaga o'zgargan?
A) o'zgarmagan
B) 52% ga oshgan
C) 10% ga oshgan
D) 12% ga oshgan
To'g'ri javob: C) 10% ga oshgan
✔
32. Marketing kommunikatsiyalarining barcha vositalarini yagona, izchil xabar atrofida
muvofiqlashtirish konsepsiyasi qanday ataladi?
A) Mikromarketing
B) Integratsiyalashgan marketing kommunikatsiyalari (IMC)
C) Gerilya marketingi
D) Mass-marketing
To'g'ri javob: B) Integratsiyalashgan marketing kommunikatsiyalari (IMC)
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 104

33. Yalpi talabning yalpi taklifdan oshib ketishi natijasida yuzaga keladigan inflyatsiya qanday ataladi?
A) Xarajatlar inflyatsiyasi
B) Tarkibiy inflyatsiya
C) Import qilingan deflyatsiya
D) Talab inflyatsiyasi
To'g'ri javob: D) Talab inflyatsiyasi✔
34. Iqtisodiy samaradorlikning Pareto mezoniga ko'ra holat qachon samarali hisoblanadi?
A) Davlat byudjeti profitsitga ega bo'lganda
B) Ishlab chiqarish maksimal darajada o'sganda
C) Kimningdir ahvolini yomonlashtirmay, boshqa birovning ahvolini yaxshilab bo'lmaganda
D) Daromadlar teng taqsimlanganda
To'g'ri javob: C) Kimningdir ahvolini yomonlashtirmay, boshqa birovning ahvolini yaxshilab
✔
bo'lmaganda
35. Ishlab chiqaruvchi o'z mahsulotini vositachilarsiz to'g'ridan-to'g'ri iste'molchiga sotsa, taqsimot
kanali necha darajali hisoblanadi?
A) Bir darajali
B) Nol darajali
C) Ikki darajali
D) Uch darajali
To'g'ri javob: B) Nol darajali
✔
36. Oddiy aksiya egasiga qanday huquq beradi?
A) Kompaniya mulkida ulushga egalik va odatda boshqaruvda ovoz berish huquqini
B) Belgilangan muddatda nominal qiymatni qaytarib olish huquqini
C) Kompaniya majburiyatlari bo'yicha kreditorlik huquqini
D) Kafolatlangan qat'iy foiz daromadini
To'g'ri javob: A) Kompaniya mulkida ulushga egalik va odatda boshqaruvda ovoz berish huquqini
✔
37. Nominal foiz stavkasi 15%, kutilayotgan inflyatsiya 10% bo'lsa, Fisherning aniq formulasi bo'yicha
real foiz stavkasi taxminan qancha?
A) 4,5%
B) 1,5%
C) 5,0%
D) 25,0%
To'g'ri javob: A) 4,5%
✔
38. Zararsizlik nuqtasi (natural birlikda) qanday hisoblanadi?
A) Umumiy xarajatlar / birlik foyda
B) Doimiy xarajatlar / narx
C) O'zgaruvchan xarajatlar / narx
D) Doimiy xarajatlar / (narx − birlik o'zgaruvchan xarajatlar)
To'g'ri javob: D) Doimiy xarajatlar / (narx − birlik o'zgaruvchan xarajatlar)
✔
39. Tushum 500 mln, o'zgaruvchan xarajatlar 300 mln, doimiy xarajatlar 120 mln so'm. Operatsion
leveraj darajasi (DOL) qancha?
A) 1,67
B) 4
C) 2,5
D) 0,4
To'g'ri javob: C) 2,5
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 105

40. Investitsion sikllar deb ataluvchi, taxminan 7–11 yillik o'rta sikllar kimning nomi bilan ataladi?
A) Fillips
B) Juglyar
C) Kondratyev
D) Kitchin
To'g'ri javob: B) Juglyar✔
41. Nominal ish haqi 8% oshdi, narxlar 5% oshdi. Real ish haqi taxminan qanday o'zgardi?
A) 3% kamaydi
B) Taxminan 3% oshdi
C) 8% oshdi
D) 13% oshdi
To'g'ri javob: B) Taxminan 3% oshdi
✔
42. Quyidagilardan qaysi biri sof jamoat ne'matiga eng yaqin misol?
A) Restorandagi taom
B) Pullik avtoturargoh
C) Mamlakat mudofaasi
D) Shaxsiy avtomobil
To'g'ri javob: C) Mamlakat mudofaasi
✔
43. Porterning beshta raqobat kuchi modeliga qaysi kuch kirmaydi?
A) Yangi raqobatchilar kirish tahdidi
B) O'rinbosar tovarlar tahdidi
C) Etkazib beruvchilarning bozor kuchi
D) Davlat byudjeti taqchilligi
To'g'ri javob: D) Davlat byudjeti taqchilligi
✔
44. Mehnatning ikki yoqlama xarakteri haqidagi ta'limotda aniq mehnat nimani yaratadi?
A) Pul kapitalini
B) Iste'mol qiymatini
C) Qiymatni
D) Qo'shimcha qiymatni
To'g'ri javob: B) Iste'mol qiymatini
✔
45. Majburiy zaxira normasi 20% bo'lsa (naqd pulga sizib chiqish va ortiqcha zaxiralar hisobga
olinmasa), oddiy depozit multiplikatori nechaga teng?
A) 2
B) 5
C) 0,2
D) 20
To'g'ri javob: B) 5
✔
46. Ishlab chiqaruvchi, ulgurji va chakana savdo bitta tizim sifatida muvofiqlashtirilgan (masalan, bitta
egalik ostida) taqsimot tizimi qanday ataladi?
A) An'anaviy taqsimot kanali
B) Gorizontal marketing tizimi
C) Ko'p kanalli tizim
D) Vertikal marketing tizimi
To'g'ri javob: D) Vertikal marketing tizimi
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 106

47. Lizing shartnomasi bo'yicha lizing oluvchi nimani oladi?
A) Mol-mulkdan to'lov evaziga muayyan muddat foydalanish huquqini
B) Kreditni foizsiz qaytarish huquqini
C) Lizing kompaniyasi daromadidan ulushni
D) Lizing beruvchi aksiyalarining nazorat paketini
To'g'ri javob: A) Mol-mulkdan to'lov evaziga muayyan muddat foydalanish huquqini✔
48. Yillik tushum 1 200 mln, debitorlik qarzlarining o'rtacha qoldig'i 100 mln so'm. Debitorlik qarzlari
aylanuvchanligi (marta) qancha?
A) 0,08
B) 1 100
C) 12
D) 120
To'g'ri javob: C) 12
✔
49. Ichki daromadlilik normasi (IRR) qanday ta'riflanadi?
A) Inflyatsiya darajasi
B) NPV ni nolga tenglashtiruvchi diskont stavkasi
C) Loyihaning buxgalteriya rentabelligi
D) Bank kredit stavkasi
To'g'ri javob: B) NPV ni nolga tenglashtiruvchi diskont stavkasi
✔
50. SERVQUAL modelida xizmat sifati qaysi besh o'lchov bo'yicha baholanadi?
A) Ishonchlilik, javob berish tezligi, ishonch uyg'otish, empatiya, moddiy elementlar
B) Narx, joy, mahsulot, rag'batlantirish, xodimlar
C) Brend, logotip, qadoq, rang, shior
D) Sifat, miqdor, muddat, xarajat, xavfsizlik
To'g'ri javob: A) Ishonchlilik, javob berish tezligi, ishonch uyg'otish, empatiya, moddiy elementlar
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 107

14-variant
Test topshiriqlari • bitta to'g'ri javob (har biri 2 ball)
1. Chiziqli talab egri chizig'ining qaysi nuqtasida talab birlik elastiklikka ega?
A) Narx o'qi bilan kesishgan nuqtada
B) Har bir nuqtada
C) Egri chiziqning o'rta nuqtasida
D) Miqdor o'qi bilan kesishgan nuqtada
To'g'ri javob: C) Egri chiziqning o'rta nuqtasida✔
2. Depozit sertifikati nima?
A) Bankning litsenziyasi
B) Bankka muddatli omonat qo'yilganini tasdiqlovchi va omonat summasini hamda foizni olish
huquqini beruvchi qimmatli qog'oz
C) Aksiyadorlik jamiyati ustavi
D) Mijozning kredit tarixi haqidagi ma'lumotnoma
To'g'ri javob: B) Bankka muddatli omonat qo'yilganini tasdiqlovchi va omonat summasini hamda
✔
foizni olish huquqini beruvchi qimmatli qog'oz
3. Zaxiralarning aylanish muddati 60 kun, debitorlik qarzining aylanish muddati 45 kun, kreditorlik
qarzining aylanish muddati 30 kun. Pul konversiyasi sikli qancha?
A) 45 kun
B) 75 kun
C) 105 kun
D) 135 kun
To'g'ri javob: B) 75 kun
✔
4. Raqobatli mehnat bozorida firma ishchilarni qaysi shartgacha yollaydi?
A) Umumiy mahsulot maksimal bo'lguncha
B) Mehnatning chegaraviy daromad mahsuloti ish haqiga tenglashguncha
C) Ish haqi nolga tushguncha
D) O'rtacha mahsulot maksimal bo'lguncha
To'g'ri javob: B) Mehnatning chegaraviy daromad mahsuloti ish haqiga tenglashguncha
✔
5. Bankning regulyativ kapitali 12 mlrd so'm, riskka tortilgan aktivlari 100 mlrd so'm. Kapital yetarliligi
koeffitsienti qancha?
A) 88%
B) 12%
C) 0,12%
D) 8,3%
To'g'ri javob: B) 12%
✔
6. Loyiha 100 mln so'm investitsiya talab qiladi va yillik pul oqimlari: 30, 40, 50 mln so'm. Oddiy
qoplanish muddati (payback) qancha?
A) 2,4 yil
B) 2,0 yil
C) 3,0 yil
D) 2,6 yil
To'g'ri javob: D) 2,6 yil
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 108

7. Oddiy qoplanish muddati usulining asosiy kamchiligi nima?
A) Pulning vaqt qiymatini va qoplanish muddatidan keyingi pul oqimlarini hisobga olmaydi
B) Uni hisoblash juda murakkab
C) U faqat manfiy pul oqimlari uchun qo'llanadi
D) U loyiha riskini ortiqcha hisobga oladi
To'g'ri javob: A) Pulning vaqt qiymatini va qoplanish muddatidan keyingi pul oqimlarini hisobga ✔
olmaydi
8. Portfelni diversifikatsiya qilish orqali qaysi riskni kamaytirish mumkin?
A) Tizimsiz (spetsifik) riskni
B) Inflyatsiya riskini to'liq
C) Faqat valyuta riskini
D) Tizimli (bozor) riskni
To'g'ri javob: A) Tizimsiz (spetsifik) riskni
✔
9. Ichki mehnat bozori (internal labor market) tushunchasi nimani anglatadi?
A) Firma ichida xodimlarni lavozimga ko'tarish va o'tkazish qoidalari asosidagi mehnat taqsimoti
tizimini
B) Davlat sektoridagi bandlikni
C) Mamlakat ichidagi migratsiyani
D) Norasmiy sektorni
To'g'ri javob: A) Firma ichida xodimlarni lavozimga ko'tarish va o'tkazish qoidalari asosidagi
✔
mehnat taqsimoti tizimini
10. O'rtacha mahsulot (AP) maksimal bo'lgan nuqtada chegaraviy mahsulot (MP) qanday?
A) MP maksimal
B) MP = AP
C) MP noldan kichik
D) MP = 0
To'g'ri javob: B) MP = AP
✔
11. Ish haqi oshganda almashtirish samarasi mehnat taklifiga qanday ta'sir ko'rsatadi?
A) Bo'sh vaqtni ko'paytiradi
B) Ta'sir ko'rsatmaydi
C) Bo'sh vaqtning muqobil xarajati oshgani uchun mehnat taklifini oshiradi
D) Mehnat taklifini kamaytiradi
To'g'ri javob: C) Bo'sh vaqtning muqobil xarajati oshgani uchun mehnat taklifini oshiradi
✔
12. Mukammal raqobat bozorida P = 40, TC = 100 + Q² bo'lgan firma foydasi qancha?
A) 700
B) 400
C) 200
D) 300
To'g'ri javob: D) 300
✔
13. Bank 100 mln so'm depozit oldi, majburiy zaxira normasi 20%. Oddiy pul multiplikatori nechaga
teng?
A) 5
B) 80
C) 0,2
D) 20
To'g'ri javob: A) 5
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 109

14. Kompaniya ROE ko'rsatkichi 15%, foydaning 60% ini reinvestitsiya qiladi (40% ini dividendga
to'laydi). Barqaror o'sish sur'ati qancha?
A) 6%
B) 15%
C) 9%
D) 25%
To'g'ri javob: C) 9%✔
15. Doimiy (barqaror) xarajatlarga qaysi biri kiradi?
A) Xomashyo xarajatlari
B) Ishbay ish haqi
C) Bino ijarasi
D) Elektr energiyasining texnologik sarfi
To'g'ri javob: C) Bino ijarasi
✔
16. Ish haqi fondining o'sish sur'ati mehnat unumdorligi o'sishidan uzoq muddat tez bo'lsa,
makroiqtisodiy jihatdan qanday xavf tug'iladi?
A) Deflyatsiya
B) Ishsizlikning nolga tushishi
C) Xarajatlar inflyatsiyasi
D) Eksport o'sishi
To'g'ri javob: C) Xarajatlar inflyatsiyasi
✔
17. Kompaniyaning marjinal daromadi 500 mln so'm, operatsion foydasi (EBIT) 200 mln so'm.
Operatsion leveraj darajasi (DOL) qancha?
A) 0,4
B) 300
C) 1,5
D) 2,5
To'g'ri javob: D) 2,5
✔
18. Qd = 100 − P, Qs = P − 20 bozorida birlikka 20 so'm soliq sotuvchidan undiriladi. Yangi muvozanat
miqdori qancha?
A) 40
B) 30
C) 35
D) 20
To'g'ri javob: B) 30
✔
19. Qisqa muddatda firma faoliyatini to'xtatishi kerak bo'ladigan holat qaysi?
A) Narx MC ga teng
B) Narx ATC dan yuqori
C) Narx ATC dan past, lekin AVC dan yuqori
D) Narx minimal AVC dan past
To'g'ri javob: D) Narx minimal AVC dan past
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 110

20. Bankning foiz daromadlari 100 mlrd so'm, foiz xarajatlari 60 mlrd so'm, foiz keltiruvchi aktivlari
800 mlrd so'm. Sof foiz marjasi (NIM) qancha?
A) 7,5%
B) 4,0%
C) 5,0%
D) 12,5%
To'g'ri javob: C) 5,0%✔
21. Bazel III doirasidagi likvidlikni qoplash koeffitsienti (LCR) nimani o'lchaydi?
A) Bir yillik barqaror moliyalashtirish ulushini
B) Kapitalning aktivlarga nisbatini
C) Kreditlarning depozitlarga nisbatini
D) Yuqori sifatli likvid aktivlarning 30 kunlik stress davridagi sof pul chiqimlariga nisbatini
To'g'ri javob: D) Yuqori sifatli likvid aktivlarning 30 kunlik stress davridagi sof pul chiqimlariga
✔
nisbatini
22. Yillik sotuv tushumi 730 mln so'm, debitorlik qarzlari 100 mln so'm (yil 365 kun). Debitorlik
qarzining o'rtacha undirilish muddati (DSO) qancha?
A) 7,3 kun
B) 36,5 kun
C) 100 kun
D) 50 kun
To'g'ri javob: D) 50 kun
✔
23. Foizga sezgir aktivlar 500 mlrd so'm, foizga sezgir passivlar 400 mlrd so'm. Bozor foiz stavkalari
oshsa, GAP tahliliga ko'ra bankning sof foiz daromadi qanday o'zgaradi?
A) O'zgarmaydi
B) Kamayadi, chunki GAP manfiy
C) Kamayadi, chunki GAP musbat
D) Oshadi, chunki GAP musbat
To'g'ri javob: D) Oshadi, chunki GAP musbat
✔
24. Ikki pog'onali bank tizimining pog'onalari qaysilar?
A) Investitsiya banklari va jamg'arma banklari
B) Davlat banklari va xususiy banklar
C) Milliy banklar va xorijiy banklar
D) Markaziy bank va tijorat banklari (hamda boshqa kredit tashkilotlari)
To'g'ri javob: D) Markaziy bank va tijorat banklari (hamda boshqa kredit tashkilotlari)
✔
25. Investitsiya bankining anderrayting xizmati nimani anglatadi?
A) Ipoteka kreditlarini berish
B) Aholidan omonatlar qabul qilish
C) Emitent qimmatli qog'ozlarini bozorda joylashtirishni tashkil etish va kafolatlash
D) Bank kartalarini chiqarish
To'g'ri javob: C) Emitent qimmatli qog'ozlarini bozorda joylashtirishni tashkil etish va kafolatlash
✔
26. Beveridj egri chizig'i nimani ko'rsatadi?
A) Ish haqi va inflyatsiya bog'liqligini
B) Bo'sh ish o'rinlari darajasi va ishsizlik darajasi o'rtasidagi teskari bog'liqlikni
C) Ishsizlik va YaIM uzilishini
D) Ta'lim va daromad bog'liqligini
To'g'ri javob: B) Bo'sh ish o'rinlari darajasi va ishsizlik darajasi o'rtasidagi teskari bog'liqlikni
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 111

27. Spens signal nazariyasiga ko'ra ta'lim diplomi mehnat bozorida nima vazifasini bajaradi?
A) Unumdorlikni bevosita oshiradi
B) Firmaga xos ko'nikma beradi
C) Ish beruvchiga nomzodning kuzatilmaydigan qobiliyati haqida signal beradi
D) Ish haqini davlat belgilaydi
To'g'ri javob: C) Ish beruvchiga nomzodning kuzatilmaydigan qobiliyati haqida signal beradi✔
28. Kompaniyani sotib olish asosan qarz mablag'lari hisobiga moliyalashtirilib, qarz sotib olingan
kompaniya aktivlari va pul oqimlari hisobiga qoplanadigan bitim qanday ataladi?
A) Leveraj bilan sotib olish (LBO)
B) IPO
C) Spin-off
D) Gorizontal qo'shilish
To'g'ri javob: A) Leveraj bilan sotib olish (LBO)
✔
29. Aksiya narxi 50 ming so'm, aksiyaga to'g'ri keladigan foyda (EPS) 5 ming so'm. P/E koeffitsienti
qancha?
A) 45
B) 0,1
C) 10
D) 250
To'g'ri javob: C) 10
✔
30. Bir necha bankning bitta yirik qarz oluvchiga birgalikda, bitta shartnoma asosida kredit berishi
qanday ataladi?
A) Konsorsium sug'urtasi
B) Faktoring
C) Sindikatlashgan kredit
D) Lombard krediti
To'g'ri javob: C) Sindikatlashgan kredit
✔
31. Ijtimoiy hamkorlikning uch tomoni (tripartizm) kimlardan iborat?
A) Banklar, korxonalar va davlat
B) Davlat, ish beruvchilar va xodimlar (kasaba uyushmalari)
C) Ish beruvchilar, ishchilar va iste'molchilar
D) Xalqaro tashkilotlar, davlat va banklar
To'g'ri javob: B) Davlat, ish beruvchilar va xodimlar (kasaba uyushmalari)
✔
32. Bandlik darajasi 18 mln band va 2 mln ishsiz, mehnatga layoqatli aholi 30 mln bo'lganda qancha?
A) 10%
B) 90%
C) 60%
D) 66,7%
To'g'ri javob: C) 60%
✔
33. Portfelning 60% i kutilgan daromadliligi 10% bo'lgan A aktivga, 40% i kutilgan daromadliligi 20%
bo'lgan B aktivga joylashtirilgan. Portfelning kutilgan daromadliligi qancha?
A) 30%
B) 14%
C) 16%
D) 15%
To'g'ri javob: B) 14%
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 112

34. Vaqtbay ish haqi: soatlik stavka 25 ming so'm, oyda 168 soat ishladi, mukofot 20%. Oylik ish haqi
qancha?
A) 5 040 ming so'm
B) 4 200 ming so'm
C) 4 400 ming so'm
D) 840 ming so'm
To'g'ri javob: A) 5 040 ming so'm✔
35. Ikki aktiv daromadliliklari o'rtasidagi korrelyatsiya koeffitsienti −1 ga teng bo'lsa, portfel riski
haqida qaysi fikr to'g'ri?
A) Portfel riski aktivlar risklarining yig'indisiga teng
B) Diversifikatsiya umuman risk kamaytirmaydi
C) Portfel riski har doim alohida aktivlar riskidan katta
D) Muayyan ulushlar tanlanganda portfel riskini nolga tushirish mumkin
To'g'ri javob: D) Muayyan ulushlar tanlanganda portfel riskini nolga tushirish mumkin
✔
36. Bankning likvidligi va to'lov qobiliyati (solvency) tushunchalari o'rtasidagi farq nimada?
A) Ikkala tushuncha bir xil ma'noni bildiradi
B) Likvidlik faqat valyuta operatsiyalariga taalluqli
C) Likvidlik — majburiyatlarni o'z vaqtida bajarish qobiliyati; to'lov qobiliyati — aktivlarning
majburiyatlardan umumiy oshishi
D) Likvidlik — kapital aktivlardan oshishi; to'lov qobiliyati — naqd pul mavjudligi
To'g'ri javob: C) Likvidlik — majburiyatlarni o'z vaqtida bajarish qobiliyati; to'lov qobiliyati —
✔
aktivlarning majburiyatlardan umumiy oshishi
37. Ish qidirish nazariyasiga (search theory) ko'ra, ishsizlik nafaqalarining saxiyligi oshsa, nima
kuzatilishi kutiladi?
A) Rezervatsion ish haqi pasayadi
B) Rezervatsion ish haqi oshib, ish qidirish davri uzayishi mumkin
C) Friksion ishsizlik yo'qoladi
D) Ish qidirish davri qisqaradi
To'g'ri javob: B) Rezervatsion ish haqi oshib, ish qidirish davri uzayishi mumkin
✔
38. Monopolist uchun talab elastikligi |E| = 4 bo'lsa, Lerner indeksi qancha?
A) 0,75
B) 4
C) 0,5
D) 0,25
To'g'ri javob: D) 0,25
✔
39. Bankda 1000 mln so'm depozit bor, majburiy zaxira normasi 10%, bankning markaziy bankdagi va
kassadagi umumiy zaxiralari 150 mln so'm. Bankning ortiqcha zaxirasi qancha?
A) 15 mln so'm
B) 150 mln so'm
C) 100 mln so'm
D) 50 mln so'm
To'g'ri javob: D) 50 mln so'm
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 113

40. Qd = 120 − 3P, Qs = 2P − 30. Muvozanat miqdorni toping.
A) 40
B) 50
C) 60
D) 30
To'g'ri javob: D) 30✔
41. Bank kafolati qanday majburiyatni anglatadi?
A) Bankning tovarni yetkazib berish majburiyati
B) Prinsipal majburiyatini bajarmasa, bankning benefitsiarga belgilangan summani to'lash
majburiyati
C) Bankning mijoz aksiyalarini sotib olish majburiyati
D) Bankning mijoz depozitiga yuqori foiz to'lash majburiyati
To'g'ri javob: B) Prinsipal majburiyatini bajarmasa, bankning benefitsiarga belgilangan summani
✔
to'lash majburiyati
42. Kompaniyaning soliqdan keyingi operatsion foydasi (NOPAT) 150 mln so'm, investitsiya qilingan
kapitali 1000 mln so'm, WACC 10%. Iqtisodiy qo'shilgan qiymat (EVA) qancha?
A) 100 mln so'm
B) 50 mln so'm
C) 150 mln so'm
D) 15 mln so'm
To'g'ri javob: B) 50 mln so'm
✔
43. Neoklassik modelda individual mehnat taklifi egri chizig'i yuqori ish haqi darajalarida orqaga
egilishining sababi nima?
A) Soliqlarning pasayishi
B) Mehnatga talabning kamayishi
C) Almashtirish samarasining kuchayishi
D) Daromad samarasining almashtirish samarasidan ustun kelishi
To'g'ri javob: D) Daromad samarasining almashtirish samarasidan ustun kelishi
✔
44. Talab egri chizig'ining o'ngga siljishiga nima sabab bo'ladi?
A) Tovarning o'z narxi pasayishi
B) To'ldiruvchi tovar narxining oshishi
C) Tovarning o'z narxi oshishi
D) Normal tovar uchun iste'molchilar daromadining oshishi
To'g'ri javob: D) Normal tovar uchun iste'molchilar daromadining oshishi
✔
45. Ishchining chegaraviy mahsuloti 10 birlik, mahsulot narxi 3 ming so'm, bozor ish haqi 25 ming
so'm. Raqobatli firma bu ishchini yollashi kerakmi?
A) Yo'q, chunki MRP ish haqidan past
B) Ha, chunki MRP (30 ming) ish haqidan yuqori
C) Faqat ish haqi 35 ming bo'lsa
D) Aniqlab bo'lmaydi
To'g'ri javob: B) Ha, chunki MRP (30 ming) ish haqidan yuqori
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 114

46. Agar talab narx bo'yicha noelastik bo'lsa (|E| < 1), narx oshganda sotuvchining umumiy tushumi
qanday o'zgaradi?
A) O'zgarmaydi
B) Avval kamayib, so'ng oshadi
C) Oshadi
D) Kamayadi
To'g'ri javob: C) Oshadi✔
47. Iste'molchining daromadi ikki marta oshsa va ikkala tovar narxi ham ikki marta oshsa, byudjet
chizig'i qanday o'zgaradi?
A) Parallel ravishda o'ngga siljiydi
B) O'zgarmaydi
C) Qiyaligi ortadi
D) Parallel ravishda chapga siljiydi
To'g'ri javob: B) O'zgarmaydi
✔
48. Bank spredi (marjasi) deganda odatda nima tushuniladi?
A) Bankning soliqqa tortiladigan foydasi
B) Kreditlar bo'yicha olinadigan va depozitlar bo'yicha to'lanadigan foiz stavkalari o'rtasidagi farq
C) Kapitalning aktivlarga nisbati
D) Bank aksiyalarining nominal va bozor narxi farqi
To'g'ri javob: B) Kreditlar bo'yicha olinadigan va depozitlar bo'yicha to'lanadigan foiz stavkalari
✔
o'rtasidagi farq
49. Real ish haqi indeksi: nominal ish haqi indeksi 1,15, narx indeksi 1,10. Real ish haqi indeksi
qancha?
A) 1,045
B) 1,05
C) 0,957
D) 1,265
To'g'ri javob: A) 1,045
✔
50. Samarali bozor gipotezasining yarim kuchli shakli to'g'ri bo'lsa, qaysi tahlil usuli bilan muntazam
ravishda bozordan yuqori daromad olish mumkin emas?
A) Insayder ma'lumotlardan foydalanish
B) Hech qanday usul bilan, hatto insayder ma'lumot bilan ham
C) Ommaviy hisobotlarni fundamental tahlil qilish
D) Faqat noqonuniy manipulyatsiya
To'g'ri javob: C) Ommaviy hisobotlarni fundamental tahlil qilish
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 115

15-variant
Test topshiriqlari • bitta to'g'ri javob (har biri 2 ball)
1. Rasmiy kurs 1 $ = 12 000 so'mdan 1 $ = 11 000 so'mga o'zgardi. Bu nimani anglatadi?
A) Dollar qimmatlashdi
B) So'm qadri oshdi (appresiatsiya)
C) So'm qadrsizlandi
D) Kurs o'zgarishi so'mning qiymatiga ta'sir qilmaydi
To'g'ri javob: B) So'm qadri oshdi (appresiatsiya)✔
2. Kapitalning mamlakatdan noqonuniy yoki iqtisodiy noaniqlik sababli ommaviy ravishda chet elga
chiqib ketishi qanday ataladi?
A) Sterilizatsiya
B) Kapitalning qochishi (capital flight)
C) To'g'ridan-to'g'ri investitsiya
D) Reeksport
To'g'ri javob: B) Kapitalning qochishi (capital flight)
✔
3. Uskunaning boshlang'ich qiymati 110 mln so'm, tugatish qiymati 10 mln so'm, foydali xizmat
muddati 5 yil. To'g'ri chiziqli usulda yillik amortizatsiya qancha?
A) 22 mln so'm
B) 24 mln so'm
C) 18 mln so'm
D) 20 mln so'm
To'g'ri javob: D) 20 mln so'm
✔
4. Tovarni eksport bozorida uning ichki bozordagi odatiy qiymatidan past narxda sotish qanday
ataladi?
A) Reeksport
B) Kartel kelishuvi
C) Subsidiyalash
D) Demping
To'g'ri javob: D) Demping
✔
5. Buxgalteriya hisobining asosiy (balans) tenglamasi qaysi?
A) Aktivlar = Majburiyatlar + Xususiy kapital
B) Aktivlar = Daromadlar − Xarajatlar
C) Majburiyatlar = Aktivlar + Kapital
D) Kapital = Aktivlar + Majburiyatlar
To'g'ri javob: A) Aktivlar = Majburiyatlar + Xususiy kapital
✔
6. Majburiy zaxira normasi 10% bo'lsa, oddiy pul (depozit) multiplikatori qancha?
A) 1,1
B) 10
C) 100
D) 0,1
To'g'ri javob: B) 10
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 116

7. «Imkonsiz uchlik» (trilemma) ga ko'ra mamlakat bir vaqtning o'zida qaysi uch maqsadning faqat
ikkitasiga erisha oladi?
A) Byudjet profitsiti, savdo profitsiti, yuqori zaxiralar
B) Qat'iy valyuta kursi, kapitalning erkin harakati, mustaqil pul-kredit siyosati
C) Past inflyatsiya, past ishsizlik, yuqori o'sish
D) Erkin savdo, past bojlar, yuqori eksport
To'g'ri javob: B) Qat'iy valyuta kursi, kapitalning erkin harakati, mustaqil pul-kredit siyosati✔
8. To'lov balansining asosiy uch hisobi qaysilar?
A) Savdo, xizmatlar va investitsiyalar hisobi
B) Davlat, xususiy va bank sektori hisobi
C) Eksport, import va zaxiralar hisobi
D) Joriy operatsiyalar hisobi, kapital hisobi va moliyaviy hisob
To'g'ri javob: D) Joriy operatsiyalar hisobi, kapital hisobi va moliyaviy hisob
✔
9. Audit riski modelining qaysi komponentini auditor o'z protseduralarining xususiyati, muddati va
hajmini o'zgartirish orqali bevosita boshqaradi?
A) Aniqlamaslik riskini
B) Nazorat riskini
C) Biznes riskini
D) Ajralmas riskni
To'g'ri javob: A) Aniqlamaslik riskini
✔
10. Rejalashtirilgan sotuv hajmi 8000 dona, zararsizlik nuqtasi 5000 dona. Moliyaviy xavfsizlik zaxirasi
(margin of safety) necha foiz?
A) 62,5%
B) 30%
C) 37,5%
D) 60%
To'g'ri javob: C) 37,5%
✔
11. Adam Smit tomonidan ilgari surilgan soliq solish tamoyillari qaysilar?
A) Adolatlilik, aniqlik, qulaylik va tejamkorlik
B) Progressivlik, regressivlik, proporsionallik va neytrallik
C) Emissiya, kredit, sug'urta va investitsiya
D) Markazlashuv, unifikatsiya, avtomatlashtirish va nazorat
To'g'ri javob: A) Adolatlilik, aniqlik, qulaylik va tejamkorlik
✔
12. Fillips egri chizig'i (qisqa muddatli) dastlabki talqinda nimani ko'rsatadi?
A) Ishsizlik va YaIM o'rtasidagi to'g'ri bog'liqlikni
B) Foiz va inflyatsiya bog'liqligini
C) Eksport va valyuta kursi bog'liqligini
D) Inflyatsiya va ishsizlik o'rtasidagi teskari bog'liqlikni
To'g'ri javob: D) Inflyatsiya va ishsizlik o'rtasidagi teskari bog'liqlikni
✔
13. Kichik ochiq iqtisodiyotda import tovariga boj joriy etilsa, qaysi natija kuzatiladi?
A) Import hajmi oshadi
B) Ichki narx pasayadi, iste'mol oshadi
C) Ichki narx oshadi, iste'molchi ortiqchaligi kamayadi, sof samaradorlik yo'qotishi yuzaga keladi
D) Mahalliy ishlab chiqarish kamayadi
To'g'ri javob: C) Ichki narx oshadi, iste'molchi ortiqchaligi kamayadi, sof samaradorlik yo'qotishi
✔
yuzaga keladi
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 117

14. Gorizontal adolat tamoyili nimani anglatadi?
A) Teng iqtisodiy holatdagi shaxslar teng soliq to'laydi
B) Faqat iste'mol soliqqa tortiladi
C) Boylar ko'proq to'laydi
D) Soliqni davlat xizmatidan foydalanganlar to'laydi
To'g'ri javob: A) Teng iqtisodiy holatdagi shaxslar teng soliq to'laydi✔
15. Auditor yetarli va tegishli audit dalillarini ololmasa va buning mumkin bo'lgan ta'siri muhim
hamda keng tarqalgan bo'lsa, qanday xulosa beriladi?
A) Fikr bildirishdan voz kechish
B) Modifikatsiyalanmagan fikr
C) Shartli fikr «zaxira bilan»
D) Salbiy fikr
To'g'ri javob: A) Fikr bildirishdan voz kechish
✔
16. Tibu (Tiebout) gipotezasiga ko'ra, mahalliy davlat ne'matlarining samarali ta'minlanishiga nima
yordam beradi?
A) Aholining o'ziga mos soliq-xizmat kombinatsiyasi bo'lgan hududga erkin ko'chishi («oyoqlar bilan
ovoz berish»)
B) Markazlashtirilgan rejalashtirish
C) Mahalliy soliqlarni bekor qilish
D) Hududlar o'rtasidagi ko'chishni taqiqlash
To'g'ri javob: A) Aholining o'ziga mos soliq-xizmat kombinatsiyasi bo'lgan hududga erkin ko'chishi
✔
(«oyoqlar bilan ovoz berish»)
17. Transfert narxlarni nazorat qilishning asosiy tamoyili qaysi?
A) Har doim eng past narx
B) «Qo'l uzunligi» (arm's length) tamoyili — o'zaro bog'liq bo'lmagan tomonlar narxiga moslik
C) Faqat tannarx bo'yicha narx
D) Narxni davlat belgilashi
To'g'ri javob: B) «Qo'l uzunligi» (arm's length) tamoyili — o'zaro bog'liq bo'lmagan tomonlar
✔
narxiga moslik
18. Narxlar o'sib borayotgan sharoitda FIFO usuli o'rtacha tannarx usuliga nisbatan odatda qanday
natija beradi?
A) Sotilgan mahsulot tannarxi past, foyda va zaxira qoldig'i yuqoriroq
B) Zaxira qoldig'i pastroq, foyda yuqoriroq
C) Foyda va zaxira qoldig'i bir xil bo'ladi
D) Sotilgan mahsulot tannarxi yuqori, foyda pastroq
To'g'ri javob: A) Sotilgan mahsulot tannarxi past, foyda va zaxira qoldig'i yuqoriroq
✔
19. Mandell-Fleming modelida suzuvchi valyuta kursi va kapitalning erkin harakatida qaysi siyosat
samaraliroq?
A) Fiskal siyosat
B) Pul-kredit siyosati
C) Savdo cheklovlari
D) Daromadlar siyosati
To'g'ri javob: B) Pul-kredit siyosati
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 118

20. INI o'tgan yilda 150, joriy yilda 165. Yillik inflyatsiya darajasi qancha?
A) 10%
B) 15%
C) 65%
D) 9,1%
To'g'ri javob: A) 10%✔
21. Xorijiy kompaniyaning O'zbekistonda zavod qurishi (to'g'ridan-to'g'ri xorijiy investitsiya) to'lov
balansining qaysi hisobida qayd etiladi?
A) Moliyaviy hisobda
B) Ikkilamchi daromadlar hisobida
C) Savdo balansida
D) Joriy hisobda
To'g'ri javob: A) Moliyaviy hisobda
✔
22. Markaziy bankning ekspansion pul-kredit siyosatiga qaysi chora kiradi?
A) Davlat obligatsiyalarini sotish
B) Asosiy stavkani oshirish
C) Ochiq bozorda davlat qimmatli qog'ozlarini sotib olish
D) Majburiy zaxira normasini oshirish
To'g'ri javob: C) Ochiq bozorda davlat qimmatli qog'ozlarini sotib olish
✔
23. E — 1 birlik xorijiy valyutaning milliy valyutadagi narxi, P — ichki narxlar darajasi, P* — xorijiy
narxlar darajasi bo'lsa, real valyuta kursi qanday hisoblanadi?
A) E ni xorijiy narxlarga ko'paytirib, ichki narxlarga bo'lish
B) E ga ichki narxlarni qo'shib, xorijiy narxlarni ayirish
C) E ni ichki va xorijiy narxlar ko'paytmasiga bo'lish
D) E ni ichki narxlarga ko'paytirib, xorijiy narxlarga bo'lish
To'g'ri javob: A) E ni xorijiy narxlarga ko'paytirib, ichki narxlarga bo'lish
✔
24. QQSdan ozod etish va nol stavka o'rtasidagi asosiy farq nimada?
A) Nol stavka faqat jismoniy shaxslarga qo'llanadi
B) Nol stavkada kirish QQSini hisobga olish (qaytarish) huquqi saqlanadi, ozod etishda esa odatda
yo'q
C) Farq yo'q
D) Ozod etishda kirish QQSi qaytariladi
To'g'ri javob: B) Nol stavkada kirish QQSini hisobga olish (qaytarish) huquqi saqlanadi, ozod
✔
etishda esa odatda yo'q
25. Talab inflyatsiyasi (demand-pull) nima sababli yuzaga keladi?
A) Yalpi talabning yalpi taklifdan tez o'sishi
B) Neft narxining keskin oshishi
C) Ish haqining unumdorlikdan tez o'sishi
D) Hosilning yomon bo'lishi
To'g'ri javob: A) Yalpi talabning yalpi taklifdan tez o'sishi
✔
26. Egri (bilvosita) soliqning xususiyati nimada?
A) U tovar narxiga qo'shiladi va yuki asosan iste'molchiga o'tadi
B) U faqat yuridik shaxslar foydasiga solinadi
C) U to'g'ridan-to'g'ri daromaddan ushlab qolinadi
D) U faqat mulkka solinadi
To'g'ri javob: A) U tovar narxiga qo'shiladi va yuki asosan iste'molchiga o'tadi
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 119

27. C = 50 + 0,8(Y − T), I = 100, G = 150, T = 100. Muvozanat daromad qancha?
A) 700
B) 1 100
C) 1 500
D) 1 000
To'g'ri javob: B) 1 100✔
28. Sanitariya va fitosanitariya standartlari, texnik reglamentlar va litsenziyalash talablari qanday
savdo cheklovlari guruhiga kiradi?
A) Spetsifik bojlar
B) Notarif to'siqlar
C) Eksport subsidiyalari
D) Advalor bojlar
To'g'ri javob: B) Notarif to'siqlar
✔
29. IAS 37 bo'yicha resurslar chiqib ketishi mumkin, lekin ehtimoli yuqori bo'lmagan shartli
majburiyat qanday aks ettiriladi?
A) Tan olinmaydi, izohlarda ochib beriladi (ehtimoli juda kam bo'lmasa)
B) Kapitaldan chegiriladi
C) Xarajat sifatida darhol tan olinadi
D) Balansda majburiyat sifatida tan olinadi
To'g'ri javob: A) Tan olinmaydi, izohlarda ochib beriladi (ehtimoli juda kam bo'lmasa)
✔
30. Aylanma qaydnoma (trial balance) tuzishning asosiy maqsadi nima?
A) Korxona soliq majburiyatini hisoblash
B) Pul oqimlarini prognoz qilish
C) Debet va kredit aylanmalari hamda qoldiqlarining tengligini tekshirish
D) Auditor fikrini shakllantirish
To'g'ri javob: C) Debet va kredit aylanmalari hamda qoldiqlarining tengligini tekshirish
✔
31. Ikki yoqlama soliq solishning oldini olish bo'yicha xalqaro shartnomalarning asosiy maqsadi nima?
A) Valyuta kursini belgilash
B) Davlatlar o'rtasida savdoni taqiqlash
C) Soliq stavkalarini oshirish
D) Bir daromadga ikki davlatda soliq solinishini bartaraf etish yoki yumshatish
To'g'ri javob: D) Bir daromadga ikki davlatda soliq solinishini bartaraf etish yoki yumshatish
✔
32. CBDC tushunchasi nimani anglatadi?
A) Bank kartalari protsessing markazini
B) Tijorat banklari chiqargan bonus ballarini
C) Kriptobirjalar reytingini
D) Markaziy bankning raqamli valyutasini
To'g'ri javob: D) Markaziy bankning raqamli valyutasini
✔
33. M. Porterning milliy raqobat ustunligi «olmos» modeliga quyidagilardan qaysi biri KIRMAYDI?
A) Omil sharoitlari
B) Talab sharoitlari
C) Valyuta kursining qat'iy belgilanganligi
D) Turdosh va qo'llab-quvvatlovchi tarmoqlar
To'g'ri javob: C) Valyuta kursining qat'iy belgilanganligi
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 120

34. Avvalgi savoldagi shartlarda (100 dona × 10, 100 dona × 12 ming so'm, 150 dona sotilgan) davriy
o'rtacha tortilgan tannarx usulida sotilgan tovarlar tannarxi qancha?
A) 1650 ming so'm
B) 1700 ming so'm
C) 1600 ming so'm
D) 1500 ming so'm
To'g'ri javob: A) 1650 ming so'm✔
35. «Soliq xarajatlari» (tax expenditures) deganda nima tushuniladi?
A) Soliq tushumlarining xarajatlarga yo'naltirilishi
B) Soliq organlari faoliyati xarajatlari
C) Soliq to'lovchilarning maslahatchi xarajatlari
D) Soliq imtiyozlari natijasida byudjetning yo'qotgan daromadlari
To'g'ri javob: D) Soliq imtiyozlari natijasida byudjetning yo'qotgan daromadlari
✔
36. Medianali saylovchi teoremasi nimani bildiradi?
A) Har doim minimal xarajat tanlanadi
B) Ko'pchilik ovoz berish tizimida (bir o'lchovli, bir cho'qqili afzalliklarda) natija medianali saylovchi
afzalligiga mos keladi
C) Siyosatchilar faqat boy saylovchilarga yo'naltiriladi
D) Saylovlar iqtisodiyotga ta'sir qilmaydi
To'g'ri javob: B) Ko'pchilik ovoz berish tizimida (bir o'lchovli, bir cho'qqili afzalliklarda) natija
✔
medianali saylovchi afzalligiga mos keladi
37. Soliqdan bo'yin tovlash (tax evasion) va soliqni rejalashtirish (tax avoidance) o'rtasidagi farq
nimada?
A) Farq yo'q
B) Rejalashtirish noqonuniy, bo'yin tovlash qonuniy
C) Bo'yin tovlash noqonuniy, soliqni rejalashtirish esa qonun doirasida soliqni kamaytirish
D) Ikkalasi faqat yuridik shaxslarga tegishli
To'g'ri javob: C) Bo'yin tovlash noqonuniy, soliqni rejalashtirish esa qonun doirasida soliqni
✔
kamaytirish
38. Kutilmagan inflyatsiya progressiv soliq shkalasi indeksatsiya qilinmagan sharoitda qanday ta'sir
ko'rsatadi?
A) Real soliq yuki kamayadi
B) Soliq tushumlari kamayadi
C) Soliq to'lovchilar yuqori stavkali guruhlarga o'tib, real soliq yuki oshadi («bracket creep»)
D) Ta'sir qilmaydi
To'g'ri javob: C) Soliq to'lovchilar yuqori stavkali guruhlarga o'tib, real soliq yuki oshadi («bracket
✔
creep»)
39. IS egri chizig'i nimani ifodalaydi?
A) To'lov balansi muvozanatini
B) Pul bozori muvozanatini
C) Tovarlar bozori muvozanatini ta'minlovchi foiz va daromad kombinatsiyalarini
D) Mehnat bozori muvozanatini
To'g'ri javob: C) Tovarlar bozori muvozanatini ta'minlovchi foiz va daromad kombinatsiyalarini
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 121

40. IAS 16 ga ko'ra asosiy vositalarni tan olgandan keyin baholashda qaysi modellardan foydalanish
mumkin?
A) Boshlang'ich qiymat modeli yoki qayta baholash modeli
B) Faqat tarixiy qiymat modeli
C) Faqat diskontlangan pul oqimlari modeli
D) Bozor qiymati va tugatish qiymati modeli
To'g'ri javob: A) Boshlang'ich qiymat modeli yoki qayta baholash modeli✔
41. Spot kurs 1 $ = 12 000 so'm, so'mdagi yillik foiz stavkasi 14%, dollardagi stavka 4%. Qoplangan foiz
pariteti bo'yicha bir yillik forvard kurs taxminan qancha?
A) 1 $ ≈ 12 480 so'm
B) 1 $ ≈ 10 947 so'm
C) 1 $ ≈ 13 154 so'm
D) 1 $ ≈ 13 680 so'm
To'g'ri javob: C) 1 $ ≈ 13 154 so'm
✔
42. Bandlar 9 mln, ishsizlar 1 mln kishi. Ishsizlik darajasi qancha?
A) 10%
B) 9%
C) 1%
D) 11,1%
To'g'ri javob: A) 10%
✔
43. Korxona bankdan qisqa muddatli kredit olib, mablag' hisob-kitob schyotiga tushdi. Bu operatsiya
balansga qanday ta'sir qiladi?
A) Aktivlar oshadi, kapital kamayadi
B) Faqat aktivlar ichida o'zgarish bo'ladi
C) Aktivlar va majburiyatlar bir xil summaga oshadi
D) Majburiyatlar oshadi, kapital kamayadi
To'g'ri javob: C) Aktivlar va majburiyatlar bir xil summaga oshadi
✔
44. Auditorning mustaqilligiga quyidagi holatlardan qaysi biri eng ko'p tahdid soladi?
A) Auditorlik tashkilotining boshqa mijozlari ko'pligi
B) Ichki auditorlar bilan uchrashuv o'tkazish
C) Auditor mijozning buxgalteriya hisobini yuritishi va keyin shu hisobotni audit qilishi
D) Audit rejasini oldindan tuzish
To'g'ri javob: C) Auditor mijozning buxgalteriya hisobini yuritishi va keyin shu hisobotni audit
✔
qilishi
45. Fridman va Felps tanqidiga ko'ra, uzoq muddatli Fillips egri chizig'i qanday ko'rinishga ega?
A) Yuqoriga qiya
B) Pastga qiya
C) Gorizontal
D) Tabiiy ishsizlik darajasida vertikal
To'g'ri javob: D) Tabiiy ishsizlik darajasida vertikal
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 122

46. Majburiy zaxira normasi 20%. Bankka 1 000 yangi depozit kelsa, bank tizimi maksimal qancha
qo'shimcha kredit bera oladi?
A) 200
B) 1 000
C) 5 000
D) 4 000
To'g'ri javob: D) 4 000✔
47. Xeksher–Olin nazariyasiga ko'ra mamlakat qaysi tovarlarni eksport qiladi?
A) O'zida nisbatan mo'l bo'lgan ishlab chiqarish omilini intensiv ishlatadigan tovarlarni
B) Davlat subsidiya beradigan tovarlarni
C) Ichki talab eng yuqori bo'lgan tovarlarni
D) Texnologik jihatdan eng murakkab tovarlarni
To'g'ri javob: A) O'zida nisbatan mo'l bo'lgan ishlab chiqarish omilini intensiv ishlatadigan
✔
tovarlarni
48. Bir martalik (paushal, lump-sum) soliqning nazariy afzalligi nimada?
A) U eng adolatli soliq
B) U inflyatsiyani pasaytiradi
C) U progressiv
D) U iqtisodiy tanlovlarni buzmaydi va o'lik yuk yaratmaydi
To'g'ri javob: D) U iqtisodiy tanlovlarni buzmaydi va o'lik yuk yaratmaydi
✔
49. Yangi tashkil etilgan mahalliy tarmoqni raqobatbardosh bo'lgunga qadar vaqtincha himoya qilish
zarurligi haqidagi dalil qanday ataladi?
A) Savdo shartlari dalili
B) Milliy xavfsizlik dalili
C) Antidemping dalili
D) «Yosh tarmoqlar» (infant industry) dalili
To'g'ri javob: D) «Yosh tarmoqlar» (infant industry) dalili
✔
50. Fisher effektiga ko'ra nominal foiz stavkasi qanday aniqlanadi (taxminan)?
A) Real stavka plyus kutilayotgan inflyatsiya
B) Inflyatsiya minus real stavka
C) Real stavka minus kutilayotgan inflyatsiya
D) Real stavkaning inflyatsiyaga nisbati
To'g'ri javob: A) Real stavka plyus kutilayotgan inflyatsiya
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 123

16-variant
Test topshiriqlari • bitta to'g'ri javob (har biri 2 ball)
1. Ekspertlarning anonim tarzda bir necha tur so'rov orqali fikrlarini yaqinlashtirishga asoslangan
prognozlash usuli qaysi?
A) Ssenariy usuli
B) Nominal guruh usuli
C) Aqliy hujum
D) Delfi usuli
To'g'ri javob: D) Delfi usuli✔
2. A. Smit «ko'rinmas qo'l» metaforasi orqali nimani ifodalagan?
A) Monopoliyalar hukmronligini
B) Markaziy bank siyosatini
C) Shaxsiy manfaatga intilish bozor orqali jamiyat farovonligiga xizmat qilishini
D) Davlat tomonidan yashirin boshqaruvni
To'g'ri javob: C) Shaxsiy manfaatga intilish bozor orqali jamiyat farovonligiga xizmat qilishini
✔
3. Vaqt qatori statsionar deyiladi, agar:
A) Uning o'rtachasi, dispersiyasi va kovariatsiyalari vaqtga bog'liq bo'lmasa
B) U faqat musbat qiymatlar olsa
C) Uning qiymatlari doimiy bo'lsa
D) U doimo o'sib borsa
To'g'ri javob: A) Uning o'rtachasi, dispersiyasi va kovariatsiyalari vaqtga bog'liq bo'lmasa
✔
4. Startap ekotizimida «yunikorn» (unicorn) deb qanday kompaniyaga aytiladi?
A) Birjada 10 yildan ortiq savdo qilinayotgan kompaniyaga
B) Bozor baholashi 1 mlrd $ dan oshgan xususiy startapga
C) Zararsiz ishlayotgan har qanday kichik biznesga
D) Faqat davlat mablag'lari hisobiga moliyalangan kompaniyaga
To'g'ri javob: B) Bozor baholashi 1 mlrd $ dan oshgan xususiy startapga
✔
5. Kuchli tarmoq effektlari va miqyos samarasi tufayli raqamli bozorlarda bir yoki ikki platformaning
bozorning katta qismini egallashi qanday ataladi?
A) Monopolistik raqobat
B) «G'olib bozorni to'liq egallaydi» (winner-takes-all) effekti
C) Bozor fragmentatsiyasi
D) Mukammal raqobat
To'g'ri javob: B) «G'olib bozorni to'liq egallaydi» (winner-takes-all) effekti
✔
6. Tashkilot faqat aksiyadorlar emas, balki xodimlar, mijozlar, yetkazib beruvchilar va jamiyat
manfaatlarini ham hisobga olishi kerakligini asoslovchi nazariya kimning nomi bilan bog'liq?
A) R. E. Friman
B) M. Fridman
C) A. Fayol
D) F. Teylor
To'g'ri javob: A) R. E. Friman
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 124

7. Qat'iy ierarxiya, rasmiy qoidalar va shaxssiz munosabatlarga asoslangan «ideal byurokratiya»
modelini kim ishlab chiqqan?
A) M. Veber
B) G. Mintsberg
C) E. Meyo
D) A. Maslou
To'g'ri javob: A) M. Veber✔
8. Oy boshida 1000 ta obunachi bo'lgan servisdan oy davomida 50 tasi obunani bekor qildi. Oylik
churn (mijoz yo'qotish) darajasi qancha?
A) 50%
B) 5%
C) 0,5%
D) 95%
To'g'ri javob: B) 5%
✔
9. «Tejamkor ishlab chiqarish» (Lean) konsepsiyasining asosiy g'oyasi nima?
A) Asosiy jarayonlarni to'liq autsorsingga berish
B) Qiymat yaratmaydigan isroflarni (muda) bartaraf etish
C) Ishlab chiqarish hajmini har qanday narxda oshirish
D) Zaxiralarni maksimal darajada ko'paytirish
To'g'ri javob: B) Qiymat yaratmaydigan isroflarni (muda) bartaraf etish
✔
10. Jini koeffitsienti 0 ga teng bo'lsa, bu nimani bildiradi?
A) Daromadlarning mutlaq teng taqsimlanishini
B) Daromadlarning yuqori konsentratsiyasini
C) Mutlaq tengsizlikni
D) Aholining yarmi daromadsizligini
To'g'ri javob: A) Daromadlarning mutlaq teng taqsimlanishini
✔
11. A loyihasi 60% ehtimol bilan 100 mln so'm foyda, 40% ehtimol bilan 20 mln so'm zarar keltiradi.
Uning kutilayotgan qiymati qancha?
A) 68 mln so'm
B) 60 mln so'm
C) 80 mln so'm
D) 52 mln so'm
To'g'ri javob: D) 52 mln so'm
✔
12. Mahsulot ishlab chiqarish 2023 yilda 200, 2024 yilda 230 ming tonna. O'sish sur'ati (%) qancha?
A) 87%
B) 30%
C) 15%
D) 115%
To'g'ri javob: D) 115%
✔
13. D. Makgregorning «Y nazariyasi» xodimlar haqida qanday taxminga asoslanadi?
A) Xodimlar mas'uliyatdan qochadi
B) Xodimlar faqat moddiy rag'batga javob beradi
C) Xodimlar o'z-o'zini boshqarishga va mas'uliyatni o'z zimmasiga olishga qodir
D) Xodimlar mehnatni yoqtirmaydi va qattiq nazoratga muhtoj
To'g'ri javob: C) Xodimlar o'z-o'zini boshqarishga va mas'uliyatni o'z zimmasiga olishga qodir
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 125

20. Kontekstli reklama kampaniyasiga 2 mln so'm sarflandi va 4 000 marta bosish (klik) olindi. Bir klik
narxi (CPC) qancha?
A) 500 so'm
B) 8 000 so'm
C) 50 so'm
D) 2 000 so'm
To'g'ri javob: A) 500 so'm✔
21. K. Marksning «Kapital» asarining birinchi jildi qachon nashr etilgan?
A) 1776 yil
B) 1848 yil
C) 1867 yil
D) 1890 yil
To'g'ri javob: C) 1867 yil
✔
22. Iste'molchi uchun MUx = 30, Px = 10, MUy = 20, Py = 5. Foydalilikni oshirish uchun u nima qilishi
kerak?
A) Hech narsani o'zgartirmaslik
B) Y ni ko'proq, X ni kamroq sotib olish
C) Ikkala tovarni teng kamaytirish
D) X ni ko'proq, Y ni kamroq sotib olish
To'g'ri javob: B) Y ni ko'proq, X ni kamroq sotib olish
✔
23. G. Saymonning «cheklangan ratsionallik» konsepsiyasiga ko'ra rahbarlar qanday qaror qabul
qiladi?
A) Faqat guruh ovozi bilan qaror qabul qiladi
B) Maqbul darajada qoniqarli birinchi variantni tanlaydi
C) Qarorlarni faqat tasodifiy tanlaydi
D) Har doim mavjud muqobillarni to'liq tahlil qilib optimalini tanlaydi
To'g'ri javob: B) Maqbul darajada qoniqarli birinchi variantni tanlaydi
✔
24. Juft chiziqli regressiyada r = 0,8 bo'lsa, determinatsiya koeffitsienti R² qancha?
A) 0,64
B) 0,89
C) 0,8
D) 0,4
To'g'ri javob: A) 0,64
✔
25. Biznes-jarayonlarni keskin samaradorlik oshishiga erishish maqsadida tubdan qayta loyihalash
(Hammer va Champy) qanday ataladi?
A) Biznes-jarayonlar reinjiniringi
B) Diversifikatsiya
C) Benchmarking
D) Kaizen
To'g'ri javob: A) Biznes-jarayonlar reinjiniringi
✔
26. Abu Nasr Forobiyning iqtisodiy qarashlari qaysi asarida aks etgan?
A) «Boburnoma»
B) «Fozil odamlar shahri aholisining qarashlari»
C) «Qutadg'u bilig»
D) «Qobusnoma»
To'g'ri javob: B) «Fozil odamlar shahri aholisining qarashlari»
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 127

27. cov(x, y) = 20, var(x) = 4, = 5, ȳ = 30. Regressiya tenglamasi y = a + bx dagi a qancha?x̄
A) 5
B) 30
C) 10
D) 25
To'g'ri javob: A) 5
✔
28. «Maqsadlar bo'yicha boshqaruv» (MBO) konsepsiyasini ilgari surgan olim kim?
A) M. Porter
B) F. Kotler
C) G. Mintsberg
D) P. Druker
To'g'ri javob: D) P. Druker
✔
29. Platformaning bir tomondagi foydalanuvchilarini (masalan, xaridorlarni) jalb qilish uchun ularga
xizmatni bepul yoki subsidiyalangan narxda taqdim etib, daromadni boshqa tomondan (sotuvchilar
yoki reklama beruvchilardan) olishi nima bilan izohlanadi?
A) Soliq imtiyozlari
B) Monopoliyaga qarshi qonunchilik talabi
C) Raqamli tovarlarning yuqori chegaraviy xarajati
D) Tomonlar o'rtasidagi bilvosita tarmoq effektlari va narx tuzilmasining assimetriyasi
To'g'ri javob: D) Tomonlar o'rtasidagi bilvosita tarmoq effektlari va narx tuzilmasining
✔
assimetriyasi
30. Darbin-Uotson statistikasi 2 ga yaqin bo'lsa, bu nimani ko'rsatadi?
A) Birinchi tartibli avtokorrelyatsiya yo'qligini
B) Kuchli musbat avtokorrelyatsiyani
C) Geteroskedastiklikni
D) Kuchli manfiy avtokorrelyatsiyani
To'g'ri javob: A) Birinchi tartibli avtokorrelyatsiya yo'qligini
✔
31. Monopolistik raqobat nazariyasini 1933 yilda bir-biridan mustaqil ravishda kimlar ishlab chiqqan?
A) Keyns va Xiks
B) Kurno va Bertran
C) E. Chemberlin va J. Robinson
D) Marshall va Pigu
To'g'ri javob: C) E. Chemberlin va J. Robinson
✔
32. Statistik gipotezani tekshirishda I tur xato nima?
A) To'g'ri nol gipotezani rad etish
B) Tanlanma hajmini noto'g'ri tanlash
C) Noto'g'ri nol gipotezani qabul qilish
D) Alternativ gipotezani to'g'ri qabul qilish
To'g'ri javob: A) To'g'ri nol gipotezani rad etish
✔
33. D. Rikardo yer rentasining paydo bo'lishini nima bilan izohlagan?
A) Turli yer uchastkalari unumdorligi va joylashuvidagi farq (differensial renta) bilan
B) Pul massasi bilan
C) Yer egalarining monopol narxi bilan
D) Davlat soliqlari bilan
To'g'ri javob: A) Turli yer uchastkalari unumdorligi va joylashuvidagi farq (differensial renta) bilan
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 128

34. Firibgarning bank nomidan soxta xat yuborib, foydalanuvchidan karta ma'lumotlari va parolni
olishga urinishi qanday kiberhujum?
A) SQL-in'eksiya
B) Fishing
C) Brute force
D) DDoS
To'g'ri javob: B) Fishing✔
35. Ko'p omilli regressiyada F-test nimani tekshiradi?
A) Avtokorrelyatsiya mavjudligini
B) Qoldiqlar normalligini
C) Bitta koeffitsientning ahamiyatliligini
D) Regressiya modelining umumiy ahamiyatliligini
To'g'ri javob: D) Regressiya modelining umumiy ahamiyatliligini
✔
36. 2, 4, 4, 4, 5, 5, 7, 9 to'plamning bosh to'plam o'rtacha kvadratik chetlanishi qancha?
A) 4
B) 5
C) 2
D) 1,5
To'g'ri javob: C) 2
✔
37. Marjinalistik inqilobning uch asoschisi kimlar?
A) Keyns, Xiks va Xarrod
B) Marshall, Pigu va Edjvort
C) Smit, Rikardo va Mill
D) Jevons, Menger va Valras
To'g'ri javob: D) Jevons, Menger va Valras
✔
38. Fiziokratlar maktabining asoschisi kim?
A) J. B. Sey
B) A. Tyurgo
C) F. Kene
D) S. Sismondi
To'g'ri javob: C) F. Kene
✔
39. R. Koaz tranzaksion xarajatlar g'oyasini birinchi bo'lib bayon qilgan 1937 yilgi maqolasi qanday
nomlanadi?
A) «Ijtimoiy xarajat muammosi»
B) «Iqtisodiy o'sish nazariyasi»
C) «Limonlar bozori»
D) «Firmaning tabiati»
To'g'ri javob: D) «Firmaning tabiati»
✔
40. A. Smit mehnat unumdorligi o'sishining asosiy omili sifatida nimani ko'rsatgan?
A) Yer unumdorligini
B) Davlat buyurtmalarini
C) Mehnat taqsimotini
D) Qimmatbaho metallar to'planishini
To'g'ri javob: C) Mehnat taqsimotini
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 129

41. Fransh va Reyven tasnifiga ko'ra xodimlar rahbarni uning shaxsiy fazilatlari va jozibasi uchun
hurmat qilib, unga taqlid qilsa, bu hokimiyatning qaysi manbai?
A) Ekspert hokimiyati
B) Majburlash hokimiyati
C) Referent hokimiyat
D) Qonuniy hokimiyat
To'g'ri javob: C) Referent hokimiyat✔
42. Veblen effekti nimani ifodalaydi?
A) Ko'z-ko'z qilish (namoyishkorona) iste'moli tufayli narx oshganda talab oshishini
B) Ommaviy talabga qo'shilishni
C) Daromad oshganda talab kamayishini
D) Narx pasayganda talab oshishini
To'g'ri javob: A) Ko'z-ko'z qilish (namoyishkorona) iste'moli tufayli narx oshganda talab oshishini
✔
43. Xulq-atvor (bixeviorial) iqtisodiyotiga qo'shgan hissasi uchun 2017 yilda Nobel mukofoti olgan
olim kim?
A) G. Saymon
B) D. Kaneman
C) V. Smit
D) R. Taler
To'g'ri javob: D) R. Taler
✔
44. BCG matritsasida yuqori o'sish sur'atiga ega bozorda kichik ulushga ega biznes birligi qanday
nomlanadi?
A) «Sog'in sigir»
B) «Yulduz»
C) «So'roq belgisi» (qiyin bola)
D) «It»
To'g'ri javob: C) «So'roq belgisi» (qiyin bola)
✔
45. Xaridorga tovarni darhol olib, uning narxini odatda foizsiz bir necha teng qismga bo'lib to'lash
imkonini beradigan fintex xizmati qanday ataladi?
A) BNPL («hozir xarid qil — keyin to'la»)
B) Faktoring
C) Escrow
D) Cashback
To'g'ri javob: A) BNPL («hozir xarid qil — keyin to'la»)
✔
46. Ikki tanlanma o'rtachalarini taqqoslash (kichik tanlanmalar, noma'lum dispersiya) uchun odatda
qaysi test ishlatiladi?
A) Darbin-Uotson testi
B) F-test
C) Xi-kvadrat test
D) Styudent t-testi
To'g'ri javob: D) Styudent t-testi
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 130

47. Metkalf qonuniga ko'ra telekommunikatsiya tarmog'ining qiymati foydalanuvchilar soni (n) bilan
qanday bog'liq?
A) log n ga proporsional
B) n ning kvadrat ildiziga proporsional
C) n ga proporsional
D) n kvadratiga proporsional
To'g'ri javob: D) n kvadratiga proporsional✔
48. F. Gersbergning ikki omilli nazariyasiga ko'ra quyidagilardan qaysi biri «gigiyena omili»
hisoblanadi?
A) Ishning mazmunliligi
B) Tan olinish
C) Yutuqqa erishish
D) Ish haqi va mehnat sharoitlari
To'g'ri javob: D) Ish haqi va mehnat sharoitlari
✔
49. Mobil ilovaning kunlik faol foydalanuvchilari (DAU) 30 ming, oylik faol foydalanuvchilari (MAU)
100 ming. Foydalanuvchilarning «yopishqoqlik» (stickiness) ko'rsatkichi DAU/MAU qancha?
A) 300%
B) 70%
C) 30%
D) 3,3%
To'g'ri javob: C) 30%
✔
50. Normal taqsimotda qiymatlarning taxminan qancha qismi o'rtachadan ±2 standart chetlanish
oralig'ida bo'ladi?
A) Taxminan 50%
B) Taxminan 68%
C) Taxminan 99,7%
D) Taxminan 95%
To'g'ri javob: D) Taxminan 95%
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 131

17-variant
Test topshiriqlari • bitta to'g'ri javob (har biri 2 ball)
1. Aylanma aktivlar 600 mln, qisqa muddatli majburiyatlar 400 mln so'm. Joriy likvidlik koeffitsienti
qancha?
A) 1,5
B) 200
C) 2,0
D) 0,67
To'g'ri javob: A) 1,5✔
2. Imtiyozli aksiyalarning oddiy aksiyalardan odatiy farqi nimada?
A) Ularga dividend umuman to'lanmaydi
B) Ular kompaniya qarz majburiyati hisoblanadi
C) Ular odatda ovoz berish huquqini bermaydi, lekin dividend va tugatishda ustuvorlik beradi
D) Ular har doim yuqori ovoz berish huquqini beradi
To'g'ri javob: C) Ular odatda ovoz berish huquqini bermaydi, lekin dividend va tugatishda
✔
ustuvorlik beradi
3. Hashamatli soatlar ishlab chiqaruvchisi o'z mahsulotini har bir shaharda faqat bitta-ikkita tanlangan
dilerda sotadi. Bu qanday taqsimot strategiyasi?
A) Selektiv taqsimot
B) Ommaviy taqsimot
C) Intensiv taqsimot
D) Eksklyuziv taqsimot
To'g'ri javob: D) Eksklyuziv taqsimot
✔
4. Laffer egri chizig'i qaysi ikki ko'rsatkich o'rtasidagi bog'liqlikni tasvirlaydi?
A) Pul massasi va narxlar darajasi
B) Inflyatsiya va ishsizlik
C) Soliq stavkasi va soliq tushumlari
D) Foiz stavkasi va investitsiyalar
To'g'ri javob: C) Soliq stavkasi va soliq tushumlari
✔
5. Oukun qonuni nimani ifodalaydi?
A) Foiz va investitsiya bog'liqligini
B) Inflyatsiya va pul massasi bog'liqligini
C) Soliq stavkasi va soliq tushumi bog'liqligini
D) Siklik ishsizlik va YaIM uzilishi (real va potensial YaIM farqi) o'rtasidagi bog'liqlikni
To'g'ri javob: D) Siklik ishsizlik va YaIM uzilishi (real va potensial YaIM farqi) o'rtasidagi bog'liqlikni
✔
6. Ikkilamchi marketing ma'lumotlariga misol keltiring.
A) Kompaniya o'tkazgan fokus-guruh natijalari
B) Davlat statistika qo'mitasining nashr etilgan ma'lumotlari
C) Do'kondagi kuzatuv natijalari
D) Xaridorlar o'rtasida o'tkazilgan anketa so'rovi
To'g'ri javob: B) Davlat statistika qo'mitasining nashr etilgan ma'lumotlari
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 132

7. Tashqi ta'sir (eksternaliya) deganda nima tushuniladi?
A) Bitimda qatnashmagan uchinchi shaxslarga ta'sir ko'rsatadigan xarajat yoki naf
B) Import tovarlarining ichki bozorga ta'siri
C) Davlatning narxlarni tartibga solishi
D) Xorijiy investitsiyalarning oqimi
To'g'ri javob: A) Bitimda qatnashmagan uchinchi shaxslarga ta'sir ko'rsatadigan xarajat yoki naf✔
8. Qisqa muddatli Fillips egri chizig'i qaysi ko'rsatkichlar o'rtasidagi teskari bog'liqlikni ko'rsatadi?
A) Eksport va valyuta kursi
B) Foiz stavkasi va investitsiyalar
C) Inflyatsiya va ishsizlik
D) Soliq stavkasi va tushumlar
To'g'ri javob: C) Inflyatsiya va ishsizlik
✔
9. Sotilgan mahsulot tannarxi 800 mln, zaxiralarning o'rtacha qoldig'i 200 mln so'm. Zaxiralar
aylanuvchanligi necha marta?
A) 1 000
B) 4
C) 0,25
D) 600
To'g'ri javob: B) 4
✔
10. Pozitiv iqtisodiy tahlilga misol bo'la oladigan fikrni toping.
A) Minimal ish haqining oshishi kam malakali yoshlar orasida ishsizlikni oshirishi mumkin
B) Davlat kambag'allarga ko'proq yordam berishi kerak
C) Inflyatsiyani pasaytirish ishsizlikdan muhimroq
D) Soliqlar adolatli bo'lishi lozim
To'g'ri javob: A) Minimal ish haqining oshishi kam malakali yoshlar orasida ishsizlikni oshirishi
✔
mumkin
11. «Ceteris paribus» shartining ma'nosi nima?
A) Boshqa omillar o'zgarmas deb qabul qilinadi
B) Bozor ishtirokchilari to'liq axborotga ega
C) Narx har doim muvozanatda bo'ladi
D) Hamma omillar bir vaqtda o'zgaradi
To'g'ri javob: A) Boshqa omillar o'zgarmas deb qabul qilinadi
✔
12. Xizmat sifatini baholash uchun maxsus tayyorlangan shaxsning oddiy mijoz sifatida xizmatdan
foydalanishi qanday tadqiqot usuli?
A) Kontent-tahlil
B) «Sirli xaridor» (mystery shopping)
C) Panel so'rov
D) Chuqur intervyu
To'g'ri javob: B) «Sirli xaridor» (mystery shopping)
✔
13. Bozorning muvaffaqiyatsizligiga (market failure) qaysi holat kirmaydi?
A) Tashqi ta'sirlar
B) Jamoat ne'matlari
C) Raqobatli bozorda muvozanat narxining shakllanishi
D) Axborot asimmetriyasi
To'g'ri javob: C) Raqobatli bozorda muvozanat narxining shakllanishi
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 133

14. Rentabellik indeksi (PI) 1 dan katta bo'lsa, NPV haqida nima deyish mumkin?
A) NPV musbat
B) NPV aniqlab bo'lmaydi
C) NPV nolga teng
D) NPV manfiy
To'g'ri javob: A) NPV musbat✔
15. WACC hisoblashda qarz qiymati nima uchun (1 − soliq stavkasi) ga ko'paytiriladi?
A) Inflyatsiyani hisobga olish uchun
B) Valyuta riskini hisobga olish uchun
C) Dividendlarni chiqarib tashlash uchun
D) Foiz xarajatlari soliqqa tortiladigan bazani kamaytirgani (soliq qalqoni) uchun
To'g'ri javob: D) Foiz xarajatlari soliqqa tortiladigan bazani kamaytirgani (soliq qalqoni) uchun
✔
16. Mijozlar bilan uzoq muddatli, o'zaro manfaatli munosabatlarni o'rnatish va saqlashga
yo'naltirilgan marketing qanday ataladi?
A) Tranzaksion marketing
B) Gerilya marketingi
C) Ommaviy marketing
D) Munosabatlar marketingi (relationship marketing)
To'g'ri javob: D) Munosabatlar marketingi (relationship marketing)
✔
17. Raqobatli bozorda muvozanat ijtimoiy farovonlikni maksimallashtirishi qaysi shartda buzilishi
mumkin?
A) Narx chegaraviy xarajatga teng bo'lganda
B) Firmalar foydani maksimallashtirganda
C) Iste'molchilar foydalilikni maksimallashtirganda
D) Ishlab chiqarishda salbiy tashqi ta'sir mavjud bo'lganda
To'g'ri javob: D) Ishlab chiqarishda salbiy tashqi ta'sir mavjud bo'lganda
✔
18. Doimiy xarajatlar 60 mln so'm, narx 50 ming, birlik o'zgaruvchan xarajat 30 ming so'm. 12 mln
so'm foyda olish uchun necha birlik sotish kerak?
A) 4 000
B) 3 000
C) 3 600
D) 2 400
To'g'ri javob: C) 3 600
✔
19. F. Kotler bo'yicha mahsulot darajalarida kafolat, yetkazib berish va o'rnatish xizmatlari qaysi
darajaga kiradi?
A) Asosiy foyda (mahsulot mohiyati)
B) Haqiqiy (real) mahsulot
C) Potensial raqobat mahsuloti
D) Kengaytirilgan (qo'shimcha xizmatli) mahsulot
To'g'ri javob: D) Kengaytirilgan (qo'shimcha xizmatli) mahsulot
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 134

20. Marketing kampaniyasiga 10 mln so'm sarflandi va u qo'shimcha 15 mln so'm yalpi foyda keltirdi.
Marketing investitsiyalari rentabelligi (ROMI) qancha?
A) 50%
B) 150%
C) 25%
D) 66,7%
To'g'ri javob: A) 50%✔
21. Onlayn reklama joylashtirish uchun 2 mln so'm to'landi va reklama 400 000 marta ko'rsatildi. CPM
(1000 ko'rsatish narxi) qancha?
A) 200 so'm
B) 500 so'm
C) 5000 so'm
D) 50 000 so'm
To'g'ri javob: C) 5000 so'm
✔
22. Balansning asosiy tengligi qaysi?
A) Aktivlar = xususiy kapital − majburiyatlar
B) Aktivlar = foyda + amortizatsiya
C) Tushum = xarajatlar + foyda
D) Aktivlar = majburiyatlar + xususiy kapital
To'g'ri javob: D) Aktivlar = majburiyatlar + xususiy kapital
✔
23. Ifloslantiruvchi korxona faoliyati qanday tashqi ta'sirga misol bo'ladi?
A) Ichki xarajat
B) Ijobiy tashqi ta'sir
C) Salbiy tashqi ta'sir
D) Pekuniar tashqi ta'sir
To'g'ri javob: C) Salbiy tashqi ta'sir
✔
24. Iste'molga chegaraviy moyillik MPC = 0,8 bo'lsa, oddiy Keyns modelida davlat xarajatlarining 10
mlrd so'mga oshishi muvozanatli YaIMni qanchaga oshiradi?
A) 40 mlrd so'm
B) 50 mlrd so'm
C) 8 mlrd so'm
D) 12,5 mlrd so'm
To'g'ri javob: B) 50 mlrd so'm
✔
25. Real ish haqi qanday aniqlanadi?
A) Mukofot va nafaqalar yig'indisi sifatida
B) Nominal ish haqi va soliqlar yig'indisi sifatida
C) Ish haqi fondining xodimlar soniga nisbati sifatida
D) Nominal ish haqini narxlar darajasiga nisbati sifatida
To'g'ri javob: D) Nominal ish haqini narxlar darajasiga nisbati sifatida
✔
26. Doimiy xarajatlar 60 mln so'm, mahsulot narxi 50 ming, birlik o'zgaruvchan xarajat 30 ming so'm.
Zararsizlik nuqtasi necha birlik?
A) 2 000
B) 1 500
C) 3 000
D) 1 200
To'g'ri javob: C) 3 000
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 135

27. Mutlaq (absolyut) likvidlik koeffitsienti hisoblashda suratga nima olinadi?
A) Pul mablag'lari va qisqa muddatli moliyaviy qo'yilmalar
B) Tovar-moddiy zaxiralar
C) Debitorlik qarzlari
D) Aylanma aktivlar
To'g'ri javob: A) Pul mablag'lari va qisqa muddatli moliyaviy qo'yilmalar✔
28. A mamlakat 1 soatda 6 kg paxta yoki 3 m mato, B mamlakat 1 soatda 2 kg paxta yoki 2 m mato
ishlab chiqaradi. Qaysi xulosa to'g'ri?
A) B mamlakat paxtada nisbiy ustunlikka ega
B) Hech qaysi mamlakat savdodan yutmaydi
C) A mamlakat paxtada, B mamlakat matoda nisbiy ustunlikka ega
D) A mamlakat matoda nisbiy ustunlikka ega
To'g'ri javob: C) A mamlakat paxtada, B mamlakat matoda nisbiy ustunlikka ega
✔
29. Reklama kampaniyasi maqsadli auditoriyaning 40% iga yetib bordi (qamrov), har bir kishi
reklamani o'rtacha 3 marta ko'rdi. GRP ko'rsatkichi qancha?
A) 120
B) 1200
C) 43
D) 13,3
To'g'ri javob: A) 120
✔
30. Bir yildan keyin olinadigan 110 mln so'mning yillik 10% diskont stavkasidagi joriy (hozirgi) qiymati
qancha?
A) 121 mln so'm
B) 110 mln so'm
C) 100 mln so'm
D) 99 mln so'm
To'g'ri javob: C) 100 mln so'm
✔
31. Sug'urtada franshiza deganda nima tushuniladi?
A) Sug'urta agentining komissiyasi
B) Sug'urtalovchi qoplamaydigan zarar qismi
C) Qayta sug'urtalovchiga o'tkaziladigan risk ulushi
D) Sug'urta mukofotining yillik summasi
To'g'ri javob: B) Sug'urtalovchi qoplamaydigan zarar qismi
✔
32. Davlat qarzining YaIMga nisbati 60% dan 50% gacha kamaygan bo'lsa-yu, qarzning mutlaq
summasi o'zgarmagan bo'lsa, bu nimadan dalolat beradi?
A) Nominal YaIM o'sgan
B) Byudjet taqchilligi oshgan
C) Davlat qarzi to'liq to'langan
D) Nominal YaIM kamaygan
To'g'ri javob: A) Nominal YaIM o'sgan
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 136

40. Sotish rentabelligi 5%, aktivlar aylanuvchanligi 2 marta, moliyaviy multiplikator (aktivlar/xususiy
kapital) 1,5. ROE qancha?
A) 7,5%
B) 15%
C) 10%
D) 8,5%
To'g'ri javob: B) 15%✔
41. Inflyatsion targetlash rejimining asosiy xususiyati nima?
A) Inflyatsiya bo'yicha ochiq e'lon qilingan maqsad va asosan foiz stavkasi orqali unga erishish
B) Byudjet taqchilligini markaziy bank kreditlari bilan moliyalashtirish
C) Valyuta kursini qat'iy belgilangan darajada ushlab turish
D) Pul massasini oltin zaxirasi bilan to'liq ta'minlash
To'g'ri javob: A) Inflyatsiya bo'yicha ochiq e'lon qilingan maqsad va asosan foiz stavkasi orqali
✔
unga erishish
42. Intensiv iqtisodiy o'sishning asosiy manbai qaysi?
A) Ishchilar sonining ko'payishi
B) Yangi korxonalarni xuddi shu texnologiyada qurish
C) Omillar unumdorligining oshishi
D) Ekin maydonlarini kengaytirish
To'g'ri javob: C) Omillar unumdorligining oshishi
✔
43. Tabiiy monopoliya qachon yuzaga keladi?
A) Bozorda xaridorlar soni kam bo'lganda
B) Firmalar kartel kelishuvi tuzganda
C) Masshtab samarasi tufayli bitta firma butun bozorni eng past xarajat bilan ta'minlay olganda
D) Davlat litsenziya bermaganda
To'g'ri javob: C) Masshtab samarasi tufayli bitta firma butun bozorni eng past xarajat bilan
✔
ta'minlay olganda
44. Yer omili egasi oladigan omil daromadi qanday ataladi?
A) Foyda
B) Renta
C) Foiz
D) Ish haqi
To'g'ri javob: B) Renta
✔
45. Bir korxona boshqa korxonaga tovarni to'lovni kechiktirish sharti bilan sotishi va bu odatda veksel
bilan rasmiylashtirilishi kreditning qaysi shakliga kiradi?
A) Iste'mol krediti
B) Davlat krediti
C) Tijorat krediti
D) Bank krediti
To'g'ri javob: C) Tijorat krediti
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 138

46. Tushum 1 000 mln, tannarx 650 mln, davr xarajatlari 200 mln so'm. Asosiy faoliyatdan foyda
qancha?
A) 800 mln
B) 450 mln
C) 350 mln
D) 150 mln
To'g'ri javob: D) 150 mln✔
47. Yillik nominal foiz stavkasi 10%, inflyatsiya 4% bo'lsa, real foiz stavkasi taxminan qancha?
A) 14%
B) 40%
C) 6%
D) 2,5%
To'g'ri javob: C) 6%
✔
48. Ikki o'zaro istisno qiluvchi loyiha NPV va IRR mezonlari bo'yicha zid natija bersa, odatda qaysi
mezonga ustunlik beriladi?
A) Buxgalteriya rentabelligi
B) IRR
C) Qoplash muddati
D) NPV
To'g'ri javob: D) NPV
✔
49. Keyns bo'yicha «likvidlik tuzog'i» holatida nima kuzatiladi?
A) Foiz stavkasi juda past bo'lib, pul massasini oshirish uni yanada pasaytira olmaydi
B) Pulga talab foiz stavkasiga umuman bog'liq bo'lmaydi
C) Inflyatsiya nazoratsiz o'sadi
D) Banklar kreditlarni haddan tashqari ko'p beradi
To'g'ri javob: A) Foiz stavkasi juda past bo'lib, pul massasini oshirish uni yanada pasaytira olmaydi
✔
50. 3 yildan so'ng olinadigan 1 331 mln so'mning 10% stavkada joriy qiymati qancha?
A) 1 210 mln so'm
B) 931 mln so'm
C) 1 100 mln so'm
D) 1 000 mln so'm
To'g'ri javob: D) 1 000 mln so'm
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 139

18-variant
Test topshiriqlari • bitta to'g'ri javob (har biri 2 ball)
1. Sotilgan mahsulot tannarxi 600 mln so'm, o'rtacha zaxiralar 150 mln so'm. Zaxiralar aylanuvchanligi
necha marta?
A) 90
B) 0,25
C) 4
D) 6
To'g'ri javob: C) 4✔
2. Ish haqi fondi 1 200 mln so'm, o'rtacha ro'yxatdagi xodimlar soni 200 kishi. O'rtacha yillik ish haqi
qancha?
A) 2,4 mln so'm
B) 6 mln so'm
C) 0,17 mln so'm
D) 240 mln so'm
To'g'ri javob: B) 6 mln so'm
✔
3. Mehnatga layoqatli yoshdagi aholi 20 mln, ishchi kuchi 14 mln kishi. Iqtisodiy faollik darajasi
qancha?
A) 14%
B) 142%
C) 70%
D) 30%
To'g'ri javob: C) 70%
✔
4. Qd = 100 − 2P, Qs = −20 + 4P bozorida davlat narxning yuqori chegarasini P = 15 darajasida
belgiladi. Natija qanday?
A) Bozor muvozanatda qoladi
B) 10 birlik taqchillik
C) 30 birlik ortiqcha taklif
D) 30 birlik taqchillik
To'g'ri javob: D) 30 birlik taqchillik
✔
5. Bankning ochiq valyuta pozitsiyasi nima?
A) Markaziy bank belgilagan rasmiy kurs
B) Valyuta ayirboshlash shoxobchalari soni
C) Bankning xorijiy valyutadagi naqd puli
D) Muayyan valyutadagi talablar va majburiyatlar o'rtasidagi farq
To'g'ri javob: D) Muayyan valyutadagi talablar va majburiyatlar o'rtasidagi farq
✔
6. O'rinbosar tovar narxi oshsa, ko'rilayotgan tovarga talab qanday o'zgaradi?
A) Talab egri chizig'i o'ngga siljiydi
B) Talab egri chizig'i chapga siljiydi
C) Talab egri chizig'i bo'ylab pastga harakat bo'ladi
D) O'zgarmaydi
To'g'ri javob: A) Talab egri chizig'i o'ngga siljiydi
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 140

7. Mehnat migratsiyasining inson kapitali modeliga ko'ra shaxs qachon ko'chishga qaror qiladi?
A) Har doim yuqori ish haqli mamlakatga
B) Faqat davlat buyrug'i bilan
C) Ko'chishdan kutilayotgan daromadlarning diskontlangan qiymati ko'chish xarajatlaridan
oshganda
D) Faqat ishsiz bo'lganda
To'g'ri javob: C) Ko'chishdan kutilayotgan daromadlarning diskontlangan qiymati ko'chish ✔
xarajatlaridan oshganda
8. «Yashirin ishsizlik» deganda nima tushuniladi?
A) Rasman band, lekin to'liq foydalanilmayotgan (ortiqcha) ishchi kuchi
B) Friksion ishsizlik
C) Rasmiy ro'yxatdan o'tgan ishsizlik
D) Mavsumiy ishsizlik
To'g'ri javob: A) Rasman band, lekin to'liq foydalanilmayotgan (ortiqcha) ishchi kuchi
✔
9. Bankning sof foydasi 20 mlrd so'm, o'rtacha aktivlari 1000 mlrd so'm, o'rtacha kapitali 160 mlrd
so'm. ROA va ROE mos ravishda qancha?
A) 2,0% va 16%
B) 12,5% va 2,0%
C) 2,0% va 12,5%
D) 1,6% va 12,5%
To'g'ri javob: C) 2,0% va 12,5%
✔
10. Sof aylanma kapital qanday hisoblanadi?
A) Xususiy kapital minus uzoq muddatli aktivlar
B) Pul mablag'lari plyus debitorlik qarzlari
C) Joriy aktivlar minus joriy majburiyatlar
D) Jami aktivlar minus jami majburiyatlar
To'g'ri javob: C) Joriy aktivlar minus joriy majburiyatlar
✔
11. Soliqlar mavjud bo'lmagan Modilyani–Miller I teoremasiga ko'ra kompaniya qiymati kapital
tuzilmasiga qanday bog'liq?
A) Qarz ulushi oshgan sari qiymat kamayadi
B) Qarz ulushi oshgan sari qiymat oshadi
C) Qiymat faqat dividend siyosatiga bog'liq
D) Kompaniya qiymati kapital tuzilmasiga bog'liq emas
To'g'ri javob: D) Kompaniya qiymati kapital tuzilmasiga bog'liq emas
✔
12. Quyidagi operatsiyalardan qaysi biri tijorat bankining passiv operatsiyasi hisoblanadi?
A) Mijozdan muddatli depozit jalb qilish
B) Davlat obligatsiyalarini sotib olish
C) Korxonaga kredit berish
D) Boshqa bankka banklararo kredit berish
To'g'ri javob: A) Mijozdan muddatli depozit jalb qilish
✔
13. Kredit riski deganda nima tushuniladi?
A) Depozitlarning ommaviy olib ketilishi riski
B) Bank xodimlarining firibgarligi riski
C) Bank aktivlarining bozor narxi tushishi riski
D) Qarz oluvchi yoki kontragentning shartnoma majburiyatlarini bajarmasligi riski
To'g'ri javob: D) Qarz oluvchi yoki kontragentning shartnoma majburiyatlarini bajarmasligi riski
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 141

14. Bozorda 4 ta firma ulushlari: 40%, 30%, 20%, 10%. HHI qancha?
A) 100
B) 4 000
C) 3 000
D) 2 500
To'g'ri javob: C) 3 000✔
15. Talab Qd = 100 − 2P, muvozanat narx P = 20. Iste'molchi ortiqchaligi qancha?
A) 1 200
B) 600
C) 900
D) 1 800
To'g'ri javob: C) 900
✔
16. NPV mezoniga ko'ra mustaqil investitsiya loyihasi qachon qabul qilinadi?
A) NPV investitsiya summasidan katta bo'lganda
B) NPV musbat bo'lganda
C) NPV manfiy bo'lganda
D) IRR diskont stavkasidan kichik bo'lganda
To'g'ri javob: B) NPV musbat bo'lganda
✔
17. Oaxaca-Blinder dekompozitsiyasi nima uchun qo'llaniladi?
A) YaIMni omillarga ajratish uchun
B) Pul massasini tahlil qilish uchun
C) Guruhlar o'rtasidagi ish haqi farqini tushuntiriladigan (xususiyatlar) va tushuntirilmaydigan
qismlarga ajratish uchun
D) Inflyatsiyani tarkiblash uchun
To'g'ri javob: C) Guruhlar o'rtasidagi ish haqi farqini tushuntiriladigan (xususiyatlar) va
✔
tushuntirilmaydigan qismlarga ajratish uchun
18. Loyiha bugun 100 mln so'm investitsiya talab qiladi va 1- hamda 2-yil oxirida 60 mln so'mdan pul
oqimi beradi. Diskont stavkasi 10%. Loyihaning NPV qiymati taxminan qancha?
A) 9,1 mln so'm
B) 20,0 mln so'm
C) −5,4 mln so'm
D) 4,1 mln so'm
To'g'ri javob: D) 4,1 mln so'm
✔
19. Ish haqining tarif tizimi elementlariga nima kiradi?
A) Tarif-malaka ma'lumotnomalari, tarif setkasi va tarif stavkalari
B) Kredit stavkalari
C) Mukofot va dividendlar
D) Soliq stavkalari va imtiyozlar
To'g'ri javob: A) Tarif-malaka ma'lumotnomalari, tarif setkasi va tarif stavkalari
✔
20. Repo operatsiyasining mohiyati nimada?
A) Qimmatli qog'ozlarni keyinchalik kelishilgan narxda qayta sotib olish sharti bilan sotish
B) Valyutani spot kursda sotish
C) Kreditni muddatidan oldin qaytarish
D) Debitorlik qarzini sotish
To'g'ri javob: A) Qimmatli qog'ozlarni keyinchalik kelishilgan narxda qayta sotib olish sharti bilan
✔
sotish
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 142

21. Jinoiy daromadlarni legallashtirishga qarshi kurash bo'yicha xalqaro standartlarni ishlab chiquvchi
tashkilot qaysi?
A) Bazel qo'mitasi
B) IASB
C) FATF
D) IOSCO
To'g'ri javob: C) FATF✔
22. F. Kenening mashhur «Iqtisodiy jadval» asarida nima tasvirlangan?
A) Tashqi savdo balansi
B) Narxlar indeksi
C) Pul muomalasi qonunlari
D) Jamiyatning ijtimoiy sinflari o'rtasida mahsulotning takror ishlab chiqarilishi va aylanishi
To'g'ri javob: D) Jamiyatning ijtimoiy sinflari o'rtasida mahsulotning takror ishlab chiqarilishi va
✔
aylanishi
23. Q = K^0,5·L^0,6 ishlab chiqarish funksiyasi uchun masshtab samarasi qanday?
A) Manfiy
B) Doimiy
C) Kamayuvchi
D) O'suvchi
To'g'ri javob: D) O'suvchi
✔
24. Bekker nazariyasiga ko'ra umumiy (universal) kasbiy tayyorgarlik xarajatlarini odatda kim
ko'taradi?
A) Xodimning o'zi (masalan, o'qish davrida pastroq ish haqi orqali)
B) Faqat ish beruvchi
C) Kasaba uyushmasi
D) Faqat davlat
To'g'ri javob: A) Xodimning o'zi (masalan, o'qish davrida pastroq ish haqi orqali)
✔
25. Chegaraviy foydalilik pasayishi qonuni nimani bildiradi?
A) Har bir qo'shimcha birlik iste'molidan olinadigan qo'shimcha foydalilik kamayib boradi
B) Umumiy foydalilik doimo kamayadi
C) Daromad oshganda foydalilik kamayadi
D) Narx oshganda foydalilik kamayadi
To'g'ri javob: A) Har bir qo'shimcha birlik iste'molidan olinadigan qo'shimcha foydalilik kamayib
✔
boradi
26. Mehnat bozoridagi diskriminatsiyaning Bekker modelida ish beruvchining «diskriminatsiya didi»
nimaga olib keladi?
A) Bandlikning to'liq bo'lishiga
B) Raqobatda diskriminatsiya qiluvchi firma foydasining oshishiga
C) Ish haqining tenglashishiga
D) Raqobatli bozorda diskriminatsiya qiluvchi firmalarning uzoq muddatda raqobatbardoshligi
pasayishiga
To'g'ri javob: D) Raqobatli bozorda diskriminatsiya qiluvchi firmalarning uzoq muddatda
✔
raqobatbardoshligi pasayishiga
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 143

27. Iste'molchi daromadi 120 ming so'm, X narxi 6 ming, Y narxi 4 ming so'm. Byudjet chizig'i qiyaligi
(X gorizontal o'qda) mutlaq qiymatda qancha?
A) 1,5
B) 20
C) 0,67
D) 30
To'g'ri javob: A) 1,5✔
28. Mehnat resurslari balansining asosiy maqsadi nima?
A) Ish haqi fondini hisoblash
B) Pul massasini hisoblash
C) Soliq tushumini aniqlash
D) Mehnat resurslarining mavjudligi va ularning bandlik sohalari bo'yicha taqsimlanishini aks
ettirish
To'g'ri javob: D) Mehnat resurslarining mavjudligi va ularning bandlik sohalari bo'yicha
✔
taqsimlanishini aks ettirish
29. Kurno modelida firmalar qaysi o'zgaruvchini tanlaydi?
A) Ishlab chiqarish hajmini, raqibning hajmini berilgan deb hisoblab
B) Reklama xarajatini
C) Narxni
D) Mahsulot sifatini
To'g'ri javob: A) Ishlab chiqarish hajmini, raqibning hajmini berilgan deb hisoblab
✔
30. Kompaniyaning qarzi 1000 mln so'm, foiz stavkasi 10%, foyda solig'i stavkasi 20%. Yillik soliq
qalqoni (tax shield) qancha?
A) 20 mln so'm
B) 100 mln so'm
C) 80 mln so'm
D) 200 mln so'm
To'g'ri javob: A) 20 mln so'm
✔
31. Turnir nazariyasiga (tournament theory) ko'ra, top-menejerlar ish haqining juda yuqoriligi nima
bilan izohlanadi?
A) Ularning unumdorligi aniq o'lchangani bilan
B) Davlat tartibga solishi bilan
C) Quyi bo'g'indagilarni yuqori lavozim uchun raqobatda ko'proq harakat qilishga rag'batlantirish
bilan
D) Kasaba uyushmalari talabi bilan
To'g'ri javob: C) Quyi bo'g'indagilarni yuqori lavozim uchun raqobatda ko'proq harakat qilishga
✔
rag'batlantirish bilan
32. Bank aktivlarida likvidligi eng yuqori bo'lgan modda qaysi?
A) Sho'ba kompaniyalardagi ulushlar
B) Uzoq muddatli investitsiya kreditlari
C) Kassadagi naqd pul va markaziy bankdagi vakillik hisobvarag'i
D) Bank binosi va uskunalari
To'g'ri javob: C) Kassadagi naqd pul va markaziy bankdagi vakillik hisobvarag'i
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 144

33. Quyidagi vazifalardan qaysi biri markaziy bankka XOS EMAS?
A) Banklar uchun «oxirgi instansiyadagi kreditor» vazifasini bajarish
B) Banklar faoliyatini tartibga solish va nazorat qilish
C) Aholiga iste'mol kreditlarini bevosita berish
D) Milliy valyutani emissiya qilish
To'g'ri javob: C) Aholiga iste'mol kreditlarini bevosita berish✔
34. Mukammal raqobatli firma uchun chegaraviy tushum (MR) nimaga teng?
A) Bozor narxiga
B) Narxdan katta
C) O'rtacha xarajatga
D) Nolga
To'g'ri javob: A) Bozor narxiga
✔
35. Bankning foizga sezgir aktivlari 300 mlrd so'm, foizga sezgir passivlari 400 mlrd so'm. Foiz
stavkalari 1 foiz bandiga pasaysa, sof foiz daromadi qanday o'zgaradi (GAP usuli bo'yicha)?
A) 1 mlrd so'mga oshadi
B) 4 mlrd so'mga oshadi
C) 1 mlrd so'mga kamayadi
D) 3 mlrd so'mga kamayadi
To'g'ri javob: A) 1 mlrd so'mga oshadi
✔
36. Investitsiya loyihasini baholashda o'tgan yili o'tkazilgan va qaytarib bo'lmaydigan bozor tadqiqoti
xarajati qanday hisobga olinadi?
A) Har yili pul oqimidan chegiriladi
B) Qaytarilmas (sunk) xarajat sifatida hisobga olinmaydi
C) Boshlang'ich investitsiyaga qo'shiladi
D) Terminal qiymatga qo'shiladi
To'g'ri javob: B) Qaytarilmas (sunk) xarajat sifatida hisobga olinmaydi
✔
37. Aksiyaning beta koeffitsienti 1 ga teng bo'lishi nimani anglatadi?
A) Aksiya risksiz
B) Aksiyaning tizimli riski bozor portfeli riskiga teng
C) Aksiyaning umumiy riski nolga teng
D) Aksiya bozorga teskari harakatlanadi
To'g'ri javob: B) Aksiyaning tizimli riski bozor portfeli riskiga teng
✔
38. Talab funksiyasi Qd = 100 − 2P, taklif funksiyasi Qs = −20 + 4P. Muvozanat narx va miqdor qancha?
A) P = 25, Q = 50
B) P = 20, Q = 60
C) P = 30, Q = 40
D) P = 15, Q = 70
To'g'ri javob: B) P = 20, Q = 60
✔
39. Joriy aktivlar 300 mln so'm (shu jumladan zaxiralar 120 mln so'm), joriy majburiyatlar 150 mln
so'm. Joriy likvidlik va tezkor likvidlik koeffitsientlari mos ravishda qancha?
A) 2,0 va 1,2
B) 2,0 va 0,8
C) 1,5 va 1,2
D) 1,2 va 2,0
To'g'ri javob: A) 2,0 va 1,2
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 145

40. Talab narx bo'yicha elastik bo'lsa (|E|>1), narx pasayganda umumiy tushum qanday o'zgaradi?
A) O'zgarmaydi
B) Kamayadi
C) Nolga teng bo'ladi
D) Oshadi
To'g'ri javob: D) Oshadi✔
41. Mahsulot narxi 5 ming so'm, qo'shimcha ishchining chegaraviy mahsuloti 8 birlik. Mehnatning
chegaraviy daromad mahsuloti (MRP) qancha?
A) 1,6 ming so'm
B) 8 ming so'm
C) 40 ming so'm
D) 13 ming so'm
To'g'ri javob: C) 40 ming so'm
✔
42. Xalqaro mehnat tashkiloti (XMT) ta'rifiga ko'ra ishsiz shaxs uchun qaysi mezon talab qilinmaydi?
A) Ishga kirishishga tayyorligi
B) Faol ish qidirayotgani
C) Ishsizlik nafaqasi olayotgani
D) Ish yo'qligi
To'g'ri javob: C) Ishsizlik nafaqasi olayotgani
✔
43. Mehnatni muhofaza qilish va bandlik siyosatida «faol» chora-tadbirlarga qaysi biri kiradi?
A) Ijtimoiy nafaqa berish
B) Erta pensiyaga chiqarish
C) Ishsizlik nafaqasini to'lash
D) Kasbga qayta tayyorlash va ish o'rinlarini yaratishni subsidiyalash
To'g'ri javob: D) Kasbga qayta tayyorlash va ish o'rinlarini yaratishni subsidiyalash
✔
44. Gordon modeliga ko'ra: keyingi yil kutilayotgan dividend D1 = 2 ming so'm, talab qilinadigan
daromadlilik 12%, dividendning doimiy o'sish sur'ati 4%. Aksiya qiymati qancha?
A) 12,5 ming so'm
B) 25,0 ming so'm
C) 16,7 ming so'm
D) 50,0 ming so'm
To'g'ri javob: B) 25,0 ming so'm
✔
45. Kredit skoringi nima?
A) Garov mulkini mustaqil baholash
B) Kreditni sud orqali undirish
C) Qarz oluvchining kredit layoqatini statistik model asosida ballar bilan baholash
D) Bank xodimlarining sotuvini reyting qilish
To'g'ri javob: C) Qarz oluvchining kredit layoqatini statistik model asosida ballar bilan baholash
✔
46. «Muvaffaqiyatsizlikka yo'l qo'yib bo'lmaydigan darajada yirik» (too big to fail) banklar
muammosining asosiy salbiy oqibati nima?
A) Davlat qutqarishini kutish natijasida haddan tashqari risk olish (axloqiy xavf)
B) Ularning mijozlari soni kamayadi
C) Kredit stavkalari nolga tushadi
D) Bu banklarning kapitali haddan tashqari ko'payib ketadi
To'g'ri javob: A) Davlat qutqarishini kutish natijasida haddan tashqari risk olish (axloqiy xavf)
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 146

47. Investitsiya loyihasini baholashda bir vaqtning o'zida faqat bitta o'zgaruvchini (masalan, sotish
narxini) o'zgartirib, uning NPV ga ta'sirini aniqlash qanday tahlil?
A) Monte-Karlo simulyatsiyasi
B) Ssenariy tahlili
C) Sezgirlik tahlili
D) Zararsizlik tahlili
To'g'ri javob: C) Sezgirlik tahlili✔
48. G. Markovits portfel nazariyasida berilgan risk darajasida maksimal kutilgan daromad beradigan
portfellar to'plami qanday ataladi?
A) Kapital bozori chizig'i
B) Befarqlik egri chizig'i
C) Samarali chegara (efficient frontier)
D) Qimmatli qog'ozlar bozori chizig'i
To'g'ri javob: C) Samarali chegara (efficient frontier)
✔
49. Mukammal raqobatli tarmoqda uzoq muddatli muvozanatda qaysi shart bajariladi?
A) P > ATC, iqtisodiy foyda musbat
B) MR > MC
C) P = MC = minimal ATC, iqtisodiy foyda nolga teng
D) P < MC
To'g'ri javob: C) P = MC = minimal ATC, iqtisodiy foyda nolga teng
✔
50. Depozitlarni sug'urtalash tizimining asosiy maqsadi nima?
A) Kredit stavkalarini pasaytirish
B) Bank aksiyadorlarining daromadini kafolatlash
C) Kichik omonatchilarni himoya qilish va bankka ommaviy murojaatlarning (bank run) oldini olish
D) Banklarga arzon kredit resurslari berish
To'g'ri javob: C) Kichik omonatchilarni himoya qilish va bankka ommaviy murojaatlarning (bank
✔
run) oldini olish
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 147

19-variant
Test topshiriqlari • bitta to'g'ri javob (har biri 2 ball)
1. Incoterms bo'yicha CIF shartida sotuvchi qaysi xarajatlarni o'z zimmasiga oladi?
A) Import bojlari va xaridor omboriga yetkazishni
B) Faqat eksport bojxona rasmiylashtiruvini
C) Faqat tovarni o'z omborida topshirish xarajatlarini
D) Tovar narxi, belgilangan portgacha dengiz fraxti va sug'urtani
To'g'ri javob: D) Tovar narxi, belgilangan portgacha dengiz fraxti va sug'urtani✔
2. Pul oqimlari hisobotida uzoq muddatli bank kreditini olish qaysi faoliyat turiga kiradi?
A) Operatsion faoliyat
B) Favqulodda faoliyat
C) Moliyaviy faoliyat
D) Investitsion faoliyat
To'g'ri javob: C) Moliyaviy faoliyat
✔
3. B. Balassa tasnifiga ko'ra erkin savdo zonasidan farqli ravishda bojxona ittifoqiga nima xos?
A) Yagona fiskal siyosat
B) Yagona valyuta
C) Ishlab chiqarish omillarining erkin harakati
D) Uchinchi mamlakatlarga nisbatan yagona tashqi bojxona tarifi
To'g'ri javob: D) Uchinchi mamlakatlarga nisbatan yagona tashqi bojxona tarifi
✔
4. Aniqlangan buzilish muhim, lekin moliyaviy hisobotlarga keng tarqalgan ta'sir ko'rsatmasa, auditor
qanday fikr bildiradi?
A) Modifikatsiyalanmagan fikr
B) Fikr bildirishdan voz kechish
C) Shartli fikr
D) Salbiy fikr
To'g'ri javob: C) Shartli fikr
✔
5. Neft narxining keskin oshishi qisqa muddatda AD-AS modelida qanday natija beradi?
A) AD chapga siljiydi, narxlar pasayadi
B) LRAS o'ngga siljiydi
C) SRAS chapga siljiydi, narxlar oshadi, ishlab chiqarish kamayadi
D) AD o'ngga siljiydi, narxlar oshadi, ishlab chiqarish oshadi
To'g'ri javob: C) SRAS chapga siljiydi, narxlar oshadi, ishlab chiqarish kamayadi
✔
6. Iqtisodiy integratsiyada umumiy bozor bojxona ittifoqidan nimasi bilan farq qiladi?
A) Tashqi tariflar har bir a'zo uchun alohida belgilanadi
B) Faqat qishloq xo'jaligi tovarlari erkin savdo qilinadi
C) Ichki bojlar saqlanadi
D) Ishlab chiqarish omillari — mehnat va kapitalning erkin harakati qo'shiladi
To'g'ri javob: D) Ishlab chiqarish omillari — mehnat va kapitalning erkin harakati qo'shiladi
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 148

7. IFRS 15 dagi besh bosqichli tushumni tan olish modelining birinchi bosqichi qaysi?
A) Bitim narxini aniqlash
B) Bajarish majburiyatlarini aniqlash
C) Mijoz bilan shartnomani identifikatsiya qilish
D) Majburiyat bajarilganda tushumni tan olish
To'g'ri javob: C) Mijoz bilan shartnomani identifikatsiya qilish✔
8. Eksport narxlari indeksi 10% ga, import narxlari indeksi 20% ga oshdi. Savdo shartlari (terms of
trade) indeksi qancha bo'ladi?
A) ≈ 109,1
B) 110
C) 90
D) ≈ 91,7
To'g'ri javob: D) ≈ 91,7
✔
9. Aktivning balans qiymati 100 mln so'm, sotish xarajatlari chegirilgan adolatli qiymati 80 mln so'm,
foydalanish qiymati 90 mln so'm. IAS 36 bo'yicha qadrsizlanish zarari qancha?
A) 10 mln so'm
B) 20 mln so'm
C) 15 mln so'm
D) 0
To'g'ri javob: A) 10 mln so'm
✔
10. Zaxirada 100 dona tovar 10 ming so'mdan, keyin 100 dona 12 ming so'mdan kirim qilindi. 150
dona sotildi. FIFO bo'yicha sotilgan tovarlar tannarxi qancha?
A) 1650 ming so'm
B) 1500 ming so'm
C) 1600 ming so'm
D) 1800 ming so'm
To'g'ri javob: C) 1600 ming so'm
✔
11. Klassik modelda uzoq muddatli yalpi taklif (LRAS) egri chizig'i qanday?
A) Gorizontal
B) Yuqoriga qiya
C) Potensial YaIM darajasida vertikal
D) Pastga qiya
To'g'ri javob: C) Potensial YaIM darajasida vertikal
✔
12. Nominal foiz stavkasi 14%, inflyatsiya 9%. Real foiz stavkasi taxminan qancha?
A) 5%
B) 1,56%
C) 23%
D) 9%
To'g'ri javob: A) 5%
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 149

13. Qo'shilgan qiymat solig'i (QQS) qanday mexanizm asosida hisoblanadi?
A) Faqat chakana savdo bosqichida tushum bo'yicha
B) Faqat import bo'yicha
C) Har bir bosqichda sotishdan hisoblangan QQSdan xarid bo'yicha to'langan (hisobga olinadigan)
QQSni ayirish orqali
D) Korxona foydasidan
To'g'ri javob: C) Har bir bosqichda sotishdan hisoblangan QQSdan xarid bo'yicha to'langan ✔
(hisobga olinadigan) QQSni ayirish orqali
14. Biznes birlashuvida yuzaga kelgan gudvil MHXS bo'yicha qanday hisobga olinadi?
A) Darhol xarajatga yoziladi
B) Kapitaldan chegiriladi
C) Amortizatsiya qilinmaydi, kamida yiliga bir marta qadrsizlanishga test qilinadi
D) 10 yil davomida to'g'ri chiziqli amortizatsiya qilinadi
To'g'ri javob: C) Amortizatsiya qilinmaydi, kamida yiliga bir marta qadrsizlanishga test qilinadi
✔
15. Xalqaro valyuta jamg'armasi tomonidan chiqariladigan va a'zo mamlakatlarning rasmiy
zaxiralarini to'ldiruvchi xalqaro zaxira aktivi qanday ataladi?
A) ECU
B) Yevroobligatsiya
C) Maxsus qarz olish huquqlari (SDR)
D) Oltin sertifikati
To'g'ri javob: C) Maxsus qarz olish huquqlari (SDR)
✔
16. Jahon savdo tashkiloti (JST) qaysi yili tashkil etilgan va qaysi kelishuv o'rnini egallagan?
A) 1947 yil, Bretton-Vuds kelishuvi o'rnini
B) 1995 yil, GATT tizimi o'rnini
C) 2001 yil, Doxa raundi o'rnini
D) 1971 yil, Yamayka kelishuvi o'rnini
To'g'ri javob: B) 1995 yil, GATT tizimi o'rnini
✔
17. Jahon bozorida neft narxining keskin oshishi natijasida ishlab chiqarish xarajatlari ortib, narxlar
ko'tarilsa, bu qaysi turdagi inflyatsiyaga misol bo'ladi?
A) Talab inflyatsiyasi
B) Xarajatlar inflyatsiyasi
C) Yashirin inflyatsiya
D) Ochiq giperinflyatsiya
To'g'ri javob: B) Xarajatlar inflyatsiyasi
✔
18. Davlat-xususiy sheriklik (DXSh) ning asosiy mohiyati nimada?
A) Davlat va xususiy sektor o'rtasida infratuzilma va xizmat loyihalarida risklar va majburiyatlarni
taqsimlab uzoq muddatli hamkorlik
B) Davlat korxonalarini to'liq sotish
C) Xususiy sektorni soliqdan ozod qilish
D) Davlat byudjetidan xususiy korxonalarga dotatsiya
To'g'ri javob: A) Davlat va xususiy sektor o'rtasida infratuzilma va xizmat loyihalarida risklar va
✔
majburiyatlarni taqsimlab uzoq muddatli hamkorlik
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 150

19. Davlatning valyuta zaxiralari yoki xom ashyo eksportidan tushgan mablag'larini uzoq muddatli
investitsiya qilish uchun tashkil etgan investitsiya fondi qanday ataladi?
A) Suveren boylik fondi
B) Xedj-fond
C) Venchur fond
D) Pensiya fondi
To'g'ri javob: A) Suveren boylik fondi✔
20. Laspeyres narx indeksi qanday og'irliklardan foydalanadi?
A) Bazaviy davr miqdorlaridan
B) Narxlarning geometrik o'rtachasidan
C) Joriy davr miqdorlaridan
D) Bazaviy va joriy davr o'rtachasidan
To'g'ri javob: A) Bazaviy davr miqdorlaridan
✔
21. Debitorlik qarzlari 200 mln so'm, ularning 5% i undirilmasligi kutilmoqda. Shubhali qarzlar
bo'yicha zaxira tashkil etilgandan keyin debitorlik qarzining sof qiymati qancha?
A) 10 mln so'm
B) 210 mln so'm
C) 190 mln so'm
D) 195 mln so'm
To'g'ri javob: C) 190 mln so'm
✔
22. Byudjet daromadlari 150 trln, xarajatlari 165 trln, YaIM 500 trln so'm. Byudjet taqchilligining
YaIMga nisbati qancha?
A) 15%
B) 33%
C) 3%
D) 10%
To'g'ri javob: C) 3%
✔
23. To'g'ri (bevosita) soliqqa misol qaysi?
A) Aksiz solig'i
B) Qo'shilgan qiymat solig'i
C) Jismoniy shaxslarning daromad solig'i
D) Bojxona boji
To'g'ri javob: C) Jismoniy shaxslarning daromad solig'i
✔
24. Faoliyat turlari bo'yicha xarajatlarni hisobga olish (ABC — activity-based costing) usulining asosiy
g'oyasi nima?
A) Ustama xarajatlarni faoliyat turlariga, so'ng xarajat drayverlari asosida mahsulotlarga taqsimlash
B) Ustama xarajatlarni yagona umumiy stavka bo'yicha taqsimlash
C) Faqat bevosita xarajatlarni hisobga olish
D) Xarajatlarni faqat bozor narxida baholash
To'g'ri javob: A) Ustama xarajatlarni faoliyat turlariga, so'ng xarajat drayverlari asosida
✔
mahsulotlarga taqsimlash
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 151

25. Investor sho'ba korxona emas, assotsiatsiyalangan korxonaga (sezilarli ta'sir, odatda 20–50%
ovozli aksiyalar) investitsiyani IAS 28 bo'yicha qanday hisobga oladi?
A) To'liq konsolidatsiya usulida
B) Proporsional konsolidatsiya usulida
C) Faqat dividend olinganda daromad sifatida
D) Ulushdorlik (equity) usulida
To'g'ri javob: D) Ulushdorlik (equity) usulida✔
26. «Foyda olish» tamoyili (benefit principle) asosida soliq solishga misol qaysi?
A) Foyda solig'i
B) Avtomobil yo'llaridan foydalanish uchun yoqilg'i solig'i yoki yo'l yig'imi
C) Meros solig'i
D) Progressiv daromad solig'i
To'g'ri javob: B) Avtomobil yo'llaridan foydalanish uchun yoqilg'i solig'i yoki yo'l yig'imi
✔
27. «Likvidlik tuzog'i» holatida qaysi siyosat samarasiz bo'ladi?
A) Pul-kredit siyosati
B) Fiskal siyosat
C) Daromadlar siyosati
D) Tashqi savdo siyosati
To'g'ri javob: A) Pul-kredit siyosati
✔
28. Stagflyatsiya nima?
A) Juda yuqori (giper) inflyatsiya
B) Narxlarning umumiy pasayishi
C) Ishlab chiqarishning pasayishi yoki to'xtab qolishi bilan inflyatsiyaning birga kechishi
D) Inflyatsiya sur'atining pasayishi
To'g'ri javob: C) Ishlab chiqarishning pasayishi yoki to'xtab qolishi bilan inflyatsiyaning birga
✔
kechishi
29. M2 pul agregati M1 dan nimasi bilan farq qiladi?
A) M2 faqat naqd puldan iborat
B) M2 ga qo'shimcha ravishda muddatli va jamg'arma depozitlari kiradi
C) M2 tarkibiga davlat obligatsiyalari kiradi, M1 ga naqd pul kirmaydi
D) M2 faqat xorijiy valyutadan iborat
To'g'ri javob: B) M2 ga qo'shimcha ravishda muddatli va jamg'arma depozitlari kiradi
✔
30. Fermer bug'doyni 100 ga tegirmonga, tegirmon unni 160 ga novvoyga, novvoy nonni 250 ga
iste'molchiga sotdi. YaIMga qo'shilgan hissa qancha?
A) 100
B) 250
C) 510
D) 160
To'g'ri javob: B) 250
✔
31. Jahon banki guruhida rivojlanayotgan mamlakatlarning xususiy sektoriga investitsiya kiritishga
ixtisoslashgan tashkilot qaysi?
A) XTTB (IBRD)
B) XTA (IDA)
C) XMK (IFC — Xalqaro moliya korporatsiyasi)
D) ICSID
To'g'ri javob: C) XMK (IFC — Xalqaro moliya korporatsiyasi)
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 152

32. Mustaqil tashqi auditning asosiy maqsadi nima?
A) Korxonadagi har qanday firibgarlikni aniqlashni kafolatlash
B) Korxona rahbariyatining boshqaruv qarorlarini qabul qilish
C) Korxona uchun soliq hisob-kitoblarini tuzish
D) Moliyaviy hisobotlar muhim jihatlardan qo'llaniladigan standartlarga muvofiq tuzilganligi
to'g'risida fikr bildirish
To'g'ri javob: D) Moliyaviy hisobotlar muhim jihatlardan qo'llaniladigan standartlarga muvofiq ✔
tuzilganligi to'g'risida fikr bildirish
33. Mamlakat YaIMi 100 mlrd $, eksporti 30 mlrd $, importi 40 mlrd $. Iqtisodiyotning tashqi savdo
ochiqligi koeffitsienti qancha?
A) 70%
B) 40%
C) 30%
D) 10%
To'g'ri javob: A) 70%
✔
34. MPC = 0,8 bo'lsa, oddiy xarajatlar multiplikatori qancha?
A) 5
B) 8
C) 1,25
D) 0,2
To'g'ri javob: A) 5
✔
35. Uskunaning qiymati 100 mln so'm, xizmat muddati 5 yil. Ikki karra kamayuvchi qoldiq usulida
(tugatish qiymati hisobga olinmaydi) ikkinchi yil amortizatsiyasi qancha?
A) 24 mln so'm
B) 20 mln so'm
C) 40 mln so'm
D) 16 mln so'm
To'g'ri javob: A) 24 mln so'm
✔
36. Solou modelida uzoq muddatda aholi jon boshiga daromadning barqaror o'sishini nima
ta'minlaydi?
A) Texnologik taraqqiyot
B) Jamg'arish normasining oshishi
C) Aholi sonining o'sishi
D) Kapital jamg'arish
To'g'ri javob: A) Texnologik taraqqiyot
✔
37. Davlat moliyasining asosiy funksiyalari (R. Masgreyv bo'yicha) qaysilar?
A) Emissiya, kreditlash va sug'urtalash
B) Eksport, import va tranzit
C) Allokatsiya, taqsimlash va barqarorlashtirish
D) Nazorat, hisob va audit
To'g'ri javob: C) Allokatsiya, taqsimlash va barqarorlashtirish
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 153

38. Proporsional (yagona stavkali) soliqda nima o'zgarmaydi?
A) Soliq summasi
B) Soliq stavkasi (foizda)
C) Soliq to'lovchilar soni
D) Soliq bazasi
To'g'ri javob: B) Soliq stavkasi (foizda)✔
39. Markaziy bank milliy valyutani qat'iy kursda xorijiy (zaxira) valyutaga to'liq ta'minlab emissiya
qiladigan valyuta rejimi qanday ataladi?
A) Boshqariladigan suzish
B) Erkin suzish
C) Valyuta kengashi (currency board)
D) Sirpanuvchi koridor
To'g'ri javob: C) Valyuta kengashi (currency board)
✔
40. Xalqaro valyuta jamg'armasining (XVJ) asosiy vazifalaridan biri qaysi?
A) Investitsion nizolarni arbitrajda ko'rib chiqish
B) Xalqaro savdo nizolarini hal qilish
C) Rivojlanayotgan mamlakatlarda xususiy sektor loyihalariga ulush kiritish
D) To'lov balansi qiyinchiliklariga duch kelgan a'zo mamlakatlarga moliyaviy yordam berish va
makroiqtisodiy nazorat
To'g'ri javob: D) To'lov balansi qiyinchiliklariga duch kelgan a'zo mamlakatlarga moliyaviy yordam
✔
berish va makroiqtisodiy nazorat
41. Iqtisodiyot tarkibining o'zgarishi natijasida ko'nikmalar talabga mos kelmay qolgandagi ishsizlik
qaysi?
A) Friksion
B) Yashirin
C) Siklik
D) Strukturaviy
To'g'ri javob: D) Strukturaviy
✔
42. YaIMga qaysi biri kiritilmaydi?
A) Pensiya va nafaqa kabi transfert to'lovlari
B) Davlatning yo'l qurilishi xarajatlari
C) Yangi qurilgan uy-joy
D) Firmalarning yangi uskunalar xaridi
To'g'ri javob: A) Pensiya va nafaqa kabi transfert to'lovlari
✔
43. Korxonaning aktivlari 500 mln so'm, majburiyatlari 300 mln so'm. Xususiy kapitali qancha?
A) 800 mln so'm
B) 300 mln so'm
C) 200 mln so'm
D) 167 mln so'm
To'g'ri javob: C) 200 mln so'm
✔
44. Xalqaro savdoda mutlaq ustunlik nazariyasining muallifi kim?
A) P. Krugman
B) D. Rikardo
C) A. Smit
D) E. Xeksher
To'g'ri javob: C) A. Smit
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 154

45. Progressiv shkala: 0–10 mln so'mgacha 0%, 10–30 mln qismiga 10%, 30 mln dan oshgan qismiga
20%. Daromad 50 mln so'm bo'lsa, soliq summasi qancha?
A) 10 mln
B) 4 mln
C) 8 mln
D) 6 mln
To'g'ri javob: D) 6 mln✔
46. Aksiz solig'i odatda qaysi tovarlarga solinadi?
A) Non va sut mahsulotlariga
B) Dori vositalariga
C) Tamaki, alkogol, yoqilg'i kabi tovarlarga
D) Kitoblarga
To'g'ri javob: C) Tamaki, alkogol, yoqilg'i kabi tovarlarga
✔
47. Marginal (chegaraviy) soliq stavkasi nima?
A) Eng kam soliq stavkasi
B) Soliq imtiyozi miqdori
C) Qo'shimcha daromad birligiga to'lanadigan soliq ulushi
D) Umumiy soliqning umumiy daromadga nisbati
To'g'ri javob: C) Qo'shimcha daromad birligiga to'lanadigan soliq ulushi
✔
48. Soliq to'lovchining umumiy daromadi 120 mln, soliq summasi 18 mln so'm. O'rtacha soliq stavkasi
qancha?
A) 15%
B) 6,7%
C) 18%
D) 10,2%
To'g'ri javob: A) 15%
✔
49. Real valyuta kursi qanday hisoblanadi?
A) Nominal kurs × foiz stavkasi
B) Nominal kurs minus inflyatsiya
C) Ichki narxlar / nominal kurs
D) Nominal kurs × (xorijiy narxlar / ichki narxlar)
To'g'ri javob: D) Nominal kurs × (xorijiy narxlar / ichki narxlar)
✔
50. Birlamchi (asosiy) byudjet taqchilligi qanday aniqlanadi?
A) Taqchillikning YaIMga nisbati
B) Umumiy taqchillik plyus foiz to'lovlari
C) Umumiy taqchillikdan davlat qarzi bo'yicha foiz to'lovlarini chiqarib tashlagandagi taqchillik
D) Davlat qarzi minus aktivlar
To'g'ri javob: C) Umumiy taqchillikdan davlat qarzi bo'yicha foiz to'lovlarini chiqarib tashlagandagi
✔
taqchillik
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 155

20-variant
Test topshiriqlari • bitta to'g'ri javob (har biri 2 ball)
1. Kovariatsiya 12, X ning standart chetlanishi 3, Y niki 5. Korrelyatsiya koeffitsienti qancha?
A) 4
B) 0,6
C) 0,8
D) 2,4
To'g'ri javob: C) 0,8✔
2. Marks nazariyasida qo'shimcha qiymatni nima yaratadi?
A) Doimiy kapital
B) Savdo kapitali
C) Yer
D) O'zgaruvchan kapital (yollanma mehnat)
To'g'ri javob: D) O'zgaruvchan kapital (yollanma mehnat)
✔
3. Endogen (ichki) o'sish nazariyasining asosiy namoyandalaridan biri kim?
A) F. Kene
B) P. Romer
C) D. Rikardo
D) T. Man
To'g'ri javob: B) P. Romer
✔
4. Bitkoin tarmog'ida tranzaksiyalarni tasdiqlash uchun qanday konsensus mexanizmi qo'llanadi?
A) Proof of Authority
B) Proof of Work (ishni isbotlash)
C) Proof of Stake
D) Delegated Proof of Stake
To'g'ri javob: B) Proof of Work (ishni isbotlash)
✔
5. Regressiya koeffitsienti bahosi 2,4, standart xatosi 0,8. t-statistika qancha?
A) 0,33
B) 1,6
C) 3
D) 1,92
To'g'ri javob: C) 3
✔
6. Fiziokratlar fikricha «sof mahsulot» qaysi sohada yaratiladi?
A) Sanoatda
B) Qishloq xo'jaligida
C) Moliya sohasida
D) Savdoda
To'g'ri javob: B) Qishloq xo'jaligida
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 156

7. 2, 3, 3, 5, 8, 10, 11 qatorining medianasi qancha?
A) 8
B) 6
C) 3
D) 5
To'g'ri javob: D) 5✔
8. Keyns bo'yicha pulga talab motivlari qaysilar?
A) Eksport, import va tranzit
B) Kredit, soliq va subsidiya
C) Tranzaksion, ehtiyotkorlik va spekulyativ
D) Iste'mol, jamg'arish va investitsiya
To'g'ri javob: C) Tranzaksion, ehtiyotkorlik va spekulyativ
✔
9. Markaziy limit teoremasi nimani ta'kidlaydi?
A) Har qanday tanlanma normal taqsimlangan
B) Tanlanma hajmi yetarlicha katta bo'lsa, tanlanma o'rtachalari taqsimoti normal taqsimotga
yaqinlashadi
C) Tanlanma o'rtachasi doimo bosh to'plam o'rtachasiga teng
D) Bosh to'plam doimo normal taqsimlangan
To'g'ri javob: B) Tanlanma hajmi yetarlicha katta bo'lsa, tanlanma o'rtachalari taqsimoti normal
✔
taqsimotga yaqinlashadi
10. Fiktiv (dummy) o'zgaruvchi nima?
A) Lag o'zgaruvchi
B) Kuzatilmaydigan tasodifiy xato
C) Instrumental o'zgaruvchi
D) 0 yoki 1 qiymat oluvchi, sifat belgisini ifodalovchi o'zgaruvchi
To'g'ri javob: D) 0 yoki 1 qiymat oluvchi, sifat belgisini ifodalovchi o'zgaruvchi
✔
11. Foydalanuvchiga tayyor dasturiy ilovani internet orqali obuna asosida taqdim etish qaysi bulutli
xizmat modeli?
A) On-premise
B) SaaS
C) IaaS
D) PaaS
To'g'ri javob: B) SaaS
✔
12. K. Kristensen nazariyasiga ko'ra dastlab bozorning quyi yoki yangi segmentlarida soddaroq va
arzonroq yechim bilan paydo bo'lib, keyinchalik yetakchi kompaniyalarni siqib chiqaradigan
innovatsiya qanday ataladi?
A) Jarayon innovatsiyasi
B) Inkremental innovatsiya
C) Qo'llab-quvvatlovchi innovatsiya
D) Buzuvchi (disruptiv) innovatsiya
To'g'ri javob: D) Buzuvchi (disruptiv) innovatsiya
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 157

13. Darbin-Uotson statistikasi asosan nimani tekshirish uchun ishlatiladi?
A) Geteroskedastiklikni
B) Strukturaviy siljishni
C) Multikollinearlikni
D) Birinchi tartibli avtokorrelyatsiyani
To'g'ri javob: D) Birinchi tartibli avtokorrelyatsiyani✔
14. Xi-kvadrat mustaqillik testi qanday ma'lumotlar uchun qo'llaniladi?
A) Faqat normal taqsimlangan miqdorlar uchun
B) Uzluksiz vaqt qatorlari uchun
C) Panel ma'lumotlar uchun
D) Kategorial o'zgaruvchilar bo'yicha kontingentlik jadvallari uchun
To'g'ri javob: D) Kategorial o'zgaruvchilar bo'yicha kontingentlik jadvallari uchun
✔
15. V. Vrumning kutish nazariyasiga ko'ra motivatsiya qaysi omillarning ko'paytmasiga bog'liq?
A) Ehtiyoj, qobiliyat va resurslar
B) Adolat, tenglik va hurmat
C) Ish haqi, mehnat sharoiti va xavfsizlik
D) Kutish (sa'y-harakat → natija), instrumentallik (natija → mukofot) va valentlik (mukofot qadri)
To'g'ri javob: D) Kutish (sa'y-harakat → natija), instrumentallik (natija → mukofot) va valentlik
✔
(mukofot qadri)
16. Avstriya maktabi vakili E. Bem-Baverk qaysi nazariya bilan mashhur?
A) Kapital va foizning vaqt afzalligi (kutish) nazariyasi
B) Mutlaq ustunlik nazariyasi
C) Umumiy muvozanat nazariyasi
D) Pulning miqdoriy nazariyasi
To'g'ri javob: A) Kapital va foizning vaqt afzalligi (kutish) nazariyasi
✔
17. A. Marshall qaysi muhim tushunchalarni iqtisodiyotga kiritgan yoki tizimlashtirgan?
A) Talab elastikligi, iste'molchi ortiqchaligi va qisqa/uzoq muddatli davrlar
B) Pul balansi va savdo balansi
C) Qo'shimcha qiymat va ekspluatatsiya
D) Multiplikator va akselerator
To'g'ri javob: A) Talab elastikligi, iste'molchi ortiqchaligi va qisqa/uzoq muddatli davrlar
✔
18. M. Porterning umumiy (bazaviy) raqobat strategiyalari qaysilar?
A) Bozorga kirish, rivojlanish va diversifikatsiya
B) Hujum, mudofaa va chekinish
C) O'sish, barqarorlik va qisqarish
D) Xarajatlar bo'yicha yetakchilik, differensiatsiya va fokuslash
To'g'ri javob: D) Xarajatlar bo'yicha yetakchilik, differensiatsiya va fokuslash
✔
19. Keyns nazariyasining asosiy g'oyasi qaysi?
A) Taklif o'z talabini yaratadi
B) Pul neytral
C) Bozor doimo to'liq bandlikni avtomatik ta'minlaydi
D) Samarali talab yetishmasligi uzoq muddatli ishsizlikka olib kelishi mumkin, shuning uchun davlat
aralashuvi zarur
To'g'ri javob: D) Samarali talab yetishmasligi uzoq muddatli ishsizlikka olib kelishi mumkin,
✔
shuning uchun davlat aralashuvi zarur
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 158

20. Sensitivlik (sezgirlik) tahlili investitsion loyihada nimani aniqlaydi?
A) Asosiy parametrlar o'zgarganda NPV yoki IRR qanchalik o'zgarishini
B) Faqat soliq to'lovlarini
C) Loyihaning qonuniy holatini
D) Loyiha rahbarining malakasini
To'g'ri javob: A) Asosiy parametrlar o'zgarganda NPV yoki IRR qanchalik o'zgarishini✔
21. Rahbar xodimning bitta yaqqol ijobiy sifati ta'sirida uning boshqa barcha jihatlarini ham yuqori
baholashi qanday xato?
A) Markaziy tendensiya xatosi
B) Oreol (halo) effekti
C) Yaqinda bo'lgan hodisa effekti
D) Kontrast xatosi
To'g'ri javob: B) Oreol (halo) effekti
✔
22. Fintex kompaniyalariga yangi mahsulotlarni regulyator nazorati ostida, cheklangan sharoitda va
yengillashtirilgan talablar bilan sinab ko'rish imkonini beruvchi rejim qanday ataladi?
A) Offshor zona
B) Erkin iqtisodiy zona
C) Valyuta koridori
D) Regulyativ «qum qutisi» (sandbox)
To'g'ri javob: D) Regulyativ «qum qutisi» (sandbox)
✔
23. J. Shumpeterning «Iqtisodiy rivojlanish nazariyasi» asarida rivojlanishning asosiy
harakatlantiruvchi kuchi sifatida kim ko'rsatilgan?
A) Innovatsiyalarni amalga oshiruvchi tadbirkor
B) Kasaba uyushmalari
C) Yer egalari
D) Davlat
To'g'ri javob: A) Innovatsiyalarni amalga oshiruvchi tadbirkor
✔
24. E. Deming sifat boshqaruvidagi uzluksiz takomillashtirish sikli qaysi?
A) AIDA
B) SWOT
C) DMAIC
D) PDCA — Rejalashtir, Bajar, Tekshir, Harakat qil
To'g'ri javob: D) PDCA — Rejalashtir, Bajar, Tekshir, Harakat qil
✔
25. Milliy daromad hisoblari tizimini ishlab chiqish va iqtisodiy o'sish bilan tengsizlik o'rtasidagi
bog'liqlik (teskari U shaklidagi egri chiziq) bilan mashhur iqtisodchi kim?
A) A. Lerner
B) G. Myurdal
C) S. Kuznets
D) J. Tobin
To'g'ri javob: C) S. Kuznets
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 159

26. Moliya tashkilotlariga regulyator talablarini bajarish, hisobot berish va monitoringni
texnologiyalar yordamida avtomatlashtirish yechimlari qanday ataladi?
A) RegTech
B) EdTech
C) InsurTech
D) PropTech
To'g'ri javob: A) RegTech✔
27. Kaplan va Norton taklif qilgan muvozanatli ko'rsatkichlar tizimi (Balanced Scorecard) qaysi to'rt
nuqtai nazarni o'z ichiga oladi?
A) Siyosat, iqtisodiyot, jamiyat, texnologiya
B) Ishlab chiqarish, sotish, moliya, kadrlar
C) Narx, mahsulot, joy, rag'batlantirish
D) Moliya, mijozlar, ichki biznes-jarayonlar, o'qish va rivojlanish
To'g'ri javob: D) Moliya, mijozlar, ichki biznes-jarayonlar, o'qish va rivojlanish
✔
28. Raqamli tovarlar (dasturiy ta'minot, elektron kitob) ishlab chiqarishning iqtisodiy xususiyati qaysi?
A) Chegaraviy xarajatlar hajm oshishi bilan tez o'sadi
B) Doimiy xarajatlar past, chegaraviy xarajatlar juda yuqori
C) Doimiy va chegaraviy xarajatlar teng
D) Dastlabki yaratish xarajati yuqori, qo'shimcha nusxaning chegaraviy xarajati nolga yaqin
To'g'ri javob: D) Dastlabki yaratish xarajati yuqori, qo'shimcha nusxaning chegaraviy xarajati nolga
✔
yaqin
29. Saytning qidiruv tizimlaridagi organik (to'lanmagan) natijalarda yuqori o'rinda chiqishini
ta'minlash bo'yicha ishlar qanday ataladi?
A) CPA
B) SMM
C) PPC
D) SEO
To'g'ri javob: D) SEO
✔
30. Mijozlar bilan o'zaro munosabatlar, sotuv voronkasi va murojaatlarni boshqarish uchun
mo'ljallangan axborot tizimi qaysi?
A) HRM
B) ERP
C) SCM
D) CRM
To'g'ri javob: D) CRM
✔
31. Bir xil vaqtda ro'yxatdan o'tgan foydalanuvchilar guruhlari xatti-harakatini vaqt bo'yicha kuzatib,
ularni o'zaro solishtirish usuli qanday ataladi?
A) Korrelyatsion tahlil
B) A/B test
C) Kogorta tahlili
D) SWOT tahlili
To'g'ri javob: C) Kogorta tahlili
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 160

32. Marketpleysning yillik tovar aylanmasi (GMV) 500 mlrd so'm, o'rtacha komissiya stavkasi (take
rate) 10%. Marketpleysning komissiya daromadi qancha?
A) 550 mlrd so'm
B) 50 mlrd so'm
C) 5 mlrd so'm
D) 450 mlrd so'm
To'g'ri javob: B) 50 mlrd so'm✔
33. Biznesning qaysi funksiyasini ixtisoslashgan tashqi tashkilotga shartnoma asosida topshirish
qanday ataladi?
A) Autsorsing
B) Diversifikatsiya
C) Benchmarking
D) Insorsing
To'g'ri javob: A) Autsorsing
✔
34. Klassik maktabni yakunlovchi va «Siyosiy iqtisod asoslari» (1848) asari muallifi kim?
A) K. Marks
B) D. Rikardo
C) A. Smit
D) J. S. Mill
To'g'ri javob: D) J. S. Mill
✔
35. Internet-do'kon tovarni zaxirada saqlamay, buyurtmani bevosita yetkazib beruvchiga yo'naltirib,
tovar xaridorga yetkazib beruvchi tomonidan jo'natiladigan model qanday ataladi?
A) Fulfilment
B) Franchayzing
C) Kross-doking
D) Dropshipping
To'g'ri javob: D) Dropshipping
✔
36. Bretton-Vuds konferensiyasi (1944) natijasida qaysi tashkilotlar tashkil etilgan?
A) Xalqaro valyuta fondi va Jahon banki (XTTB)
B) Yevropa Ittifoqi va NATO
C) JST va OPEK
D) BMT va YuNESKO
To'g'ri javob: A) Xalqaro valyuta fondi va Jahon banki (XTTB)
✔
37. G. Saymonning «cheklangan ratsionallik» tushunchasi nimani anglatadi?
A) Bozorlar doimo samarali
B) Iste'molchilar doimo optimal tanlov qiladi
C) Firmalar faqat foydani maksimallashtiradi
D) Qaror qabul qiluvchilar axborot va hisoblash imkoniyatlari cheklanganligi sababli
maksimallashtirish o'rniga «qoniqarli» variantni tanlaydi
To'g'ri javob: D) Qaror qabul qiluvchilar axborot va hisoblash imkoniyatlari cheklanganligi sababli
✔
maksimallashtirish o'rniga «qoniqarli» variantni tanlaydi
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 161

38. J. Kotterning o'zgarishlarni boshqarish bo'yicha 8 bosqichli modelining birinchi bosqichi qaysi?
A) Qisqa muddatli g'alabalarni ta'minlash
B) Yangi yondashuvlarni madaniyatga singdirish
C) Vizyonni ishlab chiqish
D) Shoshilinchlik (zarurat) hissini yaratish
To'g'ri javob: D) Shoshilinchlik (zarurat) hissini yaratish✔
39. Yevropa Ittifoqining shaxsiy ma'lumotlarni himoya qilish bo'yicha umumiy reglamenti qanday
qisqartma bilan ataladi?
A) SWIFT
B) MiFID II
C) PSD2
D) GDPR
To'g'ri javob: D) GDPR
✔
40. K. Levin tasnifiga ko'ra qarorlar asosan guruh bilan maslahatlashib qabul qilinadigan rahbarlik
uslubi qanday ataladi?
A) Patriarxal
B) Avtoritar
C) Liberal (laissez-faire)
D) Demokratik
To'g'ri javob: D) Demokratik
✔
41. Endogenlik muammosini hal etishda qaysi usul qo'llaniladi?
A) Oddiy EKKU
B) Instrumental o'zgaruvchilar usuli (ikki bosqichli EKKU)
C) Moving average usuli
D) Darbin-Uotson testi
To'g'ri javob: B) Instrumental o'zgaruvchilar usuli (ikki bosqichli EKKU)
✔
42. Kompaniya mavjud bozoriga yangi mahsulot taklif qilmoqda. I. Ansoff matritsasiga ko'ra bu qaysi
strategiya?
A) Mahsulotni rivojlantirish
B) Bozorni rivojlantirish
C) Diversifikatsiya
D) Bozorga chuqur kirib borish
To'g'ri javob: A) Mahsulotni rivojlantirish
✔
43. p-qiymat 0,03, muhimlik darajasi α = 0,05. Qanday xulosa chiqariladi?
A) Nol gipoteza qabul qilinadi
B) Nol gipoteza 5% darajada rad etiladi
C) Alternativ gipoteza rad etiladi
D) Natija aniqlanmaydi
To'g'ri javob: B) Nol gipoteza 5% darajada rad etiladi
✔
44. Yirik kompaniyaning mahsulot turlari yoki hududlar bo'yicha nisbatan mustaqil bo'linmalarga
ajratilishi qaysi tuzilmaga xos?
A) Chiziqli tuzilma
B) Funksional tuzilma
C) Divizional tuzilma
D) Matritsali tuzilma
To'g'ri javob: C) Divizional tuzilma
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 162

45. Granjer sababiyligi testi nimani tekshiradi?
A) Xatolar normalligini
B) Qatorlarning statsionarligini
C) Haqiqiy sabab-oqibat bog'liqligini
D) Bir qatorning o'tgan qiymatlari boshqa qatorni prognozlashga qo'shimcha hissa qo'shishini
To'g'ri javob: D) Bir qatorning o'tgan qiymatlari boshqa qatorni prognozlashga qo'shimcha hissa ✔
qo'shishini
46. Boshqaruvning 14 tamoyilini ishlab chiqqan va boshqaruv funksiyalarini (rejalashtirish, tashkil
etish, farmoyish berish, muvofiqlashtirish, nazorat) ajratgan olim kim?
A) M. Veber
B) E. Meyo
C) F. Teylor
D) A. Fayol
To'g'ri javob: D) A. Fayol
✔
47. Lorens egri chizig'i nimani ko'rsatadi?
A) Soliq stavkasi va tushum bog'liqligini
B) Inflyatsiya va ishsizlik bog'liqligini
C) Narxlarning dinamikasini
D) Aholi ulushlari va ular oladigan daromad ulushlari o'rtasidagi kumulyativ bog'liqlikni
To'g'ri javob: D) Aholi ulushlari va ular oladigan daromad ulushlari o'rtasidagi kumulyativ
✔
bog'liqlikni
48. ARIMA(p, d, q) modelida d parametri nimani bildiradi?
A) Sirg'aluvchi o'rtacha tartibini
B) Mavsumiylik davrini
C) Avtoregressiya tartibini
D) Qatorni statsionar qilish uchun zarur farqlash tartibini
To'g'ri javob: D) Qatorni statsionar qilish uchun zarur farqlash tartibini
✔
49. Izdoshlarni umumiy vizyon bilan ilhomlantirib, ularning qadriyatlari va motivatsiyasini
o'zgartiradigan liderlik qanday ataladi?
A) Liberal liderlik
B) Transformatsion liderlik
C) Tranzaksion liderlik
D) Avtoritar liderlik
To'g'ri javob: B) Transformatsion liderlik
✔
50. Servisda 200 ta faol obunachi bor, har biri oyiga 50 ming so'm to'laydi. Oylik takrorlanuvchi
daromad (MRR) qancha?
A) 10 mln so'm
B) 120 mln so'm
C) 250 ming so'm
D) 1 mln so'm
To'g'ri javob: A) 10 mln so'm
✔
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 163

Javoblar kaliti
Har bir variant bo'yicha: topshiriq raqami va to'g'ri javob.
1-variant
1- B 2- B 3- D 4- D 5- D 6- A 7- B 8- D 9- A 10- B
11- A 12- D 13- D 14- C 15- B 16- A 17- C 18- D 19- B 20- A
21- C 22- A 23- D 24- C 25- D 26- C 27- B 28- C 29- D 30- A
31- B 32- A 33- D 34- A 35- B 36- D 37- B 38- A 39- B 40- D
41- B 42- B 43- C 44- B 45- D 46- B 47- A 48- B 49- A 50- B
2-variant
1- C 2- A 3- D 4- B 5- A 6- C 7- B 8- D 9- A 10- B
11- D 12- C 13- A 14- B 15- B 16- B 17- D 18- C 19- A 20- C
21- A 22- A 23- C 24- A 25- C 26- A 27- A 28- C 29- B 30- C
31- B 32- B 33- C 34- B 35- B 36- A 37- D 38- B 39- A 40- D
41- D 42- A 43- A 44- D 45- D 46- A 47- D 48- B 49- C 50- B
3-variant
1- D 2- D 3- A 4- A 5- D 6- B 7- D 8- A 9- A 10- C
11- A 12- B 13- B 14- C 15- D 16- A 17- B 18- B 19- B 20- D
21- B 22- D 23- D 24- B 25- A 26- A 27- C 28- A 29- C 30- C
31- A 32- C 33- C 34- C 35- A 36- D 37- B 38- A 39- C 40- B
41- C 42- D 43- C 44- A 45- B 46- C 47- B 48- B 49- A 50- C
4-variant
1- D 2- D 3- D 4- D 5- C 6- A 7- A 8- A 9- A 10- B
11- B 12- A 13- A 14- A 15- A 16- D 17- A 18- C 19- D 20- C
21- B 22- B 23- A 24- B 25- B 26- C 27- B 28- C 29- D 30- A
31- C 32- C 33- A 34- B 35- C 36- D 37- B 38- A 39- D 40- A
41- A 42- D 43- D 44- C 45- D 46- A 47- A 48- D 49- D 50- D
5-variant
1- C 2- B 3- B 4- C 5- A 6- B 7- A 8- D 9- B 10- A
11- D 12- C 13- D 14- B 15- B 16- C 17- D 18- C 19- B 20- C
21- B 22- B 23- C 24- C 25- C 26- A 27- A 28- D 29- A 30- D
31- C 32- C 33- B 34- C 35- A 36- A 37- B 38- C 39- C 40- A
41- C 42- A 43- D 44- D 45- C 46- D 47- B 48- A 49- B 50- D
6-variant
1- B 2- C 3- D 4- D 5- D 6- B 7- B 8- C 9- C 10- B
11- A 12- C 13- A 14- A 15- B 16- B 17- C 18- D 19- A 20- C
21- C 22- A 23- B 24- D 25- A 26- D 27- A 28- D 29- A 30- A
31- A 32- C 33- D 34- A 35- A 36- B 37- B 38- B 39- C 40- C
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 164

41- C 42- C 43- C 44- D 45- D 46- D 47- B 48- A 49- D 50- C
7-variant
1- B 2- B 3- C 4- C 5- A 6- A 7- D 8- A 9- B 10- A
11- B 12- B 13- C 14- D 15- C 16- C 17- C 18- A 19- C 20- C
21- D 22- C 23- B 24- B 25- C 26- B 27- D 28- C 29- C 30- B
31- C 32- D 33- B 34- A 35- C 36- A 37- A 38- D 39- D 40- B
41- B 42- D 43- D 44- D 45- C 46- D 47- A 48- C 49- A 50- D
8-variant
1- B 2- C 3- A 4- A 5- C 6- D 7- B 8- A 9- B 10- C
11- A 12- C 13- B 14- B 15- C 16- D 17- D 18- B 19- D 20- D
21- A 22- D 23- B 24- A 25- A 26- B 27- C 28- B 29- D 30- A
31- B 32- D 33- D 34- D 35- A 36- D 37- A 38- D 39- A 40- D
41- B 42- B 43- C 44- C 45- C 46- B 47- A 48- D 49- C 50- C
9-variant
1- C 2- B 3- D 4- D 5- B 6- A 7- D 8- B 9- B 10- B
11- B 12- C 13- B 14- B 15- B 16- C 17- C 18- A 19- D 20- C
21- B 22- B 23- B 24- A 25- D 26- B 27- B 28- C 29- D 30- C
31- C 32- D 33- C 34- C 35- D 36- B 37- A 38- B 39- D 40- C
41- C 42- D 43- D 44- C 45- C 46- D 47- A 48- C 49- B 50- D
10-variant
1- D 2- D 3- C 4- C 5- B 6- A 7- C 8- C 9- A 10- B
11- C 12- A 13- A 14- B 15- D 16- C 17- C 18- B 19- C 20- C
21- A 22- B 23- D 24- D 25- C 26- B 27- D 28- A 29- D 30- B
31- A 32- C 33- C 34- C 35- D 36- B 37- C 38- B 39- A 40- D
41- B 42- B 43- A 44- C 45- C 46- B 47- D 48- B 49- D 50- C
11-variant
1- D 2- C 3- C 4- B 5- D 6- C 7- C 8- C 9- B 10- C
11- A 12- D 13- A 14- C 15- A 16- C 17- A 18- C 19- B 20- D
21- C 22- C 23- A 24- A 25- D 26- D 27- D 28- C 29- B 30- B
31- C 32- A 33- A 34- C 35- B 36- B 37- C 38- A 39- C 40- C
41- C 42- D 43- A 44- A 45- C 46- A 47- B 48- D 49- D 50- B
12-variant
1- B 2- C 3- D 4- B 5- D 6- B 7- A 8- C 9- A 10- C
11- B 12- D 13- A 14- C 15- A 16- B 17- A 18- B 19- B 20- C
21- C 22- D 23- B 24- C 25- A 26- B 27- C 28- A 29- A 30- C
31- C 32- C 33- C 34- A 35- C 36- B 37- A 38- A 39- B 40- A
41- A 42- D 43- B 44- B 45- C 46- D 47- D 48- A 49- A 50- A
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 165

13-variant
1- C 2- A 3- D 4- A 5- C 6- B 7- B 8- C 9- C 10- D
11- A 12- B 13- A 14- B 15- B 16- D 17- B 18- D 19- C 20- C
21- B 22- C 23- D 24- C 25- B 26- A 27- C 28- C 29- A 30- A
31- C 32- B 33- D 34- C 35- B 36- A 37- A 38- D 39- C 40- B
41- B 42- C 43- D 44- B 45- B 46- D 47- A 48- C 49- B 50- A
14-variant
1- C 2- B 3- B 4- B 5- B 6- D 7- A 8- A 9- A 10- B
11- C 12- D 13- A 14- C 15- C 16- C 17- D 18- B 19- D 20- C
21- D 22- D 23- D 24- D 25- C 26- B 27- C 28- A 29- C 30- C
31- B 32- C 33- B 34- A 35- D 36- C 37- B 38- D 39- D 40- D
41- B 42- B 43- D 44- D 45- B 46- C 47- B 48- B 49- A 50- C
15-variant
1- B 2- B 3- D 4- D 5- A 6- B 7- B 8- D 9- A 10- C
11- A 12- D 13- C 14- A 15- A 16- A 17- B 18- A 19- B 20- A
21- A 22- C 23- A 24- B 25- A 26- A 27- B 28- B 29- A 30- C
31- D 32- D 33- C 34- A 35- D 36- B 37- C 38- C 39- C 40- A
41- C 42- A 43- C 44- C 45- D 46- D 47- A 48- D 49- D 50- A
16-variant
1- D 2- C 3- A 4- B 5- B 6- A 7- A 8- B 9- B 10- A
11- D 12- D 13- C 14- A 15- B 16- A 17- D 18- B 19- B 20- A
21- C 22- B 23- B 24- A 25- A 26- B 27- A 28- D 29- D 30- A
31- C 32- A 33- A 34- B 35- D 36- C 37- D 38- C 39- D 40- C
41- C 42- A 43- D 44- C 45- A 46- D 47- D 48- D 49- C 50- D
17-variant
1- A 2- C 3- D 4- C 5- D 6- B 7- A 8- C 9- B 10- A
11- A 12- B 13- C 14- A 15- D 16- D 17- D 18- C 19- D 20- A
21- C 22- D 23- C 24- B 25- D 26- C 27- A 28- C 29- A 30- C
31- B 32- A 33- D 34- C 35- B 36- C 37- C 38- A 39- B 40- B
41- A 42- C 43- C 44- B 45- C 46- D 47- C 48- D 49- A 50- D
18-variant
1- C 2- B 3- C 4- D 5- D 6- A 7- C 8- A 9- C 10- C
11- D 12- A 13- D 14- C 15- C 16- B 17- C 18- D 19- A 20- A
21- C 22- D 23- D 24- A 25- A 26- D 27- A 28- D 29- A 30- A
31- C 32- C 33- C 34- A 35- A 36- B 37- B 38- B 39- A 40- D
41- C 42- C 43- D 44- B 45- C 46- A 47- C 48- C 49- C 50- C
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 166

19-variant
1- D 2- C 3- D 4- C 5- C 6- D 7- C 8- D 9- A 10- C
11- C 12- A 13- C 14- C 15- C 16- B 17- B 18- A 19- A 20- A
21- C 22- C 23- C 24- A 25- D 26- B 27- A 28- C 29- B 30- B
31- C 32- D 33- A 34- A 35- A 36- A 37- C 38- B 39- C 40- D
41- D 42- A 43- C 44- C 45- D 46- C 47- C 48- A 49- D 50- C
20-variant
1- C 2- D 3- B 4- B 5- C 6- B 7- D 8- C 9- B 10- D
11- B 12- D 13- D 14- D 15- D 16- A 17- A 18- D 19- D 20- A
21- B 22- D 23- A 24- D 25- C 26- A 27- D 28- D 29- D 30- D
31- C 32- B 33- A 34- D 35- D 36- A 37- D 38- D 39- D 40- D
41- B 42- A 43- B 44- C 45- D 46- D 47- D 48- D 49- B 50- A
Iqtisodiyot — nostrifikatsiya mashq variantlari | 167

IQTISODIYOT

Nostrifikatsiya (xorijiy diplomni tan olish) test sinoviga tayyorgarlik: variantlar to'plami (2025–2026)

20 ta variant • 1000 ta topshiriq • javoblari bilan

Mashq to'plami • 2025–2026 o'quv yili

Imtihon tuzilishi va yo'riqnoma

• Nostrifikatsiya — xorijiy davlatda olingan ta'lim hujjatini O'zbekistonda tan olish (ekvivalentligini qayd etish). Arizalar my.gov.uz yoki Davlat xizmatlari markazlari orqali beriladi; test sinovini Bilimni baholash agentligi o'tkazadi.

• Test faqat oliy ta'lim (va qayta tayyorlash) hujjatlari bo'yicha, ekspert xulosasi ijobiy bo'lgandan keyin o'tkaziladi. Test arizachining mutaxassisligi bo'yicha olinadi.

• Format: 50 ta test savoli, 100 daqiqa (har bir savolga ~2 daqiqa). Har bir to'g'ri javob — 2 ball, maksimal — 100 ball. Tan olish uchun 56 ball (kamida 28 ta to'g'ri javob) talab qilinadi; o'tolmagan talabgor qayta ro'yxatdan o'tib, testni qayta topshirishi mumkin.

• 2026-yil kuzgi sessiyalar: 15-oktyabr, 29-oktyabr, 12-noyabr, 26-noyabr, 10-dekabr, 24- dekabr. Ishtirokchilar ro'yxati har sessiyadan kamida 3 kun oldin e'lon qilinadi; ro'yxatni my.gov.uz yoki Davlat xizmatlari markazlarida ariza raqami bo'yicha tekshirish mumkin. Pasport yoki ID-karta bilan o'z vaqtida keling.

• Testsiz tan olinadiganlar: QS, THE yoki ARWU reytinglarining TOP-1000 taligiga kiruvchi OTM bitiruvchilari, xalqaro shartnomalar yoki hukumat qarorlari asosida o'qiganlar, O'zbekistondagi xorijiy OTM filiallari bitiruvchilari va boshqa belgilangan toifalar.

• To'plam tuzilishi: 20 ta variant × 50 savol. Har bir variant mutaxassislikning barcha asosiy bo'limlarini qamrab oladi. To'g'ri javob har bir savol ostida yashil rangda, hujjat oxirida esa javoblar kaliti bor. O'zingizni sinash uchun avval variantni 100 daqiqada yechib, keyin kalit bilan tekshiring.

• Muhim: rasmiy test savollari ochiq e'lon qilinmaydi. Bu mutaxassislik dasturlari asosida tuzilgan mashq savollari; format va talablar o'zgarishini uzbmb.uz va my.gov.uz da kuzatib boring.

Sotib olish

Dokument ma'lumotlari

Sotuvchi

Iqtisodiyot. Nostrifikatsiya (xorijiy diplomni tan olish) test sinoviga tayyorgarlik: variantlar to‘plami (2025–2026)

O'xshash dokumentlar