Iqtisodiyotni modernizasiyalash sharoitida davlat budjeti xarajatlari samarali ijrosini ta’minlash - Экономика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	187.1KB
Покупки	0
Дата загрузки	27 Сентябрь 2019
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Экономика

Iqtisodiyotni modernizasiyalash sharoitida davlat budjeti xarajatlari samarali ijrosini ta’minlash

Купить

«Iqtisodiyotni modernizasiyalash sharoitida davlat budjeti xarajatlari samarali ijrosini ta’minlash» 3

MUNDARIJA Betlar KIRISH …………………………………………………..................................... 4-6 1-BOB. DAVLAT BUDJETI XARAJATLARINING ASOSIY YO’NALISHLARI VA BUDJETDAN MABLAG’ AJRATISHNING TASHKILIY-HUQUQIY ASOSLARI ............ 7-20 1.1. Davlatning ijtimoiy-iqtisodiy vazifalarini amalga oshirishda davlat budjetining ahamiyati ...................................................... 7-11 1.2. Davlat budjeti xarajatlarining asosiy yo’nalishlari va ularning tashkiliy –huquqiy asoslari ................................................................. 11-20 2-BOB. O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI DAVLAT BUDJETI XARAJATLARI IJROSI VA BUDJET TASHKILOTLARI XARAJATLARINI TO’LASHNING HOZIRGI HOLATI TAHLILI .......................................................................................... 21-50 2.1. Davlat budj

markazlashtirilayotgan mablag’lar davlat hokimiyat organlari va mahalliy o’zo’zini boshqarish organlari faoliyatining moliyaviy asosini tashkil etib, ular davlat va mahalliy hokimiyat organlari tomonidan tegishli funktsiyalar va vazifalarning bajarilishi ta’minlaydi. Budjetning maqsadi resurslarni taqsimlash va qayta taqsimlash natijasida ijtimoiy yo’naltirilgan jamiyatni barpo etishdir. Budjetning barqarorligi mamlakat iqtisodiyoti va eng avvalo, uning ijtimoiy sohasi holatini xarakterlaydigan eng muhim ko’rsatkichlardan biridir. Bizning mamlakatimizda zamonaviy budjetni barpo etish mustaqilligimizning dastlabki kunlaridanoq boshlangan edi. Bu narsa mamlakat iqtisodiyoti oldida turgan juda keskin o’zgarishlarni amalga oshirish sharoitida sodir bo’lib, ular o’z navbatida, budjetning oldida

ushbu bitiruv-malakaviy ishi mavzusi bugungi kundagi dolzarb masalalardan biri hisoblanadi. Bitiruv-malakaviy ishining maqsadi bo’lib, O’zbekiston Respublikasi davlat budjeti xarajatlarini amalga oshirishdagi muammolarni aniqlash va ularni hal qilish yuzasidan tavsiyalar ishlab chiqish hisoblanadi. Bitiruv-malakaviy ishining vazifalari . Bitiruv-malakaviy ishining oldiga qo’yilgan maqsadga erishish uchun quyidagi asosiy vazifalar belgilab olindi: - Davlatning ijtimoiy-iqtisodiy vazifalarini amalga oshirishda davlat budjetining ahamiyatini o’rganish; - Davlat budjeti xarajatlarining asosiy yo’nalishlari va ularning tashkiliy – huquqiy asoslarini o’rganish; - Davlat budjeti xarajatlarining hozirgi holatini tahlil qilish; - Davlat budjetidan mablag’ oluvchi budjet tashkilotlarini xarajatlarin

Bitiruv-malakaviy ishining tarkibi va tuzilishi. Bitiruv-malakaviy ishi kirish, o’z ichiga oltita paragrafni qamrab olgan uch bob, xulosalar hamda foydalanilgan adabiyotlar ro’yxatidan iborat. Bitiruv-malakaviy ishining kirish qismida tanlangan mavzuning dolzarbligi, ishning maqsadi va vazifalari, ishning ob’ekti, predmeti, nazariy va amaliy ahamiyati bayon etilgan. Bitiruv-malakaviy ishining birinchi bobida davlat budjeti xarajatlarining asosiy yo’nalishlari va budjetdan mablag’ ajratishning tashkiliy-huquqiy asoslari o’rganilgan. Bitiruv-malakaviy ishining ikkinchi bobida O’zbekiston Respublikasida davlat budjeti xarajatlarining budjet tizimi bo’g’inlari o’rtasida taqsimlanishi va uning ijrosining hozirgi holati tahliletilgan. Bitiruv-malakaviy ishining uchinchi bobida iqtisodiyotni mode

yaratib berish vazifalarini bajaradi. Shu vazifalardan kelib chiqqan holda. davlatning asosiy funktsiyalari quyidagilardan iborat: 1. Bozor xo’jaligining institutsional asoslarini shakllantiruvchi qonuniy xujjatlarni ishlab chiqish, qabul qilish, amalga oshirish va takomillashtirish; 2. Makroiqtisodiy va ijtimoiy-siyosiy barqarorlikni ta’minlash,iqtisodiyotni samarali boshqarish va tartibga solish; 3. Asosiy ijtimoiy xizmatlarni moliyalashtirish, aholining muhtoj qatlamlarini ijtimoiy jihatdan qo’llab-quvvatlash; 4. Milliy manfaatlarni himoya qilgan holda, jahon iqtisodiyotiga integratsiyalashuv jarayonlarini boshqarish va tartibga solish; 5. Davlat boshqaruvini, mamlakat mudofaasi va milliy havfsizligini ta’minlash; 6. Tabiat muhofazasi va ekologik muvozanatni ta’minlash bilan bog’liq cho

davlat budjeti orqali davlat jamiyatning ijtimoiy takror ishlab chiqarish jarayonlariga ta’sir qilishning moliyaviy dastaklariga ega bo’ladi. Mamlakat moliyaviy resurslarining davlat ihtiyorida markazlashish darajasini aks ettiruvchi davlat budjetining hajmi qator omillarga bog’liq: - iqtisodiyotning rivojlanganlik darajasiga; - davlatning iqtisodiyotga aralashish darajasiga; - korxona, tashkilot va muassasalardagi xo’jalik yuritish usullariga; - jamiyat tomonidan xal etilayotgan iqtisodiy va ijtimoiy vazifalarning xarakteriga, - iqtisodiyotda va ijtimoiy soha tarmoqlarda amalga oshirilayotgan tarkibiy o’zgarishlarning ko’lamiga va boshqalar. Davlat budjetida to’planayotgan mablag’lar davlat hokimiyat organlari va mahalliy o’z-o’zini boshqarish organlari faoliyatining moliyaviy asosini tas

mustahkamlash kabi vazifalarning o’z vaqtida bajarilishini ta’minlashda Davlat budjetining ahamiyati juda beqiyosdir. Sub’ektlarning faoliyatini moliyaviy resurslar bilan ta’minlashda Davlat budjetining tartibga soluvchi o’rni quyidagi shakllarda bo’lishi mumkin: – moliyaviy resurslarga bo’lgan yangi talabni kelgusi budjet yilida budjetning xarajatlari tarkibiga kiritish; – moliyaviy resurslarga bo’lgan qo’shimcha ehtiyojni mavjud bo’lgan budjet resurslarini manyovr qilish, ya’ni budjet kreditlarini bir ob’ektdan ikkinchisiga o’tkazish. Bunday imkoniyatning mavjud ekanligi amaliyotda ayrim sub’ektlarning o’zlariga taqdim etilgan moliyaviy resurslarni to’liq o’zlashtirishning uddasidan chiqa olmasligi bilan belgilanadi; – qo’shimcha ehtiyojni hukumatning zaxira fondlari hisobidan qoplash va

budjetiga birlashadi. Bir vaqtning o’zida budjet resurslarini shakllantirish va ulardan foydalanishda oshkoralik ham ta’minlanadi. Chunki davlat hokimiyatining barcha organlari o’zlarining budjet mablag’lariga ega bo’lib, bu borada ular o’zlariga tegishli bo’lgan budjet huquqlaridan foydalanadilar. Davlat budjetiga xos bo’lgan ana shu oxirgi ikki xarakterli belgilar mablag’lar bilan manyovr qilish va nozik budjet siyosatini amalga oshirish uchun keng imkoniyatlar yaratib beradi. Yalpi ichki (milliy) mahsulotni Davlat budjeti orqali taqsimlash, bir vaqtning o’zida, o’zaro bog’langan va ma’lum darajada nisbatan mustaqil ham bo’lgan uch bosqichga egadir: 1) umumdavlat pul fondini shakllantirish (budjet daromadlari); 2) hududiy va ma’lum maqsadlarga mo’ljallangan ko’p sonli budjet fondlarini y

1.1-rasm. Davlat budjetining ahamiyati 2 Yuqoridagi olimlarning davlat budjetiga bergan ta’riflarini o’rganish, solishtirish va tahlil qilish natijasida biz bu kategoriyaga quyidagicha ta’rif berishni ma’qul, deb topdik: “Davlat budjeti – bu tegishli darajadagi (markaziy yoki mahalliy) davlat boshqaruv organi tomonidan ishlab chiqiladigan va tasdiqlanadigan moliyaviy reja bo’lib, unda davlatning o’z funktsiyalaridan kelib chiqib amalga oshiradigan asosiy xarajatlari hamda ularni moliyalashtirish uchun zarur daromadlar o’z aksini topadi” 1.2. Davlat budjeti xarajatlarining asosiy yo’nalishlari va ularning tashkiliy –huquqiy asoslari Budjetdan mablag’ ajratishning oqilona tizimini tashkil etishda, eng avvalo, moliyalashtirish printsiplari muhim ahamiyatga ega. Hozirgi amaliyotda foydalanilay

sub’ektlar faoliyatining tashkil etilishiga bog’liq ravishda budjet mablag’larining taqdim etilish tartibini belgilab beradi. Budjetdan moliyalashtirishning umumiy printsiplari quyidagilardan iborat bo’lishi mumkin: • minimum xarajatlarda maksimum samarani olish. Budjet mablag’laridan foydalanishning eng yuqori natijaliligi ta’minlangan sharoitdagina taqdim qilinishi kerak. Bunday samara, bir tomondan, mamlakat ijtimoiy- iqtisodiy rivojlanishining turli vazifalarini echish, ikkinchi tomondan esa, budjet mablag’lari oluvchilar daromadlarining o’sishi hisobidan pul mablag’larining budjetga qayta oqib kelishi bilan ifodalanishi mumkin; • budjet mablag’laridan foydalanishning maqsadli xarakterdaligi. Yuridik shaxslar budjetdan mablag’larni oldindan maqsadlari aniqlangan va tasdiqlangan budjet

• faqat ishlab chiqarishni kengaytirish xarajatlariga budjet mablag’larini ajratish;  budjet mablag’larining o’lchamini aniqlashda “qoldiq” yondoshuvidan foydalanish; • budjetdan moliyalashtirishni rejalashtirilayotgan xarajatlarni kredit metodi orqali ta’minlash bilan birgalikda foydalanish; • korxonalarning moliyaviy holatini budjetli tartibga solish printsipi va boshqalar. Pul mablag’larini taqdim etishning yuqorida keltirilgan usullari budjetdan moliyalashtirishning quyidagi shakllari yordamida amalga oshiriladi: • budjet tashkilotini saqlash uchun mablag’lar; • davlat va mahalliy o’z-o’zini boshqarish organlarining shartnomalari bo’yicha yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan bajarilgan tovarlar, ishlar va xizmatlarni to’lash uchun mablag’lar; • aholiga transfertlar; • jismoniy va yu

mablag’lariga egalik qiluvchilar – budjet mablag’larini oluvchilar yoki boshqaruvchilar bo’lgan, ishlab chiqarish va noishlab chiqarish sohalaridagi tashkilotlar budjet xarajatlari orqali moliyalashtiriladi. Shunday qilib, budjet xarajatlari tranzit xarakterga ega. Budjetda faqat budjet xarajatlarining miqdori xarajatlar moddalari bo’yicha belgilanadi, bevosita xarajatlarni esa budjet oluvchilar amalga oshiradilar. Bundan tashqari dotatsiyalar, subventsiyalar, subsidiyalar va budjet ssudalari vositasida budjet tizimi darajalari bo’yicha budjet mablag’larini qayta taqsimlash budjet orqali amalga oshadi. Davlat budjeti xarajatlarini amalga oshirishning qonuniyhuquqiy asoslari 15 O’ zbekiston Respublikasining “ Davlat b udjetining g’azna ijrosi to’g’risida ” gi Қ onuni Moliya vazirligi , Mark

1.2-rasm. Davlat budjeti xarajatlarini amalga oshirishning qonuniyhuquqiy asoslari 3 Budjet xarajatlari asosan qaytarib olinmaydigan xarakterga ega. Faqat budjet kreditlari va budjet ssudalari qaytariladigan asosda berilishi mumkin. Xarajatlar tuzilmasi yil uchun tasdiqlanadigan budjetda bevosita ko’rsatiladi va budjet daromadlari kabi iqtisodiy vaziyatga, ijtimoiy ustuvorliklarga bog’liq bo’ladi. Davlat budjeti xarajatlari tasdiklangan budjetdan mablag’ ajratish doirasida kuyidagicha amalga oshiriladi: • budjet mablag’lari oluvchilarning joriy xarajatlari shaklida; • joriy budjet transfertlari shaklida;  kapital xarajatlar shaklida: • asosiy fondlar va vositalarni (ular bilan bog’liq ishlar va xizmatlar ham shular jumlasiga kiradi) davlat e і tiyojlari uchun olish va takror ishlab chiqar

O’zbekiston Respublikasi “Budjet tizimi to’g’risida”gi qonunining 22moddasiga ko’ra respublika budjetidan xarajatlarni moliyalashtirish qonun hujjatlarida belgilangan tartibda quyidagi yo’nalishlarda amalga oshiriladi: • fan, ta’lim, madaniyat, soqliqni saqlash, jismoniy tarbiya va sport (respublikaga bo’ysunadigan tashkilotlar bo’yicha); • ijtimoiy ta’minot; • mudofaa, milliy xavfsizlik va jamoat tartibini ta’minlash; • sudlar va prokuratura organlari faoliyatini ta’minlash; • davlat zahirasi va safarbarlik zahirasini vujudga keltirish hamda ularni saqlash; • davlat markazlashtirilgan investitsiyalarini amalga oshirish; • davlat hokimiyati va boshqaruv organlari, O’zbekiston Respublikasining chet ellardagi diplomatik vakolatxonalari hamda missiyalari faoliyatini ta’minlash; • iqtisodiyot

• fan, ta’lim, madaniyat, sog’liqni saqlash, jismoniy tarbiya va sport (Qoraqalpog’iston Respublikasi budjeti, viloyatlar va Toshkent shahri budjetlaridan moliyalashtiriladigan budjet tashkilotlari bo’yicha); • ijtimoiy ta’minot; • aholini ijtimoiy himoya qilish; • Qoraqalpog’iston Respublikasi davlat hokimiyati va boshqaruv organlari hamda mahalliy davlat hokimiyati organlari faoliyatini ta’minlash; • iqtisodiyot turli tarmoqlarining Qoraqalpog’iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahri budjet tashkilotlarini saqlash; 18 Ma halliy budjetlarning xarajatlari tizimi Fan , ta’lim , madaniyat , sog’liqni saqlash , jismoniy tarbiya va sport Ijtimoiy ta’minot Aholini ijtimoiy himoya qilish Qoraqalpog’ist on Respublikasi davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari hamda mahalliy davlat hokim

1.3- rasm. Mahalliy budjetlarning xarajatlari tizimi 4  qonun hujjatlariga muvofiq iqtisodiyot tarmoqlarini rivojlantirishning maqsadli dasturlari va tadbirlarini amalga oshirish;  qonun hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa maqsadlar. Budjetdan mablag’larni taqdim etishning metodlari budjetdan moliyalashtirishning muhim elementi bo’lib hisoblanadi. Ularning yordamida moliya organlari budjetda ko’zda tutilgan tadbirlarni pul mablag’lari bilan ta’minlaydi, pul mablag’laridan foydalanishda yuqoriroq natijalarga erishish uchun mablag’larni qayta o’zgartirib taqdim etishni amalga oshiradi, moliyaviy resurslarni taqsimlashda tarkib topayotgan proportsiyalarni tartibga soladi. Davlat tomonidan moddiy ishlab chiqarish sohasi va uy-joy-kommunal xo’jaligiga qilinadigan xarajatlar mamlakat iqtisodi

yoki hokimiyatning ijroiya organlari qarori bo’yicha amalga oshirilayotgan investitsiyalarga beriladi. Iqtisodiyot xarajatlarini moliyalashtirishning muhim yo’nalishi yuridik shaxslarga turli subsidiyalar, dotatsiyalar va subventsiyalar berishdir. Bu ko’rinishdagi budjet mablag’lari davlat, mahalliy o’z-o’zini boshqarish organlari va xususiy korxonalar(i)ning turli joriy xarajatlari va zararlarini qoplash uchun ajratiladi. Ana shunday xarajatlarning asosiy qismi yoqilg’i-energetika sanoati, agro-sanoat kompleksi, uy-joy-kommunal xo’jaligi, shahar transporti va iqtisodiyotning boshqa tarmoqlariga yo’naltiriladi. Budjetning ijtimoiy ehtiyojlarga mo’ljallangan xarajatlari davlat tomonidan ijtimoiy funktsiyaning bajarilishi bilan bog’liq. Ijtimoiy ehtiyojlar xarajatlari smetali rejalashtirish

• aholiga transfertlar (qonunga muvofiq ravishda belgilangan pensiyalar, stipendiyalar, nafaqalar, kompensatsiyalar va boshqa ijtimoiy to’lovlar);  safar xarajatlari va xodimlarga berilgan boshqa kompensatsion to’lovlar;  sotib olinishi kerak bo’lgan tovarlar, bajarilishi lozim bo’lgan ishlar va ko’rsatilajak xizmatlarni to’lash. Yuqorida ko’rsatilgan xarajatlar konkret ehtiyojni qondirish o’lchovi sifatida pul mablag’larining ma’lum summasi sifatida ifodalangan xarajatlar normasi asosida amalga oshiriladi. Amaliyotda pulli normalarning turli-tuman turlaridan foydalaniladi: • moddiy boyliklardan foydalanishning natural ko’rsatkichlariga asoslangan normalar (ovqatlanish, tibbiy texnikalar va dori-darmon sotib olish, yumshoq inventarlar va hokazolar xarajatlari normasi). Bunday normalar mo

bemorlarga yordam ko’rsatish va h.k. Bundan tashqari, yiriklashtirilgan normalarning qo’llanilishi turli xarajatlar yo’nalishida budjet mablag’laridan foydalanish bo’yicha tashkilotlarning mustaqlligini kengaytiradi va resurslardan oqilona va tejamli foydalanishda ularning manfaatdorligini kuchaytiradi. Budjet normalari juda ko’p omillar ta’siri ostida o’zgarib turishi mumkin. Masalan, baho va tariflar tizimining o’zgarishi, milliy xo’jalikda ish haqining o’sishi, mahalliy budjetlarda xarajatlarni moliyalashtirish bo’yicha qo’shimcha imkoniyatlarning paydo bo’lishiga qarab budjet normalari o’zgaradi. 2-BOB. O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI DAVLAT BUDJETI XARAJATLARI IJROSI VA BUDJET TASHKILOTLARI XARAJATLARINI TO’LASHNING HOZIRGI HOLATI TAHLILI . 2.1. Davlat budjeti xarajatlari ijrosining hozirgi

iste’mol narxlari; transport vositalari; dam olishni tashkil etish; ijtimoiy ta’minot. Har yili budjetning salmoqli qismi ijtimoiy madaniy tadbirlarni moliyalashtirishga va aholini ijtimoiy himoya qilishga safarbar etiladi. Bu mablag’lar davlatga: -xalq ta’limi sohalarini rivojlantirish; -fan va madaniyatni rivojlantirish; 23

2.1-jadval Davlat budjeti xarajatlarining mamlakat YaIM da tutgan o’rni 5 Ko’rsatkichlar 2010 yil 2011 yil 2012 yil Mln. so’m Davlat budjeti xarajatlariga nisbatan YaIM ga nisbatan Mln. so’m Davlat budjeti xarajatlariga nisbatan YaIM ga nisbatan Mln. so’m Davlat budjeti xarajatlariga nisbatan YaIM ga nisbatan Yalpi ichki mahsulot 61465,1 x 100,0 81253,6 x 100,0 95760,0 x 100,0 Jamlanma budjet xarajatlari 19836,0 100,0 32,3 26269,3 100,0 32,2 33778,3 100,0 35,3 Davlat budjeti xarajatlari 13732,5 69,2 22,3 16991,1 64,7 20,9 21571,7 63,9 22,5 5 O’zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi va Davlat statistika qo’mitasi ma’lumotlari asosida muallif tomonidan tuzildi

-aholining tibbiyot xizmatlariga bo’lgan minimal ehtiyojlarini qondirish; -aholini ijtimoiy jihatdan muhofaza qilish; -ijtimoiy ta’minot darajasini oshirish imkonini beradi. Quyida keltirilgan 2.1-jadvalda davlat budjeti xarajatlarining mamlakat yalpi ichki mahsulotida tutgan o’rni keltirilgan. Unga ko’ra bugungi kunda davlat budjeti xarajatlariga YaIM ning o’rtacha olganda 22,0% to’g’ri kelmoqda. Jamlanma budjet xarajatlariga nisbatan esa 32-35% to’g’ri kelmoqda. Davlat budjeti xarajatlari o’zining iqtisodiy mazmuniga ko’ra joiy va kapital xarajatlariga bo’linadi (2.1-rasm). Budjet harajatlarining iqtisodiy mazmuniga ko’ra guruhlanishi • Davlat xokimiyati organlarining, mahalliy o’z-o’zini boshqarish organlarining, budjet tashkilotlarining joriy Joriy faoliyatini ta’minlashga, davlat tomo

24 • Markazlashgan investitsiyalarni moliyalashtirish xarajatlari. • Davlat boshqaruv organlarini saqlash xarajatlari • Mahalliy o’z-o’zini boshqarish organlarini saqlash xarajatlari • Sud, prokuratura, huquqni muhofaza qiluvchi boshqa organlarni saqlash xarajatlari. • Vazirlar Mahkamasining zaxira fondini shakllantirish • Davlat maqsadli jamg’armalariga dotatsiyalar. • Boshqa xarajatlar. 2.2-jadval ma’lumotlaridan ko’rish mumkinki, ya’ni davlat budjeti xarajatlari tizimida davlat budjetining ijtimoiy sohalar uchun qiladigan xarajatlari tizimi eng yuqori ulushga ega bo’lib, ular 2008 yilda jami davlat budjeti xarajatlarining 53,7% ni, 2009 yilda 56,6% ni, 2010 yilda 59,1 % ni ,2011 yilda 59,5% ni , 2012 yilda 58,0 % ni tashkil etgan .O’zbekiston Respublikasi davlat budjeti xarajatlarining

2.2-jadval O’zbekiston Respublikasi davlat budjetining xarajatlar tizimi 7 № Ko’rsatkichlar 2008 yil 2009 yil 2010 yil 2011 yil 2012 yil Mln. so’m Jamiga nisbatan (%) Mln. so’m Jamiga nisbatan (%) Mln. so’m Jamiga nisbatan (%) Mln. so’m Jamiga nisbatan (%) Mln. so’m Jamiga nisbatan (%) I Davlat maqsadli jamg’armalarsiz xarajatlar-jami 7453076,9 65,1 10913026,4 64,4 13732502,5 63,0 16991100,0 64,7 21571700,0 64,0 1. Ijtimoiy sohalar va aholini ijtimoiy qo’llab-quvvatlash uchun xarajatlar – jami 4000593,5 34,6 6170982,9 36,4 8113004,0 37,2 10112313,4 38,5 12513200,0 37,0 shu jumladan: 1.1 Maorif 2355021,5 20.5 3562916,5 21,0 3 0 , 21,3 5890847,3 22,4 7223700,0 22,0 1.2 Sog’liqni saqlash 861359,4 7.5 1290048,5 7,6 170 132,2 7,8 2217691,9 8,4 2820300,0 8,4 1.3 Madaniyat va sport 97812,3 0.9 12

7 O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2007 yil 12 dekabrdagi PQ-744, 2008 yil 29 dekabrdagi PQ-1024, 2009 yil 22 dekabrdagi №12 , 2010 yil 24 dekabr №1 -sonli va 2011 yil 30 dekabrdagi №1 7 sonli qarorlari asosida tayyorlandi 8 2011 yildan tarkibiga Maktab ta’limi jamg’armasi o’rniga Moliya vazirligi huzuridagi ta’lim muassasalarini rekonstruktsiya qilish, kapital ta’mirlash va ta’minoti byudjetdan tashqari jamg’armasi qo’shildi va 2012 yilda uning nomi Ta’lim va tibbiyot muassasalarinirekonstruktsiya qilish , kapital ta’mirlash va ta’minlash fondi deb nomlandi. 26

Ijtimoiy-madaniy sohalarda olib borilayotgan iqtisodiy o’zgarishlar, bu sohalarni moliyaviy ta’minlashni takomillashtirish muvaffaqiyati ko’p jihatidan ijtimoiy kafolatlar qanday hal etilishiga bog’liq bo’ladi. Chunonchi, ijtimoiymadaniy sohalarning umumjamoatchilik maqomi uning ijtimoiy- iqtisodiy ahamiyati va ijtimoiy takror ishlab chiqarish tizimidagi roli bilan bog’liq holda qayta ko’rib chiqiladi, bu sohalar xodimlari mehnati xususiyatining iqtisodiy baholanishi belgilab olinadi. Ijtimoiy-madaniy muassasalar faoliyatining natijalarini baholashga yangicha yondoshuvlar ishlab chiqiladi. Qo’yilgan vazifaning hal etilishigina ijtimoiy muammolarni hal etish, moliyaviy ta’minlash manbalarini belgilab olish, shuningdek, ijtimoiy-madaniy sohalarga davlat tomonidan ajratilayotgan moliyaviy zah

Ijtimoiy sohalarga yo’naltirilayotgan moliyaviy mablag’lar miqdori oddiy takror ishlab chiqarishning muhim omili sifatida ijtimoiy muammolarni hal qilish bilan bog’liq xarajatlar qoplanishini ta’minlashi zarur. 2.3-jadval Davlat budjetining 2013 yil uchun xarajatlari prognozi 7 Ko’rsatkichlar mlrd.so’m Jamiga nisbatan (%da) Jami davlat budjeti xarajatlariga nisbatan (%) Davlat maqsadli fondlarsiz xarajatlar-jami 26312.4 63.2 100.0 Ijtimoiy sohalar va aholini ijtimoiy muhofaza qilish xarajatlari-jami 15573.5 37.4 59.2 Shundan Maorif 8984.6 21.6 34.1 Sog’liqni saqlash 3768.6 9.0 14.3 Madaniyat va sport 279.1 0.7 1.1 Fan 173.1 0.4 0.7 Ijtimoiy ta’minot 107.3 0.3 0.4 Oilalarga ijtimoiy nafaqalar, shu jumladan bolali oilalarga nafaqalar 1839.9 4.4 7.0 Qishloq joylarida individual uy joylarni qu

fondi, Ta’lim va tibbiyot muassasalarini kapital ta’mirlash, rekonstruktsiya qilish va ta’minot jamg’armasi, Aholini ish bilan ta’minlashga ko’maklashish jamg’armasi, Xususiylashtirish, monopoliyadan chiqarish va raqobatni rivojlantirish Davlat Qumitasining mahsus hisobraqami ) Sug’oriladigan erlarni meliorativ xolatini yaxshilash jamg’armasi 227.5 0.5 x O’zbekiston Respublikasining Tiklanish va taraqqiyot jamg’armasi 1545.1 3.7 x Jami xarajatlar 41656.9 100.0 x Shu o’rinda, mamlakatimiz aholisi sonining yildan-yilga o’sib borayotganligini qayd etish muhimdir. Mazkur o’sishning asosiy omillaridan biri sifatida tug’ilish darajasi hisoblanadi. Biroq, aholi sonining o’sishi uning munosib turmush darajasini ta’minlash borasida ham muayyan mas’uliyatlarni keltirib chiqaradi. Bulardan asosiysi –

Iqtisodiyotning barqaror o’sishi bilan bir qatorda, Kadrlar tayyorlash milliy Dasturi, Maktab ta’limini rivojlantirish Davlat umummilliy Dasturi, Sog’liqni saqlash tizimini isloh qilish Davlat Dasturi, Aholini manzilli ijtimoiy himoya qilish Davlat dasturi va boshqa ijtimoiy dasturlar, hukumatning boshqa qarorlariga muvofiq amalga oshirilgan maqsadli chora-tadbirlar majmui ijtimoiy sohadagi Mazkur vazifalarni hayotga tadbiq etish ko’p jihatdan mahalliy moliya mablag’larini shakllantirish va boshqarishning usul va shakllarini yangicha talqin etishga bog’liq. Hududiy iqtisodiyot va hududdagi ijtimoiy jarayonlarni bshqarish va tartibga solishda mahalliy davlat hokimiyati organlari alohida o’rin egallaydi. 1993 yil 2 sentyabrda qabul qilingan “Mahalliy davlat hokimiyati to’g’risida”gi № 13-XII

Qonunga muvofiq, viloyat, tuman, shaharning moliyaviy resurslarini budjet mablag’lari, budjetdan tashqari fondlar, aniq maqsadga qaratilgan fondlar, kredit resurslari, shuningdek respublika (viloyat, Toshkent shahri) budjetidan ajratilgan subventsiyalar va dotatsiyalar tashkil etadi 9 . O’zbekiston Respublikasi “Budjet tizimida”gi Qonuniga muvofiq Qoraqalpog’iston Respublikasi budjetiga va mahalliy budjetlarga belgilanadigan cheklovlar quyidagilardan iboratdir: Qoraqalpog’iston Respublikasi budjeti hamda mahalliy budjetlar balansli daromadlar va xarajatlarga ega bo’lishi kerak. Qoraqalpog’iston Respublikasi budjeti va mahalliy budjetlar taqchilligiga yo’l qo’yilmaydi. Qoraqalpog’iston Respublikasi budjetini va mahalliy budjetlarni qabul qilish va ijro etishda: 1) qonun hujjatlarida nazarda

mablag’ sarflashga (ushbu Qonunda nazarda tutilgan hollar bundan mustasno); 4) budjet mablag’lari hisobidan boshqa shaxslar foydasiga moliyaviy kafolatlar va kafilliklar berishga; 5) yuridik va jismoniy shaxslarga budjet ssudalari berishga yo’l qo’yilmaydi. Ushbu cheklovlarga mahalliy budjetlarni rejalashtirish va ularni ijrosini amalga oshirishda rioya qilinishi shartdir. Mahalliy budjetlar xarajatlarning xarajatlarini boshqarish printsiplari xukumat tomonidan qabul qilinga qonuniy-me’yoriy normativlarga asoslanadi va bu me’yoriy normativlarning asosiylari bo’lib, O’zbekiston Respublikasining “Budjet tizimi to’g’risida”gi Qonuni hamda “Mahalliy davlat xokimiyati organlari to’g’risida” gi Qonuni hisoblanadi. Ushbu qonunlarda bugungi kunda mahalliy budjetlar xarajatlarini boshqarish printsi

xarajatlarini boshqarish O’zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi tomonidan amalga oshiriladi. O’zbekiston Respublikasining 1993 yil 2 sentyabrdagi “Mahalliy davlat hokimiyati idoralari to’g’risida” gi konunning 3-bobida (11-15-moddalari) mahalliy davlat hokimiyati idoralarining moliyaviy asoslari ko’rsatib berilgan. Ushbu qonunning 12-moddasida ko’rsatilishicha viloyat, tuman, shahar kengashlari tegishli budjetlarni tasdiqlaydilar. Viloyat moliya boshqarmalari mahalliy budjetlarning ijro etilishini taminlaydi va mahalliy budjetni O’zbekiston Respublikasi Moliya vazirligining qonun xujjatlarida belgilangan vakolati doirasida ijro etadilar. Maxalliy budjet xarajatlarini boshkarish tartiblari O’zbekiston Respublikasining Konunlari‚ Vazirlar Maxkamasining karolari xamda Moliya vazirining kat

2.4- jadval Davlat budjetining iqtisodiyot xarajatlari tarkibi 10 Ko’rsatkichlar 2011 yil 2012 yil milliard so’m foiz da milliard so’m foiz da Davlat budjeti xarajatlari, milliard so’m 16991,1 100 21571,7 100 Iqtisodiyotga ajratilgan xarajatlar 1952,1 11,5 2372,0 11,0 Qishloq va suv xo’jaligi vazirligi tasarrufidagi suv xo’jaligi tashkilotlari tomonidan iste’mol qilinadigan 648,8 3,8 766,9 3,5 elektr-energiyasi to’lovlari Moliya vazirligi huzuridagi Sug’oriladigan erlarning meliorativ holatini yaxshilash fondiga maqsadli ajratmalar 184,5 1,1 210,0 0,9 Hosildorligi past erlarda davlat ehtiyojlari uchun qishloq xo’jaligi mahsulotlari ishlab chiqaruvchi fermer xo’jalklarini moliyaviy qo’llab-quvvatlash uchun maqsadli mablag’lar 140,0 0,8 160,0 0,7 Boshqa xarajatlar 978,8 5,7 1235,1 5,7 Budjet

ishlab chiqarishga bilvosita ta’sir ko’rsatib, mehnat resurslarining sifat tarkibini yaxshilash, fan yutuqlaridan foydalanish asosida mehnat unumdorligini oshirish uchun shart-sharoit yaratish, fan-texnika taraqqiyotini jadallashtirish vazifalarini bajaradi 2.4- jadval ma’lumotlaridan ko’rinadiki, davlat budjetidan iqtisodiyotni qo’llab-quvvatlash uchun xarajatlar 2011 yilda 1952 milliard so’m, 2012 yilda esa 2372 milliard so’mni tashkil qilishi ko’zda tutilgan. Ushbu xarajatlar tarkibida Qishloq va suv xo’jaligi vazirligi tasarrufidagi suv xo’jaligi tashkilotlari tomonidan iste’mol qilinadigan elektr-energiyasi to’lovlari 2012 yilda jami xarajatlarning 3,5 foizni, sug’oriladigan erlarning meliorativ holatini yaxshilash fondiga maqsadli ajratmalar 0,9 foizni, hosildorligi past erlarda davl

Majburiyatlarni hisobga olish tizimida quyidagi omillar asosiy o’rin egallaydi: - majburiyatlarni qabul qilish asoslari; - majburiyat qabul qilish huquqiga ega mas’ul shaxslar; - majburiyatning turlari (yuridik va moliyaviy). Budjet mablag’lari oluvchi budjet tashkiloti rahbari yoki u tomonidan vakolat berilgan boshqa mas’ul shaxslar majburiyatlarni qabul qilish huquqiga ega bo’ladilar. Yuridik majburiyat budjetdan mablag’ oluvchilar va ularga mol (tovarlar, ishlar, xizmatlar) etkazib beruvchilar o’rtasidagi shartnoma tegishli tartibda ro’yxatdan o’tkazilganidan keyin vujudga keladi. Yuridik majburiyatlarni hisobga olishning asosiy maqsadi budjet nazoratining samaradorligini yanada oshirish, ya’ni xarajatlarning tasdiqlangan rejadan ortib ketishiga yo’l qo’ymaslik. O’zbekiston Respublikasi

ko’rsatish majburiyatini oladigan, ikkinchi taraf esa tovarlarni, ishlarni, xizmatlarni qabul qilib olish va ularning haqini to’lash majburiyatini oladigan kelishuvga aytiladi 11 . Shartnomalarni tuzish va bajarish jarayoni bir qator qonun xujjatlari bilan tartibga solinadi. Jumladan, Fuqarolik Kodeksi va 1998 yil 29 avgustdagi № 670-I-sonli “Xo’jalik yurituvchi sub’ektlar faoliyatining shartnomaviy-huquqiy bazasi to’g’risida”gi O’zbekiston Respublikasi Qonuni shartnomaviy munosabatlarni tartibga soluvchi eng asosiy qonun hujjatlari bo’lib hisoblanadi. Qonunga ko’ra, tadbikorlik faoliyati sohasidagi shartnomaviy munosabatlarning asosiy printsiplari quyidagilardan iborat: • xo’jalik shartnomalarini tuzish erkinligi; • taraflarning o’zaro manfaatdorligi; • shartnoma intizomiga rioya etish; •

• xo’jalik shartnomasida ko’rsatilgan munosabatlar qaysi qonun hujjatlari bilan tartibga solinishi; • xo’jalik shartnomasi shartlarining qonun hujjatlari talablariga mos kelish- kelmasligi; • taraflarnin g javobgarligi me’yori va nizolarni hal etish tartibi qonun hujjatlari talablariga mos kelish-kelmasligi. Xo’jalik shartnomasi shartnoma shartlariga hamda qonun hujjatlarining talablariga muvofiq ravishda, bunday shartlar va talablar bo’lmagan hollarda esa ish muomalasi odatlariga muvofiq bajarilishi lozim. Tovarlarni etkazib berish muddatlari kechiktirib yuborilgan, to’liq etkazib berilmagan, ishlar bajarilmagan yoki xizmatlar ko’rsatilmagan hollarda, tovar etkazib beruvchi (pudratchi) sotib oluvchiga (buyurtmachiga) kechiktirilgan har bir kun uchun majburiyat bajarilmagan qismining 0,5 f

ketmasligi lozim. Penyani to’lash shartnoma majburiyatlarini buzgan tarafni tovarlarni etkazib berish muddatlarini kechiktirib yuborish, to’liq etkazib bermaslik, ishlarni bajarmaslik yoki xizmatlarni ko’rsatmaslik oqibatida etkazilgan zararni qoplashdan ozod etmaydi. Tashkilot tomonidan tuzilgan hamda uning bunday tashkilot o’z faoliyati xususiyatiga ko’ra o’ziga murojaat qiladigan har bir shaxsga nisbatan amalga oshirishi shart bo’lgan tovarlar sotish, ishlar bajarish yoki xizmatlar ko’rsatish sohasidagi vazifalarini (chakana savdo, umumiy foydalanishdagi transportda yo’lovchi tashish, aloqa xizmati, energiya bilan ta’minlash, tibbiy xizmat, mehmonxona xizmati va sh.k.) belgilab qo’yadigan shartnoma ommaviy shartnoma deyiladi. Bunday tashkilot ommaviy shartnoma tuzishda bir shaxsni boshq

beruvchilar o’rtasidagi shartnomalarni ro’yxatdan o’tkazish va ularning xarajatlari to’lovini nazorat qilish tartibi haqida vaqtinchalik Nizom” tashkil qiladi. Ushbu Nizomga ko’ra, budjetdan mablag’ oluvchilar etkazib beruvchilar bilan shartnomalar tuzadilar, shuningdek shartnomalarga budjetdan mablag’ oluvchilarning xarajatlar smetalarida nazarda tutilgan tegishli rejali budjet mablag’lari doirasidagina qo’shimcha va o’zgartirishlar kiritadilar. Budjetdan mablag’ oluvchilar bilan etkazib beruvchilar o’rtasida tuziladigan shartnomalar tegishli moliya organlarida majburiy ro’yxatdan o’tkazilib, ularga tegishli raqamlar berilishi va ro’yxatdan o’tkazish sanasi ko’rsatilishi kerak. Yuqorida nomi keltirilgan Nizomga muvofiq, budjetdan mablag’ oluvchilar mol etkazib beruvchilar bilan shartnomal

Agar tuzilgan shartnomaga ko’ra to’lanadigan pul mablag’lari summasi budjetdan mablag’ oluvchining xarajatlari smetasida nazarda tutilgan rejali budjet mablag’lari summasidan oshib ketsa, mazkur shartnoma budjetdan mablag’ oluvchiga uni moliya organi tomonidan ro’yxatdan o’tkazmasdan turib qaytariladi. Shartnomani ro’yxatdan o’tkazish budjetdan mablag’ oluvchi tomonidan shartnoma taqdim etilgan kundan boshlab uch ish kuni mobaynida shartnoma asl nusxasi va ko’chirma nusxasining birinchi varag’iga “Ro’yxatdan o’tkazildi” yozuvini qo’yish va ro’yxatdan o’tkazish raqami va sanasi ko’rsatilgan holda amalga oshiriladi, ularni moliya organining mansabdor shaxsi o’z imzosi va moliya organining muhri izi bilan tasdiqlaydi. Ro’yxatdan o’tkazilgandan keyin ro’yxatdan o’tkazilgan shartnomaning ko’chi

• ommaviy axborot vositalari va ixtisoslashtirilgan reklama nashrlaridagi ma’lumotlarni umumlashtirish. Xo’jalik shartnomasini ro’yxatdan o’tkazish chog’ida har bir shartnomaga bir nechta (eng kamida 4 ta) etkazib beruvchining tijorat taklifi ilova qilinishi, bunda har bir etkazib beruvchining rekvizitlari (nomi, manzili, telefon raqamlari, rahbari to’g’risidagi ma’lumotlari) aniq ko’rsatilishi, etkazib beruvchilar shu sohada uzoq yillik ish tajribasiga ega bo’lgan, yuqori mavqeli korxonalar bo’lishi tavsiya etiladi. O’zbekistonda ishlab chiqariluvchi tovarlar vositachilarsiz, aynan ishlab chiqaruvchining o’zidan sotib olinishi, chetdan keltiriluvchi tovarlar esa bevosita importyordan sotib olinishi narxlarning asossiz o’sishining oldini oladi. O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasini

Ochiq tenderlarda mulkchilik shakllaridan qat’i nazar, barcha yuridik shaxslar qatnashishi mumkin. Yopiq tenderlar istisno hollarda Vazirlar Mahkamasining tegishli komplekslari bilan kelishgan holda, buyurtmachi oldindan belgilab qo’ygan tashkilotlar ishtirokida o’tkaziladi, bu tashkilotlarga taklifnomalar jo’natiladi. Oziq-ovqat mahsulotlari budjet mablag’lari oluvchilari tomonidan sotib olinganda, Moliya vazirligining 2007 yil 9 apreldagi 798-sonli xati asosida narxlar monitoringi amalga oshiriladi. Bunda G’aznachilik hududiy bo’linmalari tomonidan budjetdan mablag’ oluvchilar xarid qiladigan oziq-ovqat mahsulotlari bo’yicha narxlar monitoringi Moliya vazirligi tomonidan taqdim qilinadigan asosiy iste’mol mahsulotlarining oylik o’rtacha narxlari to’g’risidagi ma’lumot asosida olib borila

Moliyaviy majburiyat esa ana shu shartnomaga muvofiq tovarlar etkazib berilganidan (ishlar bajarilgan, xizmatlar ko’rsatilganidan) keyin vujudga keladi. Moliyaviy majburiyatning yuzaga kelishi tegishli hujjatlar bilan tasdiqlanishini talab etadi. Masalan, schet-fakturalar, ishlar bajarilganligi yoki xizmatlar ko’rsatilganligini tasdiqlovchi qabul qilib olish-topshirish dalolatnomalari (akt priema-sdachi), ish haqi qaydnomalari (vedomostlar) va boshqa shu kabi hujjatlar. Mazkur hujjatlar tegishli vakolatga ega bo’lgan mas’ul shaxslar tomonidan imzolanishi va tashkilot muhri bilan tasdiqlanishi shart. Amaldagi qonunchilik talablariga ko’ra budjet tashkilotlari oldindan eng kamida 20 foiz to’lovni amalga oshirishlari talab qilinadi. Moliyaviy majburiyat G’aznachilikning Bosh kitobida qayd qil

tamoyillariga amal qilgan holda xarajatlar to’lovini amalga oshirish ketmaketligiga ((1)oziq-ovqat, (2)dori-darmon, (3)kommunal xizmatlar, (4)boshqa xarajatlar) rioya qilishi talab etiladi. Xarajatlar tegishli ruxsat asosida amalga oshirilishi hamda ularning hajmi yillik ajratmalar va xarajatlarni amalga oshirish ruxsati (HAOR) miqdoridan ortib ketmasligi shart. G’aznachilikda moliyaviy majburiyatlarni qabul qilish va to’lovlarni amalga oshirish. Budjet tashkiloti va ta’minotchi o’rtasida tuzilgan shartnoma g’aznachilik bo’limida ro’yxatdan o’tkazilib, ta’minotchi ro’yxatdan o’tgan shartnomani olgandan keyin, shartnoma shartlariga asosan tovar va xizmatlar etkazib berishni boshlaydi. G’aznachilik bo’limlarida ro’yxatdan o’tmagan shartnomalar bo’yicha ta’minotchi tovar va xizmatlar etkazib

tayyorlanadigan buxgalteriya hujjati bo’lib, budjet tashkilotining kreditorga (mol etkazib beruvchiga) ma’lum summani to’lash uchun G’aznachilikka taqdim etadigan topshiriqnomasi. To’lov arizasini tayyorlash (tuzish) budjet tashkiloti vazifasiga kiradi. Budjet tashkiloti schet-fakturani qabul qilgan paytning o’zida to’lov arizasini 2 nusxada tegishli G’aznachilik bo’limlariga qonunchilikda nazarda tutilgan vaqtda taqdim etishi lozim. Qonunchilikka asosan arizaga majburiy xujjatlar (masalan, schet-faktura, bajarilgan ishlar to’g’risidagi dalolatnoma va boshqalar) ilova qilinadi. Budjet tashkiloti schet-fakturada uni qabul qilgan sanasini aks ettirishi shart. Moliyaviy majburiyatlarni ro’yxatga olish chog’ida G’aznachilik tomonidan amalga oshiriladigan nazorat quyidagilarni o’z ichiga oladi

a) budjetdan mablag’ oluvchi va etkazib beruvchiga bitta bank muassasasida xizmat ko’rsatilsa, to’rt nusxada. To’lov topshiriqnomalarinin g birinchi va to’rtinchi nusxalari budjetdan mablag’ oluvchining tegishli mansabdor shaxslari tomonidan imzolanadi va budjetdan mablag’ oluvchining muhri izi bilan tasdiqlanadi; b) budjetdan mablag’ oluvchi va etkazib beruvchiga turli bank muassasalarida xizmat ko’rsatilsa, uch nusxada. To’lov topshiriqnomalarinin g birinchi va uchinchi nusxalari 50

budjetdan mablag’ oluvchining tegishli mansabdor shaxslari tomonidan imzolanadi va budjetdan mablag’ oluvchining muhri izi bilan tasdiqlanadi. Budjetdan mablag’ oluvchilar o’z xarajatlarini to’lash uchun moliya organiga mablag’larni o’z bank hisobraqamlaridan o’tkazish uchun to’lov topshiriqnomalari, hisobvaraq-fakturalar yoki tovar (ishlar, xizmatlar) etkazib berilganligini va budjetdan mablag’ oluvchining etkazib beruvchidan qarzi mavjudligini tasdiqlaydigan boshqa hujjatlar, shuningdek budjetdan mablag’ oluvchi zimmasiga etkazib beruvchiga bo’nak to’lovini o’tkazish majburiyatini yuklaydigan hujjatlarni taqdim etadilar. Bo’nak to’lovi hisobiga mablag’larni to’lash uchun budjetdan mablag’ oluvchi budjetdan mablag’ oluvchi zimmasiga etkazib beruvchiga bo’nak to’lovini o’tkazish majburiyat

Budjetdan mablag’ oluvchilar taqdim etgan to’lov va boshqa hujjatlar Nizom talablariga muvofiq kelmasa, moliya organi ularni budjetdan mablag’ oluvchiga qaytarib, to’lov topshiriqnomalarining orqa tomoniga ularga belgi qo’ymasdan, muvofiq emaslik sabablarini ko’rsatadi. Budjetdan mablag’ oluvchilar to’lov topshiriqnomalarining barcha nusxalari va Budjetdan mablag’ oluvchilar to’lov topshiriqnomalari reestrining ikki nusxasini moliya organi budjetdan mablag’ oluvchilarga xizmat ko’rsatadigan tegishli bankka topshiradi. Xizmat ko’rsatuvchi bank tomonidan to’lov topshiriqnomalari Reestrlar ma’lumotlari bilan solishtirilganidan va moliya organining budjetdan mablag’ oluvchilarning to’lov topshiriqnomalarida belgisi mavjudligini tekshirganidan so’ng, Reestrning birinchi nusxasi tegishli to’lov

olinganidan keyin moliya organi budjetdan mablag’ oluvchiga unga to’lov topshiriqnomasining uchinchi nusxasini ilova qilgan holda bank ko’chirmasini topshiradi. Bank ko’chirmasi nusxasi va to’lov topshiriqnomasining to’rtinchi nusxasi moliya organida qoladi; b) xizmat ko’rsatuvchi bankka to’lov topshiriqnomasining uch nusxasi taqdim etilgan taqdirda: birinchi nusxasi Reestr bilan birga bankning kun hujjatlariga tikiladi; ikkinchi nusxasi budjetdan mablag’ oluvchining shaxsiy hisobraqamidan ko’chirmaga ilova qilinadi va keyin budjetdan mablag’ oluvchiga topshirish uchun moliya organiga topshiriladi; topshiriqnomaning uchinchi nusxasi moliya organiga topshiriladi. Budjetdan mablag’ oluvchining bank hisobraqamidan bank ko’chirmasi, shuningdek to’lov topshiriqnomasining ikkinchi va uchinchi nu

Xarajatlarning I va II guruhlariga kiritilgan budjet tashkilotlari birinchi navbatda xarajatlarini to’lash. Bunda II xarajatlarning guruhiga tegishli mablag’ o’tkazmasdan I guruh xarajatlarini amalga oshirish taqiqlanadi. Yagona g’azna hisob raqamida, shuningdek hududiy g’aznachilik hisob raqamida birinchi va ikkinchi guruhlar bo’yicha to’lanmagan xarajatlar summasidan ortiq mablag’lar mavjud bo’lganda ortiqcha summa miqdorida uchinchi va to’rtinchi guruhlar bo’yicha xarajat qilishga ruxsat etiladi. Kapital qo’yilmalarga ajratmalar joriy budjet yili uchun tasdiqlangan Respublika investitsiya dasturiga muvofiq qurilishlarning aniq ro’yxatlariga va amaldagi qonun hujjatlariga muvofiq ajratiladi. G’aznachilik tomonidan xizmat ko’rsatiladigan buyurtmachilar ob’ektlari qurilishiga Davlat budjet

• mahalliy budjetlardan mablag’ bilan ta’minlash (to’lash) - tegishli moliya organlarida belgilangan shakldagi tayinlash sertifikati va xarajatlarning har bir guruhi bo’yicha bir satrda mablag’ o’tkazish uchun to’lov qog’ozi bilan rasmiylashtiriladi. "Boshqa xarajatlar" IV guruhi bo’yicha mablag’lar belgilangan limitlar doirasida quyidagi navbatga rioya qilgan holda sarflanadi: • ovqatlantirish; • dori-darmonlar; • kommunal xizmatlar; • boshqa xarajatlar. Hisobot choragining oxirgi ish kuni oxirida budjet tashkilotlarining hisob raqamlarida qolgan tejab qolingan budjet mablag’lari (kapital qo’yilmalarni mablag’ bilan ta’minlash uchun nazarda tutilgan mablag’lar bundan mustasno) olib qo’yilmaydi, Budjet tashkilotini rivojlantirish jamg’armasiga o’tkaziladi va mazkur Tartib talablari

Yuridik shaxs maqomiga ega bo’lgan budjet tashkilotlarining qo’shimcha daromadlari mablag’ bilan ta’minlashning quyidagi manbalari: 1. faoliyat turi bo’yicha tovarlar (ishlar, xizmatlar) ishlab chiqarish va sotish; 2. budjet tashkilotlari tomonidan vaqtincha foydalanilmayotgan binolarni va davlatning boshqa mol-mulkini boshqa tashkilotlarga ijaraga berish; 3. yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan budjet tashkilotlariga ko’rsatiladigan homiylik (begaraz) yordami hisobiga olinishi mumkin. O’zbekiston Respublikasi “Davlat budjetining g’azna ijrosi to’g’risidagi” qonuni talablaridan kelib chiqib 2012 moliya yili 1 yanvaridan boshlab Davlat budjetining daromadlari va xarajatlari G’aznachilikning Yagona g’azna hisobvarag’idan amalga oshirilishi rejalashtirilmoqda Quyida keltirilgan 2.3rasmda Y

hisobvaraqlar orqali tegishli operatsiyalarni amalga oshirish jarayonida o’zgartirishlar bo’lmaydi hamda ushbu shaxsiy hisobvaraqlardan xarajatlarni amalga oshirishning amaldagi tartibi saqlab qolinadi. Bunda, budjetdan mablag’ oluvchilarning amalda ishlab turgan shaxsiy g’azna hisobvaraqlari yopilmaydi va belgilangan (odatiy) tartibda ishlaydi. Budjetdan mablag’ oluvchilar va fond mablag’lari tasarruf etuvchilarning 2012 moliya yilidan boshlab tovar (ish, xizmat) etkazib beruvchilar bilan tuziladigan shartnomalarida shu jumladan, kapital qurilish bo’yicha yildan yilga o’tuvchi ob’ektlar bo’yicha shartnomalariga qo’shimcha kelishuvlarda hamda to’lov hujjatlarida to’lovchi ya’ni, g’aznachilik rekvizitlari qismida Yagona g’azna hisobvarag’i va ularning shaxsiy g’azna hisobvaraqlari ko’rsatil

3-BOB. IQTISODIYOTNI MODERNIZATSIYALASH SHAROITIDA DAVLAT BUDJETI XARAJATLARINI SAMARALI IJROSINI TA’MINLASH MASALALARI 3.1 Davlat budjeti xarajatlarining g’azna ijrosini takomillashtirish masalalari Iqtisodiyotni modernizatsiyalash va fuqarolik jamiyatni rivojlantirish sharoitida davlat budjeti xarajatlari samarali ijrosini ta’milashda oldindan belgilangan tamoyillar asosida amalga oshiriladi (chizma). Bunday tamoyillar qatoriga budjet mablag’larini maqsadli taqsimlash,ulardan eng yuqori samara olinishiga erishiladigan holda foydalanish, tejamkorlik rejimiga qat’iy amal qilish va budjet xarajatlarini ijrosini ta’minlashda budjet intizomiga rioya etilishini ta’minlash kabilar kirishi mumkin. Bu tamoyillarga so’zsiz amal qilish budjet mablag’laridan maqsadli, samarali va tejamlilik asosida

rahbarlarning tazyoiqi ostida budjet mablag’larini budjet parametrlarida ko’zda tutilmagan xarajatlarga yo’naltirish; • Ish xaqi, xo’jalik xarajatlari bo’yicha belgilangan budjet limitlarini oshirib borish; • Bdyudjet mablag’larini bir moddadan ikkinchi moddaga o’tkazish va ulardan noqonuniy tarzda foydalanish va h.k. Budjet intizomiga rioya etish buzilishining eng ko’p tarqalgan xarakterli ko’rinishi – bu bdjet mablag’larini mahalliy hokimliklarning farmoyishlari asosida adres dasturiga kiritilmagan qurilish va ta’mirlash ob’ektlariga, avtomobillar sotib olish, dabdabali tadbirlarni o’tkazishga yo’naltirishdir. Budjet mablag’larining mahalliy budjetlar parametrlarida belgilanmagan xarajatlarga tarqatib yuborilishi, birinchi navbatda bo’lgan ish haqi, ijtimoiy nafaqalar, stipendiya to’lovl

Ma’lumki, ko’p yillar davomida budjetning xarajatlar ijrosini amalga oshirishda hamda budjet mablag’larini nazorat qilishda bir talaygina muammolarga duch kelinishi budjet mablag’larini sarfi ustidan nazoratni to’liq amalga oshirilmayotganligi ko’zga tashlanar edi. Nazorat-taftish bosh boshqarmasi va uning hududiy bo’linmalari tomonidan moliya muassalari va budjet tashkilotlari faoliyati ustidan nazoratni bo’shashtirib yuborganligi oqibatida moliya organlari va budjet tashkilotlari rahbarlari birinchi darajali xarajatlarni moliyalashtirish uchun yo’naltirish o’rniga mablag’larni budjet parametrlarida ko’rsatilmagan xarajatlarga yo’naltirish, budjet mablag’larini boshqa moddalarga sarflash holatlarini ko’rish mumkin edi. Bularning barchasi faqatgina budjet mablag’larini rejalashtirish jaray

- budjet parametrlariga va xarajatlar smetalaridagi limitlariga amal qilmaslik natijasida ish haqi, kommunal xizmatlar va xo’jalik xarajatlaridan ortiqcha xarajatlarga yo’l qo’yish; - budjet muassasalarining xarajatlar smetalarida ko’zda tutilmagan xarajatlarni amalga oshirish va budjet mablag’laridan samarasiz hamda boshqa maqsadlarda foydalanish; - budjet muassasalarining rahbarlari tomonidan shtat-smeta intizomiga rioya qilmaslik, ortiqcha shtat birliklaridan 61

foydalanish, ish haqining belgilangan miqdorlarini oshirib yuborish, ishlamagan xodimlarga haq to’lash; - o’z-o’zini boshqarish organlari (mahalla qo’mitalari) orqali aholining kam ta’minlangan qatlamlariga to’lanadigan ijtimoiy nafaqalarni tayinlashda turli mahalliychilik va qarindosh- urug’chilikka yo’l qo’yish hamda ularni to’lash paytida bank muassasalari xodimlari va o’z- o’zini boshqarish organlari xodimlari bilan birgalikda turli qonunbuzarliklarga va davlat mablag’larini 62

o’zlashtirishga yo’l qo’yish; - mahalliy hokimiyat organlari rahbarlari va boshqa mansabdor shaxslarning budjet jarayoniga asossiz aralashuvi natijasida budjet mablag’larini budjet parametrlarida ko’zda tutilmagan qurilish, ta’mirlash ishlarida avtomobillar va boshqa dabdabali jixozlar sotib olishga hamda turli tadbirlar o’tkazishga sarflash va h.k. Budjet tashkilotlari xarajatlari smetasi tasdiqlangandan so’ng kommunal xizmatlar, gaz va elektr energiya uchun shartnomalar tuzish, shartnomalarda ushbu xizmatlarga faqat belgilangan limitlar doirasida oyma-oy hisob-kitob qilinishi, limitdan ortiqcha summaga ko’rsatilgan xizmatga mablag’ ajratilmasligi alohida belgilab o’tilganligiga qaramasdan ayrim hududlarda ushbu talablar to’liq bajarilmasligi oqibatida kreditorlik qarzlariga yo’l qo’yilga

Oziq – ovqat va dori – darmonlardan kreditorlik qarzlari kelib chiqishining asosiy sabablaridan biri vositachi tashkilotlar orqali mahsulotlar olishdir. Bunda oziq – ovqat mahsulotlari va dori-darmonlarni sotib olishda vositachi tashkilotlar tomonidan usatamalarni ko’p qo’yilishi o’z ta’sirini ko’rsatmoqda. Iqtisodiyotni modernizatsiyalash va fuqarolik jamiyatni rivojlantirish sharoitida davlatning moliyaviy resurslarni boshqarishi ahamiyati beqiyos hisoblanadi, shu sababli respublikamizda Davlat budjeti ijrosini amalga oshirishda g’aznachilik tizimiga o’tish zaruriyati paydo bo’ldi. Sababi, yuqorida ko’rsatib o’tilgan muammolarning echimini xal etish uchun budjet tizimida budjet xarajatlari samarali ijrosini ta’minlovchi muhim bo’g’in budjet amaliyotga g’aznachilik tizimi joriy etildi. G’

qilish uchun kapitallar bozorida qarz oluvchi yoki qarz beruvchi sifatida ishtirok etmoqda» 14 . G’aznachilikni joriy etish budjet daromadlarining to’liq va o’z vaqtida tushishini va xarajatlar qismida budjet mablag’lari-ning maqsadli sarflanishining nazoratini kuchaytirish va pul oqimlarini samarali boshqarish imkonini beradi. Mazkur tizimni joriy etish bilan budjet bajarilishini kuzatish, boshqaruv qarorlarini qabul qilishda qulaylik yaratish, budjet mablag’larini maqsadsiz sarflanishdan himoyalash va budjetni rivojlantirish va prognozlashtirish sifatini oshirish mumkin. Davlat budjetining G’aznachilik tizimi joriy etilishi quyidagi ijobiy natijalarga erishishga imkoniyat beradi: • davlat moliyaviy resurslarining real hajmini va uning is- tiqbol ko’rsatkichlarini doimiy nazorat qilish; •

kungi aniqlashtirilgan monitoringini o’tkazish; • tasdiqlanga n budjet mablag’lari doirasida budjet tashkilot-larining tovarlar va xizmatlar etkazib beruvchilar oldidagi maj- buriyatlarini qabul qilish bosqichida dastlabki nazoratni amalga oshirish; • moliya organlari tomonidan budjet xarajatlarini o’z vaq-tida va adresli moliyalashtirish bilan budjet mablag’larini bosh taqsimlovchilari tomonidan sui’ste’mol qilish va noto’g’ri ishlatishning oldini olish maqsadida 66

joriy nazorat olib borish; • budjet tashkilotlari majburiyatlarni olgandan keyin pul mablag’larini G’aznachilik hisob raqamidan to’g’ridan-to’g’ri tovar etkazib beruvchilar hisob raqamiga o’tkazish orqali pul oqimlari harakatini tezlashtirish o’z vaqtida to’lovni amalga oshirish or- qali ta’minotchilarni moliyaviy imkoniyatlarini yaxshilash; • G’aznachil ik tizimining bir pog’onasidan ikkinchi pog’onasiga pul mablag’lari o’tkazishni tezlashtirish orqali 67

budjet mablag’la-rini tezkor harakat qilinishini ta’minlash. Davlat budjetining G’azna ijrosidan foydalanish - budjet mablag’larini maqsadli va samarali ishlatishga hamda kreditor to’lov intizomini mustahkamlashga va natijada debitor va kreditor qarzdor-liklarni keskin qisqartirish, Davlat budjeti ijrosi jarayonini jahon andozalariga javob beradigan yangi sifat pog’onasiga chiqarishdir. Tajribalar shuni ko’rsatadiki, mazkur tizimni joriy etish bilan budjet bajarilishini kuzatish, boshqaruv qarorlarini qabul qilishda qulaylik yaratish, budjet mablag’larini maqsadsiz sarflanishidan himoyalash va budjetni rejalashtirish va prognozlashtirish sifatini oshirish mumkin. Iqtisodiyotni modernizatsiyalash va fuqarolik jamiyatni rivojlantirish sharoitida davlatning moliyaviy resurslarini samarali bos

hamda joriy va dastlabki nazorat samaradorligi bo’yicha dolzarb masalalarni qamrab oladi. Budjet mablag’laridan maqsadli foydalanish va xarajatlarini samarali ijrosini ta’minlash ustidan nazoratni kuchaytirish uch bosqichli nazoratni to’liq joriy qilishni taqozo etadi. Ya’ni, budjet tashkiloti kontragentdan tovarlar sotib olish (ishlar bajarish, xizmatlar ko’rsatish) to’g’risida ofertani (taklifni) qabul qilib olganidan so’ng, shartnomani aktseptlaydi (imzolaydi) va g’aznachilik bo’limidan ro’yxatdan o’tkazish uchun taqdim etadi. Yuridik majburiyat vujudga kelishi uchun, shartnomaning ro’yxatdano’tkazilishi talab qilinadi. G’aznachilikda yuridik majburiyat vujudga kelishidan avval, dastlabki nazoratni amalga oshirish imkoniyati mavjud bo’lib, bu narxlar monitoringi orqali ta’minlanadi, g’a

tizimlashgan tarzda axborot olishning etishmasligi (ayniqsa respublika hududlari bo’yicha); • mavjud baholar monitoringi tovarlarning assortimenti (sifati, texnik va boshqa muhim tavsiflari)ni hisobga olmaydi; • baholar monitoringi amalga oshirishda transport xarajatlarini hisobga olishni tartibga soluvchi mexanizm etishmaydi; • ayrim oziq- ovqat mahsulotlari bo’yicha monopoliyaga qarshi kurashish qo’mitasi tomonidan taqdim etilgan baholar, joylarda o’rnatiladigan 70

baholar bilan keskin farqlanadi. Bugungi kunda O’zbekistonda budjet jarayonida o’rta muddatli rejalashtirish mexanizmini joriy qilishga dastlabki urinishlar bo’layotganligini va budjet xarajatlarining natijaviyligini ta’minlovchi nazorat qilish mexanizmining endigina shakllanayotganligini e’tirof etish lozim. Iqtisodiyotni markazdan turib boshqarish hukm surgan mamlakatlarda boshqa qator g’arb davlatlari kabi, budjetni tayyorlashda «xarajatli budjet» usulidan (zatratniy metod) foydalanib kelingan. «Xarajatlarga asoslangan budjetni tuzish» usuli resurslarni rejalashtirish va taqsimlashning shunday bir usulidirki, bunda resurslar va ularni sarflashdan erishiladigan natijaviylik juda kuchsiz bo’lib hisoblanadi, chunki xarajatlar usulida asosiy e’tibor mavjud resurslarga qaratiladi. O’z navbat

XULOSA Bitiruv-malakaviy ishimizni tadqiq etish jarayonida biz quyidagi xulosalarga keldik: Birinchidan- davlat budjeti xarajatlarini amalga oshirish da tarqoq xoldagi tijorat banklarida ochilgan xisob raqamdan, markazlashgan tartibda Markaziy bankda ochilgan yagona g’azna xisob rakamidan xarajatlarni amalga oshirish tashkil etildi. Ikkinchidan-amalda bulgan tasdiqlangan budjet xarajatlari miqdori va budjet tashkilotlarining smeta xarajatlari doirasida xarajatlarini moliyalashtirishdan budjet tashkilotlarining yuridik va moliyaviy majburiyatlarini ruyxatga olish orqali , xar bir budjet tashkilotlari xarajatlarini mablag’ bilan taminlash amaliyotiga utildi. Uchinchidan- Gaznachilik organlari budjetdan mablag’ oluvchi tashkilotlar xarajatlari, tulovlarini amalga oshirish doirasida dastlabki

Ushbu xulosalarimizdan kelib chiqqan holda istiqbolda davlat budjeti xarajatlari ijrosini samarali tashkil etish bo’yicha quyidagi tavsiyalarni berishni lozim topdik: Birinchidan, Budjet intizomini mustahkamlash maqsadida budjet xarajatlaridan samarali va oqilona foydalanishning asosiy shartlaridan biri tejamkorlik rejimidagi xarajatlarni nazorat qilish normalariga qat’iy rioya qilishdir. Buning uchun budjetdan ijtimoiy ijtimoiy- madaniy tadbirlarni moliyalashtiriladigan mablag’lardan tashqari boshqa xarajatlarni bosqichma – bosqich kamaytirish va me’yordan ortiqcha amalga oshirilgan xarajatlarni budjet hisobotlariga debitorlik va kreditorlik qarzlari sifatida qabul qilish amaliyotiga chek qo’yish zarur. Ikkinchidan, Budjetdan mablag’ oluvchi muassasalarning moddiy texnik bazasini inobatga

Prezident farmonlari va qarorlari, Vazirlar Mahkamasining qarorlari, O’zbekiston Respublikasi Prezidenti I.A.Karimovning asarlari 1. O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. T.: O’zbekiston, 2001.- 39b.(o’zgartirish va qo’shimchalar bilan) 2. “Budjeti tizimi to’g’risida”gi O’zbekiston Respublikasi qonuni. 14.12.2000y.(o’zgartirish va qo’shimchalar bilan) 3. “Davlat budjetining g’azna ijrosi to’g’risida”»gi O’zbekiston Respublikasi Qonuni. 26.08.2004. (o’zgartirish va qo’shimchalar bilan) 4. “O’zbekist on Respublikasining 2011 yilgi asosiy makroiqtisodiy ko’rsatkichlari prognozi va davlat budjeti parametlari to’g’risida”gi Prezident qarori. PQ- 1449-son 24.12.2010. 5. “O’zbekist on Respublikasining 2012 yilgi asosiy makroiqtisodiy ko’rsatkichlari prognozi va davlat budjeti parametlari to’g

Prezident qarori. PQ- 1675-son 30.12.2011. 6. “O’zbekist on Respublikasining 2013 yilgi asosiy makroiqtisodiy ko’rsatkichlari prognozi va davlat budjeti parametlari to’g’risida”gi Prezident qarori. PQ- 1887-son 25.12.2012. 7. “Asosiy vazifamiz – Vatanimiz taraqqiyoti va xalqimiz farovonligini yanada yuksaltirishdir. – Prezident I.Karimovning 2009 yilning asosiy yakunlari va 2010 yilda O’zbekistonni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishning eng muhim ustuvor 75

yo’nalishlariga bag’ishlangan Vazirlar Mahkamasining majlisidagi ma’ruzasi // Xalq so’zi, 30.01.2010. 8. Mamlakati mizni modernizatsiya qilish va kuchli fuqarolik jamiyati barpo etish – ustuvor maqsadimizdir. – Prezident I.Karimovning O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi va Senatining qo’shma majlisidagi ma’ruzasi // Xalq so’zi, 28.01.2010. 9. Mamlakati mizda demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyatini 76

rivojlantirish kontseptsiyasi. - Prezident I.Karimovning O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi va Senatining qo’shma majlisidagi ma’ruzasi // Xalq so’zi, 13.11.2010. 10. Mamlakati mizni modernizatsiya qilish yo’lini izchil davom ettirish – taraqqiyotimizning muhim omilidir. – Prezident I.Karimovning O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi qabul qilinganining 18 yilligiga bag’ishlangan tantanali marosimdagi 77

ma’ruzasi // Xalq so’zi, 07.12.2010. 11. Prezident I.Karimovning BMT Sammiti Mingyillik Rivojlanish Maqsadlariga bag’ishlangan yalpi majlisidagi nutqi. Xalq so’zi // 21.09.2010 12. Karimov I.A. Jahon moliyaviy-iqtisodiy inqirozi, O’zbekiston sharoitida uni bartaraf etishning yo’llari va choralari / I.A.Karimov. – T: O’zbekiston, 2009. – 56 b. 13. Karimov I.A. Barcha reja va dasturlarimiz Vatanimiz taraqqiyotini yuksaltirish, xalqimiz farovonligini oshirishga xizmat qiladi. Toshkent.: “O’zbekiston”. 2011 y. 14. Karimov I.A. 2012 yil vatanimiz 78

taraqqiyotini yangi bosqichga ko’taradigan yil bo’ladi. -T.: O’zbekiston. 2012 y. 15. Inson manfaati, huquq va erkinliklarini taminlash, hayotimizning yanada erkin va obod bo’lishiga erishish – bizning bosh maqsadimizdir. Prezident Islom Karimovning O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 20 yilligiga bag’ishlangan tantanali marosimdagi ma’ruzasi. – “Xalq so’zi” gazetasi, 2012 yil 8 dekabr. 16. Karimov I.A. “Bosh maqsadimiz – keng 79

ko’lamli islohotlar va modernizatsiya yo’lini qat’iyat bilan davom ettirish” – T.: O’zbekiston. 2013 y. 17. Karimov I.A. “Buyuk va muqaddassan, Mustaqil Vatan”. Ilmiyommabop risola. T.: “O’zbekiston” 2011 yil. 200 b. II. Asosiy va qo’shimcha adabiyotlar 18. Azizova I.A. “Natijaga yo’naltirilgan budjetlashtirish” T.: 2010 y. “infoCOM.UZ MChJ” nashriyoti 152 bet. 19. Burxonov U. Davlat xaridi. «infoCOM.UZ». Toshkent-2010 y. 160 bet 20. Vaxabov A.V., Srojiddinova Z.X. 80

Gosudarstvenniy budjet: Uchebnik. T. "IQTISOD- MOLIYA", 2007 y. 454 str. 21. Malikov T.S., Haydarov N.X. Budjet daromadlari va xarajatlari. - Tashkent: "IQTISOD-MOLIYA", 2007 y. - 245 bet 22. Malikov T.S., Haydarov N.X. Davlat budjeti.- Toshkent: "IQTISOD-MOLIYA", 2007y. - 84 bet 23. Qosimova G.A. Mahalliy budjetlarni tuzish va ijrosini ta’minlash. O’quv qo’llanma. T.: “Fan va texnologiya” 2007 y. 275 bet. 24. Ходжаев Р., Эгамбердиев А., Исаев О. Государственный бюджет. Учебное пособие.- Т.: “IQTISOD- 81

MOLIYA”, 2008 г. 112 стр. 25. Vaxobov A. V., Qosimova G. Davlat moliyasini boshqarish. O’quv qo’llanma. - T.: "IQTISOD- MOLIYA". 2008 y. 287 bet 26. Qosimova G. Davlat budjeti ijrosining g’aznachilik tizimi. O’quv qo’llanma. T.: Iqtisod-moliya, 2008 y. 272 bet 27. Ibragimov A.K., Sugirbaev B.B. Budjet nazorati va auditi: O’quv qo’llanma / T.: «infoCOM.UZ». 2009 y. 192 bet. 28. Haydarov M., A. Suvonqulov, B. Sugirbaev, B. Nurmatov. Davlat budjeti ijrosining 82

g’aznachilik tizimi. O’quv qo’llanma. T.: Iqtisod-moliya, 2010 y. 163 bet. 29. Z.Srojiddin ova. O’zbekiston Respublikasi budjet tizimi. «infoCOM.UZ». Toshkent-2010y. 500 bet 30. Z.Srojiddin ova. Budjetlararo munosabatlar. «infoCOM.UZ». Toshkent-2010 y. 156 bet. 31. Qosimova G., Shaakramov K. Mahalliy budjetlar. O’quv qo’llanma. – T.: “Moliya”, 2012. 2 0 b. 32. O’zbekisto n Respublikasi Prezidenti I.A.Karimovning “Jahon moliyaviy- iqtisodiy inqirozi, O’zbekiston sharoitida uni bartaraf etishning 83

yo’llari va choralari” nomli asarini o’rganish bo’yicha O’quv qo’llanma. – T.: Iqtisodiyot. 2009 y. 120 bet. 33. O’zbekisto n Respublikasi Prezidenti I.A.Karimovning 2011 yilningasosiy yakunlari va 2012 yilda O’zbekistonni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishning ustuvor yo’nalishlariga bag’ishlangan O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining majlisidagi “2012 yil vatanimiz taraqqiyotini yangi bosqichga ko’taradigan yil bo’ladi” mavzusidagi ma’ruzasini 84

o’rganish bo’yicha o’quv qo’llanma. - T.: “O’qituvchi” NMIU, 2012 y. 281 bet. 34. O’zbekisto n Respublikasi Prezidenti I.A.Karimovning 2012 yilningasosiy yakunlari va 2013 yilda O’zbekistonni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishning ustuvor yo’nalishlariga bag’ishlangan O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining majlisidagi “Bosh maqsadimiz – keng ko’lamli islohotlar va modernizatsiya yo’lini qat’iyat bilan davom ettirish”” mavzusidagi ma’ruzasini 85

o’rganish bo’yicha o’quv qo’llanma. - T.: “O’qituvchi” NMIU, 2013 y. 373 bet. 35. O’zbekisto n Respublikasi Prezidenti Islom Karimovning “Tarixiy xotira va inson omili – buyuk kelajagamizning garovidir” risolasini o’rganish bo’yicha o’quv qo’llanma / O’zbekiston Respublikasi Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi. – Toshkent: “O`qituvchi” NMIU, 2012, 79-b. 36. O’zbekisto n Respublikasi Islom Karimovning 2010 yilda mamlakatimizni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish 86

yakunlari va 2011 yilga mo’ljallangan eng muhim ustuvor yo’nalishlariga bag’ishlangan O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasidagi “Barcha reja va dasturlarimiz Vatanimiz taraqqiyotini yuksaltirish, xalqimiz farovonligini oshirishga xizmat qiladi” mavzusidagi ma’ruzasini o’rganish bo’yicha o’quv-uslubiy majmua. – Toshkent: Iqtisodiyot. – 2011, 68-b. 37. O’zbekisto n Respublikasi iqtisodiy-ijtimoiy taraqqiyotining mustaqillik yillaridagi (1990- 87

2010 yillar) asosiy tendentsiya va ko’rsatkichlari hamda 2011-2015 yillarga mo’ljallangan prognozlari: statistik to’plam. – T.: “O’zbekiston”, 2011, 3-4-b. 38. Афанасьев М.П. Бюджет и бюджетная система (изд:2), Юрайт, 2011г.. 782 стр. 39. Селезнев А.З. Бюджетная система Российской Федерации. Магистр. 2011г. 383 стр. 40. Нешитой А.С. Бюджетная система Российской Федерации (изд:10), Дашков и К. 2011 г. 33 стр. 41. Nurmuxam edova B., Kabirova N. “Moliya”, O’quv qo’llanma. T:, 88

Iqtisod-moliya, 2012 y. 207 bet III. Davriy nashrlar, statistik to’plamlar va hisobotlar 42. O’zbekisto n Respublikasining statistik axborotnomasi. – Toshkent, 2009-2012 y.y. 43. Финансы Узбекистана: статистический сборник – Ташкент, 2009-2012 й.й. IV. Internet saytlari: www.gov.uz-(O’zbekiston Respublikasi hukumati portali) www.ziyonet.uz-(Axborot ta’lim tarmog’i) www.lex.uz-(O’zbekiston Respublikasi qonun xujjatlari milliy bazasi portali) www.publicfinance.uz-(O’zbekiston Respublikasida budjet tizimini isloh qilish loyihasi portali) www.stat.uz- (O’zbekiston Respublikasi Davlat Statistika Qo’mitasi) 89

Купить