Iqtisodiyotni modernizatsiyalash sharoitida budjet daromadlarini shakillantirish mexanizmini takomillashtirish - Экономика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	368.4KB
Покупки	0
Дата загрузки	27 Сентябрь 2019
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Экономика

Iqtisodiyotni modernizatsiyalash sharoitida budjet daromadlarini shakillantirish mexanizmini takomillashtirish

Купить

Iqtisodiyotni modernizatsiyalash sharoitida budjet daromadlarini shakillantirish mexanizmini takomillashtirish 3

M U N D A R I J A KIRISH ........................................................................................................3-7 1-BOB.DAVLAT BUDJETI DAROMADLARINI SHAKLLANTIRILISHNING NAZARIY ASOSLARI ...........................8-33 1.1 Davlat budjeti daromadlarining mazmuni, mohiyati va shakllantirilishining tamoyillari................................................................................................... 8-23 1.2 Budjet daromadlari shakllaishida soliq mexanizmining ahamiyati............ 23-33 II-BOB. O’ZBEKISTONDA BUDJET DAROMADLARINI SHAKLLANTIRISHNING AMALIYATI. .............................................34-54 2.1 Budjet daromadlarini tavsiflovchi ko’rsatkichlar tahlili............................34-47 2.2 Budjet soliqli daromadlari shakllanishi amaliyoti...........

Bitiruv malakaviy ish mavzusining dolzarbligi . Iqtisodiyotni modernizatsiyalash sharoitida mamlakat ijtimoiyiqtisodiy taraqqiyotiga budjet daromadlarini shakllantirish mexanizmi, xususan budjet daromadlarini shakllantirish darajasini qay holatda bo’lishi muhim ahamiyat kasb etadi. Zero, prezidentimiz ta’kidlaganidek, “Bugungi kunda, dunyoning ko’plab mamlakatlarida davlat qarzining ortib borishi bilan bog’liq muammolar saqlanib qolayotgan bir sharoitda, O’zbekistonimiz chetdan qarz olish bo’yicha puxta o’ylangan siyosat olib borishi natijasida davlatimiz qarz hajmining ulushini nisbatan past darajada ushlab qolishga va o’z majburiyatlariga to’liq javob beradigan mamlakat sifatida barqaror obro’e’tiborini saqlab qolishga erishdi"* 1 . Mamlakatda soliq yuki aholining moliyaviyiqtisodiy

Mamlakatning ijtimoiy–iqtisodiy taraqqiyotida bozor mexanizmlarining barcha elementlari mukammal ishlashi, aynan shu yo’nalishda soliqlarning o’rni va soliq mexanizmining mukammalligiga ham ko’riladigan samara darajasi bevosita bog’liqdir. Jahon tajribasidan ma’lumki, soliqlar davlatning iqtisodiy asosi bo’lishi bilan birgalikda iqtisodiyotning barqaror rivojlanishini tartibga soluvchi va kafolatlovchi dastaklardan biridir. Chunonchi, mamlakatimiz Prezidentimiz I.A.Karimov “ ...O‘tgan yil yakunlarini sarhisob qilar ekanmiz, avvalambor shuni ta’kidlashimiz kerakki, global jahon iqtisodiyotida haliberi saqlanib qolayotgan jiddiy muammolarga qaramasdan, 2012yilda O‘zbekiston o‘z iqtisodiyotini barqaror sur’atlar bilan rivojlantirishni davom ettirdi, ... davlat budjetining daromadlar qismi bo‘

• Mamlakatimizda budjetning soliqli va soliqsiz daromadlarini shakllantirishning amaliy jihatlarini ko’rib chiqish va mavjud muammolarni o’rganish; • Byudjet daromadlarini shakllantirish mexanizmi uslubiyotini takomillashtirish bo’yicha tadbirlar tizimini ishlab chiqish. Bitiruv malakaviy ish mavzusining ob’ekti bo’lib O’zbekiston Respublikasi davlat budjetining daromadlari, soliqlar va soliqsiz daromadlarni shakllantirishda yuzaga keladigan munosabatlar hisoblanadi. Ishning predmeti. Mamlakatimizda hozirgi sharoitida budjet daromadlarini 2 “Bosh maqsadimiz – keng ko’lamli islohotlar va modernizatsiya yo’lini qat’iyat bilan davom ettirish” O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimovning 2012 yilning asosiy yakunlari va 2013 yilda O’zbekistonni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishning us

Bitiruv malakaviy ishining nazariy va amaliy ahamiyati. Bitiruv malakaviy ishdagi asosiy xulosalar, natijalar va taklif etiluvchi tadbirlar iqtisodiyot modernizatsiyalashuvining hozirgi bosqichida davlat budjetining barqaror rivojlantirishda nazariy va amaliy ahamiyat kasb etadi. Ishda keltirilgan ilmiy xulosalar va natijalar budjet daromadlarini shakllantirish mexanizmini takomillashtirishning mamlakat iqtisodiyotiga ta’sirini yanada chuqurroq o’rganuvchilar uchun nazariy asos bo’lib xizmat qilishi, soliqlarning real hayotda amal qilish mexanizmi mazmunini teranroq anglashga xizmat qilishi mumkin. Bitiruv malakaviy ish tarkibi. Bitiruv malakaviy ishi kirish, uchta bob, xulosa, foydalanilgan adabiyotlar ro’yxatidan iborat. Ushbu tarkib mavzu oldidagi muammmolar va ularning echimlarini to’l

1-BOB. DAVLAT BUDJETI DAROMADLARINI SHAKLLANTIRILISHNING NAZARIY ASOSLARI 1.1 Davlat budjeti daromadlarining mazmuni, mohiyati va shakllantirilishining tamoyillari Budjet daromadlari davlatning markazlashtirilgan moliyaviy resurslari bir qismidan iborat bo’lib, davlatning funktsiyalarini bajarish uchun zarurdir. Ular pul mablag’lari fondlarini shakllantirish jarayonida vujudga keladigan iqtisodiy (moliyaviy) munosabatlarni o’zida ifoda etadi va turli darajadagi hokimiyat organlarining ixtiyoriga kelib tushadi. Qayd etilganlarni inobatga olgan holda budjet daromadlarining ma’nomazmunini ifodalovchi unga quyidagicha ta’rif berish mumkin: pul mablag’lari fondlarini shakllantirish jarayonida vujudga keluvchi iqtisodiy (moliyaviy) munosabatlarni o’zida ifoda etadigan, hokimiyat organlarining t

Mamlakatlarning davlat tuzilishiga bog’liq ravishda budjet daromadlari quyidagicha farqlanadi: 1) markaziy (davlat) budjet(i) daromadlari; 2) unitar (yagona) davlatlardagi mahalliy budjetlar daromadlari. Federativ (ittifoqchilik) tuzilish(i)ga ega bo’lgan davlatlarda budjet daromadlarining bu ikki ko’rinishi federatsiya a’zolari budjetlarining daromadlari bilan to’ldiriladi. Byudjet daromadlari davlatning daromadlariga nisbatan torroq bo’lgan tushunchadir. Chunki davlat daromadlari hokimiyat barcha darajalari budjetlarining moliyaviy mablag’lari bilan birgalikda yana o’zining tarkibiga davlat nobudjet fondlari va barcha davlat sektoriga tegishli bo’lgan boshqa resurslarni ham qamrab oladi. Byudjet daromadlarining asosiy moddiy manbai milliy daromaddir. Agar davlatning moliyaviy ehtiyojlari

(milliy daromadi)ning umumiy hajmi, u yoki bu davrda davlatning oldida turgan siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy, mudofaa va boshqa vazifalar bilan belgilanadi. Ana shularga muvofiq ravishda budjetda mablag’larni kontsentratsiya qilish (to’plash, yig’ish) miqdori va ularni undirishning shakl va metodlari aniqlanadi. Byudjet daromadlarini shakllantirish jarayonining quyidagi printsiplarga asoslanishi maqsadga muvofiqdir: sub’ektlarning mustaqil faoliyat ko’rsatishiga rioya etish (sharoit yaratish). Buning ma’nosi shundan iboratki, sub’ektlarga tegishli bo’lgan mablag’lar bir qismining budjetga olinishi ularning mustaqil rivojlanishiga salbiy ta’sir ko’rsatmasligi kerak. Bu chegaradan oshib ketish sub’ektlarning mustaqilligini yuqotishga, kasodga uchrash hollarining vujudga kelishiga, ichki rezerv

kuchaytirishdir; budjet daromadlarini shakllantirishda ulushli ishtirok etish. Bu printsip aholi mablag’lari hisobidan budjet daromadlarini shakllantirishda qo’llanilib, uning natijasida aholi daromadlarining bir qismi ular olgan daromadlarining darajasiga bog’liq ravishda budjetga o’tkaziladi. Byudjet daromadlarining asosiy qismi soliqlar yordamida budjetga undirilishi tufayli ularga nisbatan bu jarayonda quyidagi printsiplardan foydalaniladi: soliqlarning budjetga olinishi mamlakat milliy boyligi manbalarining tugashiga olib kelmasligi kerak; soliqlar ularni to’lovchilar o’rtasida teng (adolatli) taqsimlanmog’i lozim; soliqlarning ishlab chiqaruvchilar aylanma fondlari hajmiga ta’sir ko’rsatmasligi; soliqlarning sof daromadga nisbatan hisoblanishi; davlat uchun soliqlarning undirilishi i

Eng avvalo, budjet daromadlari o’zlarining manbalariga ko’ra quyidagi uch guruhga bo’linadi: • soliqli daromadlar; • soliqsiz daromadlar; • tiklanmaydigan (qaytarilmaydigan) tarzda o’tkaziladigan pul mablag’lari. Byudjetning soliqli daromadlari tarkibi mamlakat soliq qonunchiligiga muvofiq umumdavlat soliqlari va yig’imlari, mahalliy soliqlar va yig’imlar, bojxona bojlari, boj yig’imlari va boshqa boj to’lovlari, davlat boji, penya va jarimalardan iborat. Nosoliqli daromadlar tarkibiga quyidagilar kiradi: • davlat mulkini foydalanishdan olingan daromadlar (soliqlar va yig’imlar to’g’risidagi qonunchilikka muvofiq to’langan soliq va yig’imlardan so’ng); • budjet tashkilotlari tomonidan ko’rsatilgan haqli (to’lovli) xizmatlardan kelgan daromadlar (soliqlar va yig’imlar to’g’risidagi qonunch

kompensatsiyalar va davlat sub’ektlariga etkazilgan zararlarni tiklash bo’yicha olingan mablag’lar va majburiy undirilgan boshqa mablag’lar; • moliyaviy yordam ko’rinishidagi daromadlar (budjet ssudalari va budjet kreditlaridan tashqari);  boshqa soliqsiz daromadlar. Byudjet daromadlarining tarkibiga tushumlarning quyidagi ko’rinishlari hisobga olinishi mumkin: • davlat mulkini vaqtinchalik foydalanishga berish natijasida ijara haqi yoki boshqa ko’rinishda olinadigan mablag’lar; • kredit muassasalaridagi hisob varaqlarida budjet mablag’larining qoldig’i bo’yicha foizlar ko’rinishida olinadigan mablag’lar; • davlat mulkiga tegishli bo’lgan molmulkni garovga yoki ishonchli boshqaruvga berishdan olinadigan mablag’lar; • qaytarish va haq olish asosida boshqa budjetlarga, xorijiy davlatlarga y

budjetning daromadlarida o’z ifodasini topishi kerak. Jismoniy va yuridik shaxslardan, xalqaro tashkilotlar va xorijiy davlatlar hukumatlaridan qaytarilmaydigan yoki tiklanmaydigan shaklda o’tkazilayotgan mablag’lar ham budjetning shunday daromadlari tarkibiga kiradi. Hozirgi amaliyotda davlat budjetining daromadlari quyidagi tartibda klassifikatsiya qilinayapti (2-rasm): 1. To’g’ri (bevosita) soliqlar. Ularning tarkibiga yuridik shaxslarning foydasidan olinadigan soliq; savdo va umumiy ovqatlanish korxonalari uchun yagona soliq to’lovidan Davlat budjetiga ajratmalar; yagona soliq to’lovidan (mikrofirmalar va kichik korxonalar bilan birgalikda) Davlat budjetiga ajratmalar; jismoniy shaxslarning daromadidan olinadigan soliq va tadbirkorlik faoliyati bilan shug’ullanayotgan yuridik va jismon

Respublikasi qonunining 11-moddasiga muvofiq quyidagilar kiritiladi: 3 • qonun hujjatlarida belgilangan soliqlar, yig’imlar, bojlar va boshqa majburiy to’lovlar; • davlatning moliyaviy va boshqa aktivlarini joylashtirilishi, foydalanishga berilishi va sotilishidan olingan daromadlar; • qonun hujjatlariga muvofiq meros olish, hadya etish huquqi bo’yicha davlat mulkiga o’tgan pul mablag’lari; • yuridik va jismoniy shaxslardan, shuningdek chet el davlatlaridan kelgan qaytarilmaydigan pul tushumlari; • rezidentyuridik shaxslarga va chet el davlatlariga berilgan budjet ssudalarini qaytarish hisobiga tushadigan to’lovlar; • qonun hujjatlarida ta’qiqlanmagan boshqa daromadlar. 2- rasm Davlat budjeti daromadlari klassifikatsiyasi 4 Davlat budjeti daromadlari klassifikatsiyasi To’g’ri (bevosita) so

Egri (bilvosita) soliqlar (qo’shilgan qiymat solig’i; aktsiz-lar; bojxona bojlari; jismoniy shaxslardan olinadigan yagona boj to’lovi; transport vositalari uchun benzin, dizel yoqil-g’isi va gaz iste’moliga jismoniy shaxslardan olinadigan soliq) Resurs to’lovlari va mol-mulk solig’i (mol-mulk solig’i; er solig’i; er osti boyliklaridan foydalanganlik uchun soliq va suv resurslaridan foydalanganlik uchun soliq) Ustama foydadan olinadigan soliq . Obodonlashtirish va ijtimoiy infratuzilmani rivojlan-tirish uchun soliq Boshqa daromadlar O’zbekiston Respublikasining respublika budjeti quyidagi daromadlarni o’z tarkibiga oladi (yuqoridagi qonunning 15moddasi): 6 • qonun hujjatlarida belgilangan tartibdagi va normativlar asosidagi umumdavlat soliqlari, yig’imlari, bojlari va boshqa majburiy to’lov

Va nihoyat, Qoraqalpog’iston Respublikasi budjeti va mahalliy budjetlar daromadlari quyidagilar hisobidan shakllantirilishi mumkin (“Byudjet tizimi to’g’risida” gi qonunning 18moddasi): 7 • qonun hujjatlarida belgilangan normativlarga muvofiq Qoraqalpog’iston Respublikasi budjetiga va mahalliy budjetlarga yo’naltiriladigan mahalliy soliqlar, yig’imlar, bojlar va boshqa majburiy to’lovlar; • qonun hujjatlarida belgilangan normativlarga muvofiq Qoraqalpog’iston Respublikasi budjetiga va mahalliy budjetlarga o’tkaziladigan umumdavlat soliqlari, yig’imlari, bojlari va boshqa majburiy to’lovlar; • qonun hujjatlarida belgilangan normativlar bo’yicha davlat moliyaviy va boshqa aktivlarini joylashtirilishi, foydalanishga berilishi va sotilishidan olingan daromadlar; 6 “Byudjet tizimi to’g’risida”

Mulkchilik shakliga ko’ra budjet daromadlari quyidagi ko’rinishlarni olishi mumkin: - nodavlat sektordan olinadigan daromadlar; - davlat xo’jaliklaridan olinadigan daromadlar; - aholidan olinadigan mablag’lar. Byudjet daromadlarining yuqorida sanab o’tilgan har bir guruhlari daromadlarning manbalari, to’lovlarning turlari va hokazolar bo’yicha kichik guruhlarga bo’linishi ham mumkin. Masalan, davlat xo’jaliklaridan olinadigan daromadlarga davlat korxona va tashkilotlarining to’lovlari, davlat mulkini sotishdan olinadigan daromadlar, davlat tashkilotlari tomonidan ko’rsatiladigan xizmatlardan olinadigan daromadlar kiradi. Aholidan budjetga kelib tushadigan mablag’lar esa soliqlar va boshqa ixtiyoriy to’lovlardan iborat bo’lishi mumkin. O’z navbatida, har bir kichik guruhlarga biriktirilgan

qilishdan olingan tushumlar kiradi. Byudjet daromadlarini shakllantirishdagi majburiylik yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan ma’lum bir mablag’lar belgilangan muddatlarda budjetga o’tkazilishi zarurligini anglatadi. U yoki bu to’lovni qonun tomonidan majburiy deb e’tirof etilishi to’lanmagan summalarning majburiy undirilishini ko’zda tutadi. Bu holat budjetning ijrosi uchun juda katta ahamiyatga ega bo’lib, mablag’larni to’liq va o’z vaqtida budjetga mobilizatsiya qilishga (jalb etishga) yo’naltirilgan. Sub’ektlarning daromadlari budjet ixtiyoriga ikki xil metodlarni qo’llash evaziga olinishi mumkin: 1) soliqli metodlar; 2) nosoliqli metodlar. Soliqli metodlar uchun mablag’larning budjet foydasiga aniq belgilangan miqdorlarda va oldindan o’rnatilgan muddatlarda undirilishi xarakterlidir

byudjet tashkilotlari tomonidan ko’rsatilgan haqli (to’lovli) xizmatlardan kelgan daromadlar fuqarolik-huquqiy, ma’muriy va jinoiy choralarni qo’llash na-tijasida olingan mablag’lar, jumladan, jarimalar, konfis-katsiyalar, kompensatsiyalar va davlat sub’ektlariga etkazilgan zararlarni tiklash bo’yicha olingan mablag’lar va majburiy undirilgan boshqa mablag’lar moliyaviy yordam ko’rinishidagi daromadlar (byudjet ssudalari va byudjet kreditlaridan tashqari) boshqa soliqsiz daromadlar Davlat mulkiga aylanadigan va qaytarilishini talab etmaydigan mablag’lar ham budjetning daromadlari bo’lishi mumkin. Biroq ayrim to’lovlar davlatning ixtiyoriga vaqtinchalik foydanish uchun o’tkazilishi ham mumkin. Bunday holda davlat olingan mablag’larni sarf etsada, u bu mablag’larni belgilangan muddatlarda va

Byudjet daromadlarining tegishliligiga ko’ra guruhlanishi 6 1) budjetning o’z daromadlari; 2) budjetning tartibga keltiruvchi daromadlari. Mamlakat soliq qonunchiligiga muvofiq ravishda doimiy asosda tegishli budjetga to’liq yoki qisman biriktirilgan daromadlar budjetning o’z daromadlari 6 Srojiddinova Z.X. O’zbekiston Respublikasi budjet tizimi. «infoCOM.UZ». Toshkent- 2010.480b. 22 Soliq tizimi Umumdavlat soliq lari Mahalliy soliqlar va yig’imlar 1. Yuridik shaxslar daromadiga ( foydasiga) soliq. 2. Jismoniy shaxslar daromadiga soliq 3. Qo’shilgan qi ymat solig’i . 4. Aktsiz solig’i 5. Er qa’ridan foydalanuvchilar uchun soliqlar va maxsus to’lovlar 6. Yagona soliq to’lovi 7. Tadbirkorlik faoliyatining ayrim turlari bo’yicha qat’iy belgilangan soliq 1. Mol - mulk solig’i 2. Er solig’i 3.

deyiladi. Ularga tegishli budjetlarga biriktirilgan soliqli va nosoliqli daromadlar kiradi. Navbatdagi moliyaviy yil (yoki uzoq muddatli davr asosida, odatda 3 yildan kam bo’lmagan holda) uchun boshqa darajadagi budjetlarga ajratmalar normativi o’rnatiladigan soliqlar va boshqa to’lovlar budjetning tartibga keltiruvchi daromadlari deyiladi. Budjet daromadlarining deyarli barchasi sarflanish nuqtainazaridan oldindan mo’ljallangan maqsadlarga ega emas. Ular umumiy fondga tushiriladi va odatdagi moliyalashtirish tartibida foydalaniladi. Byudjet daromadlarining faqat ba’zi birlarigina oldingan belgilangan maqsadlar uchun mo’ljallangan. Ularning tarkibiga ijtimoiy sug’urta badallarini kiritish mumkin. Soliqlar, to’lovlar, yig’imlar, bojlar va majburiy ajratmalar alohida shakllari va turlarining

toifalariga imtiyozlar beradilar. SHu tufayli soliqlar umum davlat muammolarini hal qilish maqsadida aholidan pul undirish vositasidan birinchi navbatda ustuvor tarmoqlar va yo’nalishlar rivojini ta’minlash uchun ayrim mintaqalarning iqtisodiy taraqqiyotini baravarlashtirishi hamda ijtimoiy himoyalash muammolarini hal qilish uchun xo’jalik faoliyatini tartibga soluvchi nozik vositaga aylanadi. Hozirgi paytda O’zbekistonda tarkib topgan soliq solish tizimida bir qator jiddiy rag’batlantiruvchi imtiyozlar nazarda tutilgan bo’lib, o’zining muhim jihatlari bilan yuqorida tilga olingan jahon tamoyillariga mos keladi. Prezidentimiz ta’kidlaganidek, “2012 yilda soliq yukini kamaytirish siyosati davom ettirildi. Kichik korxona va mikrofirmalar uchun yagona soliq to’lovi stavkalari 6 foizdan 5 foiz

tushirilgani, yakka tartibdagi tadbirkorlar uchun belgilangan soliq stavkasi esa sezilarli tarzda, ya’ni o’rtacha ikki barobar kamaytirilgani buni yaqqol tasdiqlaydi. Prezidentimiz o’z ma’ruzasida o’tgan yilda mamlakatimizda soliq yuki sezilarli darajada pasaytirilganiga qaramasdan, davlat budjetining daromadlar qismi bo’yicha ko’rsatkichlar to’liq bajarilgani, erishilgan profitsit yalpi ichki mahsulotga nisbatan 0,4 foizni tashkil etganini ta’kidlab o’tdi (1-rasm). 5-rasm Davlat budjeti ko’rsatkichlarining bajarilish darajasi, foizda 8 8 I.A.Karimovning 2012 yilning asosiy yakunlari va 2013 yilda O’zbekistonni ijtimoiy- iqtisodiy rivojlantirishning ustuvor yo’nalishlariga bag’ishlangan O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining majlisidagi “Bosh maqsadimiz – keng ko’lamli islohotlar

Rasmdan ko’rinadiki, 2000-2004 yillar davomida mamlakatimiz davlat budjeti taqchilligini 1 foizdan 0,4 foizga pasaytirish, 2005-2008 yillar davomida esa davlat budjeti taqchilligiga barham berib, davlat budjeti profitsitini 0,1 foizdan 1,5 foizga oshirishga erishildi. Keyingi yillarda mazkur jarayonlarga ham jahon moliyaviyiqtisodiy inqirozi o’zining salbiy ta’sirini ko’rsatishiga qaramasdan, budjet profitsitini saqlab qolishga erishilmoqda. Xususan, juda murakkab kechgan 2012 yilda ham maqsadga muvofiq yo’naltirilgan choratadbirlar natijasida budjet daromadlariningxarajatlardan ortish hajmi YaIMning 0,4 foizi darajasida bo’lishiga erishildi. Umuman olganda, davlat budjeti sohasidagi bunday natijalarni qo’lga kiritishda mamlakatimiz iqtisodiyotini bosqichmabosqich isloh etish va erkinlash

b) soliq ob’ektlari v) soliq predmeti: g) soliq solish miqyosi: d) soliq solish bazasini hisobga olish uslubi: ya) soliq to’lash kerak bo’lgan davr: j) soliq birligi: i) soliqni hisoblash chiqarish tartibi: k) hisobot davri: l) soliq to’lash muddatlari: m) soliq to’lash usuli va tartibi kabilar kiradi. Bulardan tashqari, soliq qonunida quyidagi fakultativ unsurlarni ham nazarda tutilishi maqsadga muvofiq sanaladi: soliqni ushlab qolish, noto’g’ri ushlab qolingan soliqni qaytarib berish tartibi: soliq qonunlarini buzganlik uchun javobgarlik: soliq sohasidagi imtiyozlarni ko’zda tutuvchi qoidalar va boshqalar. Soliq qonunida yuqoridagi unsurlarning bo’lmasligi yoki noaniq ifodalanishi soliq munosabatlarida chalkashliklarni yuzaga kelishiga, qonun oldiga qo’yilgan vazifalarni to’liq bajarilma

Soliq ob’ekti o’z mohiyati jihatidan soliq predmeti tushunchasiga yaqin, ammo soliq ob’ekti deganda, shaxsdagi muayyan daromadga bo’lgan huquq tushunilsa, soliq predmeti deganda esa ushbu daromadning o’zi ko’zda tutiladi: er solig’ining ob’ekti ma’lum er uchastkasiga bo’lgan huquq, soliq predmeti deganda esa er maydonining o’zi nazarda tutiladi. Yuqoridagilarga asosan aytish mumkin soliq buyumga, mulkka emas, balki unga bo’lgan huquqqa solinadi. Soliq huquqi ob’ektlarni aniqlashda, soliq solinadigan baza va soliq miqyosi, soliq to’lash manbalari, soliq birligi, soliq stavkasi kabi tushunchalar mazmunini bilish lozim bo’ladi. 9 Soliq solinadigan baza deganda, soliq predmeti sanaluvchi ashyo, daromad yoki boshqa boylikning soliqqa tortilishi lozim bo’lgan qismi ko’zda tutiladi. Daromad (foyd

Makroiqtisodiy darajada yuridik va jismoniy shaxslarning turli daromadlari, molmulklari mamlakat milliy daromadini va ayni paytda soliq manbalarini tashkil etadi. Soliq stavkasi deganda muayyan soliq solish birligiga nisbatan belgilanadigan soliq miqdori ko’zda tutiladi. Soliq stavkasi qat’iy, masalan, har bir kilovatt quvvatga 50 so’mdan yoki foizlarda (masalan har bir so’mdan 10 % ifodalanishi mumkin. Bundan tashqari soliq stavkalari o’z mazmuniga ko’ra a) marjinal (miqdori qonunda bevosita ko’rsatib qo’yilgan): b) amaldagi (to’langan soliq summasining soliq bazasiga nisbatan): v) iqtisodiy (to’langan soliq summasining olingan barcha daromad summasiga nisbati) bo’lishi mumkin. O’zbekistonning soliq tizimi mamlakat hududidagi to’lovchilar – huquqiy va jismoniy shaxslardan belgilangan tart

Soliqlar to’g’risidagi nazariyaga yasosan, soliq stavkasining cheksiz o’sishi budjetga tushadigan soliq tushumlarining cheksiz ko’payishiga olib kelmaydi. Soliq tushumlari o’lchamining o’sishi har doim soliq olinadigan bazasining o’sishi bilan proportsional bo’ladi, lekin har doim ham soliq stavkasi o’sishiga proportsional bo’lavermaydi. Soliq stavkasining oshishi ma’lum bir kritik nuqtaga etgach, budjetga tushadigan soliq tushumlarining hattoki kamayishiga olib keladi. Bu soliq to’lovchilarning soliqdan qochishiga bo’lgan faol urinishlari, daromadlarni oshirishning yashirin yo’llarini izlashlari bilan izohlanadi. AQSH uchun daromad solig’ining bu kritik nuqtasi soliqning oxirgi stavkasi 33 % bo’lib hisoblanadi, bunda soliqning o’rtacha stavkasi daromadning bundan keyingi o’sishi qancha bo

II-BOB. O’ZBEKISTONDA BUDJET DAROMADLARINI SHAKLLANTIRISHNING AMALIYATI 2.1 Budjet daromadlarini tavsiflovchi ko’rsatkichlar tahlili Bugungi kunda davom etayotgan va tobora jiddiylashib borayotgan jahon moliyaviyiqtisodiy inqirozi har bir mamlakat xukumati oldiga makroiqtisodiy barqarorlik va izchil o’sish sur’atlarini ta’minlashga yo’naltirilgan izchil iqtisodiy siyosatni yuritish vazifasini qo’ymoqda. Bunda samarali iqtisodiy o’sishini rag’batlantirishga yo’naltirilgan fiskal siyosat yuritish masalasi markaziy o’rinni egallamoqda. Shu bilan birga umumiy iqtisodiy munozanatni ta’minlashga yo’naltirilgan yahlit davlat siyosati bilan bog’liq muammolar ham aynan davlatning fiskal siyosati instrumentlariga bog’liq bo’lmoqda. 10 Rivojlagan mamlakatlarda kuzatilayotgan moliyaviyiqtisodiy inqir

tizimi yanada rivojlantirilishi natijasida budjet xarajatlarining manzilli va maqsadli sarflanayotgani bilan izohlash mumkin (1-jadval). 1-jadval ma’lumotlaridan ko’rinib turibdiki, jami markazlashgan jamg’armalar tarkibida maqsadli fondlarsiz davlat budjeti daromadlarining salmog’i 2013 yilda 69,4 foizni tashkil etishi mo’ljallanmoqda. Bu o’z navbatida davlat fiskal siyosatida maqsadli fondlarsiz davlat budjeti markaziy o’ringa ega ekanini tasdiqlaydi. 1-jadval Jamlanma budjet daromadlarining asosiy parametrlari 11 Asosiy budjet ko’rsatkichlari 2012 yil 2013 yil 2013 yilda jamiga nisbatan foizda Maqsadli fondlarsiz davlat budjeti daromadlari 20614,1 25104,9 69,4 Maqsadli jamg’armalar daromadlari 10499,8 13571,9 32,7 Moliya vazirligi huzuridagi sug’oriladigan erlarning meliorativ holatini

etishi ko’zda tutilgan. Sug’oriladigan erlarning meliorativ holatini yaxshilash davlat dasturida belgilangan ustuvor vazifalarning samarli ijrosini ta’minlash maqsadida tashkil etilgan jamg’armaning daromadlari 2012 yilda 210 milliard so’mni tashkil etgan bo’lsa, 2013 yil uchun bu jamg’armaning daromadlari 227,5 milliard so’mga rejalashtirilgan. Mamlakatimizda amalga oshirilayotgan yirik va strategik ahamiyatga molik investitsiya loyihalarini moliyalashtirish, xorijiy investitsiyalarni keng jalb qilish bilan bog’liq islohotlarda Tiklanish va taraqqiyot jamg’armasining hissasi yuqori bo’lmoqda. Uning daromadlarining so’mdagi ekvivalenti 2013 yilda 2618,5 milliard so’mni tashkil etishi ko’zda tutilgan. Agar maqsadli fondlarsiz davlat budjetining daromadlari 2012 yilda 20614, 1 milliard so’mn

Boshqa daromadlar 1483,5 1456,9 5,8 Davlat budjeti daromadlarining shakllanish samaradorligi va barqarorligi amalga oshirilishi ko’zda tutilgan xarajatlar ijrosining moddiy asosini tashkil etadi. O’tgan 2012 yilda ham mamlakatimizda soliq siyosatining eng muhim ustuvor yo’nalishlari iqtisodiy siyosatning ustuvorligi, milliy boylikni tejash, milliy iqtisodiyotning o’sish darajasi, milliy va umuminsoniy qadriyatlarni uyg’unlashtirish, ikkiyoqlama soliqqa tortishning oldini olishga qaratilgan xalqaro kelishuvlar ijrosini, soliq to’lovchilarning ishchanlik kayfiyati, moliyaviy resurslarga bo’lgan ehtiyojlarini ta’minlash, milliy dasturlarni amalga oshirish hamda mamlakatni ijtimoiyiqtisodiy rivojlantirishning strategik yo’nalishlari va tamoyillariga asoslangan holda olib borildi. Buning natija

takomillashtirish, ishbilarmonlik muhitini tubdan yaxshilash borasida bir qator qonunlar, Prezidentimizningfarmon va qarorlari qabul qilindi. Ushbu qonun va qonun osti hujjatlarining qabul qilinishi orqali soliq to’lovchilar zimmasidagi soliq yukining kamayishiga erishildi. O’zbekistonda soliq yuki bundan o’n yil oldin YaIMga nisbatan (maqsadli jamg’armalarni hisobga olmagan holda) 27,9 foizni tashkil etgan bo’lsa, 2012 yilda esa 6,3 punktga kamaydi va YaIMga nisbatan 21,6 foizni tashkil etdi. 2013 yilda esa soliq yukining umumiy darajasini yana 0,3 punktga kamaytirish, ya’ni 21,3 foizga tushirish choratadbirlari ko’rilmoqda. Dunyoning rivojlangan va boshqa bir qator davlatlarida shu borada erishilgan natijalarga e’tibor beradigan bo’lsak, yurtimizda olib borilayotgan soliq siyosati har to

Dunyoning ayrim davlatlarida soliq yukining o’rtacha darajasi, foizda 13 13 I.A.Karimovning 2012 yilning asosiy yakunlari va 2013 yilda O’zbekistonni ijtimoiy- iqtisodiy rivojlantirishning ustuvor yo’nalishlariga bag’ishlangan O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining majlisidagi “Bosh maqsadimiz – keng ko’lamli islohotlar va modernizatsiya yo’lini qat’iyat bilan davom ettirish” mavzusidagi ma’ruzasini o’rganish bo’yicha o’quv qo’llanma. – T.: “O’qituvchi” NMIU. – 2013. 372б. 36

3-jadvaldan ko’rinadiki, mamlakatimizda soliq yuki dunyo bo’yicha hamda Evropa Ittifoqi davlatlari, Lotin Amerikasi davlatlaridagi o’rtacha darajadan 2,1 marta past ko’rsatkichga ega. Shuningdek, MDHga a’zo davlatlardagi o’rtacha soliq yukining ham nisbatan past ekanida yurtimizdagi soliq yuki darajasining ta’sirikatta. Chunki, Rossiyada bu ko’rsatkich 34,1 foizni, Belorussiyada 27,6 foizni, Ukrainada 25,3 foizni tashkil etadi 14 . 14 I.A.Karimovning 2012 yilning asosiy yakunlari va 2013 yilda O’zbekistonni ijtimoiy- iqtisodiy rivojlantirishning ustuvor yo’nalishlariga 37

Mamlakatimizda iqtisodiy islohotlarni amalga oshirishning dastlabki davridan boshlab milliy iqtisodiyotga to’g’ridan-to’g’ri xorijiy investitsiyalarni keng ko’lamda jalb etishni rag’batlantirishda soliq tizimidan samarali foydalanilmoqda. Bugungi kunda asosiy kapitalaga kiritilayotgan investitsiyalar yalpi ichki mahsulotning qariyb to’rtdan bir qismini tashkil etishida berilayotgan soliq imtiyozlari katta ahamiyat kasb etmoqda. Bu boradagi ishlar 2012 yilda ham davom ettirildi. Xususan, O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2012 yil 10 apreldagi “To’g’ridanto’g’ri xorijiy investitsiyalar jalb etilishini rag’batlantirishga oid qo’shimcha choratadbirlar to’g’risida”gi PF№4434-sonli Farmoniga ko’ra, xorijiy investorning pul shaklidagi ulushi 5 million AQSH dollaridan kam bo’lmagan yangidan

davlat ro’yxatidan o’tgan sanadan boshlab 10 yil mobaynida qo’llashga haqli ekanliklari belgilab qo’yildi. Xorijiy investitsiyalar ishtirokidagi korxonalar uchun kafolatlar, imtiyoz va afzalliklar tizimi ko’lami yanada kengaytirildi. Jumladan, O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2005 yil 11 apreldagi PF№3594-sonli Farmonida ko’zda tutilgan soliq imtiyozlari avvallari 8 ta tarmoq faoliyatiga tegishli bo’lgan bo’lsa, ushbu Farmon bilan 2012 yilning ikkinchi choragidan boshlab, xorijiy investitsiyalar uchun imtiyozlar 20 ta yo’nalishdagi iqtisodiyot tarmoqlarida faoliyat yuritayotgan chet el investitsiyasi ishtirokidagi korxonalarga tatbiq etiladigan bo’ldi. Soliq imtiyozlaridan foydalanish uchun korxonalarga qo’yilgan talablarga ham bir qator o’zgartishlar kiritildi. Masalan, ilgari mazk

to’g’risida”gi PQ1731sonli Qarori qabul qilinib, unga muvofiq mikrofirma va kichik korxonalarga sifatni boshqarish tizimlarini joriy etish, mahsulotlarning xalqaro standartlarga muvofiqligini sertifikatsiyadan o’tkazish, shuningdek, laboratoriya testlari va sinovlarini o’tkazish komplekslarini xarid qilishga yo’naltiriladigan mablag’lar uchun yangi texnologik uskunalarni sotib olishda nazarda tutilgan yagona soliq to’lovi bo’yicha soliq solinadigan bazani kamaytirish huquqi berildi. O’zbekiston Respublikasi soliq siyosatining eng muhim jihatlaridan biri soliq to’lovchilar zimmasidagi soliq yukining yuridik va jismoniy shaxslar uchun bosqichmabosqich kamaytirib borish evaziga korxonalarning moddiy- texnik bazasini kuchaytirish bilan bir qatorda aholining real pul daromadlarining oshishi ta’

kelinmoqda, natijada soliqlarning sotsiallashuvi oshib, kam daromadga ega bo’lgan aholining moliyaviy holati yaxshilanishi uchun zamin yaratilmoqda. 2013 yilga mo’ljallangan soliq siyosatiga ko’ra,jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig’ining eng kam stavkasi 9 foizdan 8 foizga pasaytirilishijismoniy shaxslar ixtiyorida qariyb 186 milliard so’m, shu jumladan, eng kam ish haqining 5 barobaridan kam daromad oladigan 2,7 million kishiga qo’shimcha ravishda 120 milliard so’m daromad qolishi uchun imkon beradi. Korxonalarning foydasidan olinadigan soliq stavkasini O’zbekistondagi daraja bilan solishtiradigan bo’lsak, mamlakatimizda amalda bo’lgan foyda solig’i stavkasi (9 foiz) jadvalda keltirilgan 20 davlatga nisbatan bir necha marta kamligini ko’ramiz. SHuningdek, jismoniy shaxslardan o

Mazkur farmoni bilan joriy yilning 1 avgustidan boshlab litsenziyalanadigan faoliyat turlarining 15 tasi (ularning umumiy miqdoriga nisbatan 20 foiz), shu jumladan, ularni bekor qilish va birlashtirish yo’li bilan qisqartirildi. Xususan, qimmatbaho metall va toshlardan zargarlik buyumlarini tayyorlash, audiovizual asarlarni, fonogrammalar va EHM uchun yaratilgan dasturlarga moddiy jismlarni ishlab chiqarish, ichki va xalqaro havo yo’nalishlarida yo’lovchilar va yuk tashishni amalga oshirish va boshqa faoliyat turlarini litsenziyalash bekor qilindi. SHu bilan birga, ayrim faoliyat turlari yagona litsenziyalanadigan faoliyat turiga birlashtirildi. Shuningdek, 2012 yilning 1 avgustidan boshlab 80 turdagi ruxsat berish tartibtaomillari (ularning umumiy miqdoriga nisbatan 26 foiz) bekor qilindi

quvurlarini loyihalashtirish, qurish, ulardan foydalanish va ularni ta’mirlash bo’yicha faoliyatni amalga oshirish uchun litsenziyalar amal qilish muddati cheklanmagan holda berildi. Bunda ushbu faoliyat turlarini amalga oshirish uchun avval berilgan litsenziyalarning amal qilish muddati cheklanmagan deb belgilandi. 2012 yildagi soliq siyosatida xizmat ko’rsatish sohasidagi va oilaviy tadbirkorlik sub’ektlarini rag’batlantirishga keng e’tibor berildi. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2012 yil 10 maydagi “20122016 yillarda O’zbekiston Respublikasida xizmat ko’rsatish sohasini rivojlantirish dasturi to’g’risida”gi PQ1754sonli qaroriga muvofiq, Moliyabank, maishiy va boshqa xizmat turlarini ko’rsatadigan mikrofirma va kichik korxonalar 2017 yilning 1 yanvarigachafoyda solig’i va yagona

oshirishga qaratilgan davlat siyosatining amaliy ahamiyatini oshirishga xizmat qiladi. Davlatimiz rahbari tomonidan belgilab berilgan yurtimizda ishbilarmonlik muhitini yanada yaxshilash, tadbirkorlik sub’ektlari uchun qulay imkoniyat va shartsharoitlar yaratish vazifasidan, shuningdek 2013 yil uchun mo’ljallangan soliq va budjet siyosatining asosiy yo’nalishlaridan kelib chiqib, bir qator qonun hujjatlari qabul qilindi. Ushbu qonun hujjatlaridagi belgilab qo’yilgan soliq imtiyozlarini amalga joriy etilishi oqibatida tarmoqda korxonalar soni oshib bormoqda. Bu esa iqtisodiyotimizning yanada barqarorligni ta’minlash va raqobatdoshligini oshirishga xizmat qiladigan asosiy omillardan biri hisoblanadi. 5 -jadval 2017 yilning 1 yanvariga qadar foyda solig’i va yagona soliq to’lovi to’lash bo’yi

Moliyaviy xizmatlar ko’rsatuvchi korxonalar alohida turkum hisoblanib o’ziga xos turlarga ajratilgan, maishiy va boshqa xizmatlar ham xuddi shu tartibda tarkiblashtirilgan. 2.2 Budjet soliqli daromadlari shakllanishi amaliyoti Miqdoriy jihatdan Davlat budjetining daromadlari yaratilgan yalpi ichki (milliy) mahsulotda (milliy daromadda) davlatning ulushini ko’rsatadi. Ularning absolyut hajmi va salmog’i mamlakatning yalpi ichki (milliy) mahsuloti (milliy daromadi)ning umumiy hajmi, u yoki bu davrda davlatning oldida turgan siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy, mudofaa va boshqa vazifalar bilan belgilanadi. Ana shularga muvofiq ravishda Davlat budjetida mablag’larni kontsentratsiya qilish (to’plash, yig’ish) miqdori va ularni undirishning shakl va metodlari aniqlanadi. Milliy iqtisodiyotda qo’llani

Davlat budjetining daromadlari asosan soliqlar vositasida shakllanadi. Yuqorida keltirilgan 6-jadvalda biz 2009-2012 yillar uchun, hamda 2013 yilga rejalashtirilgan davlat budjetining daromadlari tizimini shakllanishida soliqlarning 46

6-jadval 2009-2013 yillarda O’zbekiston Respublikasi Davlat budjeti daromadlarining asosiy ko’rsatkichlari 20 Ko’rsatkichlar 2009 yil 2010 yil 2011 yil 2012 yil 2013 yil (prognoz) mlrd.so’m jami nisn, %da mlrd.so’m jami nisn, %da mlrd.so’m jami nisn, %da mlrd.so’m jami nisn, %da mlrd.so’m jami nisn, %da I. Davlat maqsadli jamg’armalar daromadlarisiz jami 10421,3 100 13116,3 100 16178,5 100 20614,1 100,0 25104.9 100,0 1.To’g’ri soliqlar 2769,1 26,6 3420,6 26,1 4238,7 26,2 5196,4 25,0 6583,1 26,2 1.1. Yuridik shaxslardan olinadigan foyda solig’i 542,3 5,2 645,4 4,9 825,0 5,1 917,2 4,0 1239,0 4,9 1.2. Savdo va umumiy ovqatlanish korxonalaridan olinadigan yagona soliq to’lovidan davlat budjetiga ajratmalar 222,4 2,1 297,0 2,2 527,4 3,3 703,5 3,0 817,3 3,2 1.3. Yagona soliq to’lovidan davlat bu

20 O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2008 yil 29 dekabrdagi PQ-1024, 2009 yil 22 dekabrdagi №1245, 2010 yil 24 dekabr №1449-sonli, 2011 yil 30 dekabrdagi №1675 va 2012 yil 25 dekabrdagi №1887-sonli qarorlari asosida tayyorlandi 42

tutgan o’rni va ahamiyatini tahlil qilishimiz mumkin. jadval ma’lumoltlaridan ko’rish mumkinki, ya’ni O’zbekiston Respublikasi davlat budjeti daromadlarining asosiy salmog’i rivojlanayotgan davlatlar printsipi asosida egri soliqlarga to’g’ri kelib, ular jami davlat budjeti daromadlarining 2012 yilga qadar o’rtacha 5054% ni tashkil etgan, 2013 yilda esa bu soliqlardan tushumlar 51,9% ni tashkil etishi rejalashtirilgan. Egri soliqlardan eng yirigi bu qo’shilgan qiymat solig’i bo’lib, agar ushbu soliq 2009 yilda jami budjet daromadlarining 29,7 % ini, 2010 yilda 30,4%ni, 2011 yilda 32,3% ni, 2012 yilda esa 33,0 % ni tashkil etigan bo’lsa, 2013 yilda 30,8% ni tashkil etishi rejalashtirilgan. Yana bir asosiy tushumga ega bo’lgan soliqlarimizdan biri bu aktsiz solig’i bo’lib, 2009 yilda 14,4%ni

soliqlarning umumiy hajmidagi salmog’i 2012 yilda 2009 yilga nisbatan 12,02 foizli punktga pasaydi. Ushbu davrda to’g’ri soliqlarning asosiy turlaridan biri 7-jadval O’zbekiston Respublikasi budjet amaliyotida to’g’ri soliqlarning tarkibi va dinamikasi, (foizda) 17 № kursatkichlar 2009 2010 2011 2012 2012da 2009 yilga nisbatan o’zgarishi, punktda 1 Tugri(bevosi) soliklar 100 100 100 100 X 1 Yuridik shaxslarning foyda soligi 20,09 19,58 18,87 19,46 0,62 2 Savdo va umumiy ovkatlanishkorxonalari uchun yagona solik tulovi buyicha davlat budjetiga ajratma 20,09 8,03 8,68 12,44 7,64 3 Davlat budjetiga yagona solik tulovi buyicha ajratma, shu jumladan mikrofirma va kichik korxona uchun 8,09 9,24 8,92 8,92 0,82 4 Jismoniy shaxslarnig daromadiga solik 49,42 46,28 42,22 42,22 7,19 5 Tadbirkorlik fao

Tahlil natijalaridan ma’lumki, hozirgi vaqtda to’g’ri soliqlar ichida salmog’iga ko’ra birinchi o’rinni jismoniy shaxslarnig daromadiga solik egallaydi. Buning asosiy sababi shundaki, mazkur soliq ko’proq o’zining fiskallik funktsiyasini bajarmoqda. Bu holat soliq stavkalarini nisbatan yuqori ekanligida va eng past stavkalarini daromadlarning katta bo’lmagan qismiga nisbatan o’rnatilganligida namoyon bo’ladi. 2012 yilda jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig’ining eng past stavkasi 10 foiz bo’lib, u eng kam ish haqining 5 barobarigacha miqdoridagi daromad solig’iga nisbatan qo’llanildi. 2012 yillda mazkur soliq bo’yicha eng yuqori soliq stavkasining darajasi 22 foizni tashkil etadi. Jismoniy shaxslarning daromadini soliqqa tortish tizimini takomillashtirishning asosiy maqsadi soliq

1,2 foizni tashkil etgan bo’lsa, 2011 yilning 1 yanvar holatiga kelib uning darajasi 1,62 foizni tashkil qildi. Egri (bilvosita) soliqlar budjet daromadining - 55 foizidan ortig’ini tashkil etmoqda, uning tarkibida juda katta xissaga ega bo’lgan soliq turi qo’shilgan qiymat solig’i bo’lib hisoblanadi, u jami budjet daromadiga nisbatan 25 foizgachani egallab kelmoqda. Soliq siyosati maqsadlari va imkoniyatlari o’rtasidagi oqilona balansning mavjud bo’lishi budjetning barqaror faoliyat ko’rsatishini pirovardida esa uzoq muddatli strategik maqsadlarni amalga oshirish va ta’minlash shartidir. 8-jadval O’zbekiston Respublikasi budjet amaliyotida egri soliqlarning tarkibi va dinamikasi (foizda) 18 № Ko’rsatkichlar 2009 2010 2011 2012 2012yilda 2009 yilga nisbatan o’zgarishi, punktda Egri soliqla

2009 yilga nisbatan 4,36 punktga kutarilgan.( 8-jadval). Lekin shuni e’tirof etish lozimki, ushbu soliqlar ichida aktsiz solig’i bo’yicha tushumlar summasini 2012 yilda 2009 yilga nisbatan mutlaq summada va salmoq jihatdan pasayganligi muhim amaliy ahamiyat kasb etadi. Chunki, aktsiz solig’i egri soliqlarning tarkibida yuqori salmoqni egallaydi va hajmiga ko’ra QQSdan keyingi o’rinda turadi. Soliq siyosati maqsadlari va imkoniyatlari o’rtasidagi oqilona balansning mavjud bo’lishi budjetning barqaror faoliyat ko’rsatishini pirovardida esa uzoq muddatli strategik maqsadlarni amalga oshirish va ta’minlash shartidir. 53

III-BOB. IQTISODIYOTNI MODERNIZATSIYALASH SHAROITIDA BUDJET DAROMADLARINI SHAKLLANTIRISH MEXANIZMINI TAKOMILLASHTIRISH YO’LLARI. 3.1 Budjet daromadlarini shakllantirishda soliq yukini optimallashtirish masalalari Iqtisodiy islohotlarning dastlabki yillaridan boshlab mamlakatimizda mustaqil soliq siyosati ishlab chiqildi, uning taktika va strategiyasi aniqlanib, izchil takomillashtirilib borilmoqda. Yurtboshimiz tomonidan milliy soliq siyosatining ustuvor yo’nalishlari belgilab berildiki, uning asosiy maqsadi soliq to’lovchilar va davlat budjeti manfaatlari o’rtasida o’zaro uyg’unlikni ta’minlashga qaratilgan. Bunday uyg’unlikni ta’minlashning eng muhim vositalaridan biri soliq yukini optimal belgilash va shu tariqa davlat budjetini kerakli miqdorda moliyaviy resurslar bilan ta’minlash bil

olmagan holda) 27,9 foizni tashkil etgan bo’lsa, 2008 yilga kelib to’rt punktga (23,2 foiz), 2011 yilda esa 6 punktga kamaydi va YaIMga nisbatan 21,9 foizni tashkil etdi. Zero, “…Izchillik bilan amalga oshirilayotgan, birinchi navbatda soliq yukini kamaytirishga qaratilgan oqilona soliq siyosati iqtisodiyotdagi tarkibiy o’zgarishlarga, xo’jalik yurituvchi sub’ektlarning ishbilarmonlik faolligi va moliyaviy barqarorligini yuksaltirishga xizmat qilmoqda.” 20 Milliy bozorni mahalliy tovarlar (xizmat, ish)lar bilan to’ldirayotgan, eksportga mahsulot chiqarayotgan, ichki va tashqi investitsiyalarni ishlab chiqarishga jalb qilayotgan, shuningdek, kichik biznes sub’ektlari shaklidagi soliq to’lovchilarga soliq imtiyozlarining kengaytirilishiga qaramasdan, yalpi ichki mahsulot va davlat budjetinin

mahsulotning o’sishi hisobidan qo’shimcha soliq manbalari vujudga kelmoqda. Pirovardida soliq yuki vertikal xususiyatdan gorizantal yo’nalishga ega bo’ldi hamda uning soliq to’lovchilar faoliyatiga salbiy ta’siri kamayib bordi. Jahon moliyaviyiqtisodiy inqirozi hanuz davom etayotgan bir sharoitda aksariyat davlatlarda soliq yuki darajasi o’rtacha darajadan yuqoriligicha saqlanib qolmoqda. Respublikamizda kichik biznes sub’ektlari faoliyatini rivojlantirish maqsadida turli xil moliyaviy vositalar orqali bu sohani qo’llabquvvatlash ustuvor yo’nalish sifatida amal qilib kelmoqda. Kichik biznes sub’ektlari faoliyatini rag’batlantirishda soliq tizimidan foydalanish o’z samarasini bermoqda. Prezidentimiz ta’kidlaganidek “…2011 yilda mikrofirma va kichik korxonalar uchun yagona soliq to’lovi stav

1996 yilga nisbatan, 7,6 marta, 2000 yilga nisbatan 6 marta, 2005 yilga nisbatan esa 3 martaga qisqartirilgan.(6-rasm) 2012 yil Yurtboshimiz tomonidan “Mustahkam oila yili” deb e’lon qilinishi munosabati bilan oilaviy xususiy tadbirkorlikni qo’llabquvvatlashda soliq tizimining roli yanada oshirildi. Jumladan, O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2011 yil 30 dekabrdagi "O’zbekiston Respublikasining 2012 yilgi asosiy makroiqtisodiy ko’rsatkichlari prognozi va Davlat budjeti parametrlari to’g’risida"gi PQ№1675-sonli qaroriga muvofiq, xizmat ko’rsatish sohasida, ayniqsa sartaroshlik va boshqa shu kabi maishiy xizmatlar sohasida faoliyatni ko’rsatayotgan yakka tartibdagi tadbirkorlar uchun qat’iy belgilangan soliq stavkalari o’rtacha 2 barobar kamaytirildi. 6-rasm. Kichik biznes sub’

ishlab chiqilgan soliq siyosatida kichik biznes sub’ektlariga nisbatan soliq imtiyozlari kengaytirildi, ayrimlarining muddati uzaytirildi. Xususan,O’zbekiston Respublikasi Prezidentining “O’zbekiston Respublikasida 2006-2010 yillarda xizmat ko’rsatish va servis sohasini rivojlantirishni jadallashtirish choratadbirlari to’g’risida”gi 2006 yil 17 apreldagi PQ-325sonli Qarori bilan mikrofirma va kichik korxonalarga berilgan soliq imtiyozlari hamda O’zbekiston Respublikasi Prezidentining “Mahalliy nooziqovqat iste’mol tovarlari ishlab chiqarish kengaytirilishini rag’batlantirish borasidagi qo’shimcha choratadbirlar to’g’risida”gi 2009 yil 25 oktyabrdagi PQ-1050sonli Qarori bilan berilgan soliq va bojxona imtiyozlari 2014 yilning 1 yanvariga qadar uzaytirildi. O’tgan yillar davomida malakatimiz

3.2 Hozirgi sharoitda budjet daromadlarini shakllantirish mexanizmini takomillashtirish Iqtisodiyotni erkinlashtirish sharoitida soliqlarning iqtisodiyot taraqqiyotiga ta’sir etish mexanizmini takomillashtirish aytish lozimki, bugungi kunning dolzarb vazifalaridan biridir. O’zbekiston Respublikasining ijtimoiy yo’naltirilgan bozor iqtisodiyoti sari yo’l tutishi davrida Davlat budjetining mamlakatni ijtimoiyiqtisodiy rivojlantirishdagi roli yanada oshadi. Byudjet daromadlarini shakllantirish iqtisodiyotni modernizatsiyalash va yangilash sharoitida respublika va uning hududlarini rivojlantirishda muhim ahamiyat kasb etadi. Davlatning iqtisodiy barqarorligi budjet daromadlarining darajasi bilan belgilanadi, uning asosiy manbalari soliqlar hisoblanadi. Mamlakatimizdagi islohotlarning hozirgi s

O’zbekiston Respublikasining «Byudjet tizimi to’g’risidagi qonuniga asosan, budjet ehtiyojlarini hisobga olish va budjet daromadlari bilan moliyalashtirish muvofiqlashtiradi. Byudjet daromadlarining rejasini shakllantirish va mablag’larini xarajat qilish miqdori Davlat budjeti to’g’risidagi qarorlar bilan tasdiqlanadi. O’zbekiston Respublikasi Soliq kodeksi talablariga asosan soliqlar, yig’imlar, va majburiy to’lovlar har oyning yakunida tushadi, bu esa g’aznachilikda budjet xarajatlarida uzilish paydo bo’lishiga sabab bo’ladi. Shu bois, asosiy vazifa amaldagi soliq qonunchiligini tanqidiy nuqtai nazardan tahlil qilish, O’zbekiston Respublikasi Soliq kodeksiga o’zgartirishlar kiritish bilan budjet daromadlarini o’z vaqtida shakllantirishni takomillashtirish zarur. Bizning fikrimizcha, iqti

Shuning uchun ham hamma vaqt soliq siyosatiga ehtiyotkorona yondashiladi. Ma’lumki, soliq yuki davlat soliq siyosatining natijasi bo’lib, har qanday soliq tizimining sifat tavsifini ifodalaydi. Soliq tizimini optimallashtrishda korxonalar zimmasidagi soliq yukini kamaytirish muhim ahamiyat kasb etadi. Soliq yukini pasaytirish birinchi navbatda, davlat xarajatlarini qisqartirish va ijtimoiy xizmatlarning to’lovlilik darajasiga bog’liq bo’ladi. Shuning uchun soliq yukini pasaytirish ishlab chiqarish faoliyatini kuchaytirish imkoniyatini yuzaga keltiradi, tadbirkorlik sub’ektlarining moliyaviy holatini mustahkamlaydi va investitsiya faoliyatini jonlantiradi. Natijada, bundan keyingi tub tarkibiy o’zgarishlar uchun ishlab chiqarish va texnologik asos bo’lib xizmat qiladi. Shu o’rinda aytish ke

Tadbirkorlik sub’ektlariga berilayotgan bu kabi sharoitlar, xususiy tarmoqni rivojlantirishga qaratilayotgan katta e’tibor tufayli uning mamlakatimiz iqtisodiyotidagi o’rni va ulushi tobora ortib bormoqda. Xususan, iqtisodiy islohotlarni amalga oshirishning eng muhim ustuvor vazifalaridan biri - bu kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni rivojlantirish borasidagi ishlarni chuqurlashtirish va ko’lamini kengaytirishdan iboratdir. Bugungi kunda Respublikamiz Soliq siyosatida soliq yukini har tomonlama optimallashtirish, kichik biznesni rivojlantirish aholini tadbirkorlik faoliyati bilan shug’ullanish uchun yanada rag’batlantiradi. Ularning real daromadini oshirib, qulay mehnat bozorini shakllantiradi. Yani joriy etilgan qator imtiyozlar tufayli yuzaga keladigan manfaatdorlik yangi ish o’rinla

shakllantirish tartibi to’g’risida» gi Nizomga hojat ham qolmaydi. Chunki bunda soliq to’lovchi yuridik shaxsning turidan qat’iy nazar barcha xarajatlari chegiriladi va qayta qo’shiluvchi xarajat atamasi O’zbekiston qonunchiligidan chiqarib tashlanadi. Qayta qo’shiluvchi xarajatlar hisobidan undirilmay qolingan soliq summalari imtiyozlarni bekor qilish hisobidan, shunda ham budjet uchun zarur daromad, moliyaviy resurs yig’ib olinmasa soliq stavkasini 2530% qilib belgilanishi orqali yig’ilishi mumkin. Bunday xulosaga kelishga sabab 2002 yilda “Yuridik shaxslardan undiriluvchi daromad (foyda solig’ini hisoblash va to’lash tartibi to’g’risida”gi Yo’riqnomda soliq to’lashdan ozod etiluvchi 24 turdagi yuridik shaxslar ruyxati berilgan edi, hozirgi kunga kelib shulardan 13 tasi uchun imtiyozlar

ishlab chiqarish va texnologik jarayonga ishtirok etuvchi mulk ulushi juda past. Asosiy vositalarning passiv qismi xisoblangan ofis binolari, xizmat mashinasi, anchadan buyon foydalanilmaydigan omborlar kabi turlari balansda turibdi. Bizningcha, mulkdan samarali foydalanishni boshqarish uchun ularni aktiv va passiv qismlariga ajratilish asosida aloxidaaloxida stavkalarda soliqqa tortilishi kerak. Ish haqi fondiga nisbatan yagona ijtimoiy soliqning korxona moliyaviy faoliyatiga ta’siri juda kuchli. Ushbu soliq orqali korxona ish haqi fondi davlat tomonidan bilvosita boshqarilib turiladi. Yuqorida ko’rib chiqilgan holatlardan ma’lumki, korxonalarada ish haqi fondiga nisbatan belgilangan soliq stavkasining yuqorilgi sababli ish haqini ko’paytirish imkoniyatlari juda past. SHu sababli, ayrim t

rahbariyati tomonidan quyidagi masalalarni hal etish ustuvor vazifa sifatida qayd etildi. 23 Birinchidan korxonalarga nisbatan soliq yukini imkon qadar kamaytirish, bunda korxona o’z mablag’larini mustaqil ravishda tasarruf eta olish salohiyatiga ega bo’lishini ta’minlash, bevosita soliqlarni kamaytirish va bilvosita soliqlarni hamda resurs to’lovlarini, ayniqsa, qayta tiklanmaydigan tabiiy boyliklar, er va suv zaxiralaridan samarali va tejamkorlik bilan foydalanishni optimallashtirishga alohida ahamiyat berish lozim. Ikkinchidan ishlab chiqaruvchilardan budjet va budjetdan tashqari fondlar uchun undiriladigan soliqlar summasi yalpi ichki mahsulot va iqtisodiy rivojlanishning belgilangan sur’atlarida optimal ravishda muvofiqlashtirilishi kerak. Uchinchidan soliqlarni birxillashtirish va so

soliq yukini kamaytirish borasidagi siyosatni budjetning xarajatlar qismini optimallashtirish choralari bilan qo’shib olib borilishini taqozo etadi. SHuni alohida ta’kidlash joizki, bizningcha optimal soliq yukini belgilash va uni amalda ushlab turishdan ikkala tomon ham ya’ni davlat va soliq to’lovchi ham bir xilda manfa’atdordir. Chunki optimal soliq yuki xo’jalik subektlari moliyaviyxo’jalik faoliyatini rag’batlantirsa, davlat budjeti uchun doimiy tushum bo’lishini ta’minlay oladi. XULOSA Davlat byudjetining muvozanatlanganligi muammolari iqtisodoyotning modernizatsiyalashuvi sharoitida iktisodiyotni davlat tomonidan me’yorlashtirish uchun juda muxim axamiyatga ega. Bu muammolar orasida soliqlar yordamida amalga oshadigan byudjetning daromad qismini shakllantirish aloxida axamiyatga ega

soliqbyudjet amaliyotining eng tortishuvli masalasi hozirgi kunda hududlarning ijtimoiyiqtisodiy rivojlanishini zarur mablag’lar bilan ta’minlashdirki, u hududlar soliq tushumlari istiqbolini hisoblashning zarurligini, davlatning hududiy rivojlanish dasturlari vazifalarini o’zaro muvofiqlashtirishni hamda davlat moliyasini uzoq muddatli taxminlashtirish zaruriyatini ko’rsatadi. Iktisodiyotni boshqarishning hozirgi zamon amaliyoti aynan mahalliy soliq siyosati hamda joylarda soliq tushumlari istiqbolini oshirishning muhim ahamiyatga ega ekanligini tasdiqlamoqda. Yuqoridagi keltirilgan fikrlarimizni natijasida biz tomonimizdan qo’yidagi xulosalar tizimi ishlab chiqildi. Xulosa sifatida Davlat budjeti daromadlarini shakllantirishda e’tibor beriladigan asosiy yo’nalishlarni sanab o’tmoqchimiz:

bekor qilinishi, fikrimizcha, davlat byudjeti daromadlari summasini sezilarli darajada o’sishiga olib keladi. - G’aznachilikda daromadlarni yig’ishning jahon tajribalariga asoslangan usullarini amaliyotga joriy qilish. - Soliq idoralari tomonidan statistika idoralari bilan o’zaro hamkorlikda faoliyat ko’rsatish darajasini kuchaytirish, shuningdek, soliq va statistika idoralarida yuritilayotgan iqtisodiy sub’ektlarning moliyaviy ko’rsatkichlari to’g’risidagi ma’lumotlarining o’zaro mos kelishini ta’minlash borasida chora- tadbirlar ko’rish. - Mamlakatdagi soliq yukini kamaytirish tendentsiyasini yanada chuqur tahlil qilish uchun alohida soliq turlari bo’yicha soliq yukini o’rganish lozim. soliq yukini optimallashtirish hamda soliqqa tortish tizimida tub islohotlarni amalga oshirish maqsadid

Yuqorida biz tomonimizdan keltirilgan fikrmulohazalar kelgusida davlat budjeti daromadlarini shakllantirish mexanizmini yanada takomillashtirishga yordam beradi degan umiddamiz. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI I. O’zbekiston Respublikasi qonunlari. O’zbekiston Respublikasi Prezident farmonlari va qarorlari, Vazirlar Mahkamasining qarorlari, O’zbekiston Respublikasi Prezidenti I.A.Karimovning asarlari 1. O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. T.: 69

O’zbekiston, 2001.- 39b. (o’zgartirish va qo’shimchalar bilan) 2. “Budjeti tizimi to’g’risida”gi O’zbekiston Respublikasi qonuni. 14.12.2000. (o’zgartirish va qo’shimchalar bilan) 3. “Davlat budjetining g’azna ijrosi to’g’risida”»gi O’zbekiston Respublikasi Qonuni. 26.08.2004. (o’zgartirish va qo’shimchalar bilan) 4. “Davlat budjetining g’azna ijrosi tizimini yanada rivojlantirish choratadbirlari to’g’risida”gi Prezident Qarori. PQ- 594-son, 28.02.2007. 5. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining “Davlat xaridi tizimini optimallashtirish va unga kichik biznes sub’ektlarini jalb 70

qilishni kengaytirish to’g’risida”gi PQ- 1475 – sonli Qarori, 07.02.2011 y. 6. “O’zbekiston Respublikasining 2011 yilgi asosiy makroiqtisodiy ko’rsatkichlari prognozi va davlat budjeti parametlari to’g’risida”gi Prezident qarori. PQ- 1449-son 24.12.2010. 7. “O’zbekiston Respublikasining 2012 yilgi asosiy makroiqtisodiy ko’rsatkichlari prognozi va davlat budjeti parametlari to’g’risida”gi Prezident qarori. PQ- 1675-son 30.12.2011. 8. “O’zbekiston Respublikasining 2013 yilgi asosiy makroiqtisodiy ko’rsatkichlari 71

prognozi va davlat budjeti parametlari to’g’risida”gi Prezident qarori. PQ- 1887-son 25.12.2012. 9. “Budjet tashkilotlarini mablag’ bilan ta’minlash tartibini takomillashtirish to’g’risida” O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1999 yil 3 sentyabr 414-son Qarori (O’zbekiston Respublikasi Vazirlar mahkamasining 16.06.07. 148-son qarori bilan tasdiqlangan yangi tahriri). 10. O’zbek iston Respublikasi Vazirlar Maxkamasining “Davlat moliyasini boshqarishni isloh qilish loyihasini amalga oshirishga 72

tayyorlanish chora- tadbirlari to’g’risida”gi 144-son Qarori 26.04.2002 y. 11. “Asosi y vazifamiz – Vatanimiz taraqqiyoti va xalqimiz farovonligini yanada yuksaltirishdir. – Prezident I.Karimovning 2009 yilning asosiy yakunlari va 2010 yilda O’zbekistonni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishning eng muhim ustuvor yo’nalishlariga bag’ishlangan Vazirlar Mahkamasining majlisidagi ma’ruzasi // Xalq so’zi, 30.01.2010. 12. Mamla katimizni modernizatsiya qilish va kuchli fuqarolik jamiyati barpo etish – ustuvor 73

maqsadimizdir. – Prezident I.Karimovning O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi va Senatining qo’shma majlisidagi ma’ruzasi // Xalq so’zi, 28.01.2010. 13. Mamla katimizda demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish kontseptsiyasi. - Prezident I.Karimovning O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi va Senatining qo’shma majlisidagi ma’ruzasi // Xalq so’zi, 13.11.2010. 14. Mamla katimizni modernizatsiya qilish yo’lini izchil davom ettirish – taraqqiyotimizning muhim omilidir. – Prezident I.Karimovning O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi qabul qilinganining 18 yilligiga bag’ishlangan tantanali marosimdagi ma’ruzasi // Xalq so’zi, 07.12.2010. 74

15. Prezide nt I.Karimovning BMT Sammiti Mingyillik Rivojlanish Maqsadlariga bag’ishlangan yalpi majlisidagi nutqi. Xalq so’zi // 21.09.2010 16. Karim ov I.A. Jahon moliyaviy-iqtisodiy inqirozi, O’zbekiston sharoitida uni bartaraf etishning yo’llari va choralari / I.A.Karimov. – T: O’zbekiston, 2009. – 56 b. 17. Karim ov I.A. Barcha reja va dasturlarimiz Vatanimiz taraqqiyotini yuksaltirish, xalqimiz farovonligini oshirishga xizmat qiladi. Toshkent.: “O’zbekiston”. 2011 y. 18. Karim ov I.A. 2012 yil vatanimiz taraqqiyotini yangi bosqichga ko’taradigan yil 75

bo’ladi. -T.: O’zbekiston. 2012 y. 19. Karim ov I.A. “Bosh maqsadimiz – keng ko’lamli islohotlar va modernizatsiya yo’lini qat’iyat bilan davom ettirish” – T.: O’zbekiston. 2013 y. 20. Karim ov I.A. “Buyuk va muqaddassan, Mustaqil Vatan”. Ilmiyommabop risola. T.: “O’zbekiston” 2011 yil. 200 b. II. Asosiy va qo’shimcha adabiyotlar 21. Burxon ov U. Davlat xaridi. Т.:«infoCOM.UZ». 2010. 140b. 22. Haydar ov M., Suvonqulov A., Sugirbayev B., Nurmatov B. Davlat budjeti ijrosining g’aznachilik tizimi. O’quv qo’llanma. T.: "IQTISOD- MOLIYA", 2010. 235b. 76

23. Ibragi mov A.K., Sugirbaev B.B. Budjet nazorati va auditi: O’quv qo’llanma. T.: «infoCOM.UZ». 2009. 192b. 24. Karim ov I.ning “Jahon moliyaviy-iqtisodiy inqirozi, O’zbekiston sharoitida uni bartaraf etishning yo’llari va choralari” nomli asarini o’rganish bo’yicha O’quv qo’llanma. – T.: Iqtisodiyot. 2009. 120b. 25. Maliko v T.S., Xaydarov N.X. Budjet daromadlari va xarajatlari. O’quv qo’llanma. T.: "IQTISOD- MOLIYA", 2007. – 245b. 26. Maliko v T.S., Xaydarov N.X. 77

Davlat budjeti. O’quv qo’llanma – T.: "IQTISOD- MOLIYA", 2007. 84 b. 27. Nurmu xamedova B., Kabirova N. “Moliya”, O’quv qo’llanma. T:, "IQTISOD- MOLIYA", 2012. 207b. 28. Qosim ova G., Shaakramov K. Mahalliy budjetlar. O’quv qo’llanma. – T.: “Moliya”, 2012. 260 b. 29. Qosim ova G.. Davlat budjeti ijrosining g’aznachilik tizimi. O’quv qo’llanma. T.: Iqtisod- moliya, 2008. 372b. 30. Qosim ova G.A. Mahalliy budjetlarni tuzish va ijrosini ta’minlash. O’quv qo’llanma. T.: “Fan va texnologiya”. 2007. 201 b 78

31. Srojidd inova Z. Budjetlararo munosabatlar. Т.:«infoCOM.UZ». 2010. 156b. 32. Srojidd inova Z. O’zbekiston Respublikasi budjet tizimi. Т.:«infoCOM.UZ». 2010. 480b. 33. Vahob ov A.V., Abdullaev Ё.A., O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimovning “Jahon moliyaviy-iqtisodiy inqirozi, O’zbekiston sharoitida uni bartaraf etish yo’llari va choralari” nomli asarini o’rganish bo’yicha o’quv qo’llanma. T.: “IQTISOD- MOLIYA” , 2009. 100b. 34. Vahob ov А., Qosimova G. Davlat moliyasini 79

boshqarish. O’quv qo’llanma. - T.: "IQTISOD- MOLIYA". 2008. 260 b. 35. Афана сьев М.П. Бюджет и бюджетная система (изд:2), Юрайт, 2011. 782 стр. 36. Вахаб ов А.В., Срожиддинова З.Х. Государственний бюджет: Учебник. T.: "IQTISOD-MOLIYA", 2007. 455 стр. 37. Нешит ой А.С. Бюджетная система Российской Федерации (изд:10), Дашков и К. 2011. 336 стр. 38. Селезн ев А.З. Бюджетная система Российской Федерации. Магистр. 2011. 383 стр. 39. Срожи ддинова З. Бюджетная система 80

Республики Узбекистан. Т.: «infoCOM.UZ». 2010. 480 стр. 40. Срожи ддинова З. Межбюджетные отношения Т.: «infoCOM.UZ». 2010. 140 стр. 41. Ходжаев Р., Эгамбердиев А., Исаев О. Государственный бюджет. Учебное пособие.- Т.: "IQTISOD-MOLIYA", 2008 г. 112 стр. III. Davriy nashrlar, statistik to’plamlar va hisobotlar 42. “O’zbe kiston Respublikasi Moliya vazirligining g’aznachiligi to’g’risida Nizom”. O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2007 yil 20 martdagi 53-son qaroriga Ilova. 43. “Davla t budjetining g’azna ijrosi Qoidalari”. O’zbekiston Respublikasi Moliya vazirining 2009 yil 4 avgustdagi 69-sonli buyrug’i bilan tasdiqlangan va O’zbekiston Respublikasi Adliya vazirligida 2009 yil 16 sentyabrda 2007-son bilan ro’yxatdan o’tkazilgan. 81

44. “O’zbe kiston Respublikasi Davlat budjetida turuvchi tashkilotlarning xarajatlar smetasi va shtatlar jadvalini tuzish, ko’rib chiqish, tasdiqlash va ro’yxatdan o’tkazish tartibi to’g’risida Nizom”. O’zR Adliya vazirligida 2157raqam bilan ro’yxatga olingan. 19.11.2010. 45. “O’zbe kiston Respublikasi budjet tasnifini qo’llash bo’yicha Yo’riqnoma” O’zR Moliya vazirining 2010 yil 20 avgustdagi 65- son buyrug’iga ilova. O’zR Adliya vazirligida 2146- raqam bilan ro’yxatga olingan. 19.11.2010. 46. “Budje t ijrosiga g’aznachilik 82

tizimini joriy etishning dolzarb muammolari” mavzusidagi Respublika ilmiy- amaliy konferentsiya materiallari to’plami. – Toshkent: «IQTISOD- MOLIYA» nashriyoti, 2011 y. 47. Xom ashyo, materiallar, butlovchi buyumlar va asbob-uskunalar xarid qilish bo’yicha tender savdolari o’tkazish to’g’risida NIZOM (O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 22.12.2009 y. PQ- 1245-son Qarori bilan tasdiqlangan yangi tahriri) 48. O’zbek iston Respublika tovar-xom ashyo birjasida boshlang’ich 83

narxni pasaytirish yuzasidan elektron auktsion savdolarni tashkil etish va o’tkazish tartibi to’g’risidagi Nizom. O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2012 yil 6 sentyabrdagi 260-son qaroriga ilova IV. Internet saytlari : www.gov.uz (O’zbekiston Respublikasi hukumat portali) www.mf.uz ( O’zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi rasmiy sayt)i www.undp.uz (BMTTD rasmiy sayti) www.lex.uz (Axborot ta’lim tarmog’i) www.publicfinance.uz (O’zbekistonda budjet islohotlari loyihasi sayti) www.statistics.uz (O’zbekiston Respublikasi Davlat statistikasi qo’mitasi rasmiy sayti) 84

Купить