Iqtisodiyotni modernizatsiyalash sharoitida mahalliy byudjetlar daromadlarini shakllantirish yo’nalishlari - Экономика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	194.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	27 Сентябрь 2019
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Экономика

Iqtisodiyotni modernizatsiyalash sharoitida mahalliy byudjetlar daromadlarini shakllantirish yo’nalishlari

Купить

Iqtisodiyotni modernizatsiyalash sharoitida mahalliy byudjetlar daromadlarini shakllantirish yo’nalishlari 5340600 – “Moliya” ta’lim yo’nalishi bo’yicha bakalavr darajasini olish uchun BITIRUV MALAKAVIY ISHI

Mundarija Kirish I-bob: Mahalliy byudjetlar daromadlari shakllanishining nazariyhuquqiy asoslari. 1.1. Mahalliy byudjetlar daromadlarining iqtisodiy mohiyati. 1. 2.Mahalliy byudjetlar daromadlari shakllanishining huquqiy me’yoriy asoslari. 1.3. Mahalliy byudjetlar daromadlari shakllanishi yuzasidan xorijiy tajriba. II-bob: O’zbekiston Respublikasi mahalliy byudjetlar daromadlari shakllanishining amaldagi holati tahlili. 2.1. Mahalliy byudjetlarning o’z daromadlari shakllanishining amaldagi holati 2.2. Tartibga soluvchi daromadlar mahalliy byudjetlarning daromadlarini shakllantirish manbasi sifatida. III-bob: Iqtisodiyotni modernizatsiyalash va yangilash sharoitida mahalliy byudjetlar daromadlarini shakllantirilishini yaxshilash yo’nalishlari. 3.1. Mahalliy byudjetlarning o’z daromadlari b

o’rta va uzoq kelajakka mo’ljallangan davlat dasturini amalga oshirishda, iqtisodiy isloxotlarning chuqurlashuvi va bozor munosabatlarining yanada rivojlanish sharoitida maxalliy byudjet daromadlari alohida muxim axamiyat kasb etadi. Ushbu fikrlar yuzasidan Prezidentimiz I.A.Karimov quyidagicha ta’kidlaydi: “...Aytish kerakki, bunday iqtisodiy o’sish ko’p jihatdan iqtisodiyotda soliq yukini pasaytirishga qaratilgan va izchil amalga oshirilayotgan siyosat bilan bog’liq. Jumladan, 2010 yilda yuridik shaxslar uchun daromad solig’i 9 foizgacha, mikrofirmalar va kichik biznes uchun yagona to’lov 7 foizgacha tushirilgani buning amaliy tasdig’idir. Shu borada o’tgan yili Davlat byudjeti yalpi ichki mahsulotga nisbatan oshirib, ya’ni 0,3 foiz profitsit bilan bajarilganini ta’kidlash zarur.” 1 Maha

Ushbu maqsadga erishish uchun ishda quyidagi vazifalar qo’yildi: - maxalliy byudjetlarni roli va ahamiyatini o’rganish; - mahalliy byudjetlar daromadlarini shakllanish manbalarini tadqiq etish; - mahalliy byudjetlar daromadlarini boshqarishning huquqiy asoslarini yoritish; - davlat byudjeti daromadlarini iqtisodiy xolati taxlilini amalga oshirish; - mahalliy byudjetlar daromadlaridan samarali foydalanishni amaldagi holati tahlilini kuzatish; - maxalliy byudjetlar daromad bazalarini mustahkamlashda soliqlarning roli taxlilini ko’rib o’tish; - iqtisodiyotni modernizatsiyalashuvi sharoitida mahalliy byudjetlar daromadlarini shakllantirish masalalari bo’yicha amaliy tavsiyalarni ishlab chiqishdan iborat. Bitiruv malakaviy ishning ob’ekti bo’lib O’zbekiston Respublikasi Moliya Vazirligining ma’

mablag’lari va ulardan tushumlar miqdori, shuningdek moliya yili mobayinida aniq maqsadlar uchun ajratilgan mablag’lar sarfi yo’nalishlari va miqdori nazarda tutiladi”. Mahalliy byudjetlar O’zbekiston Respublikasi davlat byudjetida muhim tarkibiy qismni tashkil etadi va mahalliy hukumat organlarining faoliyat ko’rsatishlarida moliyaviy manba bo’lib hisoblanadi. Mahalliy byudjetlar ishlab chiqarishning yakuniy natijalarini aholiga etkazishning asosiy yo’nalishini belgilab beruvchi vositadir. Mahalliy byudjetlar orqali ijtimoiy iste’mol fondlari aholining ayrim guruhlari o’rtasida taqsimlanadi. Mahalliy byudjetlarning iqtisodiy mohiyati ularning vazifalarida namoyon bo’ladi. Ular: · hukumat mahalliy organlarining faoliyatini moliyaviy ta’minoti bo’lib hsoblanadigan pul fondlarini shakllantir

1-chizma Maxalliy byudjetlar tarkibi Manba: Talabani izlanishi davomida aks ettirildi. Маҳаллий бюджетлар Қорақалпоғистон Республикаси давлат бюджети Вилоятлар бюджетлари Тошкент шаҳар бюджети Республика бю дж ети Тум анлар бю дж етлари Ш аҳарлар бю дж етлари Ум ум ш аҳар бю дж ети Тум анлар бю дж етлари Ум ум вилоят бю дж ети Вилоятга бўйсинувчи туманлар бюджетлари Вилоятга бўйсинувчи шаҳарлар бюджетлари

Mahalliy byudjetlardan moliyalashtiriladigan sohalar qonunchilik bilan belgilab berilgan va O’zbekiston Respublikasining «Byudjet tizimi to’g’risida»gi qonunda mahalliy byudjetlardan moliyalashtiriladigan sohalar quyidagicha guruxlangan: · fan, ta’lim, madaniyat, sog’liqni saqlash jismoniy tarbiya va sport (mahalliy byudjetlardan moliyalashtiriladigan tashkilotlar bo’yicha); · ijtimoiy ta’minot; · aholini ijtimoiy himoya qilish; · mahalliy hokimiyat organlari faoliyatini ta’minlash; · iqtisodiyot turli tarmoqlarining byudjet tashkilotlarini saqlash; · qonun hujjatlariga muvofiq iqtisodiyot tarmoqlarini amalga oshirish; · qonun xujjatlarida nazarda tutilgan boshqa maqsadlar. 2-chizma Mahalliy byudjet daromadlarining shakllanish sxemasi Manba: Talabani izlanishi davomida aks ettirildi. Keyi

Sizlarga quyida xavola etilayotgan chizma orqali umumdavlat ahamiyatidagi soliq tushimlarini bir qismini Korakalpog’iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar mahalliy byudjetlariga ajratish normativlari ko’rsatib o’tilgan. 3-chizma . Mahalliy soliqlar va yig’imlarning turlari 2 Har qanday demokratik davlat tuzumining zaruriy komponenti mahalliy o’zo’zini boshqarish hisoblanadi. U joylardagi saylangan boshqaruv organlari tomonidan amalga oshiriladi. Mahalliy boshqaruv va ijroiya organlariga yuklangan vazifalarni bajarish uchun ularga muayyan mulkiy va moliyaviy-byudjet huquqlari beriladi. Mahalliy hokimiyat organlarining moliyaviy bazasi ularning byudjetlari hisoblanadi. Bu organlarga berilgan byudjet va mulkiy huquqlar ularga o’z byudjetlarini tuzish, ko’rib chiqish, tasdiqlash va

Respublikamizda mahalliy byudjetlarning daromad manbalarini tartibga solish maqsadida: · qo’shilgan qiymat solig’idan; · aktsizlardan; · korxonalar daromadi (foydasi)ga soliqdan; · jismoniy shaxslar daromad solig’idan ajratmalar qilinadi. Mahalliy byudjetni daromad bazalarni mustahkamlashda ular ixtiyoriga berilgan mahalliy soliq va yig’imlar bo’yicha tadbirlar muhim o’rin tutadi. Shuni alohida ta’kidlash lozimki, mahalliy byudjetlar mahalliy soliqlar va yig’imlarni tashkil etish va boshqarishda mustaqil bo’lsalarda, Moliya vazirligi tomonidan ishlab chiqarilgan tegishli me’yorlar doirasida faoliyat yuritadilar. Mahalliy byudjetlar amaliyotidagi muhim xususiyat byudjet tizimi to’g’risidagi Qonunda belgilanganidek, mahalliy byudjetlar taqchilligiga yo’l qo’ymasligidir. Davlat moliya siyosat

Mahalliy byudjetlarni boshqarish samaradorligini oshirishning muhim vazifalaridan biri u yoki bu hududlar ishlab chiqarish kuchlari taraqqiyoti va ijtimoiy ehtiyojlari darajasini byudjet resurslari bilan ta’minlanganligi darajasiga o’zaro bog’liq holda olib borishdan iborat. Albatta, ehtiyojlarning o’sib borishi, ishlab chiqaruvchi kuchlar taraqqiyoti kabi ob’ektiv umumiqtisodiy qonunlarning amal qilishi obe’ktiv reallik va zaruriyat bo’lganidek hamda u yoki bu hudud ishlab chiqaruvchi kuchlar taraqqiyotini ta’minlash uchun davlat byudjetlararo munosabatlarni tashkil etish va muvofiqlashtirishda aynan shu masalalarga asosiy etiborni qaratadi. U yoki bu hudud, mahalliy byudjetining byudjet tizimida tutgan o’rni, avvalo, mazkur mahalliy byudjetning daromadlari va harajatlari tarkibining opti

- hisobotlarning byudjet ijrosining to’g’ri bajarilishi ustidan nazorat. Mahalliy byudjet daromadlari manbalari, ularning tashkil topishi hamda nisbatlari, «O’zbekiston Respublikasi soliq kodeksi» va «Byudjet tizimi to’g’risida»gi qonunda mahalliy byudjet daromadlarining manbai ko’rsatilgan. O’zbekiston Respublikasining 2000 yil 14 dekabrdagi «Byudjet tizimi to’g’risida»gi qonunining 36-moddasida ko’rsatilishicha O’zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi va boshqa moliya organlari Davlat byudjeti va uning tarkibiga kiruvchi byudjetlarning qonun xujjatlarida belgilangan ko’rsatkichlar doirasida bajarilishi uchun javobgardir. Davlat byudjeti daromadlari va xarajatlarini boshqarish O’zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi tomonidan amalga oshiriladi. O’zbekiston Respublikasining 1993 yil 2 s

Byudjet ssudalarini ajratish tartibi “Qoraqalpog’iston Respublikasi byudjetiga, mahalliy byudjetlarga byudjet ssudalari berish va olingan byudjet ssudalarini uzish tartibi to’g’risida”gi Nizomda (2001 yil 19 iyulda 1052-son bilan ro’yxatga olingan) ko’zda tutilgan tartibda amalga oshiriladi. Moliya yili oxiriga Qoraqalpog’iston Respublikasi byudjeti, viloyatlar, Toshkent shahar byudjetlari, tuman va shahar byudjetlari hisob varaqlaridagi mablag’ qoldiqlari, shu jumladan, ijtimoiy-madaniy tashkilotlar va kontingenti shahobchasini kengaytirish rejasi bajarilmasligi oqibatida foydalanilmagan qoldiqlar tegishli ravishda Qoraqalpog’iston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shaxri hokimliklari, shahar va tumanlar hokimiyatlari ixtiyorida qoladi. Tasdiqlangan aylanma kassa mabl

iqtisodiy axvolning mushkullashuviga va islohot jarayonining cho’zilib ketishigi olib kelishi mumkin». 3 O’tgan asr oxirgi o’n yilliklari davomida qator davlatlardagi, shu jumladan ayrim rivojlangan mamlakatlardagi byudjet inqirozlari natijasida davlat byudjeti samarali ijrosi masalalariga e’tibor keskin ortdi. Bunday salbiy holatlarga sabab bo’lgan omillar har bir davlatda o’zgacha bo’lgan bo’lsada, ularning barchasi uchun xos bo’lgan ikki umumiy yo’nalishni belgilash mumkin. Ayrim mamlakatlarda inqiroz sababi bo’lib xarajat va daromadlar o’rtasidagi tafovut va demak, ko’p xolatlarda inflyatsion xarakterga ega manbalar orqali qoplanadigan byudjet taqchilligining o’sib borishi xos bo’lgan bo’lsa, boshqa davlatlarda mazkur holat xorijiy davlatlardan yuqori hajmlarda qarzlar jalb qilib va de

sarf qilish holatlarini keskin kamaytiradi. G’aznachilik tizimida vaqtinchalik kassa uzilishlariga chek qo’yiladi, barcha birlamchi to’lov hujjatlari g’azna qo’lida bo’ladi va demak byudjet ijrosining maksimal darajadagi asosliligi, tahlilning sifati va tezkorligi ta’minlanadi. G’aznachilik tizimi byudjet mablag’lari oqimlarini samarali boshqarish, byudjet xarajatlari joriy ijrosiga nisbatan kamroq kassa qoldiqlari bilan qanoatlanish va uning natijasida davlat byudjeti daromadlari va xarajatlarining tezkor va yakuniy balansliliga erishishga imkon beradi. G’azna Markaziy bankdan, umuman, bank tizimidan yoki xususiy sektordan olinadigan qarzlar hajmini keskin kamaytirishga turtki beradi. Undan tashqari, rivojlangan moliya tizimini shakllantirishda davlat moliyaviy resurslarini malakali boshq

- davlat hokimiyati va boshqaruv organlari uchun davlat moliyasining holati haqida ahborotlar yig’ish, qayta ishlash va tahlil qilish; - tegishli byudjet moliyaviy operatsiyalari haqida ma’lumotlar tayyorlash. Ushbu vazifalarni bajarish uchun g’azna organlari: - respublika va mahalliy byudjetlar kassa ijrosini amalga oshiradi, bank tizimi tegishli hisoblaridagi mablag’larga egalik qiladi, turli darajadagi byudjetlar o’rtasida daromadlarni taqsimlaydi; - davlat byudjeti mablag’larini foydalanuvchilari va oluvchilarining jamlanma reestrini yurgizadi, davlat byudjeti mablag’lari harakat operatsiyalarini hisobga oladi, hisobotlarni yig’adi, qayta ishlaydi, tahlil qiladi va tayyorlaydi; - daromadlarning qisqa muddatli istiqbollarini va davlat byudjeti xarajatlarining kassa ijrosini olib boradi;

- qarzlarga o’z vaqtida xizmat ko’rsatish va ularni boshqarish; - kassa tanqisligi davrlarida xarajatlarni moliyalash-tirishning variantlarini aniqlash. G’aznachilik tizimining joriy qilinishi moliya vazirliklari uchun mavjud moliyaviy tizimda ro’y berayotgan jarayonlarga faol ta’sir etish va uning orqali mamlakat iqtisodiyotining rivojlantirishni jadallashtirishga keng imkon yaratadi. Oxirgi yillarda ko’pchilik mamlakatlarda g’aznachilik organlari o’zlarining turli darajadagi byudjetlar ijrosini ta’minlash kabi asosiy funktsiyalaridan tashqari umuman davlat molisi tizimida faolroq rol o’ynay boshladilar. Ular iqtisodiyt va davlat moliyalari sohalarida universal vazifalarga ega o’ziga xos davlat moliyaviy organlariga aylanib bormoqdalar. Masalan, g’aznalar vaqtinchalik erkin byudjet mablag

apparati sifatida faoliyat ko’rsatadi. Sanab o’tilgan barcha faoliyatlarda g’azna o’z ishini bank tizimi bilan uzviy bog’liqlikda amalga oshiradi. AQShda kongress byudjet tuzishda faol ishtirok etadi. Bu erda kongress hatto byudjet ijrosi davomida dastlabki tasdiqlangan xarajatlar amalga oshirishni chegaralash uchun ham kongressning roziligi kerak. Qolgan mamlakatlarda byudjet tuzishda asosiy rolni hukumat o’ynaydi. Bu erda moliya vazirligi yoki g’azna kuchli pozitsiyaga va keng ma’muriy huquqlarga ega. Germaniyada esa iqtisodiy sharoitlar talab qilgan holatlarda moliya vazirligi xarajatlarni kamaytirish huquqiga ham ega. Yangi Zelandiyada mavjud bo’lgan tizim Evropa mamlakatlaridagi yaqqol ma’muriy yo’nalishga ega bo’lgan tizimlardan keskin farq qiladi. Mazkur tizim ijroiya hokimiyat reja

Xalqaro ekspertlarning ta’biricha, g’aznachilik tizimini shakllantirishda Hamdo’stlik davlatlari ichida Latviya va Qozog’iston respublikalari nisbatan yaxshi natijalarga erishishgan. II-bob: O’zbekiston Respublikasi mahalliy byudjetlar daromadlari shakllanishining amaldagi holati tahlili. 2.1. Mahalliy byudjetlarning o’z daromadlari shakllanishining amaldagi holati Ma’lumki, byudjet tizimi daromadlari ularni u yoki bu darajadagi byudjetlar daromadlariga kiritish tartibi va shartlariga qarab tasniflash mumkin. Ushbu me’zon bo’yicha mustahkamlangan (biriktirilgan) va tartibga soluvchi daromadlarga ajratiladi. Mustahkamlangan ( biriktirilgan) daromadlar tegishli byudjetga doimiy yki uzoq muddatli asosda to’liq yoki qisman (qattiq me’yorda) kelib tushadigan daromadlardir. Bunday daromadlarga t

kelishi mumkin. Mahalliy byudjetlarga o’z funktsiyalarini bajarish uchun soliqlarni biriktirib qo’yilar ekan, avvalo bu soliqlar qanday soliqlar bo’lishi va bu holatning iqtisodiyotga ta’sirini aniqlab olish kerak. Biriktirilgan daromadlar – bu byudjet ¦uo’uo’i sub’ektiga tegishli mablaYodir, ya’ni yuo’ori byudjetni chetlab ¤tib, doimiy asosda, o’at’iy belgilangan ulushda Є ki t¤lio’ligicha tegishli byudjetga kelib tushuvchi mablaYolardir. Biriktirilgan daromadlar asosini ma¦alliy solio’lar va yiYoimlar, o’at’iy ulushda va doimiy asosda ma¦alliy byudjetlarga berilgan umumdavlat solio’laridan ¤tkazmalar tashkil etadi. Davlat ma¦alliy ¦ukumat organlariga ular o’aramoYoidagi biriktirilgan daromadlarning ortio’cha mavjudligini moliyaviy resurs sifatida, ularga biriktirilgan vazifalarni bajaris

Yaponiyada to’g’ri soliqlar 85 foizni tashkil etsa, egri soliqlar 15 foizni tashkil qiladi. 6 Yuqorida ko’rib o’tganimizdek, egri soliqlarning mahalliy byudjetlar biriktirilgan daromadlaridagi salmog’i turli davlatlarda turlichadir. To’g’ri soliqlarning turlari bo’yicha mahalliy byudjetlarning biriktirilgan daromadlaridagi nisbati ham turli davlatlarda turlichadir. Skandinaviya mamlakatlarida biriktirilgan daromadlar foyda solig’i, aholidan olinadigan daromad solig’idan tushadigan tushumlar biriktirilgan daromadlar jami summasining 80-90 foizini tashkil etadi. Belgiya, Germaniya, Avstriya davlatlarida xuddi shu ko’rsatkich 50% dan ortiqdir. Irlandiyada esa mol-mulk solig’i yagona biriktirilgan soliq hisoblanadi. Niderlandiyada esa mulk soliqlari hisobiga barcha biriktirilgan soliqlarning 2

Chet davlatlarda mahalliy hokimiyat organlari tomonidan qo’llaniladigan mahalliy soliqlar O’zbekiston Respublikasida mahalliy soliqlardan tubdan farq qiladi. Ko’pgina chet davlatlarda mahalliy hokimiyat organlari mahalliy soliq sifatida yuqori byudjetlarga biriktirilgan soliqga ustamalar o’rnatadilar. Ustama soliq hajmi mahalliy hokimiyat organlari tomonidan belgilanadi. Ko’pincha ustama soliqlar daromad, er hamda qo’shilgan qiymat soliqlariga belgilanadi. Undan tashqari mahalliy hokimiyat organlari ko’cha reklamasi va shunga o’xshash ko’pgina qo’shimcha mahalliy soliqlarni joriy qilish huquqiga egadirlar. Frantsiyada esa kommunal umumiy transportlarga mahalliy soliqlar joriy qilingan. O’zbekistonda mahalliy soliqlarni joriy qilishdan maqsad, birinchidan, mavjud davlat soliqlari tomonidan

Shunday o’ilib, tartibga solinadigan daromadlar bu yuo’ori ¦ukumat organlari tomonidan o’uyi ¦ukumat organlariga o’onunchilik aktlari (o’onunlar, o’arorlar, nizomlar, buyruo’lar) asosida beriladigan daromadlardir. MablaYolarning berilishi oldindan, ya’ni rejalashtirilgan yilning boshida, bosho’arish rejasi va rejalashtirilgan yilning byudjet t¤Yorisidagi o’onunchilik aktiga asosan Є ki yuo’ori ijro etuvchi va tartibga soluvchi organlarning k¤rsatmasiga binoan byudjetni bajarish jara Є nida amalga oshiriladi. Ma¦alliy byudjetlarning tartibga solinadigan daromadlarini umumiy tuzilishini o’uyidagi 2.3.1-rasmda k¤rishimiz mumkin. аромадлаТартибга солувчи д р Умум давлат солиўл аридан малар¤тказ ияларДотац , субвен циялар Јзаро хисоб - китоблар асосида юўори бюджетлардан олинган маблаЁлар Юриди

Ma¦alliy byudjetlarning tartibga soluvchi daromadlari 2.3.1-rasm Ј zbekiston Respublikasi ma¦alliy byudjetlari daromadlarida tartibga soluvchi solio’larning salmoYoi juda kattadir. Bular: yuridik shaxslar daromadi (foydasi)ga solio’, jismoniy shaxslar daromadiga solio’, o’¤shilgan o’iymat soliYoi va aktsiz solio’laridir. Daromad (foyda) soliYoi t¤Yori solio’lar turkumiga kiradi. Ј zbekiston Respublikasining mustao’illikka erishishi, bozor io’tisodi Є tiga ¤tish davrida ushbu solio’ daromad soliYoi sifatida joriy o’ilindi. Daromad (foyda) soliYoini joriy o’ilishdan asosiy mao’sad korxona va tashkilotlarning solio’ yukini kamaytirib berishdir. Bunda ¦isobot davrida moliyax¤jalik faoliyatini natijalaridan solio’o’a tortiladigan daromadga ega b¤lgan, mulkchilik shaklidan o’at’i nazar, ¦ar o’a

qonunchiligiga muvofoq yuridik shaxslarga solinadigan daromad yoki foyda solig’i , jismoniy shaxslarga solinadigan daromad solig’i, qo’shilgan qiymat solig’i , aktsiz solig’i tartibga soluvchi soliqlar sifatida belgilanishi mumkin. Mahalliy soliqlar va yig’imlar mahalliy byudjetlar tarkibida birinchi moliyaviy manba sifatida qaralsa ham, bu soliqlar va yig’imlar mahalliy byudjetga biriktirilgan xarajatlarini moliyalashda etarli moliyaviy manba bo’la olmaydi. Byudjet parametrlarini belgilash vaqtida umumdavlat soliqlaridan ajratmalar bslgilanadi. Bu jaraen har yili byudjet parametrlarini tasdiqlash paytida ishlab chiqiladi va Vazirlar Mahkamasining karorlariga asosan belgilanadi. Umumdavlat soliqlaridan ajratmalar ulushi har yili mahalliy byudjetlarning o’z daromadlarining tushumi xamda ula

Korakalpogis ton R. 10 0 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 7,75 5,5 Andijon v-ti 10 0 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 5,5 1 Buxoro v-ti 29 0 9 9 0 9 5 8 9 0 0 0 0 3 00 00 5,5 1 Jizzax v-ti 10 0 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 5,5 1 Kashkadaryo v-ti 86 8 00 6 8 00 6 6 00 00 00 00 5 5 00 00 5,5 1 Navoiy v-ti 58 2 3 8 2 3 6 2 3 0 0 0 00 00 5,5 1 Namangan vti 10 0 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 5,5 1 Samarkand v-ti 10 0 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 5,5 1 Surxandaryo v-ti 10 0 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 5,5 1 Sirdaryo v-ti 10 0 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 5,5 1 Toshkent v-ti 40 2 3 0 2 3 0 2 3 0 0 0 00 00 5,5 1 Fargona v-ti 54 8 00 4 8 00 4 8 00 00 00 00 7 4 00 00 5,5 1 Xorazm v-ti 10 0 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 7,75 5,5 T

Davlat byudjeti balansliligini ta’minlash shart. Respublika byudjetidan subventsiyalar va dotatsiyalar Qoraqalpog’iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar byudjetlariga tasdiqlangan Davlat byudjeti doirasida ajratiladi. Qoraqalpog’iston Respublikasi byudjeti, viloyatlar va Toshkent shahar byudjetlaridan byudjet subventsiyalari va dotatsiyalari tumanlar va shaharlar byudjetlariga tegishli tasdiqlangan byudjetlar doirasida ajratiladi. Ularning miqdori quyidagilarga bog’liq bo’ladi: 1. Hududning moliyaviy holatiga o’z daromadlari bazasining etarliligiga; 2. Ijtimoiy-iqtisodiy, ekologik, demografik va boshqa umumdavlat dasturlari va vazifalariga; 3. Hududlar bo’yicha tovar ( ish, xizmat)lar qiymatidagi farq; 4. Har bir hududdagi aholi soniga; 5. Byudjet assignovatsiyasidagi hududlarda

Mahalliy byudjetlar daromadlarini shakllantirishda dotatsiyalarning o’rni (ming so’m) Daromad turlari Reja Farki Tasdiklan gan Aniklan gan a Summ Fo iz Umudavlat soliklaridan ajratilgan soliklar 11999425 153420 91 33426 66 12 7,8 Biriktirilgan soliklar 1839632 272998 1 89034 9 14 8,4 Maxalliysoliklar va yigimlar jami 2912800 312448 0 21168 0 10 7,2 Daromadlarning jami 16751857 211965 52 44446 95 12 6,5 Dotatsiya 12271100 122711 00 0,0 10 0,0 Jadval ma’lumotlaridan ko’rinib turibdiki, yuqori byudjetlardan maxalliy byudjetlarga beriladigan dotatsiyalar mahalliy byudjetlarning muhim daromad manbai hisoblanmoqda. Agar soliqlar, yig’imlar va to’lovlar shaklidagi daromad manbalari yil boshida tasdiqlangan rejaga nisbatan yil davomidagi o’zgarishlar bilan yil oxiridagi aniqlangan reja bo’yicha o’

Buxoro viloyati 88094,64 5 90938,31 3 0,000 Jizzax viloyati 24149,29 0 59134,83 6 34433,389 Kashkadaryo viloyati 128252,8 87 127340,8 54 0,000 Navoiy viloyati 57268,61 1 55304,16 5 0,000 Namangan viloyati 59655,35 4 109900,8 54 45202,945 Samarkand viloyati 86655,27 0 146092,1 06 47255,892 Surxandaryo viloyati 59966,53 105253,4 48877,373 4 84 Sirdaryo viloyati 40376,35 8 45990,43 7 5630,000 Toshkent viloyati 133428,3 38 134631,1 75 0,000 Fargona viloyati 139855,3 26 147827,5 21 0,000 Xorazm viloyati 53582,56 3 79764,19 8 26463,527 Toshkent shaxri 187786,0 75 209108,3 23 0,000 Jami 1174187, 530 1523023, 325 0,0 289173,781 Jadval-5 2005 yil Karakalpogiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shaxri maxalliy byudjetlar buyicha daromadlar, xarajatlar xamda respublika byudjetidan ajritiladigan

Andijon viloyati 121706,9 150453,7 28746,8 Buxoro viloyati 101688,9 101688,9 Jizzax viloyati 47468,8 74235,9 26767,1 Kashkadaryo viloyati 158694,0 158694,0 Navoiy viloyati 68222,3 68222,3 Namangan viloyati 107751,5 140907,9 33156,5 Samarkand viloyati 191588,9 191588,9 Surxandaryo viloyati 109069,9 136112,2 27042,3 Sirdaryo viloyati 55655,7 55655,7 Toshkent viloyati 157204,7 157204,7 Fargona viloyati 188393,3 188393,3 Xorazm viloyati 86077,7 98385,9 12378,5 Toshkent shaxri 196562,6 196562,6 Jami 1666364,0 1835867,9 169503,9 Yuqoridagi 4 va 5 jadvallardan ko’rinib turibdiki 2004 yili 8 ta va 2005 yili 6 ta viloyat dotatsiya olagan. Qoraqalpog’iston Respulikasi va Jizzax viloyatlarida 2004 yili dotatsiya va maqsadli subventsiyalar hajmi ularning o’z daromadlaridan ham yuqoriligini ko’rish mum

hissasi xususiy sektorda shakllanmoqda. Davlat tomonidan bu daromadlarni boshqarish imkoniyatlari cheklangan, bu daromadlarni ma’muriy tarzda davlat xarajatlariga yo’naltirish bozor iqtisodiyoti printsiplariga zid. Faqatgina soliqlar orqali aholi daromadlarini byudjet daromadlariga jalb qilish mumkin. Soliqlarning taqsimlanish xarakteriga ko’ra mahalliy byudjet daromadlari o’z daromadlari hisobiga ko’ra va daromadlarni turli darajadagi byudjetlar o’rtasida qayta taqsimlanishi hisobiga shakllanadi. Daromadlarni byudjetlararo taqsimlanishida soliq cheklovlari va soliqlarning biror byudjetga biriktirib qo’yilishi muhim ahamiyatga ega. O’zbekiston Respublikasi Soliq kodeksida solikdar umumdavlat va mahalliy soliqqa ajratilgan. Shu ma’noda, mahalliy byudjet daromadlari mahalliy va umumdavlat so

nazardan olganda, bu me’yoriy darajalarni uzoqrok muddatlar uchun belgilanishi maqsadga muvofiq. III-bob: Iqtisodiyotni modernizatsiyalash va yangilash sharoitida mahalliy byudjetlar daromadlarini shakllantirilishini yaxshilash yo’nalishlari. 3.1. Mahalliy byudjetlarning o’z daromadlari barqarorligini ta’minlash yo’nalishlari. Soliq tizimi samarali mexanizmini yaratish, va uning samaradorligini ta’minlash soliq mexanizmi, soliq siyosati va har bir soliq turini doim takomillashib borishini taqozo etadi. Magistrlik dissertatsiya ishimizni avvalgi boblaridagi nazariy tahlillarimizga asoslanib aytish mumkinki, bugungi kunda mahalliy soliqlar va yig’imlarni amal qilishida hali bir qator muammolar mavjuddir. Ushbu bandda ana shu mahalliy soliqlar va yig’imlar bilan bog’liq ayrim muammolar va ula

yuqori darajada belgilashda to’g’ri keladi. Mol-mulk solig’i bo’yicha soliq stavkasi chet mamlakatlarda, masalan Rossiya Federatsiyasida federatsiyaning sub’ektlari bo’lgan davlat organlari tomonidan korxona faoliyatining turiga qarab belgilanadi. Rivojlangan xorijiy mamlakatlarda mol-mulk solig’i stavkasini o’rtacha miqdori taxminan 1-2 foizni tashkil etadi. Masalan, Germaniyada jismoniy shaxslardan olinadigan mol-mulk solig’i soliqqa tortiladigan mulk qiymatining 0,5 foizini, korporatsiyalar uchun 0,6 foizni tashkil qiladi. Mol-mulklar qiymati daromadlar yoki mabalag’larning aylanishi kabi keskin tebranishlarga ega bo’lmaganligi sababli mol-mulk solig’i doimiy ravishda har uch yilda hisoblanadi. Hozirgi kunda asosiy vositalarni sotib olishda tegishli qo’yilgan qiymat asosiy vositalarning

shundan iboratki, ayrim soliq to’lovchilar masalan, mol-mulk qiymati 5-10 mln yoki undan yuqorini tashkil etsada, soliqdan qochish maqsadida 1500 ming yoki 700 ming so’m qiymat bo’yicha soliq to’lashga o’tadi natijada mol-mulk bo’yicha soliq tushumlari kamayadi. Shuning uchun bizning fikrimizcha, bu qiymatni (500 yoki 1500 ming so’mni) qo’llashda soliq inspektsiyalariga tabaqalashtirilgan holda maxsus komissiya xulosasiga asosan qo’llanishi vakolatini berish lozim. Chunki, bunday qilinmasa, qishloq joylarda 200-250 ming qiymatga ega bo’lgan mol- mulklar borki, ularni qayta baholanmaganligi uchun soliqqa tortish deyarli 2 barovar yuqori qiymat bo’yicha undirilishiga olib kelishi mumkin. Boshqa tomondan turmush darajasi, daromadi past bo’lgan aholinining aksariyat qishloq joylarda yashaydi.

dekabrida qabul qilingan «Byudjet tizimi to’g’risida»gi qonunning 7-moddasida esa «Qoraqolpog’iston Respublikasi Juqorg’i Kengesi va hokimiyatning mahalliy vakillik organlari byudjet tizimini boshqarish sohasida, . . . mahalliy byudjetga tushuvga mahalliy soliqlar, yig’imlar va to’lovlar miqdorlarini hamda ular bo’yicha imtiyozlarni belgilaydi» deb qayd etilgan. Bulardan ko’rinadiki, bugungi kunda mahalliy hokimiyatlarni vakolatlari kengaytirilayotgan bir vaqtida ularni muhim moliyaviy resurslari manbai bo’lgan mahalliy soliqlar va yig’imlarni joriy etish bilan bog’liq yangi qonunchi qabul qilinishiga katta ehtiyoj tug’ilmoqda. Bu qonun o’z navbatida, Soliq Kodeksi, Byudjet tizimi to’g’risidagi qonunlar bilan muvofiqlashtirilgan bo’limi lozim deb hisoblaymiz. Hozirgi kunda mahalliy soliqla

borasida davlatning olib borayotgan siyosatining joylardan asosiy tanchi hisoblanadi. Qayd etish joizki, qariyib aholini ijtimoiy himoya qilish xarajatlarining 100 foizi, davlat kapital qo’yilmalarining 60 foiziga yaqini mahalliy byudjetlar orqali moliyalashtiriladi. Bu borada esa mahalliy soliqlarni o’rni ahamiyatli bo’lib qolmoqda. Tahlillar shuni ko’rsatmoqdaki hozirgi kunda mahalliy byudjetlar xarajatlari respublika davlat byudjeti xarajatlarida eng yuqori salmoqni (58-60 %) tashkil etmoqda. O’z navbatida mahalliy byudjet daromadlari ega davlat byudjeti daromadlarining 55-58 foizgacha tashkil qolmoqda. Malakaviy ishimiz mavzusi bevosita O’zbekiston Respublikasida amal qiluvchi mahalliy soliqlarni xorijiy davlatlardagi mahalliy soliqlarni qiyosiy tahlilini taqozo etganligi uchun ham bu

ilgari ancha yillar oldingi ma’lumotlar bo’yicha yuritilmoqda. Shuni e’tiborga olib erlarni bonitetini qaytadan ob’ektiv aniqlash va shu asosda soliq stavkasini ham qayta ko’rib chiqish lozim deb hisoblaymiz. Keyingi taklifiz xorijiy davlatlardagi soliq tizimidagi mahalliy soliqlar bo’yicha orttirilgan boy tajribalarni milliy iqtisodiyotimiz xususiyatini hisobga olgan holda foydalanish bilan bog’liqdir. Xususan Frantsiya davlati soliq tizimida mahalliy soliqlar byudjet daromadlarida katta salmoqni egallab, bu davlat mahalliy hokimiyatlarni soliq huquqlari keng qilib belgilangan. Bizningcha bu davlatdagi mahalliy hokimiyatlarni hududlarni ijtimoiy-iqtisodiy sharoitidan kelib chiqib mahalliy soliqlar belgilash huquqi bo’yicha orttirilgan tajribalardan Respublikamizda ham tadbiq etish maqsadg

oshirib, moliya-byudjet soxasidagi xukuklarini kengaytirish va ularning moliyaviy bazasini mustaxkamlashni talab kiladi. Hududlar moliyaviy resurslarning salmogi oshishi ustun ravishda xarajatlarning oshib borishi bilan boglik bulib davlat iktisodni, ijtimoiy infrastrukturani, ishchi kuchini tayyorlash bilan boglik xarajatlarni joylarga berib bormokda. Hududlar moliyaviy resurslardan davlat takror ishlab chikarish jarayoniga ta’sir etishda keng foydalanmokda, mahalliy boshkaruv davlatning joylarda maksadga muvofik bulgan vazifalarini bajaradi. Afsuski, hozirgi kunga kelib butun dunyoni qamrab olgan moliyaviy-iqtisodiy inqiroz mamlakatimizga ta’siri bo’lmaydi deb aytolmaymiz. Muhtaram yurtboshimiz I.A.Karimov bu boradi shunday ta’kidlaydi. “Hozirgi kunda jahon iqtisodiy inqirozi oqibatlarin

daromad manbasini oshirish uchun kabul kilinayotgan karorlari sabab bo’lmokda. Buning natijasida mahalliy soliklarning mahalliy byudjetlar daromadlarining umumiy xajmida salmogini oshib borishiga olib kelmokda. Mahalliy byudjetlarning daromad kismini shakllantirish muammolarini xal kilish maksadida moliya bozorlaridan jalb va mobilizatsiya kilingan, tabakalashtirilgan uz mablaglari kurinishidagi daromad tushumlarini mahalliy xokimiyat organlari tomonidan kullanilishi maksadga muvofik deb xisoblaymiz. Birinchidan, mintakalardagi solik tartiblarini muvozanatlashni va byudjet extigjlarini ta’minlashni muvofiklashtirish uchun, mahalliy xokimiyat organlariningsolik sigsatini ishlab chikishda va amalga oshirishda faol ishtirok etish xukukini konunan rasmiylashtirish. Ikkinchidan, investitsiyalar

Davlat solik siyosatini ishlab chikayotganda mavjud soliklarni yoki yangi kiritilishi muljallangan soliklarning moxiyati, axamiyati, kelib chikish va rivojlanish tarixi chukur urganilishi lozim. Ayniksa yangi soliklar chikarilayotganda ular ilmiy asoslangan bulishi, yirik amaliyotchi mutaxassislar va jamoatchilik urtasida erkin baxslashuv asosida biror karorga kelishi zarur. Bu erda xech bir soxa mutaxassislari fikri bilangina chegaralanib kolmaslik kerak, chunki soxa mutaxassislari uz manfaatlarini kuprok kuzlab, umumdavlat manfaatlarini ular kura olmasliklari yoki bila olmasliklari mumkin. Xozirgi davrning solik siyosati asosi - Respublika Prezidenti Islom Karimovning respublika iktisodiy rivojlanishining besh tamoyili, ustuvor yunalishlaridir. Respublika solik sigsati ana shu tamoyillar

Mahalliy byudjetlarning davlat byudjeti xarajatlaridagi salmogi oshib bormokda. Bu uz navbatida ularning hududlar ijtimoiy - iktisodiy rivojlanishdagi rolini oshishiga olib kelmokda. Mahalliy xokimiyat organlarining byudjet ijrosidan manfaatdorligini oshirish va shuning asosida byudjet xarajatlarini to’g’ri va okilona tarzda sarflanishi va byudjetga tushumlarning yangi manbalarini kidirib topishga va ragbatlantirishni ta’minlash zarur. O’zbekiston Respublikasi “Byudjet tizimi to’g’risida”gi Konunining 34moddasiga muvofik, Korakalpogiston Respublikasi Jokargi Kengesi va joylarda tegishli vakolatdagi xukumat organlari, Korakalpogiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, tegishli xokimlar byudjet bajarilishi jaragnida, byudjet ajratmalarini umumiy xajmi saklab kolganida Korakalpogiston Respublika

uchun mablagni respublika byudjetidan maksadli subventsiya shaklida berilishi kerak. Xarajatlarni boshkarish vakolotlarini belgilash kuyidagi tamoyillarga asosan amalga oshirilishi lozim: · subsidiyalanishi (xarajat vakolotlarini byudjet xizmati iste’molchilariga maksimal yakinligi); · masshtablarda iktisod kilish (kator xarajatlarni markaziy darajada amalga oshirish ancha kulay va samarali); · tashki samara xisobi (hududlarni bajarishlari zarur bulgan majburiyatlarini bajarilishida jamiyatning kizikishi kancha yukori bulsa yoki ularni bajarmasligi extimoli natijasida umumiy zarar yukori bulsa‚ markazlashtirishga jalb etish shunchalik yukori buladi.yoki aksincha). Xulosa Malakaviy bitiruv ishini yozish jarayonida mahalliy byudjetlar daromadlari istiqbolini rejalashtirishdagi samarali ijros

3. Mahalliy soliqlarning tushumlari kamayib bormoqda va avtotransport qo’yganlik uchun yig’im, dehkon bozorlaridagi bir marotabalik yig’imlar juda kam samara bermokda. 4. Xorijiy davlatlar tajribasi byudjet daromadlarini taqsimlash va xarajat vakolatlarini chegaralab qo’yishda ko’plab shakl va usullar mavjudligini ko’rsatadi. Bu tajribani umumlashtirish respublikamiz uchun quyidagi saboqlarni chiqarishga imkon beradi: - Tartibga soluvchi soliqlarni ma’lum davrga (8 yilga) yagona barqaror normativlar asosida taqsimlash mahalliy byudjetlar daromadlarini barqaror shakllantirish, byudjet parametrlarini kelishuvchilik amaliyoti asosida shakllantirishdan voz kechish, boqimandalikni bartaraf etish va mahalliy hokimiyat organlarining soliq tushumlarini oshirishga bo’lgan qiziqishlarini ko’tarish,

Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati 1. O’zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi. –T.: «O’zbekiston», 2009. 37 b. 2. O’zbekiston Respublikasining «Byudjet tizimi to’g’risida»gi qonuni. Davlat moliya tizimi. Normativ-xuquqiy hujjatlar to’plami. 1-jild.-T.: «O’zbekiston», 2001. 63-96 b. 3. O’zbekiston Respublikasining "Mahalliy davlat hokimiyati to’g’risida"gi qonuni. Davlat moliya tizimi. Normativ-huquqiy hujjatlar to’plami. 1- jild.T.:«O’zbekiston»,2001. 43-59 b. 4. O’zbekiston Respublikasinkng «Mahalliy o’z-o’zini boshqarish organlari to’grisida»gi qonuni,-T.: «O’zbekiston»,1993. 5. O’zbekiston Respublikasining «Soliq Kodeksi». Davlat moliya - tizimi. Normativ-huquqiy hujjatlar to’plami. 1-jild.-T.: «O’zbekiston» 2001. 98-187 b. 6. Karimov I.A. O’zbekiston iqtisodiy islohotlarni

19. Malikov T., Xaydarov N., “Byudjet daromadlari va xarajatlari” o’quv qo’llanma, Toshkent: “IQTISOD-MOLIYA”, 2007 y, 245 b. 20. Malikov T., Xaydarov N., “Byudjet: tizimi, tuzulmasi, jarayoni” o’quv qo’llanma, Toshkent “IQTISOD-MOLIYA”, 2008 y, 84 b. 21. Matazimov O. Daromadning ikki tomonlama soliqqa tortilishi muammolari. / Soliq solish va buxgalteriya xisobi. 2008. №10. – B.10-15. 22. Mirzaev J. Mustahkam xuquqiy asos – iqtisodiy rivojlanishning muxim omili. // Bozor, pul va kredit. – Toshkent. 2010. №01. – B. 27-35. 23. Suvanov A. «Mahalliy byudjetlar tizimi va ular ijrosini tashkil etish muammolari». // Soliq to’lovchining jurnali. 2002 y, №9, 24-26-betlar. 24. Suvanov A. «Mahalliy mablag’lar imkoniyatlarini oshirish». // O’zbekiston iqtisodiyot axborotnomasi. 2002 y, №7-8, 55-56-bet

44. http://www.nalog.uz - O’zbekiston Respublikasi Davlat soliq qo’mitasi 45. http://www.stat.uz - O’zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo’mitasi

Купить