Irlandiya turizmi - Экономика - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	35000UZS
Размер	676.8KB
Покупки	0
Дата загрузки	29 Май 2025
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Экономика

Продавец

Telzor Uchun

Дата регистрации 21 Апрель 2025

24 Продаж

Irlandiya turizmi

Купить

MAVZU: IRLANDIYA TURIZMI.
MUNDARIJA:
KIRISH……………………………………………………………………………3
ASOSIY QISM……………………………………………………………...…….5
I BOB IRLANDIYA HAQIDA MA'LUMOT…………………………….…….5
1.1 Irlandiyaning geografik joylashuvi va tabiati ……………………………….…5
1.2 Irlandiya iqtisodiyoti, xo'jaligi va sanoati …………………………………..…
11
II BOB IRLANDIYADA TURIZMNING TUTGAN O'RNI…………………20
2.1 Irlandiya madaniyati va mamlakatda turizmning shakllanishi ………….…….20
2.2 Irlandiyaning mashxur obyektlari ………………………………………….….26
2.3 Irlandiyada turizm dinamikasi …………………………………………………
35
XULOSA………………………………………………………………...……….48
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR…………………………..……………50
ILOVALAR

KIRISH
Kurs ishining dolzarbligi: Turizmning insoniyat faoliyatida, oila turmush
sharoiti va madaniyat hamda jismoniy kamolot yo'lidagi o'rni P.Ye.Passechniy,
V.G.Fadeyev (1980 y), V.P. Morgunov (1978 y), I.P.Milonov (1969 y), K.I.
Vaxliyev (1983 y), R. Abdumalikov, T. Xoldorov (1988 y) kabi bir qator olimlar
va mutaxassislar tomonidan atroflicha o'rganilib chiqilgan. Ularning
ta'kidlashlaricha, eramizdan oldingi VI asrlarda davlatlar, xalqlar o'rtasida savdo va
madaniy aloqalar keng tarakkiy etgan. Shunga ko'ra, dastlabki sayohatchilar savdo
ishlari bilan aloqador bo’lgan shaxslar ekanligi shubhasizdir. Ayniqsa, qadimgi
Yunon, Arab davlatlari o'rtasida savdo-sotiq ishlari ancha rivojlanganligi bizga
tarixdan ma'lum. «Tarix otasi» Gerodot birinchi sayyohlardan hisoblanadi. U
o'zining tarixiy asarlarida qilgan sayohatlari to'g'risida eramizning 459 yilidayoq
hikoya qilgan. Shuningdek, sayohatlarning shakllanishi va rivojlanishda qadimgi
greklarning ham hissasi juda katta. Chunki, ular qadimgi Olimpiya o'yinlarini
tomosha qilish maqsadida uzoq-uzoqlardan Olimp shaharchasiga sayohat qilganlar.
Bundan tashqari ular sog'likni «tiklash uchun «tilsimli davo» izlab tog', vodiy
o'lkalarini kezib chiqishgan. Tarixiy manbalarga qaraganda, hatto Aleksandr
Makedonskiy ham O'rta Osiyoga umrni uzaytiruvchi, insonni qayta yoshartiruvchi
«tilsimli suv» qidirib kelgan 1
.
Aristotel, Demokrat, Kvintilmon va boshqa mashxur faylasuflar o'z
asarlarida tarbiya to'g'risida gapirar ekanlar, odamlar, albatta, go'zal tabiat qo'ynida
bo'lishlari, sayohat qilishlari zarurligini ta'kidlab o'tganlar.
Turizm O'rta Osiyoda ham qadimdan mavjud bo’lgan. Qadimiy
ajdodlarimizning daryo, ko'l sohillarida, cho'l-u biyobonlarda sayr qilishi, tog'
cho'qqilariga chiqishi, ovchilik qilganlari haqida bizga ko'pgina tarixiy manbalar,
xalq og'zaki ijodidan ma'lum.
Chunonchi, Maxmud Koshg'ariyning «Devonu lug'otit turk» asari, Abu Ali
ibn Sino, Umar Hayyom, Ro'dakiy, Firdavsiy, Alisher Navoiy, Zahiriddin
Muhammad Bobur va ko’pgina boshqa allomalarning asarlari, shuningdek,
1
Aliyeva M.T., Umarjonov A. Turistlik mamlakatlar iqtisodiyoti.-T:. Moliya 2005, -339 bet.
4

«Alpomish», «Kuntug'mish», «Intizor», «Rustamxon», « Ravshan» va boshqa xalq
og'zaki ijodi manbalarida turizmning ilk debochalari o'z aksini topgan.
Turizm va mehmondo'stlik sanoati sayohat bilan chambarchas bog'liqdir.
Ekskursiya safarlarini tashkil qilish uchun restoranlar, avtobuslar, temir yo'llar,
mehmonxonalar, aviakompaniyalar jalb qilinadi. Xizmat ko'rsatish sohalarining
rivojlanishiga homiylik qiluvchi moliyaviy tuzilmalarni biznesning tegishli turlari
sifatida ta'kidlash mumkin.
Turizm va sayohat – bu ma'lum bir hayot tarzi va inson faoliyatini
tavsiflovchi bir-biri bilan chambarchas bog'liq ikkita tushuncha: faol ko'ngil
ochish, dam olish, savdo, atrofdagi dunyoni o'rganish, davolanish, sport. Bunday
faoliyat har doim odamning odatdagi yashash joyidan farqli ravishda boshqa
hududga harakatlanishi bilan birga keladi.
Kurs ishining vazifasi: Turizm nafaqat eng katta, balki global
iqtisodiyotning eng jadal rivojlanayotgan sohalaridan biri. Tez o'sish sur'atlari
uchun u asrning iqtisodiy fenomeni sifatida tan olingan. Yigirmanchi asrning
ikkinchi yarmida xalqaro sayyohlar soni deyarli 28 baravar oshdi va ushbu
xizmatlarning ushbu turdagi kvitansiyalar 237 baravar oshdi. Turizm dunyoning
barcha qit'alari bo'ylab mavjud. Amerika, Osiyo, Afrika, Avstraliya qit'alarining
barchasida o'ziga xos turizm sanoati va turlari shakllangan. Ayniqsa turizm
rivojlanishida Yevropa qit'asining o'rni alodida o'rin tutadi. Bunda Yevropaning
to'rtta mintaqasi ya'ni, g'arbiy, sharqiy, shimoliy va janubiy qismlarida turizmning
jadal rivojlanish xususiyatiga ekanligini aytish mumkin. G'arbiy Yevropa
mamlakatlari ayniqsa turizm resurslarining keng joylashganligi, turizmning turlar
soni ko'pligi, turistlar sonining yuqoligi bilan ajralib turadi. Irlandiya mamlakati
ham G'arbiy Yevropada joylashganligi, turizmning sanoat va iqtisodiyotda yuqori
o'rinlarda turishi bilan, tabiati hamda noyob arxitektura yodgorliklari mavjudligi
bilan ajralib turadi.

5

I BOB IRLANDIYA HAQIDA MA'LUMOT
1.1 Irlandiyaning geografik joylashuvi va tabiati.
Irlandiya – Shimoliy Yevropadagi orol, Atlantika okeanining shimolida
joylashgan. Orol Yevropa kontinental shelfida, Yevrosiyo plitasining bir qismini
egallaydi. Orolning asosiy geografik xususiyatlari qirg'oq tog'lari bilan o'ralgan
past markaziy tekisliklarni o'z ichiga oladi. Eng baland cho'qqisi – Karrantuoxill u
dengiz sathidan 1039 metr (3409 fut) balandlikda joylashgan. G arbiy qirg oqʻ ʻ
chizig i qo pol bo lib, ko plab orollar, yarim orollardan, botqoq va ko'llardan
ʻ ʻ ʻ ʻ
iborat. Orol Shannon daryosi bilan ikkiga bo'lingan, u 360,5 km (224 milya) 102,1
km (63 milya) estuariyasi bilan Irlandiyadagi eng uzun daryosi bo'lib, Limerikning
janubida Atlantika bilan quyilish uchun Ulsterdagi Kavan okrugidan janubdan oqib
o'tadi. Irlandiya daryolari bo'yida bir qancha yirik ko'llar mavjud bo'lib, ularning
eng kattasi Lough Neagh hisoblanadi. Irlandiya orolini har tomondan Atlantika
okeani yuvib turadi. Janubda Irlandiyani Keltlar dengizi, sharqda esa Irlandiya
dengizi yuvib turadi. Janubi-sharqda Sent-Jorj kanali Irlandiya va Buyuk
Britaniyani ajratib turadi. Irlandiya hududidan ko'plab daryolar oqib o'tadi. Ulardan
eng yiriklari – Shennon, Barrou, Shur, Blekuoter, Bann, Liffi va Slani. Ko'llarga
kelsak, ulardan birinchi navbatda quyidagilar nomlanishi kerak: Lough Derg,
Lough Mask, Lough Nei va Killarney.
E'tibor bering, Irlandiyada keng kanallar tarmog'i mavjud bo'lib, ularning
aksariyati 100 yildan ko'proq vaqt oldin qurilgan.
Irlandiya oroli siyosiy jihatdan ikki qismga bo'lingan: Irlandiya va Shimoliy
Irlandiya. Irlandiya (rasmiy ravishda «Irlandiya Respublikasi» deb ataladi)
orolning 32 okrugidan 26 tasini o'z ichiga oladi. Shimoliy Irlandiya shimoli-
sharqdagi oltita okrugni o'z ichiga oladi va 1922-yilda bo'linganidan beri Buyuk
Britaniyaning bir qismi sifatida boshqariladi.
26 okrug ( Kavan, Donegal, Monagan, Karlou, Dublin (poytaxti shu nomli),
Kildare, Kilkenni, Layish, Longford, Lout, Meat, Offali, Vest Meat, Uiklou,
Veksford, Kerri, Claire, Cork, Limerik, Tepperery, Waterford, Galway, Leitrim,
Mayo, Roscommon va Sligo ) 27,136 kvadrat milya maydonni egallaydi,
6

shimoldan janubgacha eng katta uzunligi 302 milya va eng katta kengligi 171
milya. Irlandiya Buyuk Britaniyadan Irlandiya dengizi bilan ajralib turadi, diametri
60-120 milyani tashkil qiladi 2
.
Irlandiyaning poytaxti – Dublin, hozirda 550 mingga yaqin aholi istiqomat
qiladi. Tarixchilarning ta'kidlashicha, zamonaviy Dublin o'rnida kelt aholi punkti
eramizning II asrida mavjud bo'lgan. Irlandiya poytaxti Dublin aholisi gavjum va
badavlat shahar bo'lib, poytaxt aholisi mamlakat umumiy aholisining to'rtdan
biridan ko'prog'ini tashkil qiladi. Shaharning eski dok bo'yida joylashgan
mahallalari o'z o'rnini yangi turar-joy va tijorat qurilishiga bo'shatib berdi. Kork,
Irlandiyaning ikkinchi yirik shahri, janubi-g'arbiy qismida chiroyli sobor shahri va
port joylashgan. Boshqa asosiy markazlarga sharqiy qirg'oqda Uoterford, Veksford
va Drogheda, shimoli-g'arbda Sligo, g'arbda Limerik va Galway kiradi.
Garchi Irlandiya hozir ham urbanizatsiyalashgan, ham evropalashgan bo'lsa-
da, uning madaniyati ko'plab o'ziga xos xususiyatlarni saqlab qoladi va uning
aholisi asosan mamlakatning qishloq o'tmishidan kelib chiqqan va uni
nishonlaydigan folklor va ijtimoiy an'analarni qadrlaydi.
Irlandiya respublikasi parlamentli demokratik davlat. Uning konstitutsiyasi
1937- yilda e'lon qilingan va referendum orqali o'zgartirilishi mumkin.
Mamlakatning davlat rahbari, prezident to'g'ridan-to'g'ri jamoatchilik tomonidan
yetti yil muddatga saylanadi va ikkinchi muddatga qayta saylanish huquqiga ega.
Prezident odatda hukumatning maslahati bilan ishlaydi, shuningdek, muayyan
funksiyalarni bajarishda Davlat maslahat kengashiga maslahat beradi. Prezident
Oireachtas (Parlament) tomonidan qabul qilingan qonun loyihalarini imzolaydi va
e'lon qiladi va bosh vazir (taoiseach) tomonidan tavsiya etilganda, Oireachtalarni
chaqiradi va tarqatib yuboradi. Biroq, prezident Dáil Éireann (Vakillar palatasi)da
ko'pchilikni boshqarishni to'xtatgan bosh vazirning maslahati bilan Oireachtasni
tarqatib yuborishdan bosh tortishi mumkin. Prezident konstitutsiyaning qo'riqchisi
bo'lib, muayyan sharoitlarda Oireachtas tomonidan qabul qilingan qonun loyihasini
2
Aliyeva M.T., Umarjonov A. Turistlik mamlakatlar iqtisodiyoti.-T:. Moliya 2005, -339 bet.
7

referendumda xalqqa taqdim etishi yoki uni konstitutsiyaga muvofiqligi to'g'risida
qaror qabul qilish uchun Oliy sudga yuborishi mumkin.
Ijro etuvchi hokimiyat Senat (60 kishi) va Vakillar palatasidan (156 kishi)
iborat ikki palatali parlament – Oyryaxtasga tegishli.
Asosiy siyosiy partiyalar: Leyboristlar partiyasi, Fine Gal, Fianna File, Sinn
Feyn, Irlandiya ishchilar partiyasi va Sotsialistik partiya.
Mahalliy boshqaruv tizimi beshta tuman korporatsiyasini, yirik
shaharlardagi beshta tuman korporatsiyasini va 29 tuman kengashlarini,
shuningdek, ko'plab shahar tuman kengashlari va shahar komissarlari kengashlarini
o'z ichiga oladi. Ularning har biri kattalar uchun umumiy saylov huquqi asosida
muntazam ravishda saylanadi. 29 okrug kengashidan faqat 24 tasi butun okruglarni
ifodalaydi. Ma'muriy maqsadlar uchun an'anaviy okrug Tipperari Shimoliy Riding
va Janubiy Ridingga bo'lingan, ularning har biri okrug kengashiga ega va Dublin
ham uchta okrug kengashlariga (Dun Laoghaire-Rathdown, Fingal va Janubiy
Dublin) bo'lingan. Tuman kengashlari va tuman korporatsiyalari jismoniy
rejalashtirish, yo'llar, kanalizatsiya va suv ta'minoti, uy-joy, jamoat kutubxonalari,
yong'inga qarshi xizmatlar va sud binolari uchun javobgardir. Respublikada
mahalliy davlat hokimiyati organlarining militsiya yoki ta'lim bilan bog'liq
funksiyalari yo'q. Muhim siyosiy qarorlar (masalan, mahalliy soliqlar, qarz olish va
qonun hujjatlarini qabul qilish bo'yicha) saylangan kengashlar tomonidan qabul
qilinadi. Boshqa tomondan, ma'muriyat tuman (yoki shahar) rahbarining
mas'uliyati bo'lib, u odatda muhim ijroiya funksiyalarini bajarishdan oldin kengash
a'zolari bilan maslahatlashadi. Har bir tuman kengashi uchun shahar
boshqaruvchisi mavjud va har bir tuman kengashi uchun okrug boshqaruvchisi
mavjud bo'lib, u okrug ichidagi kichik mahalliy hokimiyat organlarining
boshqaruvchisi sifatida ham ishlaydi. Tuman bo'lmagan tumanlar, shahar tumanlari
va shaharlar cheklangan vazifalarga ega bo'lib, ular o'z doirasiga kirmaydigan
funksiyalarga kelsak, ular o'zlari joylashgan ma'muriy okruglarning bir qismini
tashkil qiladi. Mahalliy boshqaruv tizimi atrof-muhitni muhofaza qilish milliy
departamenti tomonidan nazorat qilinadi.
8

Irlandiya orolida birinchi odamlar 8 ming yil oldin paydo bo'lgan. Keyin
neolit davrida Iberiya yarim orolidan kelt qabilalari Irlandiyaga etib kelishdi.
Irlandiyada nasroniylikning tarqalishi taxminan V asrning o'rtalarida bu orolga
kelgan Avliyo Patrik nomi bilan bog'liq. XVIII asrdan beri Irlandiya bir asrlik
Vikinglar bosqiniga duchor bo'ldi. Bu vaqtda mamlakat bir nechta okruglarga
bo'lingan.
1177-yilda Irlandiya hududining katta qismi ingliz qo'shinlari tomonidan
bosib olindi. XVI asrning o rtalarida inglizlar irlandlarga protestantizmniʻ
singdirmoqchi bo ldilar, ammo oxir-oqibat bunga erisha olmadilar. Shunday qilib,
ʻ
hozirgi kunga qadar Irlandiya oroli aholisi ikkita diniy konsessiyaga bo'lingan –
katoliklar va protestantlar (Irlandiya Respublikasida aholining ko'pchiligi
katoliklar).
1801-yilda Irlandiya Buyuk Britaniya tarkibiga kirdi. Faqat 1922-yilda,
Irlandiyaning mustaqillik urushidan so'ng, Irlandiyaning ko'p qismi Buyuk
Britaniyadan ajralib, Irlandiya Erkin Davlatini tashkil etdi (lekin Buyuk Britaniya
Hamdo'stligining bir qismi edi). Faqat 1949-yilda Irlandiya chinakam
mustaqillikka erishdi. Biroq, aholisining aksariyati protestant bo'lgan Shimoliy
Irlandiya hamon Buyuk Britaniyaning bir qismidir. 1973-yilda Irlandiya Yevropa
Ittifoqiga qabul qilindi.
Geosiyosiy jihatdan Irlandiya orolning oltidan besh qismini egallagan
mustaqil davlat Irlandiya Respublikasi (rasmiy nomi Irlandiya) va Buyuk Britaniya
tarkibiga kiruvchi Shimoliy Irlandiya o rtasida bo lingan. 2022-yil holatiga ko'ra,
ʻ ʻ
butun orol aholisi 7 milliondan sal ko'proq bo'lib, 5,1 million kishi Irlandiya
Respublikasida va 1,9 million kishi Shimoliy Irlandiyada istiqomat qiladi va bu
orol Yevropada Buyuk Britaniyadan keyin ikkinchi eng ko'p aholi oroli
hisoblanadi. Orol aholisi soni 2016-yilga nisbatan 7,6 foizga o'sib, 4,7 milliondan
5,1 millionga yetdi. Xuddi shu davrda xorijdan 190 mingdan ziyod odam
Irlandiyaga ko'chib kelgan. Aholisining 98% irlandlar, qolganlari inglizlar,
shotlandlar. Rasmiy tillari — irland va ingliz tillari, asosiy so'zlashuv tili — ingliz
tili. Irlandiya aholisining atigi 39% irland tilida gaplashadi. Dindorlarning
9

aksariyati katolik, bir qismi protestant. Aholining 57% shaharlarda yashaydi. Yirik
shaharlari: Dublin, Kork, Limerik. Irlandiya Britaniya orollaridagi ikkinchi yirik
orol, Yevropada uchinchi va dunyoda yigirmanchi yirik oroldir. Yerning umumiy
maydoni 70,280 km² va umumiy qirg'oq chizig'i 1,448 km ni tashkil qiladi. Ushbu
yer maydoni Meyn maydonining taxminan 88% ni tashkil qiladi. Shunday qilib,
Irlandiya Yevropaning 22-chi yirik davlati va maydoni bo'yicha dunyo bo'ylab
121-o'rinni egallaydi.
Irlandiya geografiyasi markaziy tekislikni o'rab turgan nisbatan past bo'lgan
tog'larni o'z ichiga oladi, bir necha kema qatnovi daryolar ichkarisiga cho'zilgan.
Uning yam-yashil o'simliklari uning yumshoq, ammo o'zgaruvchan iqlimi bo'lib,
haroratning keskin o'zgarishidan holi. Irlandiyaning katta qismi o'rta asrlarning
oxirigacha o'rmon bo'lgan. Bugungi kunda o'rmonlar orolning taxminan 10% ni
tashkil qiladi, Yevropada o'rtacha 33% dan ko'proqni tashkil qiladi, buning
aksariyati mahalliy bo'lmagan ignabargli plantatsiyalardir. Irlandiya iqlimiga
Atlantika okeani ta'sir qiladi va shuning uchun juda mo''tadil va qish bunday
shimoliy hudud uchun kutilganidan yumshoqroq bo'ladi, garchi yozi kontinental
Yevropadagiga qaraganda sovuqroq bo'lsada yomg'ir va bulut qoplami ko'p
hisoblanadi. Orolning mo'tadil iqlimi va tez-tez yog'ib turadigan yam-yashil
o'simliklari unga Zumrad oroli nomini beradi. Umuman olganda, Irlandiya
yumshoq, ammo o'zgaruvchan okeanik iqlimga ega. Orol iqlimi mo'tadil bo lib,ʻ
shu kabi kengliklardagi dunyoning boshqa ko plab hududlarida haroratning haddan
ʻ
tashqari o zgarishiga yo l qo ymaydi. Yog'ingarchilik yil davomida tushadi, lekin
ʻ ʻ ʻ
umuman olganda, ayniqsa sharqda yengil hisoblanadi. G'arb esa iqlim o'rtacha
namroq bo'ladi va Atlantika bo'ronlariga moyil bo'ladi, ayniqsa kech kuz va qish
oylarida bu holat ko'p kuzatiladi. Ular vaqti-vaqti bilan bu hududlarga halokatli
shamollar va ko'proq yog'ingarchiliklar, shuningdek, ba'zan qor va do'llarni olib
keladi. Shimoliy Galvay va sharqiy Mayo okrugi hududlarida har yili orolda eng
ko'p chaqmoq chaqishi qayd etilgan, bu hududlarda chaqmoq yiliga taxminan
besh-o'n kun sodir bo'ladi. Janubdagi Myunsterda eng kam qor yog'ish darajasi,
shimoldagi Olster esa eng ko'p qor yog'ish darajasi aniqlangan.
10

Irlandiyada sut emizuvchilarning 55 turi mavjud bo lib, ulardan faqat 26 taʻ
quruqlikdagi sutemizuvchilarning vatani Irlandiya hisoblanadi. Ba'zi turlar,
masalan, qizil tulki, tipratikan va bo'rsiq juda keng tarqalgan, boshqalari, masalan,
irland quyoni, qizil bug'u va qarag'ay susarlari kamroq. Sohilda dengiz toshbaqasi,
akula, muhr, kit va delfin kabi suv yovvoyi hayvonlari keng tarqalgan. Irlandiyada
400 ga yaqin qush turlari qayd etilgan. Ularning ko'pchiligi ko'chib yuruvchi
hisoblanadi. Jumladan, qaldirg'och bunga misol bo'ladi. Irlandiya hozir
Yevropadagi eng kam o rmonli mamlakatlardan biri hisoblanadi. O'rta asrlarning
ʻ
oxirigacha Irlandiya o'rmonli edi. Mahalliy turlarga eman, kul, findiq, qayin, alder,
majnuntol, aspen, rovon va do lana kabi bargli daraxtlar hamda shotland qarag ayi,
ʻ ʻ
yew, go zal va qulupnay kabi doimiy yashil daraxtlar kiradi. Bugungi kunda
ʻ
Irlandiyaning atigi 10% o rmonzor, bularning aksariyati mahalliy bo lmagan
ʻ ʻ
ignabargli plantatsiyalar va atigi 2% mahalliy o rmonlardir. Yevropa
ʻ
mamlakatlaridagi o rmonlarning o rtacha qoplami 33% dan ortiq. Respublikada
ʻ ʻ
qariyb 389356 gektar (3893,56 km2) davlatga, asosan Coillte o rmon xo jaligi
ʻ ʻ
xizmatiga tegishli. Mahalliy o'rmon qoldiqlarini orol atrofida, xususan Killarney
milliy bog'ida topish mumkin. Yumshoq iqlimi tufayli Irlandiyada ko'plab turlar,
jumladan palma daraxtlari kabi subtropik turlar yetishtiriladi.
Irlandiya eramizning I asrida paydo bo'lgan. Orol V asrdan boshlab
xristianlashtirilgan. XII asrda Angliya-Normand istilosidan so'ng, Angliya
suverenitetini da'vo qildi. Biroq, ingliz hukmronligi XVI-XVII asrlarda Tudor
istilosigacha butun orolga tarqalmadi, bu esa Britaniyadan ko'chmanchilar
tomonidan mustamlaka qilinishiga olib keldi. 1690-yillarda protestant ingliz
boshqaruvi tizimi katolik ko pchilikni va protestant muxolifatchilarini moddiy
ʻ
ahvolga solib qo yish uchun ishlab chiqilgan va XVIII asrda kengaytirilgan. 1801-
ʻ
yilda Ittifoq hujjatlari bilan Irlandiya Buyuk Britaniya tarkibiga kirdi. XX asr
boshidagi mustaqillik urushi orolning bo linishi bilan yakunlandi, bu esa keyingi
ʻ
o n yilliklar davomida suverenligi kuchayib borayotgan Irlandiya Erkin davlati va
ʻ
Buyuk bir qismi bo lib qolgan Shimoliy Irlandiyaning paydo bo lishiga olib keldi
ʻ ʻ
11

1.2. Irlandiya iqtisodiyoti, xo'jaligi va sanoati.
Irlandiya Respublikasi iqtisodiyoti yuqori texnologiyali xizmatlar, hayot
haqidagi fanlar, moliyaviy xizmatlar va agrobiznes, shu jumladan qishloq xo jaligiʻ
mahsulotlariga yo naltirilgan yuqori darajada rivojlangan bilim iqtisodiyotidir.
ʻ
Irlandiya iqtisodiyoti ochiq iqtisodiyotdir (Iqtisodiy erkinlik indeksi bo'yicha 3-
o'rin) va yuqori qiymatli to'g'ridan-to'g'ri xorijiy investitsiyalar oqimi bo'yicha
birinchi o'rinda turadi. Aholi jon boshiga to'g'ri keladigan global YaIM jadvalida
Irlandiya XVF jadvalida 192 o'rindan 2-o'rinni va Jahon banki reytingida 187
o'rindan 4-o'rinni egallaydi.
Irlandiya-industrial mamlakat. Konchilik sanoati va qishloq xo'jaligi
xomashyosini qayta ishlash tarmoqlari yetakchi o'rinda. Metallurgiya,
mashinasozlik, elektrotexnika, neft, kimyo sohalari rivojlangan, qurilish ashyolari
konlari bor. Torf qazib olish va undan foydalanish sohasida dunyoda oldingi
o'rinda turadi. Chorvachilik mamlakat qishloq xo'jaligining asosiy tarmog'i
hisoblanadi: bu tarmoq yalpi qishloq xo'jalik mahsulotining 88% ini beradi. Uning
80% i eksport qilinadi. Dengiz floti rivojlangan. Irlandiya chetga mashina va
asbob-uskunalar, qoramol, oziq-ovqat, kimyo, to'qimachihk mahsulotlari chiqaradi.
Chetdan transport vositalari neft va boshqalar keltiriladi 3
.
1984 yildan 2007 yilgacha yillik darajadagi uzluksiz o'sish davridan so'ng,
2008 yildan keyingi Irlandiya moliyaviy inqirozi iqtisodiyotga jiddiy ta'sir ko'rsatdi
va Irlandiya mulki qabariqining qulashi bilan bog'liq ichki iqtisodiy muammolarni
kuchaytirdi. Irlandiya birinchi bo'lib 2007 yilning 2-3 choragida qisqa texnik
tanazzulni boshdan kechirdi, so'ngra 2008 yilning 1-choragidan 2009 yilning 4
choragigacha bo'lgan retsessiyani boshdan kechirdi.
2010-yilda iqtisodiy faollik to'xtab qolgan bir yildan so'ng Irlandiya real
YaIM 2011-yilda 2,2 foizga, 2012-yilda esa 0,2 foizga o'sdi. Bu o'sish asosan
eksport sektoridagi yaxshilanishlar hisobiga turdi. Yevropa suveren qarz inqirozi
2012-yilning 3-choragida Irlandiyaning yangi turg'unligini keltirib chiqardi, bu
2013-yilning 2-choragida ham davom etmoqda. 2013-yil o'rtalariga kelib, Yevropa
3
Agzamov.S, T.Toshmurodov. Menejment mejdunarodnogo turizma. –T.: TGEU, 1996, 198 s.
12

Komissiyasining Irlandiya bo'yicha iqtisodiy prognozi uning o'sish sur'atlari 2013-
yilda ijobiy 1,1% va 2014-yilda 2,2% ga qaytishini bashorat qilgan. 2015-yilda
yalpi ichki mahsulotning 26,3% (YaIM osishi 18,7%) bo'lgan o'sishi rasman
qisman ko'p millatli tashkilotlarning yashash joylarini almashtirish amaliyoti bilan
bog'liq edi. Amerikalik iqtisodchi Pol Krugman tomonidan «leprechaun iqtisodi»
deb nomlangan YaIMdagi bu o'sish Apple Inc.ning Irlandiyadagi sho'ba
korxonasini 2015-yil yanvar oyida qayta tashkil etishi bilan izohlanadi.
Irlandiyaning iqtisodiy statistikasi buzib ko'rsatilgan. Ba'zi ko'p millatli
kompaniyalarning soliq amaliyoti tufayli Irlandiya Markaziy banki o'sha yildan
boshlab iqtisodiyotning haqiqiy holatini aniqroq aks ettirish uchun muqobil
chorani taklif qilishga olib keldi.
Chet elga qarashli transmilliy kompaniyalar Irlandiya iqtisodiyotiga katta
hissa qo'shishda davom etmoqda, ular 20 ta eng yaxshi Irlandiya firmasidan 14
tasini (tovar aylanmasi bo'yicha) tashkil etadi, xususiy sektor ishchi kuchining 23
foizini ish bilan ta'minlaydi va yig'ilgan mablag'ning 80 foizini to'laydi.
Chet elga tegishli transmilliy kompaniyalar Irlandiya yalpi ichki
mahsulotining muhim qismini tashkil qiladi. Ushbu transmilliy firmalarning
ba'zilari tomonidan qo'llaniladigan «ko'p millatli soliq sxemalari» Irlandiya
iqtisodiy statistikasining buzilishiga yordam beradi. Masalan, Iqtisodiy Hamkorlik
va Taraqqiyot Tashkiloti (OECD) Irlandiyani yalpi davlat qarzining yalpi ichki
mahsulotga nisbatan o rtacha darajasiga ega (2016-yilda 78,8%), lekin yalpiʻ
daromad bo yicha (Yaponiyadan keyin) ikkinchi o rinda turadi. Aholi jon boshiga
ʻ ʻ
davlat qarzi (2016-yilda $62,686). Bu uzilish Irlandiya Markaziy banki tomonidan
2017-yilda Irlandiya iqtisodiyotini o'lchash uchun o'zgartirilgan YaIM
rivojlanishiga olib keldi. YaIM Irlandiya 2016-yildagi YaIMning 143% ni tashkil
etadi va OECD Irlandiyaning yalpi davlat qarzi yalpi milliy daromadga nisbatan
116,5% ni tashkil qiladi. Irlandiyaning jon boshiga yalpi milliy daromadi
Germaniyaga o'xshash. OECD hisobotiga ko'ra, 2017 yilda xorijiy korxonalar
o'rtasida hosildorlikning o'sishi o'rtacha 10,9% ni tashkil etgan va mahalliy
firmalar uchun 2,5% pastroq bo'lgan.
13

AQShning ko'pmillatli soliq sxemalari tomonidan Irlandiya iqtisodiy
ma'lumotlarining buzib ko'rsatilishi Kelt yo'lbarsidagi leverajning kuchayishiga
asosiy hissa qo'shdi va Irlandiyalik iste'molchi optimizmini (bir martalik
daromadning 190%, OECD tomonidan eng yuqori qarz olgan) va global kapital
bozorlarini kuchaytirdi. Irlandiya haqidagi optimizm (Irlandiya banklariga depozit
bazasining 180% dan ortig'ini kreditlash imkonini berdi, OECD eng yuqori).
Irlandiyaning xususiy sektor kreditini e'tiborsiz qoldirgan global kapital bozorlari
va Irlandiya yalpi ichki mahsuloti Keltlar yo'lbarsi davrida o'sib borayotgan OECD
/ XVF ogohlantirishlari moliyaviy inqirozdan qo'rqib ketishdi. Ularning chekinishi
Irlandiya mulkining chuqur o'zgarishiga olib keldi, bu esa Irlandiya bank
tizimidagi inqirozga olib keldi.
Irlandiya yalpi ichki mahsulotining 2015 yildagi keskin o'sishiga (2013
yildagi 1 foizdan 2014 yilda 8 foizga, 2015 yilda 25 foizga) Apple 2015 yil yanvar
oyida o'zining ikki tomonlama Irlandiyadagi sho'ba korxonasi ASIni qayta qurish
sabab bo'lgan. Yevropa Ittifoqi Komissiyasining Irlandiya milliy hisoblaridagi
hisoboti shuni ko'rsatdiki, bundan oldin ham Irlandiya yalpi ichki mahsulotining 23
foizi ko'p millatli sof royalti to'lovlari bo'lgan, bu Irlandiya yalpi ichki mahsuloti
«haqiqiy» YaIMning 130 foiziga (Apple o'sishidan oldin) oshirilganligini
anglatadi. Bu Irlandiya Markaziy bankining «haqiqiy» Irlandiya iqtisodini
yaxshiroq ifodalash uchun o'zgartirilgan yalpi milliy daromad (yoki YaIM) o'rniga
yangi ko'rsatkichni taklif qilishiga olib keldi.
AQSh ko'p millatli kompaniyalarining Irlandiya iqtisodiyoti uchun
ahamiyatini inobatga olgan holda (Irlandiya ko'p millatli bandligining 80 foizi va
20 ta eng yirik Irlandiya firmasidan 14 tasi, 2017 yilda Soliqlarni qisqartirish va ish
joylari to'g'risidagi qonunning qabul qilinishi Irlandiya uchun qiyinchilik
tug'diradi. AQSh TCJA qismlari Irlandiyaning ko'p millatli soliq sxemalariga,
xususan, zamonaviy «hududiy soliq» tizimiga o'tishga, intellektual mulkka
nisbatan pastroq FDII solig'ini joriy etishga va Irlandiyaga qarshi GILTI soliq
rejimiga qaratilgan. Bundan tashqari, Yevropa Ittifoqi tomonidan taklif qilingan
raqamli savdo solig'i va umumiy konsolidatsiyalangan korporativ soliq bazasini
14

yaratish istagi ham AQSh texnologiya firmalari tomonidan Irlandiya ko'p millatli
soliq sxemalaridan foydalanishni cheklashga urinish sifatida ko'riladi.
Irlandiya kredit pufagining barqarorlashuvi xususiy sektor balansidan
(OECDning eng yuqori leverage) davlat sektori balansiga (deyarli ta'minlanmagan,
inqirozdan oldingi) qarzni Irlandiya banklarini qutqarish va davlat taqchilligi
xarajatlari orqali katta miqdorda o'tkazishni talab qildi. Ushbu qarzning o'tkazilishi
Irlandiyaning 2017 yilda YeI-28/OECDda davlat sektori va xususiy sektor
qarzlarining eng yuqori darajalaridan biriga ega ekanligini anglatadi.
Irlandiya qishloq xo'jaligi yerlarining ko'p qismi yaylov yoki pichan
yetishtirish uchun ishlatiladi. Iqlim sabzavot va boshqa o'simliklarning mo'l
o'sishiga yordam beradi va ayniqsa, yaylovlarni deyarli yil davomida yaylovlarda
saqlashga imkon beruvchi boy o'tloqlar uchun foydalidir. Aksariyat fermer
xo'jaliklari oilaviy fermer xo'jaliklari hisoblanadi; qishloq xo'jaligida band
bo'lganlarning faqat kichik bir qismi yollanma ishchi sifatida ishlaydi. Aralash
dehqonchilik umumiy namuna bo'lib, o'rta hududlarda go'shtli chorvachilik,
janubda esa sut chorvachiligi ustunlik qiladi. Don yetishtirish sharqiy va janubi-
sharqda muhim faoliyat hisoblanadi. Respublika bo ylab qir-adir va togʻ ʻ
yonbag irlarida qo ychilik keng tarqalgan.
ʻ ʻ
Qishloq xo jaligi yalpi mahsulotining asosiy qismini chorvachilik va
ʻ
chorvachilik mahsulotlari tashkil etadi, eng katta mahsulot mol go shti, ikkinchi
ʻ
o rinda sut va cho chqalar turadi. Boshqa muhim mahsulotlar don (ayniqsa, arpa va
ʻ ʻ
bug'doy), parranda va tuxum, qo'y va jun, shuningdek, qand lavlagi va kartoshkani
o'z ichiga olgan ildiz ekinlaridir. Darhaqiqat, mamlakatning shakarga bo'lgan
talabini qondirish uchun yetarli miqdorda lavlagi yetishtiriladi. 1980-yillardan
boshlab fermada pishloq ishlab chiqarish rivojlandi va boshqa ixtisoslashtirilgan
oziq-ovqat ishlab chiqarish (masalan, organik ravishda ishlab chiqarilgan
sabzavotlar) ko'paydi. Qonxo'jalik (Toroughbred) sanoati rivojlanayotgan iqtisodiy
sektor bo'lib, Irlandiyalik poyga oti uchun dunyo miqyosida shuhrat qozongan 4
.
4
Agzamov.S, T.Toshmurodov. Menejment mejdunarodnogo turizma. –T.: TGEU, 1996, 198 s.
15

Ikkinchi jahon urushidan keyin eksport bozorlaridagi noqulay sharoitlar
Irlandiya qishloq xo'jaligining kengayishiga to'sqinlik qildi va qishloq xo'jaligi
mahsulotlarining keyingi o'sishi sanoat va xizmat ko'rsatish sohalariga qaraganda
sekinroq bo'ldi. Bu holat respublikaning 1973-yilda EEKga kirishi bilan
yaxshilandi. Yigirma yillik pasayishdan so ng, 1990-yillarda fermerʻ
xo jaliklarining daromadlari ko tarila boshladi.
ʻ ʻ
1922-yilda Irlandiya mustaqil davlat sifatida tashkil etilganida, o'rmonlar
umumiy yer maydonining 1 foizdan kamrog'ini tashkil etdi, ammo Ikkinchi Jahon
Urushidan beri davlat qayta ekish o'rmonlar va o'rmonlar maydonini deyarli sakkiz
baravar oshirdi. XX asr oxirlarida xususiy o rmonlar barpo etish ishlari ham
ʻ
kuchaydi. 1988-yilda respublika tijorat o rmon xo jaligini boshqarish uchun davlat
ʻ ʻ
kompaniyasi tashkil etilgan. Dengiz baliq ovlash va akvakultura resurslari XX
asrning o'rtalaridan boshlab rivojlangan, ammo Yevropa Ittifoqidagi eng keng
baliq ovlash maydonchalari Irlandiya qirg'oqlarida joylashganligi sababli xalqaro
raqobat kuchli.
Irlandiya mineral resurslarga boy emas. Kumush, qo'rg'oshin, rux va
gipsning kashfiyoti muvaffaqiyatli rivojlandi, ammo mamlakatning energiyaga
bo'lgan ehtiyoji uchun importga bog'liqligi yuqori. 1980-yillarning boshlarida
dengizdagi tabiiy gaz quduqlari Kork okrugining janubidagi Keltlar dengizida
ishlab chiqarila boshlandi. Biroq, dengizdagi zaxiralar cheklangan edi va 1990-
yillarda zaxiralarni etkazib berish uchun Britaniyadan quvur qurilgan.
Asrlar davomida qo'lda kesilgan torf yoki maysa qishloq aholisining asosiy
yoqilg'isi bo'lgan. Hozirgi kunda deyarli barcha qishloq xo'jaliklari milliy elektr
tarmog'iga ulangan bo'lib, u qisman gidroelektrostansiyalar hamda kichik va o'rta
issiqlik elektr stansiyalariga ttayanadi.XX asrda torf ishlab chiqarish
mexanizatsiyalashgan va sanoatlashgan bo'lsa-da, torf asosan tabiiy gaz va ko'mir
va neft importi bilan almashtirildi.
Bugungi kunda Irlandiya hududiy dengizida tabiiy gazni qidirish uchun
ma'lum imkoniyatlar mavjud, ammo innovatsiyalar uchun asosiy yo'nalishlar
shamol va to'lqin energiyasini rivojlantirish potentsialidan kelib chiqadi. 2009-yil
16

iyul oyida mamlakat shamoldan energiya ishlab chiqarish bo'yicha milliy rekord
o'rnatdi, u 999 megavatt ishlab chiqardi – bu 650 000 dan ortiq uyni yoki
Irlandiyaning kunlik energiya ehtiyojining uchdan bir qismini quvvatlantirish
uchun yetarli.
Ikkinchi jahon urushigacha va undan keyin bir necha yillar davomida rasmiy
ishlab chiqarish siyosati millatchilik va protektsionistik edi. Yuqori tariflar va
kvotalar juda zarur bo'lgan ish bilan ta'minlangan va ichki bozorni ta'minlashga
yordam bergan, ammo eksport salohiyatiga ega bo'lmagan yoki umuman yo'q
bo'lgan yosh tarmoqlarni himoya qildi. 1950-yillarning o rtalaridan boshlabʻ
proteksionistik siyosat asta-sekin o zgartirildi. Iqtisodiyotni kengaytirish bo yicha
ʻ ʻ
hukumat dasturlarining asosiy asosi soliq imtiyozlari, moliyaviy grantlar va boshqa
imtiyozlar orqali ishlab chiqilgan sanoatni rivojlantirish siyosati bo lib,
ʻ
birinchidan, mavjud ishlab chiqarishlarni raqobatbardoshligini oshirishga va
xorijda bozorlar izlashga undaydi.
Siyosat katta muvaffaqiyatlarga erishdi. XX asr oxiriga kelib ishchi
kuchining katta qismi qishloq xo jaligiga qaraganda ishlab chiqarishda band
ʻ
bo lgan va sanoat sektori Irlandiyaning umumiy eksport daromadlarining katta
ʻ
qismini tashkil qilgan. Hukumatning yagona Yevropa bozori va Jahon savdo
tashkilotiga muvofiq himoya tariflarini demobilizatsiya qilish majburiyatini
hisobga olgan holda, raqobatbardosh iqtisodiyot yanada jozibali bo'lib qoldi. 1970-
yillardan boshlab kompyuter va dasturiy ta'minot uskunalari, xalqaro moliyaviy va
boshqa xizmatlar muhim iqtisodiyot tarmoqlariga aylandi.
Irlandiya funti (yoki punt) 1979-yilgacha, respublika Yevropa valyuta
tizimiga qo'shilgunga qadar Britaniya funt sterlingi bilan bog'langan. Bugungi
kunda Yevropa Ittifoqining yagona valyutasi bo'lgan yevro mamlakatning rasmiy
pul birligi hisoblanadi. Irlandiya Markaziy banki, 1942-yilda tashkil etilgan bo'lib,
milliy valyuta organi hisoblanadi. Uning mas'uliyatiga mamlakatning moliyaviy
institutlarini litsenziyalash va nazorat qilish va Irlandiya fond birjasini nazorat
qilish kiradi. Bank jamoatchilik bilan ish olib bormaydi, lekin u kliring (yoki
Irlandiya atamasi bilan bog'liq bo'lgan) banklarga beradigan «maslahat» orqali
17

bank krediti hajmiga sezilarli ta'sir ko'rsatadi. Dublin markazida joylashgan
Irlandiya fond birjasi dunyodagi eng qadimiylaridan biri bo'lib, 1793-yildan beri
doimiy ravishda savdo qilib keladi.
2008-yil oxirida Irlandiya iqtisodiyotining qulashi mamlakatda iqtisodiy
betartiblikni keltirib chiqardi. Dastlab, hukumat bu banklardagi barcha
depozitlarga kafolat berishga va'da berganidan so'ng, muvaffaqiyatsiz banklar
investitsiyalarni jalb qiladi, deb ishongan. Buning o'rniga, hukumatning va'dasi
Irlandiya xalqini bunday kichik mamlakat uchun hayratlanarli darajada yo'qotish
uchun javobgarlikka tortdi. Irlandiya 2010-yil noyabrigacha o z vaziyatiniʻ
boshqarish uchun kurashdi, biroq yakunda Yevropa Ittifoqi, XVJ va ikki
tomonlama yordam taklif etayotgan mamlakatlardan 100 milliard dollardan ortiq
mablag ni qabul qildi. YeI va XVJ tomonidan belgilangan qutqaruv shartlari juda
ʻ
qattiq edi.
Qo'shma Shtatlar va Buyuk Britaniya Irlandiyaning asosiy savdo hamkorlari
hisoblanadi. Boshqa yirik sheriklar qatoriga Yevropa Ittifoqining boshqa
mamlakatlari (ayniqsa, Germaniya, Fransiya va Belgiya), Xitoy va Shveytsariya
kiradi. Ishlab chiqarilayotgan keng assortimentdagi mahsulotlar, jumladan, elektr
mashinalari va apparatlari, qayta ishlangan oziq-ovqat mahsulotlari, kimyo
mahsulotlari, kiyim-kechak va to qimachilik mahsulotlari, ichimliklar eksport
ʻ
qilinadi. Irlandiya kompyuter dasturlari bo'yicha dunyodagi yetakchi
eksportchilardan biri hisoblanadi. Asosiy importga mashina va transport
uskunalari, kimyo, neft va neft mahsulotlari, oziq-ovqat mahsulotlari,
to qimachilik kiradi.
ʻ
Turizm Irlandiya iqtisodiyotida juda muhim rol o'ynaydi. Irlandiya sayyohlik
kengashi (Bord Fáilte Éireann) tashkil etilgan va yangi mehmonxonalar qurilishini,
kurort zonalarini rivojlantirishni, sport inshootlarini kengaytirishni va turistik
qulayliklarni ko'paytirishni rag'batlantirishni boshlagan 1950-yillardan beri uning
qiymati sezilarli darajada oshdi. Tashkilotning vorisi Fáilte Ireland ham Shimoliy
Irlandiya sayyohlik kengashi bilan qo'shma korxonalarni ishlab chiqdi. Chet ellik
sayyohlarning katta qismi Buyuk Britaniya, Qo'shma Shtatlar va Yevropaning
18

boshqa joylaridan keladi, ammo Yaqin Sharq va Xitoydan kelgan guruhlar
mamlakat bo'ylab asosiy sayyohlik joylarida tobora ko'proq uchraydi.
Deyarli barcha Irlandiya kasaba uyushmalari Irlandiya kasaba uyushmalari
kongressi (ICTU) bilan bog'langan. Irlandiyada kasaba uyushmalari darajasi ancha
yuqori bo'lib, umumiy ishchi kuchining taxminan uchdan bir qismini qamrab oladi.
Shuningdek, hunarmandchilik va hududiy asosda tashkil etilgan bir nechta ish
beruvchilar uyushmalari (sanoat tashkilotlari) mavjud. Ish beruvchilarning
markaziy muzokara tashkiloti Irlandiya biznes va ish beruvchilar konfederatsiyasi
hisoblanadi. Ish haqi va mehnat sharoitlari odatda bepul jamoaviy muzokaralarga
bog'liq, ammo ishlab chiqarish nizolari mehnat munosabatlari komissiyasiga (1990
yilda tuzilgan) yoki Mehnat sudiga (1946 yilda tashkil etilgan) yuborilishi
mumkin. 1980-yillarning oxirida, iqtisodiyot jiddiy muammolarga duch kelganida,
hukumat, ish beruvchilar va kasaba uyushmalari tiklanish dasturini kelishib oldilar.
Shunga o'xshash hamkorlik 1990-yillarda qabul qilingan va mamlakatning
iqtisodiy va ijtimoiy boshqaruvining o'ziga xos xususiyatiga aylandi. Kasaba
uyushmalari va hukumat o'rtasidagi ijtimoiy kelishuv 2008-yilda Irlandiya
iqtisodining inqirozidan keyin Krok-Park kelishuvi deb nomlanuvchi muzokaralar
orqali omon qoldi, bu asosan kasaba uyushmalarining ish joylarini kelishilgan ish
haqi va nafaqalarni qisqartirish foydasiga saqlab qoldi. Irlandiyada davlat sektori
kasaba uyushmalari kuchli, ammo hukumat bilan tuzilgan ijtimoiy kelishuv tufayli,
hatto tejamkorlik choralari kuchaygan taqdirda ham yirik ommaviy namoyishlar va
ishlarning to'xtab qolishi oldini oldi.
Sanoati rivojlangan mamlakatlar bilan solishtirganda, Irlandiyada korporativ
va jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig'i stavkalari nisbatan past.
Bundan farqli o'laroq, mamlakatda qo'shilgan qiymat (iste'mol) solig'i (QQS)
ancha yuqori va ko'pgina tovarlar va xizmatlar uchun olinadi.
Qishloq aholisining tarqoqligi natijasida Irlandiya katta yo'l tizimiga ega.
Mahalliy yo'llarning ko'pchiligi yaxshi qoplamali bo'lib, magistral yo'llarni eng
yaxshi zamonaviy standartlarga etkazish bo'yicha izchil ishlar amalga
oshirilmoqda. Irlandiya Yevropa Ittifoqidan transport infratuzilmasini yaxshilash
19

va rivojlantirish uchun olingan mablag'lardan foydalandi. Shunga qaramay, Dublin
kabi yirik shaharlarning umumiy o'sishi 1990-yillar va 2000-yillarning boshlarida
iqtisodiy kengayishning katta qismidan oldin rejalashtirilgan yo'l
infratuzilmasining katta qismidan oshib ketdi. Irlandiyaning yirik shaharlarida
mashinada qatnov va jamoat to'xtash joylari tobora muammoli bo'lib qoldi.
Irlandiya transport tizimi (Córas Iompair Éireann) uchta avtonom operatsion
kompaniyalar – Irish Rail (Iarnród Éireann), Dublin Bus (Bus Átha Cliath) va Irish
Bus (Bus Éireann) ustidan moliyaviy nazoratga ega. 1984 yilda Dublinda ochilgan
elektrlashtirilgan shaharlararo temir yo'l tizimi, Dublin hududi tezkor transporti.
Asosiy shaharlar va shaharlar o'rtasida temir yo'l qatnovi mavjud.
Irlandiya kanallaridan muhim tijorat harakati sifatida foydalanilmaydi.
Mamlakatda ikkita yirik kanal mavjud. Bular – Mullingar va Dublin orqali
Shennon daryosini Irlandiya dengizi bilan bog'laydigan Qirollik kanali va
Shannondan Irlandiya dengiziga oqib o'tadigan, lekin Barrou daryosiga boradigan
Katta kanallardir. Kichikroq portlar mahalliy biznes hamjamiyatlari uchun muhim,
ammo mamlakatning dengiz savdosining aksariyat qismi sharqiy va janubiy
qirg'oqdagi asosiy portlar, xususan Dublin, Uoterford va Kork orqali amalga
oshiriladi. Limerik va Galveydagi portlar G'arbiy Irlandiyaga xizmat qiladi. Dun
Laoghaire, Dublin, Rosslare va Cork shaharlariga Buyuk Britaniyaga zamonaviy
kanallararo yo'lovchi, avtotransport va yuk tashish xizmatlari ko'rsatiladi,
shuningdek, qit'aga parom xizmatlari ham mavjud. Kattaroq kemalar va yuklarni
konteynerlarda jo'natish tendentsiyasi kichikroq Irlandiya portlari bilan bir qatorda
kichik xususiy yuk tashish kompaniyalariga ham salbiy ta'sir ko'rsatdi. Mamlakat
tashqi savdosining faqat bir qismi kichik Irlandiya savdo floti tomonidan amalga
oshiriladi.

20

II BOB IRLANDIYADA TURIZMNING TUTGAN O'RNI
2.1 Irlandiya madaniyati va mamlakatda turizmning shakllanishi.
Madaniyatimiz bizni irq sifatida birlashtirib turadigan meros an'ana va
qadriyatlardir. Madaniy merosimiz ajdodlarimizdan bizga meros bo'lib qolgan
jismoniy buyumlar merosidir. Bular turizm bilan birlashganda turistik mahsulot
ko'rinishida bo'ladi. Mahsulot sifati mahsulotning taqdimoti va talqiniga bog'liq,
chunki bular tashrif buyuruvchiga mahsulotni iste'mol qilishda umumiy tajriba va
zavq bag'ishlaydigan omillardir. Irlandiya yillar davomida ko'plab madaniy va
meros mahsulotlarini ishlab chiqdi va ular arxeologik toifalarning keng doirasini
qamrab oladi!
Irlandiyaning madaniy muhiti xalqning qadimiy kelt an'analari va ularga
tashqaridan, xususan, Britaniyadan yuklanganlar o'rtasidagi dinamik o'zaro ta'sir
natijasida shakllangan. Bu boy, o'ziga xos xususiyatga ega bo'lgan madaniyatni
keltirib chiqardi, unda tildan foydalanish – xoh u irland, xoh ingliz – har doim
markaziy element bo'lib kelgan. Buning ajablanarli joyi yo'q, Irlandiya madaniyati
eng yaxshi adabiyoti, dramasi va qo'shiqlari orqali tanilgan; birinchi navbatda,
irlandlar suhbat san'ati ustalari sifatida mashhur.
Irland tilidan foydalanish XIX asrda barqaror ravishda kamaydi va 1840-
yillardagi Buyuk ocharchilik va keyingi emigratsiya tufayli deyarli yo'q qilindi, bu
ayniqsa mamlakatning g'arbiy qismidagi irland tilida so'zlashuvchi aholiga ta'sir
ko'rsatdi. (ya'ni, Dublin atrofidagi ingliz tilida so'zlashuvchi va ingliz nazorati
ostidagi hududdan tashqari). XIX asrning o rtalaridan, ocharchilikdan keyingiʻ
yillarda irland tili va an anaviy madaniyatida jonlanish kuzatildi. Bu gal
ʼ
uyg'onishi, o'z navbatida, XIX asr oxiri va XX asr boshlaridagi Irlandiya adabiy
renessansiga olib keldi, unda mahalliy ibora yozuvchilar va akademiklar avlodi
tomonidan o'rganildi va yangilandi. Bu, shuningdek, an'anaviy musiqa va raqs
shakllarida qayta tiklanishiga olib keldi. Madaniy uyg'onish XX asrning dastlabki
o'n yilliklaridagi Irlandiya millatchilik kurashining ilhom manbai bo'ldi. Qisman
davlat subsidiyalari va dasturlari tufayli an'anaviy madaniy tadbirlar, ayniqsa irland
tilidan foydalanish, san'at va hunarmandchilikni qayta tiklash ko'paydi.
21

Irlandiyada bitta milliy emas, balki bir nechta alohida mintaqaviy
madaniyatlar mavjud. Bundan tashqari, shahar aholisining kundalik hayoti qaysidir
ma'noda qishloqda yashovchilardan ancha farq qiladi. Misol uchun, Dublin
Yevropaning eng kosmopolit shaharlaridan biri bo'lsa-da, Irlandiyaning janubi-
g'arbiy qirg'og'ida joylashgan Dingl ko'rfazidagi Blasket orollari deyarli oldingi
asrlarga qaytgandek tuyuladi. Irlandlar qayerda yashashlaridan qat'i nazar, jonli va
jonli xalq madaniyatini saqlab qolishadi. Minglab odamlar mamlakatdagi ko'plab
havaskorlar musiqiy, raqs va hikoya tadbirlarida ishtirok etadilar. Ko'pchilik,
shuningdek, Irlandiya hunarmandchilik kengashi (Kilkenni shahrida joylashgan)
tomonidan xizmat ko'rsatadigan shisha, kulolchilik, temir buyumlar, yog'och
tokarlik, choyshablar, kashtado'zlik va trikotaj kabi buyumlar ishlab chiqaradigan
turli xil hunarmandchilik sohalarida ishlaydi.
Irlandiya pab ko'plab kichik qishloqlar va shahar mahallalari uchun markaz
bo'lib xizmat qiladi, bu yerda irlandlarning suhbat, hikoyalar va hazillarga bo'lgan
katta ishtiyoqi paydo bo'lishi mumkin. XXI asrning boshlarida chekish
taqiqlanganidan keyin, tashrif buyurish mumkin bo'lgan soatlar cheklanganidan va
mastlik holatlariga nisbatan qat'iyroq qonunlar qabul qilingandan so'ng, XXI asr
boshlarida pabga tashrif buyurish biroz kamaydi. Shunga qaramay, Irlandiya
dunyodagi eng yaxshi pivo, viski va boshqa spirtli ichimliklar vatani bo'lib
qolmoqda, ular irlandlar va tashrif buyuruvchilar uchun tabiiy bo'lib tuyuladigan
jonli musiqa va muloqotga hamroh bo'ladi. An'anaviy Irlandiya musiqasi – skripka,
tunuka hushtak va uilleann quvurlari (Irlandiya qoyalari) kabi mahalliy
asboblardan foydalangan holda – ko'plab pablarda ijro etiladi va u yerda an'anaviy
qo'shiqlar ko'pincha irland tilida, ba'zida kelt arfasi hamrohligida kuylanadi. Har
yili kuzda o'tkaziladigan Veksford opera festivali xalqaro auditoriyani o'ziga jalb
qiladi. Muqaddas Patrik kuni (17 mart) alohida ahamiyatga ega, mamlakat homiysi
azizini qutlash maqsadida bu festival uyushtiriladi. Chet el mamlakatlari uchun bu
bayram irlandiyaliklarning shov-shuvli, asosan dunyoviy bayrami deb hisoblansa,
Irlandiyada, ayniqsa qo'shni Shimoliy Irlandiyada tinchlik uchun ibodat qilish
orqali o'tkazilinadigan diniy bayram hisoblanadi.
22

Qadimgi irland tilidagi eng qadimgi adabiyotlar bir necha shakllarga ega.
Ko'pgina qo'lyozmalar, masalan, Bibliyadagi Milan va Turin nashrlari (ular
joylashgan kutubxonalar uchun shunday nomlangan) diniy xarakterga ega;
boshqalari dunyoviy bo lib, lirik she rlar, epik misralardan parchalar vaʻ ʼ
topishmoqlarni o z ichiga oladi. Bugungi kunda bu adabiyotning juda oz qismi
ʻ
irland tili va qiyosiy tarixiy tilshunos olimlar tomonidan o'qiladi. Aksincha, jahon
madaniyatini boyitgan Irlandiya adabiyoti oqimi deyarli butunlay ingliz tilida
yozilgan. Irlandiyalik yozuvchilarga tegishli bo'lgan ishlarning katta hajmi
mamlakatning kichikligi va nisbatan yaqin vaqtgacha uning faqat qisman savodli
aholisini hisobga olgan holda ajoyibdir.
Irlandiya adabiy asarlarining gullab-yashnashi, ayniqsa, XX asrning
o'rtalarida Irland tilini standartlashtirish bilan sodir bo'ldi. Ikkinchi jahon urushidan
keyin shoirlar, romanchilar va dramaturglarning yangi to'lqini zamonaviy irland
tilida muhim adabiyotni yaratdi, ular orasida Máirtín Ó Cadhain, Máirtín Ó Direáin
va Máire Mhac an tSaoi ham bor. 1970-yillardan boshlab yozuvchilarning yana bir
avlodi irland tilida muhim hissa qo'shdi, xususan, Maykl O'Siadhail, Gabriel
Rozenstok, Maykl Xartnett, Nuala Ni Dhomnaill, Aine Ni Glinn va Katal Ó
Searcaigh.
Mamlakatning aksariyat yirik muzeylari, kutubxonalari va ilmli jamiyatlari
Dublinda, jumladan Irlandiya Milliy muzeyi, Irlandiya Milliy galereyasi, Irlandiya
zamonaviy san at muzeyi (IMMA) va Irlandiya Milliy kutubxonasi joylashgan.
ʼ
Britaniya hukmronligi ostida u yerda bir qancha ingliz-irland madaniyat
muassasalari tashkil etilgan va XX asrda kuchli millatchilik tuyg'ularini
uyg'unlashtirish uchun muvaffaqiyatli moslashtirilgan. Bularga Irlandiya Qirollik
akademiyasi (1785) va Dublin Qirollik jamiyati (1731) kiradi. Qirollik Hibernian
akademiyasi (1823) va Qirollik Irlandiya musiqa akademiyasi (1856) ham muhim
ahamiyatga ega. Kvazi-davlat Badiiy Kengash (An Chomhairle Ealaíon; 1951)
san'at va rassomlarga yordam berish uchun har yili davlat grantlarini taqsimlaydi.
Alohida yozuvchilar, rassomlar va bastakorlarga soliq imtiyozlari va Aosdána
tashkilotining qo'shimcha moliyaviy yordami ham yordam beradi. 1986-yilda
23

milliy lotereyaning tashkil etilishi san'at va sportni moliyalashtirishni sezilarli
darajada oshirdi.
Ko'pgina muassasalar an'anaviy milliy madaniyatning jihatlarini
ommalashtirish va saqlash bilan shug'ullanadi. Ta'kidlash joizki, Gael Ligasi
(Conradh na Gaeilge; 1893) irland tilidan foydalanishni targ'ib qiladi. Boshqa
organlar an'anaviy hikoya va raqs, shuningdek, cholg'u musiqasi va qo'shiqchilik
bo'yicha musobaqalar o'tkaziladigan xalq musiqa festivallarini (feiseanna) tashkil
etishga e'tibor qaratadi.
Irlandiya Respublikasidagi turizm Irlandiya iqtisodiyotiga eng katta hissa
qo‘shuvchi sohalardan biri bo‘lib, 2017 yilda mamlakatga 9,0 million kishi tashrif
buyurgan, bu Irlandiya aholisidan taxminan 1,8 barobar ko‘p. Har yili sayyohlar
bilan bevosita bog'liq bo'lgan iqtisodiy faoliyatdan 5 milliard yevroga yaqin
daromad olinadi, bu YaIMning taxminan 4 foizini tashkil qiladi va 200 000 dan
ortiq kishini ish bilan ta'minlaydi. Faqatgina 2011 yilda Irlandiya Frommer's Guide
o'quvchilari tomonidan «Dunyodagi sevimli dam olish maskani» deb tan olindi,
Lonely Planet Irlandiyani dunyodagi eng do'stona mamlakat, Kork Siti esa
dunyodagi eng yaxshi o'nta shahardan biri va Irlandiya sayyohlik kengashlari veb-
sayti, DiscoverIreland.com dunyodagi eng yaxshi sayyohlik kengashi veb-sayti deb
topildi. Irlandiyaga tashrif buyuradigan sayyohlarning aksariyati Buyuk Britaniya,
AQSh, Germaniya va Fransiyadan keladi.
Irlandiyadagi turizmning ildizlari XX asrning boshlarida Irlandiya turizm
assotsiatsiyasi birinchi marta tashkil etilgan paytga borib taqaladi. Irlandiya
sayyohlik assotsiatsiyasi keyinchalik 1952-yilda Fógra Fáilte bo'ldi. 1955-yilda
Bord Fáilte Eireann Turistlar harakati to'g'risidagi qonunga binoan Irlandiya
Respublikasida sayyohlikni rivojlantirish va targ'ib qilish maqsadida uyda va
xorijda tashkil etilgan.
Irlandiyada turizm rivojlangan sari, CERT (Ta'lim, ishga olish va o'qitish
bo'yicha kengash) turizm va mehmondo'stlik sanoati uchun ta'lim, yollash va
o'qitish xizmatlarini ko'rsatish uchun 1963-yilda tashkil etilgan. Keyinchalik,
24

CERTning roli Irlandiya sayyohlik biznesining kengroq biznes imkoniyatlarini
rivojlantirishni o'z ichiga olgan holda kengaytirildi.
XVIII asrda Irlandiyada sayohatlar asosan suv orqali amalga oshirilgan,
chunki yo'l to'siqlari ishlab chiqilmagan yoki sifatsiz edi. Irlandiyada transportning
birinchi yirik rivojlanishi 1756-1805-yillar oralig'ida 131 kilometrlik Katta
kanalning qurilishi bo'ldi. Kanal Dublinni Shennon ko'prigi bilan bog'lagan.
Yo lovchilar tunashlari mumkin bo lgan marshrut bo ylab beshta mehmonxonaʻ ʻ ʻ
qurildi. Kanal transporti qulay, lekin sekin va qimmat edi. Keyinchalik 1790-yil va
1827-yillar orasida Dublinni Shennon ko'prigi bilan bog'laydigan 145 kilometrlik
Qirollik kanali yana qurilgan. Ushbu kanallar XIX asrning o'rtalarida temir yo'llar
uchun tijorat maqsadlarini yo'qotdi, ammo bugungi kunda qimmatli zavqlanish
qulayligi mavjud.
Irlandiyada transport, turizm va sport departamenti tarkibidagi Turizm
bo limi milliy turizm siyosatini belgilaydi va raqobatbardosh va barqaror turizm
ʻ
industriyasining o sishini qo llab-quvvatlash uchun strategik yo nalishni
ʻ ʻ ʻ
ta minlaydi. Departament tomonidan nazorat qilinadigan ikkita agentlik ushbu
ʼ
siyosatni boshqarish bilan shug'ullanadi:
Fáilte Ireland, Turizmni rivojlantirish milliy organi 2003-yildagi Milliy
Turizmni rivojlantirish organi to'g'risidagi qonunga binoan turizm sektorini qo'llab-
quvvatlash va Irlandiyani yuqori sifatli va raqobatbardosh sayyohlik yo'nalishi
sifatida qo'llab-quvvatlash maqsadida tashkil etilgan. U sayyohlik korxonalariga
o'z mahsulotlari va xizmatlarini yaxshiroq boshqarish va sotishga yordam berish va
Fáilte Ireland tajriba brendlariga (Wild Atlantic Way, Irlandiyaning Qadimgi
Sharqi, Irlandiyaning Hidden Heartlands va Dublin) muvofiq tajribani
rivojlantirishga yordam beradigan bir qator amaliy yordam choralarini taqdim
etadi. . Fáilte Ireland shuningdek, Irlandiya turizmi va Irlandiya iqtisodiyotiga
foyda keltiradigan ijobiy va amaliy strategiyalarni amalga oshirish va qo'llab-
quvvatlash uchun mahalliy va milliy darajada boshqa davlat idoralari va vakillik
organlari bilan ishlaydi. Tourism Ireland Ltd, butun orol turizm marketing
kompaniyasi, 2000-yilda Irlandiya orolini dam olish va ishbilarmonlik turizmi
25

yo'nalishi sifatida chet elda sotish uchun mas'uliyat bilan xayrli juma kelishuvidan
keyin rasmiy ravishda tashkil etilgan. Mahalliy hokimiyat organlari ham Fáilte
Ireland bilan yaqindan hamkorlik qilib, turizm sohasida faol. Ularning barchasi
sayyohlik maqsadlari va investitsiya va rag'batlantirish dasturini belgilab beruvchi
Turizm strategiyasi to'g'risidagi bayonotni e'lon qildi va mintaqada turizmni
rivojlantirishni muvofiqlashtirish uchun mas'ul xodimga ega. Ushbu rejalar
mahalliy xo'jalik va jamiyat rejalarining bir qismini tashkil qiladi, ularni etkazib
berish mahalliy hokimiyat organlari tomonidan amalga oshiriladi.

26

2.2 Irlandiyaning mashxur obyektlari.
Turizm dunyodagi eng muhim va izchil rivojlanayotgan sohalardan biri
bo'lib kelgan. Barcha «eksport industriyalari» orasida turizm xalqaro savdo
xizmatlariga sarflangan xarajatlarning 25% ni tashkil qiladi. Yigirmanchi asrning
oxirida turizm sanoati raqobatbardosh kurash maydoniga aylandi, unda faqat eng
yaxshi boshqariladigan turizm yo'nalishlari gullab-yashnadi Turizm
industriyasidagi yaxshi tadqiqotlar bir-biri bilan bog'liq bo'lgan faoliyatlar
o'rtasidagi munosabatlarni tushunish uchun ajralmas yordamdir. Irlandiyaga
xorijdagi sayyohlar tashrifi 1999-yilda 7 foizga o'sib, 5,9 million kishini tashkil
etdi, bu o'sishning sakkizinchi yili bo'lib, umumiy valyuta tushumi 3 milliard funt
sterlingni tashkil etdi. So'nggi o'n yillikda turistik tashriflar 145% ga o'sdi.
Irlandiya sayyohlik siyosatini ishlab chiquvchilar uchun asosiy ustuvor vazifa
2000-2006-yillar uchun mavjud o'sish darajasini saqlab qolishdir. Irlandiya 2019
yilda jami o'n bir million sayyohni qayd etdi va mutlaq ko'rsatkichlar bo'yicha
dunyoda 23-o'rinni egalladi. Kichkina mamlakatlar mehmonlarning mutlaq soni
bilan solishtirganda muntazam ravishda past ko'rsatkichlarga ega ekanligi
aniqlangan. Sayyohlar sonini Irlandiya aholisiga nisbatan qo'yadigan bo'lsak, natija
ancha taqqoslanadigan ko'rinishga ega: har bir aholiga 2,2 sayyoh to'g'ri keladi,
Irlandiya bu borada dunyoda 27-o'rinni egallaydi. Shimoliy Yevropada u 2-o'rinni
egalladi.
2020-yilda Irlandiya faqat turizm sohasida 4,16 milliard AQSh dollari
atrofida daromadga ega bo'ldi. Bu uning yalpi ichki mahsulotining 0,83 foizini va
Shimoliy Yevropadagi barcha xalqaro turizm tushumlarining taxminan 46 foizini
tashkil qildi. Yangi yillikda turizmning rivojlanish salohiyati Irlandiya turizm
sanoati uchun katta imkoniyatlar yaratadi. Irlandiyaning tabiiy, iqtisodiy va insoniy
resurslari kelgusi yillarda sezilarli yutuqlarga erishishga imkon beradi. Turizm
bo'yicha marketing strategiyalarini ishlab chiqishda ushbu muhim qadamlarni
qo'yish uchun tasavvur qilish, amalga oshirish uchun ishlab chiqish va nihoyat
amalga oshirish kerak.
27

Irlandiya boy merosi, yashil yerlari, nafis landshaftlari, badiiy ilhom manbai
va nihoyatda iliq va do'stona odamlari bilan mashxurdir. Noyob Irlandiya jozibasi
bilan ajralib turadigan bu ajoyib Zumrad orollari qiziqarli tajribalar va diqqatga
sazovor joylar xazinasi bo'lib, Irlandiyada tashrif buyurish uchun bir qator joylarni
keltirib chiqaradi. Tabiatdan, tarixdan tortib, dunyodagi eng yaxshi kofe,
shuningdek, pivolari bilan mashhur bo'lgan bu «Taxtlar o'yini» tug'ilgan joy barcha
turdagi sayohatchilarga juda ko'p narsalarni taklif qiladi. Irlandiyada tashrif
buyuradigan barcha bu joylar bilan unutilmas vaqt o'tkazish mumkin.
24 Irlandiyada tashrif buyurish uchun eng yaxshi joylar
Bu erda biz Irlandiyaga tashrif buyurish uchun eng yaxshi joylarni
ta'kidladik, bu aysbergning faqat uchi:
Dublin shahri – qadimgi dunyo jozibasi va zamonaviy jo'shqinlikning
qiziqarli uyg'unligi. Adabiyot shahri, Ginnesga xizmat ko'rsatadigan pablar, o'rta
asr cherkovlari va gruzin yo'laklari, Dublin, shubhasiz, Irlandiyada tashrif buyurish
uchun eng yaxshi joylardan biridir. Agar siz adabiyot ishqibozi bo'lsangiz, bu
yerga tashrif buyurishingiz kerak!
Moher qoyalari – Moherning ajoyib qoyalari Irlandiyaga tashrif buyuradigan
mashhur joylardan biri bo'lib, butun orolning eng hayratlanarli manzaralarini
namoyish etadi. Ushbu go'zal tabiat hodisasi 320 million yil oldin ulkan Delta
daryosi tomonidan o'yilgan. Tepasi yam-yashil o'tloqlar, pastki qismi esa qoyalarga
urilayotgan Galway ko'rfazi suvlarining musiqiy sadolariga namlangan. Buni
Irlandiyaning diqqatga sazovor joylari ro'yxatiga kiritishingiz kerak.
Killarney milliy bog'i eng qadimgi milliy bog' va ajoyib biosfera
rezervatidir. Bog'da qizil bug'u va boshqa noyob turlarning mamlakatdagi yagona
populyatsiyasi joylashgan. Shuningdek, u Ross qal'asi kabi ko'plab sun'iy
inshootlarga ega. Killarney milliy bog'i, albatta, Irlandiyada tashrif buyurish uchun
eng yaxshi joylar ro'yxatidan joy olishga loyiqdir. Farzandlaringiz bilan
Irlandiyaga tashrif buyurganingizda, bu joyni marshrutingizga kiritganingizga
ishonch hosil qiling!
28

Keshel qoyasi Irlandiyada ko'rish uchun eng yaxshi joylardan biridir. Gotik
ohanglarga ega bo'lgan bu ajoyib inshoot yetti asrdan ko'proq vaqt davomida
qadimgi Irlandiya qirollarining qarorgohi bo'lgan. O'rta asr me'morchiligining eng
yaxshi namunalari qatorida u Oliy Xoch, Romanesk ibodatxonasi, qal'a, dumaloq
minora va gotika sobori, ko'plab obyektlarni o'z ichiga oladi.
Dingle yarim oroli – Dramatik go'zalligi bilan tengi yo'q Dingle yarim oroli
Irlandiyada tashrif buyurish uchun eng muhim joylardan biridir. Qumli plyajlar,
tepaliklar, baland tog'lar va qoya qoyalar bilan o'ralgan Dingle yarim oroli o'zining
jozibasi va noyob Irlandiya madaniyati bilan har doim tashrif buyuruvchilarni
o'ziga jalb etadi. Bu yerda Irlandiyaning sevimli diqqatga sazovor joylaridan biri
bo'lgan Dingle Dolphin Tour-ni sinab ko'rish kerak.
Galway shahri – G'arbdagi eng katta shahar, Galway Irlandiyaga tashrif
buyurish uchun eng yaxshi joylardan biridir. Bu butun Yevropadagi eng yosh
aholidan tashkil topgan jonli universitet shahardir. Galway City o'zining noyob
jozibasi, jonli atmosferasi, tarixi va rang-barang ko'rinishga ega ko'chalari
mavjudligi uchun Irlandiyaga tashrif buyuradigan joylar ro'yxatida turadi.
Shaharda har yili iyul oyida San'at festivalida o'tkaziladi.
Downhill plyaj – Shimoliy Irlandiyada joylashgan bu yetti mil uzunlikdagi
nozik qum ko'plab tadbirlarni, shu jumladan suv sporti ishqibozlarini bu yerga
taklif qiladi, shuning uchun u Irlandiyada tashrif buyurish uchun eng yaxshi
joylardan biridir. Bu yerda Shimoliy Irlandiyadagi eng ko'p suratga olingan
binolardan biri bo'lgan mashhur Mussenden ibodatxonasi joylashgan.
Sligo – Irlandiyaga xos bo'lgan qo'pol landshaftlari bilan Sligo go'zal joy va
sarguzashtlarni sevuvchilar uchun Irlandiyaga tashrif buyurish uchun eng yaxshi
joylardan biri hisoblanadi. Sligo to'lqinlar ustida surfing bilan shug'ullanish va
go'zal piyoda yurish yo'llari orqali tepaliklarni o'rganish uchun ajoyib imkoniyatni
taqdim etadi.
Blarney qal'asi – qal'a Irlandiyada tashrif buyuradigan go'zal joylardan biri.
Qal'aga tashrif buyurish uchun asosiy omil Blarney toshi hisoblanadi. Chunki
aynan shu tosh bilan bog'liq e'tiqod hozirgacha saqlanib qolgan.
29

Kork – mahalliy aholi uchun Irlandiyaga tashrif buyurish uchun eng yaxshi
joylar ro'yxatida birinchi o'rinda turadi va buning sababi bor. Kork mamlakatdagi
eng yaxshi taomlar sahnalariga ega, uning tor ko'chalarida pablar, kafelar, barlar va
restoranlar mavjud joy hisoblanadi. Jonli san'at galereyalari va g'ayrioddiy
muzeylar Irlandiyadagi bu tinch va shamolli kosmopolit shaharni belgilaydi.
Aran orollari – Irlandiyaning eng g'arbiy qismida joylashgan Aran orollari
uchta oroldan iborat ajoyib to'plamdir. Inis Mor eng katta va 2000 yillik mashhur
Dun Aonghasa qal'asiga ega. Bu uchta Aran orollari orasida eng qiziqarli va eng
ko'p tashrif buyuriladigan joy hisoblanadi.
Kilronan, Aran orollaridagi yagona haqiqiy shaharcha, aslida bir qishloq
bo'lib, u yerda bir nechta pablar, restoranlar va mehmonxonalar joylashgan ajoyib
shahar mavjud. Orollarga tashrif buyurganingizda, naqd pul olib kelishni
unutmang, chunki bu yerda bankomatlar yo'q. Shunday qilib, endi siz Irlandiyada
qayerga borishni bilasiz, agar siz haqiqatan ham zamonaviy o'zgarishlardan
mahrum bo'lgan haqiqiy gal jozibasini his qilishni istasangiz.
Belfast – Belfast Irlandiyaning yangi shahri bo'lib, uning asosiy diqqatga
sazovor joyi Titanik kemasi qurilgan kemasozlik zavodidir. Irlandiyada ko'rish
uchun eng qiziqarli narsalardan biri bo'lgan Titanik Belfast 9 ta galereya, interaktiv
ko'rgazmalar, suv osti teatri va attraksionlari bilan Titanikning balandligiga taqlid
qiluvchi olti qavatga ega.
Kerry halqasi – Irlandiyada ko'rish uchun eng qiziqarli joylardan biri bo'lgan
Kerrining halqasi – tushayotgan yorug'lik bilan ranglarini o'zgartiradigan ajoyib
manzarasi bilan fotosuratchilarni zavqlantiradi. Atlantika okeaniga qaragan holda,
u Irlandiyadagi eng ajoyib plyajlarga ega.
Burren milliy bog'i – Irlandiyaning eng kichik milliy bog'i Irlandiyaga
tashrif buyurish uchun eng yaxshi joylardan biridir. Ichkarida topilgan hudud karst
landshafti bilan mashhur. Park qadimiy tarix bilan to'lib-toshgan va arxeologlar bu
yerdan bir nechta megalitik qabrlar va boshqa ko'plab o'rta asr inshootlarini
topdilar. Ushbu parkda sayr qilish oyda yurish bilan taqqoslanadi va bu joy,
30

albatta, sizning Irlandiyaga sayohat marshrutingizga kiritilishi kerak. Bu yerga
tashrif buyurish uchun eng yaxshi vaqt may oyidir.
Glendalough – Irlandiyaning eng qiziqarli joylaridan biri bo'lgan
Glendalough Irlandiyadagi eng muhim monastir joylariga ega. Bu keng qamrovli
o'rta asr xarobalari uning boy tarixi va tengsiz go'zalligi haqida hikoya qilish uchun
eng ajoyib obyektdir. Ikki qorong'u va sirli ko'llar Irlandiyaning bu joydagi
sayyohlik joylarining eng jozibali joyidir.
Irlandiya turistik diqqatga sazovor joylar xaritasi – Bu boy oilaga tegishli uy,
lekin uni Irlandiyaning eng go'zal joylaridan biriga aylantiradigan narsa shundaki,
u shunday manzaralar va qalbni tinchlantiradigan fonni taqdim etadi. Ulug'vor
o'tmish aurasi bilan bog'da sayr qiling va hech qachon bo'lmagan sokin
manzaralardan zavqlaning. Bu butunlay boshqacha tajriba! Sayohat qilish uchun
eng zo'r payt sentabr va oktabr oylaridir.
Donegal – Bu Irlandiya mamlakatidagi okrug bo'lib, u asosan irland tilida
so'zlashadigan va Irlandiyaning shimoli-g'arbiy mintaqasida Atlantika okeani bilan
chegaradosh bo'lgan odamlar yashaydigan joy. Bu joy toshli qirg'oqlar va Errigal
tog'i kabi ajoyib tog'lar bilan o'ralgan qal'alar bilan mashhur. Okrugda Glenvea
milliy bog'i ham bor. Bir vaqtlar u ko'llar, botqoqliklar va o'rmonlardan iborat
xususiy mulk bo'lgan.
Old Jameson Distillery – bu joy poytaxt Dublin shahrida joylashgan. Bu eng
yaxshi Irlandiya viskilarini tatib ko'rish imkoniyatiga ega bo'lgan viski sevuvchilar
uchun mashhur sayyohlik markazidir. Ushbu distillash zavodi butun dunyo bo'ylab
mashhurligi tufayli har doim e'tibor markazida turadi. Shuningdek, bu joyda
ko'plab tadbirlar tashkil etiladi. Bu sayyohlar mahalliy aholi bilan muloqot qilish
imkoniyatini paydo qiladi. Bu yerga kelib turli xil viskilardan bahramand bo'ling
va poytaxtdagi sayohatingizdan unumli foydalaning.
Antrim – Bu Irlandiya mamlakatining shimoliy mintaqasida joylashgan
shaharcha. Bu, shuningdek, Shimoliy Irlandiyaning shimoli-sharqiy mintaqasida
joylashgan Antrim okrugining bir qismi bo'lgan cherkovdir. Shahar Lou Neag
shimoli-sharqiy mintaqasidan atigi yarim mil uzoqlikda joylashgan Six Mile Water
31

sohilida qurilgan. Irlandiyada oilaviy tashrif buyuradigan joylarni qidirayotganda,
ushbu okrug shahriga tashrif buyurishni o'ylab ko'ring! Bu yerga yilning istalgan
vaqtida kelish mumkin 5
.
Clare – bu mamlakatning g'arbiy mintaqasida joylashgan Irlandiya
grafliklaridan biri. Clare Burren bilan mashhur – tosh davriga oid yodgorliklar,
shuningdek, qadimgi cherkovlar mavjud bo'lgan qo'pol cho'l hududi. Kler grafligi
Ennis hisoblanadi, u ham bu yerdagi eng katta aholi punkti hisoblanadi. Okrug
tarixiy va madaniy jihatdan boy va Irlandiyada tashrif buyurish uchun eng yaxshi
tarixiy joylardan biri hisoblanadi.
Ballintoy bandargohidagi Temir orollari – «Taxtlar o'yini» yaratuvchilari
Irlandiyani yaxshi ko'radilar va Ballintoy Temir orollarining vatani hisoblanadi.
Ballintoy bandargohi Irlandiyaga tashrif buyurish uchun eng yaxshi shaharlardan
biri bo'lib, tinch va osoyishta muhitga ega. Bu bir nechta qayiqlar uchun joy
bo'lgan kichik port. Bu joy osoyishta manzarani ta'minlaydi, u yerda sokin
landshaftlar o'rtasida qayiqlarning ohista tebranayotganiga guvoh bo'lish mumkin.
Bu yerda suv juda tiniq va qayiq atrofida suzayotgan baliqlarga bemalol qarash
mumkin. Shuningdek, yaqin atrofdagi tosh kottejga kirishingiz mumkin, u yerda
mazali mahalliy taomlar taqdim etiladi.
Derri – Derri Irlandiyada tashrif buyuradigan eng noyob joylardan biri,
chunki u Irlandiyadagi yagona devor bilan o'ralgan shahardir. Bu yerda tosh
qal'alarni o'rganish, XVII asrning jozibali hikoyalarini tinglash, piyoda sayohat
qilish mumkin. Ushbu tur Tinchlik ko'prigidan o'tganingizdan so'ng Ebrington
maydonida yakunlanadi.
Konnemara – Irlandiya xaritasidagi yana bir ajoyib joy – jonli Konnemara.
Bu hayratlanarli joy botqoqlardan ko'llar va tog ' manzaralarigacha ko'plab
kutilmagan hodisalarni o'z ichiga oladi, bu esa tashrif buyuruvchilarni unga oshiq
qiladi. Konnemaraning sokin qishloqlari tabiatning go'zalligi va xilma-xilligiga
qoyil qoladigan rang-barang manzaralarga ega.
5
Kamilova F.K. – «Xalqaro turizm bozori»// T.: TDIU-2001
32

Giant's Causeway & Causeway Coast – Bu ajoyib joy Shimoliy
Irlandiyadagi bazalt qoyalari etagida joylashgan. Giant Causeway 40 000 dan ortiq
yirik qora bazalt ustunlaridan iborat bo'lib, ular dengizdan chiqib ketadi. Bu joy
Irlandiyada dam olish paytida o'tkazib yubormaslik kerak bo'lgan noyob tajribadir!
Folkner sayyohlik sanoati raqobatdosh ustunlikka erishish uchun strategik
rejalarni shakllantirish, amalga oshirish va baholash uchun yangi va ko'proq
innovatsion usullarni qo'llashni taklif qiladi. Raqobat ustunligi turistlar
raqobatchilarnikidan ko'ra ko'proq qadrlaydigan mahsulot yoki xizmatning
atributiga yoki atributlarining kombinatsiyasiga asoslanadi. Evans va boshqalar
marshrutlar boshqa yo'nalishlarga nisbatan o'zlarining aniq afzalliklarini
aniqlashlari va strategiyalarini shu afzalliklar atrofida qurishlari kerakligini
maslahat beradilar. Sayyohlik mahsuloti uchun raqobatdosh ustunlikni yaratish va
qo'llab-quvvatlash doimiy vazifadir, ayniqsa atrof-muhit va raqobatchilar
rivojlanishi, yangi bozorlar paydo bo'lishi va rivojlanishi uchun. Mintzberg
strategiyani ishlab chiqish va amalga oshirish uzluksiz jarayon bo'lishi kerakligini
tasdiqlaydi. Jarayon maqsadni tahlil qilish, bozorni o'rganish va ushbu bozorlarni
qondiradigan mahsulotlarni tanlash bilan boshlanadi. Narxning bozorga to'g'ri
kelishini ta'minlash, pul qiymatini taklif qilish va u bozor haqidagi tasavvurlarni
jalb qilish uchun joylashishini ta'minlash juda muhimdir.
Tadqiqotlar shuni ko'rsatdiki, strategik marketing jarayonining muhim
bosqichi bozorning rivojlanishiga taalluqli kuchli, zaif tomonlar, imkoniyatlar va
tahdidlarni aniqlash uchun maqsadli tahlilni o'tkazishdir. Ushbu tahlilning ko'p
qismi maqsadli bozorga taklif qilinadigan mahsulotni ichki baholashga va
maqsadli bozor iste'molchilarining fikrlariga asoslanadi. Belgilangan manzilni
tahlil qilish kuchli tomonlarini aniqlashi mumkin, bu yo'nalishlar uchun
raqobatbardosh strategiyani ishlab chiqishda muhim ahamiyatga ega.
Ushbu sohada olib borilgan oldingi tadqiqotlar, maqsadni tanlashda shaxs
uchun muhim deb hisoblangan atributlarni ko'rib chiqdi, ya'ni Irlandiyaga
germaniyalik sayyoh. Barcha natijalar “Juda muhim” va “Qoniqarli” dan “Hech
qanday muhim emas” yoki “qoniqarsiz” gacha ko‘rib chiqildi. Bu nemis
33

sayyohining fikricha, Irlandiya turizmining kuchli va zaif tomonlariga olib keldi.
Germaniya bozorining Irlandiyaga mo'ljallangan manzil tahlili quyidagicha:
Kuchli tomonlar:
Oson va tinch haymavjudligi;
Qiziqarli tarix va madaniyat;
Ommaviy turizmning yo'qligi;
Ochiq havoda sport turlarining yaxshi mavjudligi;
Qiziqarlik va noodatiylik;
Manzarali tabiiy muhit;
Butun dunyo bo‘ylab 70 m balandlikdagi ajdodlar maskani;
Ingliz tilida so‘zlashuvchi mamlakatliligi;
Manzara, landshaft va qishloq turizmining mavjudligi;
Mehmondo‘st irland xalqi;
Merosga boy “yashil” muhit;
Va tinch hayot sur'ati.
Zaif tomonlar:
Yomon ob-ob-havo
Beqaror siyosiy muhit;
Savdo ob'ektlarining yo'qligi;
Transport vositalaridan foydalanish imkoniyati past;
Pul qiymatining pastligi;
Va ilgari shahar sifatida ko'rilmaganligi.
Imkoniyatlar:
Takroriy tashrif buyuruvchilar bozori va do'stlar bozoriga tashrif buyurish
imkoniyati;
Irlandiya ingliz tilida so'zlashuvchi davlat bo'lgani uchun til o'rganish;
Germaniyada internet va boshqa yuqori texnologiyali marketing reklamalaridan
foydalanish;
Kirish tariflarida raqobatning kuchayishi narxning pasayishiga va sifatning
yaxshilanishiga olib keladi;
34

Germaniya dunyodagi ikkinchi yirik sayohat bozori bo‘lib, Irlandiya bu
bozorning kichik qismini ta’minlab beradi, bu esa yaxshilash uchun joyni bildiradi.
Tahdidlar
Irlandiyaliklar orasida turizmda ishlashga bo'lgan qiziqishning kuchayishi va
chet ellik xodimlarning oldingi saflarda ishlashi do'stona irland xalqining kuchini
zaiflashtiradi;
Marketing reklamalarining kengroq kirib borishi orqali raqobatning
kuchayishi;
Havoga kirish va yo'nalishlarni birlashtirish.
Irlandiyada ko'rish va tashrif buyurishga arziydigan juda ko'p ajoyib joylar
borki, ularning ko'pini e'tiborsiz qoldirish va ba'zi sehrli tajribalarni o'tkazib
yuborish oson bo'lishi mumkin 6
.

6
Kamilova F.K. – «Xalqaro turizm bozori»// T.: TDIU-2001
35

2.3 Irlandiyada turizm dinamikasi.
Irlandiya oroli Yevropaning sayohat va sayyohlik landshaftidagi eng muhim
yo'nalishlardan biriga aylanmoqda. Irlandiyada sehrli manzaralar va chinakam
cheksiz narsalar bilan, bu haqiqatan ham boshqa dunyo jozibasi xazinasi.
Irlandiya Respublikasi, shuningdek, Buyuk Britaniya tarkibiga kiruvchi
Shimoliy Irlandiyadan tashkil topgan. Bu orol ko'plab taniqli yozuvchilar,
jumladan Oskar Uayldning vatani hisoblanadi. Shuningdek, u hashamatli landshaft
va ajoyib o'rta asr qal'alari bilan mashhur.
Shunday qilib, har yili millionlab odamlar Irlandiyaga tashrif buyurishi
ajablanarli emas. Aslida, orol 2019-yilda rekord darajadagi 11,3 nafar chet ellik
sayyohni qabul qildi.
Turizm sektori Irlandiya iqtisodiyoti va turmush tarzining tobora ajralmas
qismiga aylanib bormoqda. Irlandiyada band bo'lganlarning 5,6 foizi sayyohlik
sohasida ishlaydi.Irlandiya turizmining asosiy topilmalari
Irlandiya 2019-yilda xorijdan 11,3 million mehmonni qabul qildi, bu hozirgi
kunga qadar eng yuqori ko‘rsatkichdir. Bu 2018-yilga nisbatan 100 000 sayyohga
ko‘p demakdir Irlandiya orolidagi jami turizm 2019-yilda 7,8 milliard funt sterling
daromad keltirdi. Xalqaro turizm ushbu mablag'dan 5,1 milliard funt sterlingga
yaqin hissa qo'shgan, Irlandiya Respublikasi va Shimoliy orol aholisi esa 2,7
milliard funt sterling sarflagan. Irlandiyadagi barcha xalqaro sayyohlarning qariyb
70 foizi Buyuk Britaniya, AQSh, Germaniya yoki Fransiyadan kelgan. Irlandiyaga
tashrif buyuruvchilarning 50% dam olish uchun keladi, har 3 kishidan 1 nafari
do'stlari yoki qarindoshlarini ziyorat qilish uchun keladi. 14% ish safari uchun
keladi. O'rtacha xorijlik sayyoh bir sayohatga 451 funt sterling sarflaydi va 7,3
kechada qoladi Irlandiyadagi eng mashhur sayyohlik yo'nalishi – Dublin, undan
keyin janubi-g'arbiy va Shimoliy Irlandiya. Irlandiyadagi turizm sektori 2018-yilda
127,100 dan ortiq ish o'rinlarini yaratdi va bu raqam 2028-yilga kelib keskin o'sishi
kutilmoqda. Irlandiya xorijdagi marketingga sarflangan har 1 million yevrodan 41
million yevro iqtisodiy daromad oladi.
Irlandiyada xorij turizmi statistikasi.
36

1. Irlandiya 2019-yilda 11,3 million xorijlik mehmonni qabul qildi, bu
hozirgi kundagi eng yuqori raqam. 2019-yil Irlandiya Respublikasi turizmi uchun
ulkan yil bo‘ldi, chunki mamlakat rekord darajadagi jami 11,3 million xalqaro
sayyohni qabul qildi, bu 2018-yilga nisbatan 100 mingga ko‘pdir.
2. 2019-yilda Irlandiyada xalqaro turizm 5,1 milliard funt sterlingga
yaqin daromad keltirdi. Irlandiya oroli 2019 yilda sayyohlik xarajatlaridan 5,9
yevro yoki 5,1 milliard funt sterling ishlab oldi.
3. Irlandiyaga tashrif buyuruvchilarning 50% dam olish uchun keladi.
Irlandiyaga xorijlik tashrif buyuruvchilarning yarmi dam oluvchilar, 32 foizi
do'stlar yoki oilaviy sayohatlar, 14 foizi ish safari, 4 foizi esa boshqa maqsadlar
uchun tashrif buyurganlar.
4. O'rtacha xorijlik sayyoh har safar uchun 451 funt sterling sarflaydi va
7,3 kechada qoladi. 2019-yilda chet ellik sayyohning o‘rtacha sarflagan mablag‘i
451 funt sterlingni, o‘rtacha qolish muddati esa 7,3 kechani tashkil etdi.
5. Irlandiyadagi barcha xalqaro sayyohlarning qariyb 70% Buyuk Britaniya,
AQSh, Germaniya yoki Fransiyadan kelganlar. Irlandiya eng ko'p sayyohlarni
Buyuk Britaniyadan (42%) qabul qiladi, undan keyin AQSh (15%), Germaniya
(7%) va Frantsiya (5%).
6. Barcha xalqaro sayyohlarning 29% Irlandiyaga tashrif buyurganlarida
do stlari yoki qarindoshlari bilan qolishadi.ʻ
7. Shimoliy Amerika turistlari boshqa joylardan kelgan sayyohlarga
qaraganda kengroq sayohat qilishadi. Umuman olganda, chet ellik sayyohlarning
1,9 mintaqasiga nisbatan ular odatda o'z sayohatlarida o'rtacha 2,5 mintaqani o'z
ichiga oladi.
8. Irlandiyaga xorijda dam oluvchilarning yarmidan ko‘pi kamida 35 yoshda.
Materik Yevropadan kelgan sayyohlar odatda yoshroq (47% 35 yoshdan
kichik), boshqa hududlardan kelgan sayyohlar odatda yoshi kattaroq, 62% 35
yoshdan oshgan.
9. 2019-yilda dam oluvchilarning 67 foizi Irlandiya oroliga birinchi marta
kelishdi. Bu 2009 yildagi atigi 59% dan katta o'sish edi.
37

10. Irlandiyadagi eng mashhur sayyohlik manzili Dublin (chet eldan
kelganlarning 59%), undan keyin janubi-g arbiy (21%) va Shimoliy Irlandiyaʻ
(20%). Umuman olganda, chet ellik sayyohlarning 1,9 mintaqasiga nisbatan ular
odatda o'z sayohatlarida o'rtacha 2,5 mintaqani o'z ichiga oladi.
11. Kavan, Donegal, Leitrim, Monagan va Sligoni o'z ichiga olgan chegara
chet ellik mehmonlar uchun eng kam mashhur hudud bo'lgan. 2019-yilda u
768 000 mehmonni qabul qildi. Umuman olganda, chet ellik sayyohlarning 1,9
mintaqasiga nisbatan ular odatda o'z sayohatlarida o'rtacha 2,5 mintaqani o'z ichiga
oladi.
12. Buyuk Britaniya Irlandiyaning sayohat va turizm uchun eng yaxshi
bozor manbai bo'lib qolmoqda. Britaniya Irlandiya uchun sayyohlar va tunlar
bo'yicha eng muhim bozor hisoblanadi.
13. Irlandiyaga barcha xorij sayohatlarining 42 foizi Buyuk Britaniyadan
keladi.
14. 2019-yilda Buyuk Britaniyadan 4,8 million sayyoh Irlandiyaga tashrif
buyurdi. Buyuk Britaniya har yili taxminan 93 million sayohatni amalga
oshiradigan dunyodagi 4-chi yirik bozor bo'lib, uning 5% Irlandiya oroliga to'g'ri
keladi.
15. Ularning 83 foizi Angliyadan, 14 foizi Shotlandiyadan, 4 foizi Uelsdan.
Shotlandiya 2019 yilda Irlandiyaga sayohat qilgan barcha britaniyalik
sayyohlarning 14 foizini tashkil qiladi.
16. Britaniyalik sayyohlarning ko'pchiligi Irlandiyada 1 dan 3 kechagacha,
atigi 10% 9 kechadan ko'proq qolishadi.Buyuk Britaniyadan kelgan
sayyohlarning ko'pchiligi (58%) uchun Irlandiyaga sayohatning ideal davomiyligi
1 dan 3 kechagacha. Britaniyalik sayyohlarning atigi 10 foizi 9 kecha yoki undan
ko'proq vaqt davomida qoladi.
17. Buyuk Britaniyadan kelgan sayyohlar 1,3 milliard funt sterlinggacha
daromad olishadi, bu Irlandiyaning umumiy turistik daromadining to'rtdan bir
qismini tashkil etadi. 2019-yilda Irlandiya faqat britaniyalik sayyohlardan 1,4
38

yevro yoki 1,3 milliard funt sterling daromad oldi, bu orolning turizmdan tushgan
daromadining 25 foizini tashkil qiladi.
18. Irlandiya Buyuk Britaniyadan kelgan sayyohlar orasida eng mashhur 6-
chi manzil.
19. Oziq-ovqat va ichimlik Buyuk Britaniyaga tashrif buyuruvchilar
tomonidan Irlandiyada dam olish xarajatlarining eng katta qismini ifodalaydi.
Britaniyalik sayyohlarning dam olish xarajatlarining 38 foizi oziq-ovqat va
ichimliklarga ketadi. Keyin turar joy, xarid qilish, keyin transport.
20. AQSH Irlandiyadagi barcha xorij bozorlarida daromad bo yicha engʻ
ko p hissa qo shadi va turistlar bo yicha 2-o rinda turadi. Amerika Qo'shma
ʻ ʻ ʻ ʻ
Shtatlari Irlandiya uchun chet eldagi eng katta daromad manbai va Buyuk
Britaniyadan keyin 2-o'rinda turadi.
21. 2019-yilda Amerika Qo‘shma Shtatlaridan Irlandiyaga 1,7 million
sayyoh kelgan. Bu raqam 2014 yildan beri 61 foizga o'sdi. Qo'shma Shtatlar
dunyodagi eng katta tashqi bozorga ega. 2019 yilda AQShdan chiqishlarning 43
foizi Yevropaga to‘g‘ri kelgan va ularning 9 foizi Irlandiyaga tashrifni o‘z ichiga
olgan.
22. Amerikalik sayyohlar 2019 yilda Irlandiyada 1,4 milliard funt sterling
sarflashdi. Bu miqdor 2014 yildan beri 71 foizga oshgan.
23. Amerikalik sayyohning Irlandiyadagi o'rtacha xarajatlari har bir tashrif
uchun 797 funt sterlingni tashkil qiladi. Buning 36% odatda oziq-ovqat va
ichimliklarga sarflanadi. Amerikalik dam oluvchilarning Irlandiya oroliga o'rtacha
sayohati uchun ular 797 funt sterling sarflashadi. Xarajatlarning eng katta qismi
oziq-ovqat va ichimliklar, undan keyin turar joy, xarid qilish va transport.
24. Amerikalik sayyohlarning Irlandiyada o rtacha qolish muddati 8 kecha.
ʻ
Amerikalik sayyohlarning 29 foizi Irlandiyada 6-8 kecha qoladi.
25. 2019 yilning yozida Irlandiya aeroportlari AQShdan haftasiga 217 ta
parvozni kutib oldi. Bu AQShdan Irlandiyaga haftasiga deyarli 55 000 to'g'ridan-
to'g'ri havo o'rindiqlari.
39

26. 2019-yilda Irlandiyaga kelgan barcha dam oluvchilarning 22 foizini
AQShda dam oluvchilar tashkil qiladi.
27. Irlandiya oroli AQSh dam olish maskanining sayohat chelaklari
ro'yxatidagi eng mashhur 8-o'rin.
28. 2019-yilda Irlandiyada 11,6 million ichki sayohatlar bo‘lgan, bu 2015-
yilga nisbatan 27 foizga keskin o‘sgan. 2019-yilda mahalliy sayyohlar tomonidan
Irlandiyaga 11,6 million sayohat qilingan, bu 2015-yilga nisbatan katta o‘sishdir.
29. Ushbu ichki sayohatlarning 2 tasidan 1 tasi bayram sayohati edi. 2019-
yilda Irlandiyaga qilingan umumiy ichki sayohatlarning yarmi dam olish
maqsadida bo'lgan.
30. Irlandiyada bir kechada dam oluvchilarning 36 foizi mehmonxonalarda,
16 foizi esa dam olish uylarida qolishgan.
Mehmonxonalar Irlandiyada mahalliy sayyohlar orasida eng mashhur turar
joy tanlovidir. Ayni paytda ularning 16 foizi dam olish uylarida qolmoqda.
Irlandiya turizmi uchun Airbnb statistikasi hali tasdiqlanmagan.
31. Mahalliy dam oluvchilar uchun Irlandiyaga tashrif buyurishning eng
mashhur vaqti iyul va sentyabr oylari.
32. Irlandiyaga tashrif buyuruvchilarning 50 foizi dam olish maqsadida
kelgan bo‘lsa, har 3 kishidan 1 nafari do‘stlari yoki qarindoshlarini ziyorat qilish
uchun keladi. 14% Biznes tashriflar uchun. Irlandiyaga tashrif buyuruvchilarning
14 foizi biznes maqsadlarida keladi.
33. Irlandiyada qilinadigan eng mashhur tadbirlardan biri bu piyoda sayr
qilish yoki krosda yurish bo‘lib, 2019-yilda 2,392,000 ga yaqin xorijlik tashrif
buyuruvchilarni jalb qilgan.
Tabiatga yo'naltirilgan tadbirlar Irlandiyaga mahalliy va xorijlik tashrif
buyuruvchilar orasida eng mashhur bo'lib qolmoqda, piyoda sayr qilish yoki chet
ellik sayyohlar uchun sevimli mashg'ulotdir.
34. 2019-yilda 361 000 nafar xorijlik sayyohlar Irlandiyada bo‘lganlarida
velosport bilan shug‘ullanishgan.
40

35. Internet Irlandiyaga sayohat qilishni rejalashtirayotgan turistlar uchun
eng katta ma'lumot manbai. Tashrif buyurgan xorijliklarning aksariyati
sayohatlarini rejalashtirish uchun internetdan foydalanadilar. Boshqa tomondan,
ularning to'rtdan biri ham qo'llanma kitoblariga tayanadi, atigi 14 foizi esa sayohat
agentliklari yordamida rejalashtirishadi.
36. 2019-yilda Irlandiyaga xorijda dam oluvchilarning 39 foizi er-xotin
bo‘lib kelgan, har 5 tadan 1 nafari yolg‘iz kelgan.
37. Irlandiyadagi turizm sektori 2018-yilda 127,100 dan ortiq ish o‘rinlarini
yaratdi. Bu Irlandiyada jami bandlikning taxminan 5,6 foizini tashkil qiladi.
2018 yilda Irlandiya turizm sohasida 127,100 kishi ish bilan ta'minlangan,
bu Irlandiyadagi barcha bandlikning 5,6 foizini tashkil qiladi.
38. Statista tadqiqot departamenti prognozlariga ko'ra, bu raqam 2028 yilga
borib 180 400 tagacha ko'tariladi.
39. Turistlarning har 1 million yevrolik xarajatlari Irlandiyada turizm
sektorida 27 ta ish joyini qo‘llab-quvvatlashi mumkin.
Failte Ireland hisob-kitoblariga ko'ra, Irlandiyada sayyohlar tomonidan
sarflangan har 1 million yevro mamlakatning sayyohlik sanoatida 27 ta ish o'rnini
qo'llab-quvvatlashi mumkin.
40. 2012 yildan 2018 yilgacha sayohat va turizm Irlandiya yalpi ichki
mahsulotiga qo'shgan hissasini umuman oshirdi.
41. 2018-yilda turizm sanoati Irlandiya yalpi ichki mahsulotiga 17,9 milliard
yevro hissa qo‘shdi, bu mamlakat umumiy yalpi ichki mahsulotining taxminan 5,4
foizini tashkil qiladi.
42. 2028-yilga borib, bu miqdor 26 milliard yevrogacha oshishi kutilmoqda.
Statista prognozlariga ko'ra, Irlandiya turizm sektori mamlakat iqtisodiyoti uchun
YaIMda 26 milliard evrogacha hissa qo'shadi.
43. 2019 yilda Irlandiya orolidagi umumiy turizm 7,8 milliard funt sterlingni
tashkil qildi.
44. Chet ellik mehmonlar Irlandiya oroli uchun 5,1 milliard funt sterlingga
hissa qo'shgan eng muhim sayyohlar manbai bo'lib qolmoqda.
41

AQShdan tashrif buyuruvchilar Irlandiya orolining turistik daromadlari
nuqtai nazaridan eng muhim manba hisoblanadi.
45. Shu bilan birga, Irlandiya Respublikasi aholisi 2 milliard funt sterling
sarflagan va Shimoliy Irlandiyadan kelganlar esa 666 million funt sterling hissa
qo'shgan. Irlandiya Respublikasi va Shimoliy Irlandiyadan kelgan mahalliy
sayyohlar ham turizmdan katta miqdorda daromad olishadi.
46. Irlandiyada turizmga sarflangan har bir yevro 23 mlrd soliq hosil qiladi.
47. Irlandiyadagi eng yaxshi 10 ta bepul (va eng yaxshi pullik 10 tadan 4
tasi) diqqatga sazovor joylaridan 4 tasi Dublinda topilgan.
Dublinda Irlandiyadagi eng mashhur 10 ta bepul va pullik attraksionlardan 4
tasi joylashgan. Bunga Ginnes ombori, Dublin hayvonot bog'i, Kells kitobi va
pullik attraksion uchun Avliyo Patrik sobori kiradi. Shuningdek, bepul
attraksionlar uchun Irlandiya milliy galereyasi, Milliy botanika bog'lari, Irlandiya
arxeologiyasi milliy muzeyi va Irlandiya zamonaviy san'at muzeyi mavjud.
48. Dublindagi Ginnes ombori 2019-yilda 1,7 million tashrif buyurgan
Irlandiyadagi eng ko‘p haq to‘lanadigan sayyohlar diqqatga sazovor joyidir.
49. Bepul attraksionlar aslida Irlandiyada kamroq mashhur, eng ko p tashrifʻ
buyuriladigan bepul attraksion, Kildaredagi Castletown House Parklands, 2019-
yilda 966 ming kishi tashrif buyurgan.
50. 2020-yil mart oyida Irlandiyaga xorijdan kelganlar (havo va dengiz)
o tgan yilga nisbatan 56,7% ga kamaydi.
ʻ
2020-yil mart oyida Covid-19 Irlandiya va Buyuk Britaniyaga to g ridan-
ʻ ʻ
to g ri ta sir qila boshlaganida, Irlandiyaga xalqaro kelishlar 2019-yil martidan
ʻ ʻ ʼ
56,7 foizga kamaydi.
51. 2020-yil aprel oyida pandemiya xalqaro sayohatlarning to‘satdan
qulashiga sabab bo‘lganda, ularning soni 99,1 foizga kamaydi.
2020-yil aprel oyida Irlandiyaga bor-yo‘g‘i 16,100 nafar kelgan, 2019-yil
apreldagi 1,7 millionga nisbatan. Bu 99,1 foizga sezilarli pasayishdir.
52. Bir yildan so‘ng 2021-yil aprel oyida Irlandiyaga xorijdan kelganlar soni
331,2 foizga oshdi.
42

Irlandiyadagi xorijga sayohatlarning eng so'nggi statistikasi shuni
ko'rsatadiki, havo va dengiz sayohatlari yil davomidagi sayohat taqiqlari va
cheklovlardan asta-sekin tiklanmoqda. U hali ham pandemiyadan oldingi darajaga
qaytmagan, ammo 2020 yildan boshlab yaxshilanishdir.
53. 2021-yil iyun oyida xorijga kelganlar soni 57 100 nafarni tashkil etdi, bu
o tgan yilga nisbatan 180% ga ko p.ʻ ʻ
Bu raqam doimiy ravishda oshib borayotgan bo'lsa-da, u hali ham 2019 yil
iyun oyida pandemiyadan oldingi 1,9 milliondan ancha past.
54. Yaqinda o tkazilgan tadqiqot shuni ko rsatadiki, global dam
ʻ ʻ
oluvchilarning 42 foizi keyingi Yevropa bayramini 2022-yilda bo lishini kutishadi.
ʻ
55. Kelajakdagi rejalar uchun Evropada sayohat qilish joyini tanlashda
ko'pchilik dam oluvchilar uchun eng kerakli elementlar go'zal manzara, tarix va
madaniyatni o'z ichiga oladi. Butun dunyo bo'ylab dam oluvchilar tan olishadiki,
o'zlarining Coviddan keyingi rejalari uchun Evropa sayohati yo'nalishini tanlashda
eng muhim elementlar go'zal manzara va boy tarix va madaniyatdir. Irlandiya oroli
bu ikkalasiga to'la.
Irlandiyadagi turizm sektori orolning umumiy yalpi ichki mahsulotining 5,4
foizini tashkil qiladi va bundan buyon bu miqdor oshishi kutilmoqda.
2019-yilda rekord darajadagi 11,3 million xorijlik sayyohga erishganidan
so‘ng, Irlandiyaga dam olish maqsadida tashrif buyurishga bo‘lgan qiziqish,
ayniqsa, pandemiya to‘liq o‘tib ketganidan keyingina oshadi, deb ishonishga asos
bor.
Covid-19 dan muvaffaqiyatsizlikka uchraganiga va o'tgan yili kelganlar soni
keskin kamayib ketganiga qaramay, Irlandiyaning tabiiy va madaniy jozibasi
taassurot qoldirishda davom etadi!
Biz ushbu post bilan imkon qadar keng qamrovli bo'lishga harakat qildik.
Umid qilamanki, bu sizga Irlandiyadagi turizm haqida ko'proq tushunishga yordam
beradi.
So'nggi yillarda kuchli o'sish bilan turizm Irlandiyada muhim iqtisodiy
sektor sifatida o'z mavqeini mustahkamladi va mamlakatning barcha qismlariga ish
43

o'rinlari va daromad keltirdi. 2018-yilda xorijlik sayyohlardan tushgan daromad
birinchi marta 5 milliard yevrodan oshdi va turizmdan iqtisodiyotga sarflangan
umumiy qiymati 9,4 milliard yevroni tashkil etdi, bu YaIMning qariyb 3 foizini
tashkil etdi. Turizm tarmoqlarida bevosita 225 500 kishi ishlaydi, bu umumiy
bandlikning 10,3% ni tashkil qiladi. Sayohat eksporti 2018-yilda jami xizmatlar
eksportining 2,9 foizini tashkil etdi.
2016-2018-yillar davomida Shimoliy Amerikaga tashrif buyuruvchilarning
xarajatlari asosiy omil bo'lib, xorijdagi daromadlar 30 foizga o'sib, 1,3 million
yevrodan 1,7 million yevrogacha o'sdi. Irlandiya 2018-yilda 9,3 million xalqaro
sayyohni qabul qildi, bu 2017-yilga nisbatan 6,3 foizga ko‘p. Materik Yevropa va
uzoq masofali bozorlar ham yaxshi natijalarga erishdi va Buyuk Britaniyadan
tushgan daromadlar pasaygan bo‘lsa-da, u muhim hajmli bozor bo‘lib qolmoqda.
2018-yilda xorijga tashrif buyuruvchilarning sayohat maqsadini o‘rganish shuni
ko‘rsatadiki, 49,3 foizi dam oluvchilar, 13,5 foizi xizmat safari, 25 foizi do‘stlari
va qarindoshlarini ziyorat qilganlar.
2018-yilda ichki turizm xarajatlari ham 2016-yilga nisbatan 11,6 foizga
oshib, 2,0 milliard yevroni tashkil etdi. Mahalliy sayyohlar 2017-yildagi 9,6
milliondan 2018-yilda 13,4 foizga oshib, jami 10,9 million kishini tashkil etdi.
2018-yilda jami 28,4 million tunash qayd etildi, bu o‘tgan yili qayd etilgan 25,5
million kecha-kunduzdan 11,2 foizga oshganini aks ettiradi.
Transport, turizm va sport departamenti tarkibidagi Turizm bo limi milliyʻ
turizm siyosatini belgilaydi va raqobatbardosh va barqaror turizm industriyasining
o sishini qo llab-quvvatlash uchun strategik yo nalishni ta minlaydi. Departament
ʻ ʻ ʻ ʼ
tomonidan nazorat qilinadigan ikkita agentlik ushbu siyosatni boshqarish bilan
shug'ullanadi:
Fáilte Ireland, Turizmni rivojlantirish milliy organi 2003-yildagi Milliy
Turizmni rivojlantirish organi to'g'risidagi qonunga binoan turizm sektorini qo'llab-
quvvatlash va Irlandiyani yuqori sifatli va raqobatbardosh sayyohlik yo'nalishi
sifatida qo'llab-quvvatlash maqsadida tashkil etilgan. U sayyohlik korxonalariga
o'z mahsulotlari va xizmatlarini yaxshiroq boshqarish va sotishga yordam berish va
44

Fáilte Ireland tajriba brendlariga (Wild Atlantic Way, Irlandiyaning Qadimgi
Sharqi, Irlandiyaning Hidden Heartlands va Dublin: hayratlanarli tabiati) muvofiq
tajribani rivojlantirishga yordam beradigan bir qator amaliy yordam choralarini
taqdim etadi. . Fáilte Ireland shuningdek, Irlandiya turizmi va Irlandiya
iqtisodiyotiga foyda keltiradigan ijobiy va amaliy strategiyalarni amalga oshirish
va qo'llab-quvvatlash uchun mahalliy va milliy darajada boshqa davlat idoralari va
vakillik organlari bilan ishlaydi.
Tourism Ireland Ltd, butun orol turizm marketing kompaniyasi, 2000-yilda
Irlandiya orolini dam olish va ishbilarmonlik turizmi yo'nalishi sifatida chet elda
sotish uchun mas'uliyat bilan xayrli juma kelishuvidan keyin rasmiy ravishda
tashkil etilgan.
Mahalliy hokimiyat organlari ham Fáilte Ireland bilan yaqindan hamkorlik
qilib, turizm sohasida faol. Ularning barchasi sayyohlik maqsadlari va investitsiya
va rag'batlantirish dasturini belgilab beruvchi Turizm strategiyasi to'g'risidagi
bayonotni e'lon qildi va mintaqada turizmni rivojlantirishni muvofiqlashtirish
uchun mas'ul xodimga ega. Ushbu rejalar mahalliy xo'jalik va jamiyat rejalarining
bir qismini tashkil qiladi, ularni yetkazib berish mahalliy hokimiyat organlari
tomonidan amalga oshiriladi.
Turizmga ajratilgan markaziy byudjet 2018-yilda 134,3 million yevroni
tashkil etdi va 2019-yilda 168,7 million yevroga yetdi. Bu ko‘rsatkichning 15,1
million yevrosi Departamentga, 89,8 million yevrosi Fáilte Irelandiyaga va 63,7
million yevrosi Irlandiya turizmiga ajratilgan. Ushbu miqdorlar mahalliy
hokimiyat mablag'larini o'z ichiga olmaydi.
Hukumatning turizm bo'yicha milliy siyosati 2025-yilgacha turizmni
rivojlantirish chora-tadbirlar rejalari orqali amalga oshiriladi. 2019-2021-yillarga
mo ljallangan «Turizm bo yicha harakatlar rejasi» 2025-yilgacha turizmningʻ ʻ
barqaror rivojlanishiga yordam berishga qaratilgan 27 ta harakatni o z ichiga oladi.
ʻ
2018-yil dekabr oyida e lon qilingan ushbu so nggi harakatlar rejasi quyidagi
ʼ ʻ
yo nalishlarga qaratilgan:
ʻ
- siyosat va tadqiqotlar;
45

- Irlandiyani tashrif buyuruvchi sifatida marketing;
- tashrif buyuruvchilar tajribasini oshirish;
- mahalliy hamjamiyatlarni qo'llab-quvvatlash va sanoatni muvofiqlashtirish.
Umuman olganda, harakatlar yanada barqaror turizm salohiyati, mintaqaviy o'sish,
mavsumni uzaytirish, kengaytirilgan tajribalarni o'z ichiga oladi, shuningdek,
turizmni qo'llab-quvvatlashda hukumatning umumiy yondashuvi zarurligini aks
ettiradi. Hozirgi vaqtda barqaror turizm tamoyillarini ishlab chiqish, yangi va
rivojlanayotgan bozorlarni aniqlash, qulay turizm bo'yicha ilg'or amaliyot va
turizm tendentsiyalarini tushunishni yaxshilash uchun ma'lumotlar va vositalarni
ko'rib chiqishga alohida e'tibor qaratilmoqda.
Birlashgan Qirollikning Yevropa Ittifoqidan chiqishi va jahon iqtisodiyoti
bilan bog'liq bir qator kengroq muammolar hozirgi vaqtda tashvish uyg'otadi,
ularning ikkalasi ham Irlandiyaning turizm sektoriga ta'sir qilishi mumkin.
Mamlakat ichkarisida turistik turar joylarga kuchli talab va mehnat bozorining
keskinlashuvi sektorda raqobatbardoshlik bosimini kuchaytirishi xavfi mavjud.
Bundan tashqari, Irlandiya xorijdagi turizmga tayangan holda havoga kirishning
har qanday qisqarishi turizm uchun katta xavf tug'diradi.
2019-yil may oyida Fáilte Ireland 150 million yevrolik to'rt yillik kapital
qo'yilma dasturi bo'lgan O'sish platformalarini ishga tushirdi. Sayyohlar uchun
yangi miqyosdagi asosiy diqqatga sazovor joylar ishlab chiqiladi va mavjud
diqqatga sazovor joylar yaxshilanadi. Bu 2,5 million yevrodan yuqori bo'lgan
asosiy sayyohlar diqqatga sazovor joylari uchun individual grantlar bilan turizmga
foyda keltiradigan eng yirik investitsiya dasturidir. Bu, xususan, Irlandiya bo'ylab
va yil davomida turizmni rivojlantirish uchun eng katta salohiyatga ega bo'lgan
«platformalar» yoki loyiha turlariga qaratilgan. Birinchi «Platforma» Irlandiya
bilan bog'lanish va mamlakat madaniyati, merosi va odamlarini hayotga olib
kirishga yordam beradigan tajriba izlayotgan chet ellik mehmonlarni jalb qiladigan
Immersiv meros va madaniy diqqatga sazovor joylarni rivojlantirishga qaratilgan.
Ushbu taklif chaqiruvi 2016-2022-yillarga mo ljallangan Fáilte Ireland turizmʻ
investitsiyalari strategiyasi doirasida ko zda tutilgan turizm kapitali grantlari
ʻ
46

dasturlari to plamining bir qismidir va 2016-2020-yillarda yirik turizm loyihalariʻ
uchun grantlar sxemasining bir qismidir 7
.
Kengroq ma noda, boshqa kelajakdagi siyosat tashabbuslari qatoriga 2019-
ʼ
yil iyun oyida e lon qilingan Iqlim bo yicha harakatlar rejasi kiradi, u iqlim
ʼ ʻ
harakati bo yicha hukumatning yaxlit yondashuvini belgilaydi va Irlandiyaning
ʻ
2030- yilgacha emissiyalarni qisqartirish bo yicha majburiyatlarini bajarish uchun
ʻ
potentsial yo lni belgilaydi. Reja turizmga to'g'ridan-to'g'ri taalluqli bo'lmasa-da,
ʻ
transport kabi ko'plab aloqador sektorlar sezilarli o'zgarishlarga va moslashishga
duchor bo'lishi aniq. Turizmga yo'naltirilgan barqarorlik tashabbusi sifatida 2018-
yilda Greenwaysni keyingi o'n yil ichida soni, uzunligi va mintaqaviy tarqalishini
oshirish maqsadida butun mamlakat bo'ylab Greenwaysni rivojlantirish bo'yicha
uzoq muddatli strategiya ishga ttushirildi.
2019-yilda Hukumat, shuningdek, Irlandiyaning kelajakdagi ish o'rinlari va
Global Irlandiyani ishlab chiqdi, ular iqtisodiyotni mustahkamlashga va
Irlandiyaning xalqaro ishtirokini turizmga oid har ikkala strategiya bilan
rivojlantirish va qayta joylashtirishga qaratilgan ikkita ramka. Global Irlandiya
strategiyasi o'sish bo'yicha bozor strategiyalari asosida yangi va rivojlanayotgan
bozorlardan, shuningdek, Amerika Qo'shma Shtatlari va Germaniya kabi
o'rnatilgan bozorlardan turizmni rivojlantirish bo'yicha ulkan maqsadlarni
belgilaydi. Future Jobs Ireland turizm sektoridagi yuqori va o'rta darajadagi
menejerlarga biznesni rivojlantirishning asosiy dasturlarini taqdim etish
majburiyatini oladi. Ushbu strategiyalar Irlandiya 2040 loyihasi, Hukumatning
uzoq muddatli investitsiya strategiyasi bilan birgalikda kelajak iqtisodiyotining
imkoniyatlari va muammolariga tayyorgarlik ko'rish uchun kompleks yondashuvni
ifodalaydi.
Irlandiya 2026- yoki 2027-yillarda bo'lajak Tour de Fransning ochilish
bosqichlarini o'tkazishni rejalashtirmoqda, mamlakatdagi asosiy vakillar tur
tashkilotchilariga rasmiy tender jarayoniga qiziqish bildirishdi.
7
Royle, Stephen A. (1 December 2012). "Beyond the boundaries in the island of Ireland". Journal of Marine and
Island Cultures. 1 (2): 91–98. doi:10.1016/j.imic.2012.11.005.
47

Turizm vaziri Ketrin Martin TD va Iqtisodiyot vaziri Gordon Lions yaqin
to'rt-besh yil ichida tadbirni o'tkazish rejalarini ishlab chiqish bo'yicha hamkorlikni
boshlaydilar, deb xabar beradi SchengenVisaInfo.com.
Kelishuv Martin va Lion o'rtasidagi kelishuvdan so'ng, yaqinda o'tgan hafta
Belfastda, vazir turni o'tkazish bo'yicha qo'shma arizani muhokama qilganda va
ular turizm, sport va boshqa sohalarga katta ta'sir ko'rsatadigan bunday tadbirni
o'tkazishga kelishib oldilar. Irlandiya uchun imtiyozlar. “Yirik sport tadbirlarini
o tkazish bo yicha umumiy tajribamiz, butun Irlandiya orolini sayyohlik yo nalishiʻ ʻ ʻ
sifatida sotish bo yicha hamkorlikdagi yondashuvimiz va Irlandiyaga tashrif
ʻ
buyuruvchilarni kutayotgan ajoyib manzara va céad mil fáilte barcha orollar
bo ylab hayratlanarli voqeani yaratish uchun birlashishi mumkin. Bu hamkorlik
ʻ
jarayoni meni to‘liq qo‘llab-quvvatlamoqda va men kelgusi haftalarda
hukumatdagi hamkasblarim bilan bu borada shug‘ullanaman”, — dedi Turizm
vaziri.
Bundan tashqari, Iqtisodiyot vazirining qo shimcha qilishicha, odamlar
ʻ
2014-yilda Giro d’Italia “Katta start”ni doim eslab qolishadi, shuningdek, 1998-
yilda mezbonlik qilgan Grand Departni ham muvaffaqiyatli o tkazishlari mumkin.
ʻ
Irlandiya Turizm Industriyasi Konfederatsiyasi (ITIC) ma'lumotlariga ko'ra,
sayyohlar soni pandemiyadan oldingi darajaga nisbatan 20 foizga kamaydi.
Xuddi shu narsa 338 000 kishi kontinental Evropadan kelganligini
ko'rsatadi, bu 2019-yilga nisbatan besh foizga kamaydi, bu esa eng kuchli bozor
ekanligini ko'rsatadi. Xuddi shu oyda Shimoliy Amerika bozori tiklandi, jami
230 000 kishi tashrif buyurdi.
“Mehmonxona va restoranlar kabi a zolar energiya to lovlari barqaror
ʼ ʻ
bo lmagan va misli ko rilmagan darajaga ko tarilgani haqida xabar berib, foyda
ʻ ʻ ʻ
marjasi jiddiy bosim ostida qolgani haqida ogohlantirmoqda. Hukumat kelgusi
yilning boshida QQS stavkasini tilanchilarning fikriga ko'ra 50 foizga oshirish
orqali biznes muammolarini qo'shadi degan fikr», dedi ITIC bosh direktori Eoghan
O'Mara Uolsh.
48

Pandemiyadan oldingi darajaga ko‘ra, 2019-yilda mamlakatga 11,3 million
sayyoh tashrif buyurdi – bu o‘tgan yilga nisbatan 100 ming yoki bir foizga ko‘p,
sayyohlar uchun asosiy mamlakatlar Buyuk Britaniya (42 foiz), Germaniya (har
biriga yetti nafar) bo‘ldi va Fransiya (besh foiz).
Irlandiyaga tashrif buyurgan sayyohlarning qariyb yarmi dam olish uchun
kelgan, bu 34,000 ni tashkil etadi va o'tgan oyga nisbatan qariyb bir foizga ko'p.

49

XULOSA
Juda jozibador sayyohlik yo'nalishlarining aralashmasi, yuqori bag'rikenglik
va barqaror siyosiy iqlim Irlandiyaga jahon turizm bozorida mislsiz ustunlik
beradi.
Irlandiya nafaqat o'zining go'zalligi va tarixi bilan, balki jonli atmosferasi
bilan ham tashrif buyuriladigan joy. Irlandlar butun dunyo bo'ylab o'zlarining
tantanali bayramlari bilan tanilgan va mamlakat yil davomida ko'plab tadbirlar va
festivallarga mezbonlik qiladi. Bunga har yanvarda Dublinda o'tkaziladigan
TradFest kiritish mumkin.
Irlandiya o'zining hayratlanarli tabiiy go'zalligi, Moher qoyalari, Gigant yo'li
va Kerri halqasi kabi diqqatga sazovor joylari bilan mashhur. Moher qoyalari
Atlantika okeanidan ko'tarilgan dramatik qoyalari bilan Irlandiyaga tashrif
buyurgan har qanday tashrif buyuruvchini o'ziga jalb etadi.
Turizm Irlandiya yangi va mavjud havo va dengiz yo'nalishlariga talabni
oshirish uchun havo va dengiz tashuvchilar, portlar va aeroportlar va boshqa
hamkorlar bilan hamkorlikda marketing orqali yaqindan hamkorlik qiladi.
Turizmni rivojlantirish – bu ma'lum bir joyda turizm industriyasini tashkil
etish va qo'llab-quvvatlash jarayoni. O'zining eng fundamental darajasida turizmni
rivojlantirish ma'lum bir yo'nalishda turizmni ko'paytirish, rivojlantirish,
rag'batlantirish strategiyalari va rejalarini ishlab chiqish jarayoni sifatida
belgilanishi mumkin.
Turizm sohasi mamlakatda ish o'rinlarini yaratadi, mahalliy iqtisodiyotni
mustahkamlaydi, mahalliy infratuzilmani rivojlantirishga hissa qo'shadi va tabiiy
muhitni, madaniy boyliklar va an'analarni saqlashga, qashshoqlik va tengsizlikni
kamaytirishga yordam beradi.
Irlandiya Respublikasidagi turizm Irlandiya iqtisodiyotiga eng katta hissa
qo‘shuvchi sohalardan biri bo‘lib, 2017-yilda mamlakatga 9,0 million kishi tashrif
buyurgan, bu Irlandiya aholisidan taxminan 1,8 barobar ko‘p.
Irlandiya 2019-yilda xorijdan 11,3 million mehmonni qabul qildi, bu hozirgi
kunga qadar eng yuqori ko‘rsatkichdir. 2019-yil Irlandiya Respublikasi turizmi
50

uchun juda katta yil bo'ldi, chunki mamlakat rekord darajadagi jami 11,3 million
xalqaro sayyohni qabul qildi, bu 2018-yilga nisbatan 100 mingga ko'pdir 8
.
Irlandiya iqtisodiyoti ko'plab mustahkam institutsional kuchli tomonlarga
ega. Iqtisodiy erkinlik asoslari mulkiy huquqlarni yaxshi institutsional himoya
qilish va barqaror sud tizimi bilan mustahkamlangan. Tartibga solish samaradorligi
va global savdo va investitsiyalar uchun ochiqlik Irlandiyaning
raqobatbardoshligini qo'llab-quvvatlaydi.
Irlandiyada turizm rivojlanishining 5 bosqichi quyidagilarda namoyon
bo'ladi. Bu bosqichlar kashfiyot, jalb qilish, rivojlanish, konsolidatsiya, turg'unlik
va pasayishdir. Asosan barcha sayyohlar yo'nalishlari ushbu barcha bosqichlardan
o'tadi.
8
Aleksandrova A.Yu. Mejdunarodniy turizm. Uchebnoye posobiye dlya VUZov.- M: Aspekt Press, 2001g.
51

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Aleksandrova A.Yu. Mejdunarodniy turizm. Uchebnoye posobiye
dlya VUZov.- M: Aspekt Press, 2001g.
2. Aliyeva M.T., Umarjonov A. Turistlik mamlakatlar iqtisodiyoti.-T:.
Moliya 2005, -339 bet.
3. Agzamov.S, T.Toshmurodov. Menejment mejdunarodnogo turizma. –
T.: TGEU, 1996, 198 s.
4. Kamilova F.K. – «Xalqaro turizm bozori»// T.: TDIU-2001
5. Yakovlev.G.A Ekonomika i statistika turizma. Uchebnoye posobiye.
M.: Izd. 2005 - 368 st.
6. Nolan, William. "Geography of Ireland". Government of Ireland.
Archived from the original on 24 November 2009. Retrieved 11 November 2009.
7. Royle, Stephen A. (1 December 2012). "Beyond the boundaries in the
island of Ireland". Journal of Marine and Island Cultures. 1 (2): 91–98.
doi:10.1016/j.imic.2012.11.005.
8. "Irish Coastal Habitats: A Study of Impacts on Designated
Conservation Areas" (PDF). heritagecouncil.ie. Heritage Council. Archived (PDF)
from the original on 3 December 2020. Retrieved 2 November 2020.
9. Neilson, Brigitte; Costello, Mark J. (22 April 1999). "The Relative
Lengths of Seashore Substrata Around the Coastline of Ireland as Determined by
Digital Methods in a Geographical Information System". Estuarine, Coastal and
Shelf Science. Environmental Sciences Unit, Trinity College, Dublin. 49 (4): 501–
508. Bibcode:1999ECSS...49..501N. doi:10.1006/ecss.1999.0507. S2CID
128982465. Archived from the original on 13 July 2021. Retrieved 13 July 2021.
10. The 2022 population of the Republic of Ireland was 5,123,536 and
that of Northern Ireland in 2021 was 1,903,100. These are Census data from the
official governmental statistics agencies in the respective jurisdictions:
11. Central Statistics Office, Ireland (23 June 2022). "Census of
Population 2022 – Preliminary Results". Dublin: Central Statistics Office, Ireland.
Archived from the original on 23 June 2022. Retrieved 23 June 2022.
52

12. Northern Ireland Statistics and Research Agency (2022). "2021
Census". Belfast: Department of Finance. Archived from the original on 3 July
2017. Retrieved 23 June 2022.
13. "This is Ireland: Highlights from Census 2011 Part 1". Central
Statistics Office. March 2012. p. 94. Archived from the original on 31 March 2012.
Retrieved 28 May 2014.
14. "Census 2011, Key Statistics for Northern Ireland" (PDF). Department
of Finance and Personnel's Northern Ireland Statistics and Research Agency.
December 2012. p. 13. Archived from the original (PDF) on 24 December 2012.
Retrieved 2 February 2014.
15. "Islands by Area". UN System-Wide Earthwatch. United Nations
Environment Programme. 18 February 1998. Archived from the original on 1
December 2015. Retrieved 30 August 2008.
16. "Forest Statistics – Ireland 2017" (PDF). Department of Agriculture,
Food and the Marine. pp. 3, 63. Archived (PDF) from the original on 20 October
2019. Retrieved 29 January 2019.
17. "Native trees cover just 2% of Ireland. How can this be increased?"
Archived 4 March 2020 at the Wayback Machine. The Irish Times, 6 July 2018.
Retrieved 29 January 2019.
53

ILOVALAR
Davlat bayrog’i
Irlandiyaning xaritasi
54

Irlandiyaning asosiy ekport qiluvchi mamlakatlari.
Irlandiya iqtisodiyotida tarmoqlar ulushi.
55

Dublin shahri
56

IRLANDIYA TURIZMI.

Купить