Islom bankining rivojlanishi va tarixi - Экономика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	343.6KB
Покупки	0
Дата загрузки	09 Июнь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Экономика

Islom bankining rivojlanishi va tarixi

Купить

ISLOM BANKINING RIVOJLANISHI VA TARIXI

Mavzuning rejasi: 1. Islom banki tarixi va Islom bank tizimining rivojlanish bosqichlari 2. Islom banklarining o’ziga xos xususiyatlari 3. Misr, Malayziya va Eron mamlakatlarida Islom bank tizimining tashkil topishi va rivojlanishi. Mavzuga oid taynch tushunchalar (glossariy) Mavzuga oid adabiyotlar

Islomiy bank tizimi – Islom huquqi yoki shariat qonunlari asosida faoliyat yuritish va ishlash tamoyiliga ega bank tizimidir. Bankning barcha amaliyotlari , masalan, depozit omonati yoki moliyalashtirish bilan bog‘liq amaliyotlar ham shariat tamoyillariga muvofiq bo‘lishi lozim. Bu bankning boshqa amaliyotlari: pul o‘tkazmalari, kafolat xatlari, akkreditivlar va chet el valyutasini sotish kabi amaliyotlariga nisbatan ham o‘z ta’sirini ko‘rsatadi. Islomiy banklarning an’anaviy banklardan farq qiladigan eng asosiy jihati ular amaliyotlarida Islomda man qilingan – ribo (sudxo‘rlik) unsurlarining mavjud emasligidir. 1. ISLOM BANKI TARIXI VA ISLOM BANK TIZIMINING RIVOJLANISH BOSQICHLARI

“ Аллох савдо қилишга розилик беради ва фоизни таъқиқлайди”. (Қурон, 2:275) Қуронда судхўрликнинг барча кўриниши ва фоиз (рибо) тақиқланади. “ Аллох савдо қилишга розилик беради ва фоизни таъқиқлайди”. (Қурон, 2:275) Қуронда судхўрликнинг барча кўриниши ва фоиз (рибо) тақиқланади.

Taxminan 50 dan ortiq mamlakatda 300 ga yaqin Islomiy moliya institutlari (IFL) faoliyat yuritadi, Islomiy moliyaviy aktivlarning umumiy hajmi 3,5 trln. AQSh dollarini tashkil etadi . Ushbu ko'rsatkich oxirgi o'n yil davomida yiliga taxminan 15 foizga o'sgan. (www.islqamic.banking, ). Taxminan 50 dan ortiq mamlakatda 300 ga yaqin Islomiy moliya institutlari (IFL) faoliyat yuritadi, Islomiy moliyaviy aktivlarning umumiy hajmi 3,5 trln. AQSh dollarini tashkil etadi . Ushbu ko'rsatkich oxirgi o'n yil davomida yiliga taxminan 15 foizga o'sgan. (www.islqamic.banking, ).

Islomiy banklar voqelikda 1960 yilda yuzaga kelgan bo‘lsada, bank faoliyatining o‘zi Islom tarixida mavjuddir. Tarixiy nuqtai nazardan islomiy bank tadrijiy rivojlanishini uch davrga bo‘lib ko‘rsatish mumkin. 1. Birinchi davr - Islomning Makkada avvalgi tarqalish davridan xalifa Xorun ar-Rashid davriga qadar bosqichni o‘z ichiga oladi. 2. Ikkinchi davr - xalifaliklar davridan Usmoniylar saltanati tanazzuliga qadar bo‘lgan davrni o‘z ichiga oladi. 3 . Uchinchi davr - islomiy bankingning zamonaviy bosqichidir. Шариат талбалари асосида амалга оширилади.

Инқирозга бундай чидамлилик сабаби жуда оддийлигини кўрсатди - ислом банк-молия тизимида “майсир” деб номланувчи, яъни ресурсларни ишлаб чиқаришга жалб қилмаган ҳолда фойда олишга қаратилган ҳар қандай c пекулятив восита ва усуллардан фойдаланиш ва арабчада “ғарар” деб аталувчи (“ғарар” сўзи араб тилида “хавф-хатар, “чалғитиш”, “хатарга рўпара қилиш” маъноларини билдиради) ўзини оқламайдиган ҳаддан ташқари таваккалчилик таъқиқланган бўлиб, ислом молия муассасалари ишлаб чиқариш тармоғига (реал секторга) таянади бу эса молиявий инқирозга чидамлилигини таъминлайди. Буни ҳатто ғарб тадқиқотчилари ҳам эътироф этганлар

Ислом молия-банк тизимини ривожланишини учта босқичга ажратиш мумкин Биринчи босқич Мустамлакачиликдан эндигина халос бўлган мусулмон давлатлар ўз диний-маданий меросларидан келиб чиққан ҳолда кейинги тараққиёт босқичлари қандай бўлиши лозимлигини аниқлаштираётган бир пайтда иқтисодиёт - молия тизимини кўриб чиқиш ва ривожлантириш масаласи жиддий равишда кун тартибида пайдо бўлди. «Ислом иқтисодиёти» тушунчаси ўтган асрнинг 50-йилларида ҳинд иқтисодчиси Абул Аъло Мавдудий томонидан муомалага киритилган. Илмий изланишлар ва фоизсиз иш юритадиган молия муассасалари ташкил этиш борасидаги дастлабки уринишлар ўтган асрнинг 50-60-йилларида Ҳиндистон, Покистон ва Мисрда бўлган

1975 йилда ташкил этилган «Дубай ислом банки» ва «Ислом тараққиёт банки» биринчи ислом банклари сифатида танилди. Кейинчалик, Форс кўрфази мамлакатларида, Судан ва Мисрда бир қанча ислом банклари пайдо бўлди. Бу масалада 1972 йилда Саудия Арабистони Қироллигининг Жидда шаҳрида бўлиб ўтган Ислом ҳамкорлик ташкилотининг (ИҲТ) 3-конференцияси муҳим аҳамиятга эга бўлди.

Ислом молия-банк тизимини ривожланишини туртта босқичга ажратиш мумкин Иккинчи босқич 90-йилларнинг бошларида ислом молияси соҳаси «тажриба майдони»дан жаҳон молия бозорига эътиборга лойиқ, аммо ҳозирча жуда ёш иштирокчи сифатида чиқди. Умуман олганда, ислом молиясининг ривожланишига бир қатор мусулмон давлатлари аҳолиси орасида мазкур тизимга бўлган юқори талаб ва қулай иқтисодий вазият туртки бўлди дейиш мумкин.

Учинчи босқич Ислом молияси соҳасида Халқаро стандартлар ишлаб чиқилди, турли ўқув дастурлари ва сертификатлар пайдо бўлди 90-йиллар охиридан бошлаб Форс кўрфази мамлакатларидаги аҳоли ва бизнес вакиллари ислом молияси маҳсулотларининг мазмун-моҳиятини яхши тушуниб етиши натижасида, бундай маҳсулотларга нисбатан бўлган талаб ҳам юксалиб борди. Энг асосийси, бу мамлакатларда жуда катта миқдордаги бўш маблағларнинг (ресурслар) борлиги бўлди. Банкчилар буни пайқамаслиги ва бундай «катта ширин кулчанинг» бир бўлагини бўлса ҳам «узиб» олиш имкониятини қўлдан бериши табиийки, мумкин эмасди. Шу тарзда бир қатор анъанавий банклар Форс кўрфази мамлакатлари ҳамда Малайзияда ислом ҳуқуқи меъёрлари асосида фаолият кўрсатувчи шаҳобча ва банкларни оча бошлади.

Ислом банк тизими ривожланишининг жиддий истиқболлари қуйидагилар билан белгиланади: · мусулмон давлатларининг улкан молиявий имкониятлари (асосан йирик нефть ва газ заҳиралари мавжудлиги ҳисобига); · молиявий манбаларнинг реал активлар билан боғлиқлиги туфайли ислом банк-молия институтларининг сўнгги глобал инқирозга бирмунча яхши бардош берганлиги ва шу сабаб дунё жамоатчилигининг алоҳида эътиборига сазовор бўлганлиги; · ўзини оқламайдиган даражадаги хатарга эга бўлган лойиҳаларни молиялаш қатъий тақиқланганлиги; · қимматбаҳо қоғозларни фақат мавжуд активлар билан таъминланган аниқ лойиҳалар асосидагина чиқарилиши ва ҳ.к.з.

“ Ҳалол” (яъни - рухсат этилган) тушунчаси – бу «ислом динида рухсат этилган маҳсулотлар» дегани, «Ҳалол» стандарти эса – маҳсулотларни ислом дини талаблари бўйича ишлаб чиқариш, сақлаш, ташиш, сотиш ва тамғалаш жараёнларига бўлган талабларни белгилайди.

Islomiy banklar tashkil etish shaxsiy tashabbus asosida amalga oshirildi. Saudiya Arabistonining qiroli Faysal ibn Abdul Aziz al- Saud Islom Konferensiyasi tashkilotini tuzdi. (2011 yildan bu tashkilot Islom Hamkorlik Tashkiloti nomi bilan atalmoqda). 1980-yillar islomiy bank tizimi taraqqiyoti uchun eng faol davr hisoblanadi. Bu o‘n yillikda ko‘plab banklar tashkil etildi va yangi mahsulotlar taqdim etildi. An’anaviy banklar ham “islomiy oyna” vositasida islomiy bank xizmatlari ko‘rsatishga qiziqish bildirdilar.

2. ISLOM BANKLARINING O’ZIGA XOS XUSUSIYATLARI Ислом дини (муайян чекловларни назарда тутган олда) арзни ҳ қ та и ламайди, аммо инсон шаънини қ қ топтайдиган арзга ботиб яшаш қ маданиятини та и лайди. қ қ Ислом шунингдек, тадбиркорлик ортидан келадиган шахсий манфаатни табиийки та и ламайди, балки қ қ худбинлик, очкўзлик ва ин ир йўл қ ғ билан бойлик орттириш каби айвоний ҳ сифатларни та и лайди... қ қ

2. ISLOM BANKLARINING O’ZIGA XOS XUSUSIYATLARI Islomiy banklarni an’anaviy banklardan ajratib turadigan quyidagi xususiyatlarini ko‘rsatib o‘tish mumkin: 1) islomiy moliya muassasalari faoliyati aqida talablariga muvofiq kelishi hamda ular ribo va Islom tomonidan man etilgan boshqa bitimlarda ishtirok etmasliklari lozim; 2 islomiy moliya muassasalari mijozlar moliyaviy jihatdan qiyinchilikka duch kelgan hollarda chuqur tushunish va g‘amxo‘rlik ko‘rsatishlari lozim; 3) foydaning eng yuqori darajasiga erishish islomiy bank muassasasining maqsadi bo‘lmasligi lozim – ularning maqsadi ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish va qashshoqlikni tugatishdir;

4) islomiy banklar faoliyati oynaday shaffof bo‘lishi kerak. Shunday qilib, omonatchilar o‘z mablag‘lari qanday foydalanilayotgani va qanday tarzda foyda keltirayotgani to‘g‘risida boxabar etib turiladi. 5) islomiy moliya muassasalari an’anaviy banklardan omonat va moliyalashtirish amaliyoti tufayli farq qiladi; 6) islomiy moliya muassasalari mijozlarning turi va ijtimoiy mavqeidan qat’i nazar, aholining barcha qatlamiga xizmat ko‘rsatadi; 7) islomiy moliya muassasalari o‘zlari tomonidan haqiqatda amalga oshirilgan xarajatlar va xizmatlardan kelib chiqib to‘lovlarni undirishlari shart.

3. MISR, MALAYZIYA VA ERON MAMLAKATLARIDA ISLOM BANK TIZIMINING TASHKIL TOPISHI VA RIVOJLANISHI. Misr islomiy bank tizimining tarixi Misrda islomiy banklar tashkil etish tarixi 1963 yilda Mit Gamr Jamg‘arma bankini tuzish bilan boshlandi. Shundan so‘ng 1972 yilda Nasser Soshial Benk, 1977 yilda Faysal Islamik Benk of Idjipt, 1980 yilda Xalqaro Islomiy investitsiya va rivojlanish banki ish boshladi. 2006 yil iyunida Misr Markaziy banki Xalqaro islomiy investitsiya va rivojlanish bankini boshqa ikki bank– Yunayted Benk (United Bank) va Nil Benk (Nile Bank) bilan birlashtirishga qaror qildi va yangi bank Yunayted Benk deb ataldi. Misrning yana bir islomiy banki Idjipshn Saudi Faynens Benk (Egyptian Saudi Finance Bank) Al- Baraka Benking Grupp (AlBaraka Banking Group)ning shu’ba korxonasi hiso

“ MIT GAMR”NING OMONATCHILARI SONI VA DEPOZITLAR UMUMIY HAJMI Yil Omonatchilar soni Depozitlar umumiy hajmi (Misr funti) 1963/1964 17 560 40 944 1964/1965 30 404 191 235 1965/1966 151 998 879 570 1966/1967 251 152 1 828 375 Manba: El-Ashlel, 1990. 61-bet.

MALAYZIYA ISLOMIY BANK TIZIMINING TARIXI  1970-yillarda odamlar guruhi yoki korxonalar hukumatga islomiy banklar tuzish talabi bilan murojaat eta boshladi.  1983 yil aprelida “Islomiy bank faoliyati to‘g‘risida”gi qonun va hukumat shariat tamoyillariga asoslangan davlat investitsion sertifikatlari masalasi bo‘yicha “Investitsiyalar to‘g‘risida”gi qonunni qabul qildi.  Birinchi islomiy bank 1983-yilda Bank Islam Malaysia Berhad.  1993 yil 21 ta islomiy bank mahsuloti bo’lib, 1994 yil Markaziy bank “Foizsiz bank dasturi” nomli dasturni ishga tushirdi.  2006 yil Malayziya Xalqaro Islomiy Moliya Markazi (Malaysia Islamic Financial Centre) ishga tushirdi.

ERON ISLOMIY BANK TIZIMINING TARIXI  1983 yilda “Sudxo‘rlikdan xoli bo‘lgan bank faoliyati to‘g‘risida”gi qonun qabul qilindi.  1985 yilning martidan Erondagi barcha bank tizimi butkul islomiy bank tizimiga o‘tkazildi.  Benk Markazi Djumxuri Islami Iran (Eron Markaziy banki) Erondagi barcha islomiy bank tizimi ustidan nazorat yuritadigan yagona tashkilotga aylandi.  2004 yildan chet el banklari foyda va zararni taqsimlash tamoyiliga muvofiq kreditlarni taklif etish sharti bilan Eron hududida filiallar ochish huquqiga ega bo‘ldilar.  2008 yil 7 ta tijorat banki, 4 ta ixtisoslashgan bank, oltita xususiy bank va bitta nobank kredit tashkiloti ro‘yxatga olindi.

MANBA VA QO‘SHIMCHA ADABIYOTLAR Ahmad, Ziauddin. Islamic Banking: 1. State of the Art. Jeddah (Saudi Arabia): Islamic Development Bank, 1994. 2. Ahmed, Osman. The Role of the Faisal Islamic Bank. In Islamic Financial Markets, edited by Rodney Wilson, 76–99. London and New York: Routledge, 1990. 3. Ali, Muazzam. A Framework of Islamic Banking. In Directory of Islamic Financial Institutions, edited by John R. Presley, 3–13. London: Groom Helm, 1988. 4. Haron, Sudin and Bala Shanmugam. Islamic Banking System – Concepts and Applications. Selangor Darul Ehsan (Malaysia): Pelanduk Publications, 1997. 5. Hedayati, Seyed A.A. Islamic Banking, as Experienced in the Islamic Republic of Iran. Working paper presented at the International Seminar of Islamic Banks, Sydney. November 5–10, 1993. 6. Homoud

E’tiboringiz uchun rahmat

Купить