Жаҳонда (Осиё давлатлари)да камбағаллик ва қашшоқликнинг камайиши - Экономика - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	1.2MB
Покупки	0
Дата загрузки	17 Декабрь 2024
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Экономика

Жаҳонда (Осиё давлатлари)да камбағаллик ва қашшоқликнинг камайиши

Купить

Жаҳонда (Осиё давлатлари)да камбағаллик ва қашшоқликнинг камайиши Режа: Кириш. 1. Жахондаги камбағаллик ва қашшоқликнинг назарий асослари...............11 2. Камбағаллик даражаси ни ўлчаш мезонлари.................................................20 3. Ўзбекистонда камбағаллик ва қашшоқлик кўрсаткичлар тахлили.........27 4. Ўзбекистонда камбағаллик ва қашшоқлик камайтириш чора- йўллари ............................................................................................................................. ............31 5. Ўзбекистонда камбағаллик ва қашшоқлик камайтиришни такомиллашириш........................................................................................................40 Хулоса ва таклифлар. Фойдаланилган адабиётлар рўйхати. Илова. 1

Кириш. Камбағаллик – бу ҳаёт учун муҳим бўлган, энг зарур минимал эҳтиёжларни қондира олмайдиган, ишга лаёқатли бўлиб, ўзи ҳохлаган ишларни давом эттириши мумкин бўлмаган шахс ёки ижтимоий гуруҳни иқтисодий ҳолатининг ўзига хос хусусиятидир. Ўзбекистонда камбағалликни қисқартириш бўйича Жаҳон банки ва БМТ Тараққиёт дастури билан биргаликда дастур ишлаб чиқишни режалаштирмоқда. Уни амалга ошириш учун 700 миллион доллар маблағ йўналтирилади. Муҳтарам Президентимизнинг шахсан раислигида жорий йилнинг беш ойи мабойнида ўтказилиб келинаётган видеоселектор йиғилишларида тадбиркорликни ривожлантириш орқали камбағалликни қисқартиришга қаратилган чора-тадбирлар белгиланиб, Республикамизнинг барча худудларида ишлар қизғин ташкил этилаяпти. Янги иш ўринлар яратилиб, аҳолини даромадларини ошириш бўйич

этиш тўғрисида”ги ПҚ-4653-сон қарори 3-иловасида “Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий тараққиёт ва камбағалликни қисқартириш вазирлиги тўғрисида" Низом қабул қилинди. Бу низомда умумий қоидалар, вазирликнинг тузилиши, вазирлик ва унинг ҳудудий бўлинмаларининг асосий вазифа ва функциялари келтирилган. Камбағалликни қисқартириш ва иқтисодиётни ривожлантириш учун тадбиркорлик яхши ривожланган ва аҳоли зич жойлашган ҳудудлар атрофида қишлоқ хўжалигига мўлжалланмаган ва бўш турган ер майдонларида кичик саноат зоналари ташкил этилади. Зарур инфратузилма яратиш учун кичик саноат зоналарини бошқариш дирекцияларига бюджетдан 100 миллиард сўм ажратилади. Улардаги ер участкалари тадбиркорларга бозор қийматида эгалик ҳуқуқи билан сотилади. Ушбу лойиҳа ўзини оқласа, иккинчи ярим йилликда яна қўшимч

янги иш ўринларини яратиш ҳамда аҳолининг, энг аввало, ўрта махсус ва олий ўқув муассасалари битирувчилари бандлигини таъминлаш, меҳнат бозори мутаносиблигини ва инфратузилмаси ривожланишини таъминлаш, ишсизлик даражасини камайтириш; меҳнатга лаёқатли аҳолининг меҳнат ва тадбиркорлик фаоллигини тўлиқ амалга ошириш учун шароитлар яратиш, иш кучи сифатини яхшилаш, ишга муҳтож шахсларни касбга тайёрлаш, қайта тайёрлаш ва малакасини ошириш тизимини кенгайтириш. 4.2. Аҳолини ижтимоий ҳимоя қилиш ва соғлиқни сақлаш тизимини такомиллаштириш, хотин-қизларнинг ижтимоий-сиёсий фаоллигини ошириш: аҳолига мажбурий ижтимоий кафолатларни таъминлаш, аҳолининг эҳтиёжманд қатламларини ижтимоий ҳимоясини ҳамда кексалар ва имконияти чекланган шахсларни давлат томонидан қўллаб-қувватлашни кучайтириш, ижтимоий

коллежи битирувчи қизларининг бандлигини таъминлаш, уларни тадбиркорлик фаолиятига кенг жалб этиш, оила асосларини янада мустаҳкамлаш; пенсионерлар, ногирон, ёлғиз кексалар, аҳолининг бошқа эҳтиёжманд тоифаларининг тўлақонли ҳаёт кечиришларини таъминлаш учун уларга тиббий-ижтимоий ёрдам кўрсатиш тизимини янада ривожлантириш ва такомиллаштириш; фармацевтика саноатини янада ривожлантириш, аҳоли ва тиббиёт муассасаларининг арзон, сифатли дори воситалари ва тиббиёт буюмлари билан таъминланишини яхшилаш, дори-дармонлар нархларининг асоссиз ўсишига йўл қўймаслик бўйича чора-тадбирларни амалга ошириш; аҳоли ўртасида касалланиш кўрсаткичлари пасайишини ва умр узайишини таъминлаш. 4.3. Арзон уй-жойлар барпо этиш бўйича мақсадли дастурларни амалга ошириш, аҳолининг ҳаёт шароитлари яхшиланишини таъми

уларнинг моддий-техника базасини мустаҳкамлаш, аҳолини чиқиндини йўқ қилиш бўйича замонавий объектлар билан таъминлаш; аҳолига транспорт хизмати кўрсатишни тубдан яхшилаш, йўловчи ташиш хавфсизлигини ошириш ва атроф муҳитга зарарли моддалар чиқишини камайтириш, ҳар томонлама қулай янги автобусларни сотиб олиш, автовокзал ва автостанцияларни қуриш ҳамда реконструкция қилиш; йўл инфратузилмаси қурилиши ва реконструкция қилинишини давом эттириш, энг аввало, минтақавий автомобиль йўлларини ривожлантириш, хўжаликлараро қишлоқ автомобиль йўлларини, аҳоли пункти кўчаларини капитал ва жорий таъмирлаш; янги электр энергия ишлаб чиқариш қувватларини қуриш ва мавжудларини модернизация қилиш, паст кучланишли электр тармоқлари ва трансформатор пунктларини янгилаш асосида аҳолини электр энергияси ҳамда

тадбиркорлик руҳини уйғотиш, инсоннинг ички куч-қуввати ва салоҳиятини тўлиқ рўёбга чиқариш, янги иш ўринлари яратиш бўйича комплекс иқтисодий ва ижтимоий сиёсатни амалга оширишга қаратилган бўлиши лозим. Бундан ташқари, камбағалликдан чиқиб кетиш учун энг муҳим омил – бу инсоннинг интилиши, ўз кучига таянган ҳолда, аниқ мақсад сари ҳаракати бўлиши керак 2 . Мамлакатимиз раҳбарининг кўрсатмаларига биноан камбағалликни қисқартиришнинг аниқ дастак ва механизмларини ишлаб чиқиш, хорижий тажрибани инобатга олган ҳолда камбағаллик даражасини аниқлаш мезонлари ва баҳолаш услуби, ижтимоий таъминотнинг минимал стандартлари ва меъёрий асосларини пухта ишлаб чиқиш мақсадида қисқа муддатларда Жаҳон банки, БМТ Тараққиёт дастури, Осиё тараққиёт банки каби халқаро ташкилотларининг 14 нафар эксперти жалб

нисбатан айтилади (БМТнинг « Ижтимоий ҳимоя борасида юқори даражадаги Бутунжаҳон саммити » дан) . Камбағаллик эса инсоннинг ҳаёти давомида танлов ва имкониятларга эга бўлмаслиги, жамиятда тўлақонли иштирок этиш учун тўсиқларнинг мавжудлиги, бундан ташқари, оиласини боқиши ва кийинтириши, таълим олиши ёки касалхонада даволаниши, бирор соҳада фаолият юритиши ёки даромад олишга имкон берадиган меҳнат билан таъминлаш имкониятлари етишмаслиги ҳамда кредит олиш имкониятининг чекланганлигида намоён бўлади. Шунингдек, камбағаллик — бу инсонлар, уй хўжаликлари ва жамоаларнинг ижтимоий жиҳатдан чегараланганлиги, хавф-хатарлар олдида чорасизлиги ҳамда ночорлиги саналади (БМТ Европа Иқтисодий комиссиясининг « Камбағалликни ўлчаш бўйича қўлланма » сидан, 2017 йил Нью-Йорк, Женева) . Бундан та

Камбағалликни аниқлаш услубиёти давлат томонидан умумий аҳоли таркибидаги камбағал аҳоли қатлами улушини аниқлаш ва камбағалликни қисқартириш бўйича аниқ чора-тадбирларни амалга ошириш учун зарур ҳисобланади. Бундан ташқари, аҳоли ижтимоий ҳимоя тизимидаги асосий ижтимоий стандартларни белгилашда камбағаллик чегараси замин бўлиб хизмат қилади. Жаҳон амалиётида камбағаллик чегарасини аниқлашнинг асосий 4 та: мутлақ, нисбий, моддий депривация ва кўп ўлчамли усуллари мавжуд. Мазкур усуллар мамлакат ижтимоий сиёсатининг устуворлиги, иқтисодиётнинг ривожланганлик даражаси ҳамда ички имкониятлардан келиб чиқиб белгиланади. Қатор мамлакатлар миллий камбағаллик чегараси сифатида мутлақ ёки нисбий усулдан фойдаланади. Мутлақ камбағаллик чегараси киши ҳаёт кечириши учун зарур бўлган

қабул қилинган бўлса, мазкур кўрсаткич мос равишда Польшада 50, Украинада 75 фоизни ташкил этади. Юқоридаги усуллардан ташқари, амалиётда монетар усулларнинг тўлдирувчиси сифатида аҳолининг моддий ва ижтимоий имкониятлардан қониқишларини баҳолаш ( депривация ) усулидан фойдаланилади. Бунда, камбағаллик чегараси инсоннинг маълум бир товар ва хизматлардан фойдалана олиш имкониятини баҳолаш орқали аниқланади. Масалан, Европа Иттифоқида 9 турдаги товар ва хизматларнинг 4 тасидан фойдалана олмайдиган инсон камбағал ҳисобланади. Санаб ўтилган усулларда кишининг ижтимоий-иқтисодий жараёнларда ҳеч қандай тўсиқларсиз иштирок эта олишини миқдорий баҳолаш чекланган. Шунинг учун жаҳон тажрибасида камбағалликни кўп ўлчамли баҳолаш усулидан ҳам фойдаланилади. Мазкур усулдан Арманистон, Ҳондурас, Доминик

1. Жахондаги камбағаллик ва қашшоқликнинг назарий асослари. Камбағаллик тушунчасига ягона таъриф мавжуд эмас. Баъзилар камбағаллик деганда инсоннинг бирламчи эҳтиёжларини (озиқ-овқат, кийим- кечак, уй-жой, таълим ва соғлиқни-сақлаш) қондиришга имкониятнинг мавжуд эмаслигини тушунса, бошқалар – танлов эркинлигининг етарлича эмаслиги ёки кунига 1,90 доллардан кам миқдорга кун кечиришни, учинчи томон эса –инсоннинг жамият ижтимоий-иқтисодий ҳаётидаги иштирокига путур етказувчи ижтимоий, таълим ва соғлиқни-сақлаш соҳасидаги тўсиқларнинг доимий доирасини тушунишади. Умумий қараганда, камбағалликни баҳолаш бир нечта аниқ белгиланган кўникма ва усулларни талаб қилади. Аҳоли даромади тенгсизлиги ва камбағаллик билан иқтисодий ўсиш ўртасидаги боғлиқлик бўйича Д.Рикардо, Р.Солоу, А.Сен, А.Дитонт каб

Россия ва бошқа МДҲ давлатлари тадқиқотчилари Архангельская Н. Ахмадеев Л. Бачурин А. Белозерова С. Бондаренко Л. Бурлакова Е.В. Вавилина Н.Д. Варвус С.А. Иванов Н., Гоффе Н. [3 - 12] ларнинг олиб борган илмий ишлари камбағаллик билан боғлиқ масалаларни кенгроқ ёритишга хизмат қилган бўлса, Гобсон Дж., СаксД., Слезингер Г.Э., Уильям З., Уильямс Ф., Хайвман Р. [13,31,32,37-40]. Сингари етук хорижий иқтисодчи олимлар камбағаллик ва аҳолининг бошқа ижтимоий муаммоларини ўрганиш борасидаги илмий назарияларни янада бойитишга эришган. Жахон Банки тадқиқотчилари иқтисодий ривожланиш суръатларини ошириш иқтисодий эркинликларнинг йўқлиги билан чекланганлигини аниқлади. Иқтисодиётни эркинлаштириш камбағаллар мулкий ҳуқуқларини, айниқса ерга бўлган хуқуқларини кенгайтиришни талаб қилади. Самарасиз му

буюк империяларнинг пароканда бўлиши ва давлатларнинг инқирозга юз тутишини урганиб, аҳолини камбағал қатлами ортишини фақатгина жуғрофий, иқлим,дин, сиёсий арбобларнинг қашшоқликк масаласига эътиборсизлиги каби омиллар тушунтира олмасликларини исботлашади. Уларнинг тадқиқотларида бардавом иқтисодий фаровонлик жамиятда барча қатламларининг сиёсий ва хуқуқий манфаатларига тенг хизмат қилувчи “инклюзив” институтлар ролига боғлиқ. Яъни кўп фикрлилик ва демократия жамиятда истеъдод ва ижодий ғояларни қўллашга имкон яратиб жамиятларни олға ривожлантиради. Бунга тескари равишда жамиятда сиёсий ва ҳуқуқий қарор қабул қилиш тор доирадаги хукмрон қатлам қўлида бўлса, улар бошқа аҳоли қатламини эксплуатация қилишлари ва элита бўлмаганларни маблағларини сўриш учун “экстрактив” ташкилотлар яратилади.

Мурожаатномада таъкидлаганидек: “Ҳудудларда, айниқса, қишлоқларда аҳолининг аксарият қисми етарли даромад манбаига эга эмаслиги сир эмас. Ҳар қандай мамлакатда бўлгани каби бизда ҳам кам таъминланган аҳоли қатламлари мавжуд. Турли ҳисобкитобларга кўра, улар тахминан 12-15 фоизни ташкил этади. Бу ўринда гап кичкина рақамлар эмас, балки аҳолимизнинг 4-5 миллионлик вакиллари ҳақида бормоқда. Бу уларнинг бир кунлик даромади 10-13 минг сўмдан ошмаяпти, дегани. Ёки бир оилада машина ҳам, чорва ҳам бўлиши мумкин, лекин бир киши оғир касал ўлса, оила даромадининг камида 70 фоизи уни даволатишга кетади. Хўш бундай оилани ўзига тўқ дейиш мумкинми? Президент сифатида мени одамларимизнинг овқатланиши, даволаниши, болаларини ўқитиши, кийинтириши каби ҳаётий эҳтиёжлари нима бўлаяпти, деган савол ҳар кун

чиқиш таклифи илгари сурилди. Бунда халқаро меъёрлар асосида чуқур ва ҳар томонлама комплекс изланишлар олиб борилиб “камбағаллик” тушунчаси, уни аниқлаш мезонлари ва баҳолаш услубларини қамраб олган янги методология яратиш лозимлиги таъкидлаб ўтилди. Камбағаллик кўрсаткичини аниқлаш, уни таҳлил қилишдан мақсад давлат ва фуқаролик жамиятининг камбағал инсонлар қаторига тушиб қолган аҳоли қатлами учун манзилли дастурларни ишлаб чиқиш ҳамда аҳоли турмуш даражасини оширишдан иборат. БМТ камбағаллик чегарасини асосий товар ва хизматлар учун зарур бўлган даромадлар сифатида белгилайди. Камбағаллик даражаси нисбий тушунча бўлиб, муайян мамлакатнинг умумий фаровонлик даражасига боғлиқ. Жаҳон амалиётида камбағалликни ҳисоблашнинг учта, яъни мутлоқ, нисбий ва субъектив концепцияси кенг тарқалган. У

Номонетар услуб камбағалликни учта индекс бўйича ўлчашни назарда тутади: кўп қатламли камбағаллик (у аҳоли камбағаллигининг қатламлари ва чуқурлигини ўлчайди), моддий депривация (нисбий камбағаллик даражасини аниқлайди) ва ижтимоий узилиб қолишни (бу социал аҳамиятли хизматлардан фойдаланиш имкониятини ўлчайди) назарда тутади. Камбағалликнинг мутлоқ концепцияси. Ушбу концепция “камбағаллик чегараси” тушунчаси билан узвий боғлиқ. Камбағаллик чегараси мавжуд даромад, ялпи даромад ёки истеъмолнинг шундай даражасики, агар улар бу даражадан паст бўлганда одам камбағал ҳисобланади. Мутлоқ камбағаллик чегараси: чекланган озиқ овқат савати (тўйимли моддалар истеъмол қилиш) ва озгина қўшимча бошқа харажатларга йўл қўйиш имконига асосланган абсолют минимал турмуш даражаси тушунилади. Мутлақ камбағал

бўлмаслиги сифатида таърифлаган. Унинг камбағалликни таҳлил этиш усули “Кўпўлчамли депривация” тушунчасига асосланган. Бундай ҳолатни у “шахс, оила ёки гуруҳнинг жамият ёки умуман миллат манзарасидаги кузатилаётган ва асосланадиган ночор аҳволи” сифатида тушунган. Кўпўлчамли депривация усулида моддий депривацияга (овқатланиш, кийим-кечак, турар-жой шароитлари, узоқ муддат фойдаланиладиган буюмлар, яшаш жойи муҳити, меҳнат шароитлари ва хусусиятлари) ижтимоий депривация кўрсаткичлари (иш билан бандлик, бўш вақтни ўтказиш, таълим ва ҳоказолар хусусиятлари) қўшилган. Нисбий камбағаллик кўлами мутлақ камбағаллик кўламига мос тушмайди. Мутлақ камбағаликка барҳам берилиши мумкин, лекин нисбий камбағаллик ҳамиша сақланиб қолади. Яъни тенгсизлик жамиятнинг ажралмас белгисидир. Жамиятда ижтимоий қа

ҳал қилувчи аҳамиятга эга. Мазкур тизим бозор муносабатлари ривожланаётган барча мамлакатларда мавжуд бўлиб, камбағалликнинг салбий оқибатларини юмшатишда муҳим ижтимоий ҳимоя вазифасини ўтайди. Аҳоли муайян категорияларининг ижтимоий ёрдам олишга бўлган ҳуқуқини аниқлаш учун, одатда, камбағаллик даражасини белгилайдиган кўрсаткичлардан фойдаланилади. БМТ томонидан 2015 йилнинг 25 сентябрида барқарор ривожланишни таъминлаш, камбағаллик муамосини бартараф этиш, инсонларнинг эркин яшаш ва табиат ресурсларидан фойдаланишда тенгсизликка барҳам бериш, очлик ва бошпанасизликни олдини олиш, атроф- муҳитни тоза сақлаш ва келажак авлодларга бус-бутун ҳолда неъматлардан баҳраманд бўлишликни таъминлаш мақсадида “Дунёмизни ўзгартириш: 2030 йилгача бўлган даврда барқарор ривожланиш соҳасидаги Кун тарти

ривожлантириш; тенгсизликни пасайтириш; истеъмол ва ишлаб чиқаришга масъулликни ошириш; иқлим ўзгаришига қарши курашиш; океан ва денгиз ресурсларидан оқилона фойдаланиш; экотизим, биохилма-хиллик ва ўрмонларни асраш; тинчлик ҳукм сурадиган жамиятни шакллантириш. Камбағалликни пасайтириш ва очликка қарши курашиш учун озиқ-овқат маҳсулотларини ишлаб чиқариш ва ушбу соҳага инвестицияларни сарфлашни талаб этади. БМТ томонидан эълон қилган маълумотларга кўра дунё аҳолисининг 85 фоизи қишлоқларда истиқомат қилади. Бу қарийб 3.5 миллиард аҳоли сонини ташкил этади. Жаҳонда 800 миллион аҳоли очликдан азият чекмоқда. 2030 йилда дунё аҳолиси сони 8,3 миллиард кишини ташкил этиши башорат қилинаётган бўлса, ўз-ўзидан қишлоқ хўжалигини ривожлантиришга бўлган талабнинг кескин ошиши ресурслар унумдорлиги

ҳолда мазкур олимлар Кения ва Ҳиндистон оилалари, индивидлари мисолида дала тажрибаси асосида камбағалликни аниқлаш, уни пасайтириш бўйича изланишларни олиб боришиб, қуйидаги бош саволни қўйишди: кабағал давлатларда таҳсил олаётган ўқувчи-болалар учун бепул тушлик фойдалими ёки ўқув қўлланма? Улар томонидан олиб борилган кўплаб тажрибалар (ушбу тажриба 20 йил давомида амалга оширилган) шуни тасдиқладики, бепул тушлик ва қўшимча ўқув қўлланма ўқувчиларнинг ўзлаштириш кўрсаткичига унчалик ҳам сезиларли таъсир кўрсатмас экан. Шу боисдан, мактабларни турли хилдаги замонавий ўқув қуроллари билан таъминлаш, моддий-техник базасини яхшилашга йўналтирилган молиявий харажатларни амалга ошириш, ўқувчиларни бепул тушлик ва кийим-бошлар билан таъминлаш каби чоралар қўмга сув сепган каби сингиб кетар эк

2. Камбағаллик даражаси ни ўлчаш мезонлари. Белгиланган даврда инсон фаровонлиги даражасини ўлчашда фойдаланиладиган 2 та кўрсаткич мавжуд: аҳоли жон бошига тўғри келадиган даромад ёки аҳоли жон бошига тўғри келадиган истеъмол харажатлари. Даромадларнинг истеъмолга нисбатан ўзгарувчан бўлиши, баъзи даромад манбаларини аниқлашнинг мураккаблиги, даромадлар тўғрисидаги ёлғон маълумотларнинг келтирилиш даражаси юқори бўлганлиги учун амалиётда 2- кўрсаткичдан фойдаланиш тавсия этилади. Шунинг билан бирга, фаровонлик кўрсаткичи сифатида истеъмол харажатлари маълумотларидан фойдаланишда эса вақт ўтиши билан нархларнинг ўзгаришини, айрим мамлакатлар ўртасидаги нархлар фарқини, уйда истеъмол қилинадиган товарлар (шу жумладан, озиқ-овқат маҳсулотлари), уй хўжаликлари томонидан қабул қилинадиган жамо

белгилашни тавсия этади. Бу кўрсаткич ёшга, жинсга ва инсон фаолият даражасига қараб ўзгариши мумкин. Озиқ моддалар етишмовчилигининг бошқа шакллари, масалан, оқсиллар ёки "яширин очлик" деб номланган баъзи микроэлементлар учун ҳам чегара белгиланиши мумкин. Бундай ҳолатда ҳам тавсия этилган минимал даражадан келиб чиқиб камбағалликнинг умумий даражасини белгилаш мумкин. Халқаро камбағаллик чегараси. Ушбу чегара Жаҳон банки томонидан халқаро таққослаш учун ишлатилади. Ўта қашшоқлик чегараси сотиб олиш қобилияти паритети бўйича кунига 1 доллар миқдорида белгиланади, камбағаллик чегараси эса кунига 2 доллар миқдорида белгиланади. Сўнгги пайтларда ушбу камбағаллик чегаралари тегишли равишда 1,25 ва 2,5 долларга кўтарилган. Ҳозирги вақтда дунёдаги энг камбағал 15 мамлакат ушбу камбағ

Субъектив камбағаллик чегараси. Aйтишимиз мумкинки, камбағаллик нафақат мутлоқ ёки нисбий стандарт, балки идрок ҳамдир. Бундай ҳолда, уй хўжалигига: "Сиз қандай харажатларнинг қандай даражасини мутлоқ минимал деб ҳисоблайсиз?" деб сўралади ва бу уларнинг ҳақиқий харажатлари даражаси билан таққосланади. Шундай қилиб, амалдаги харажатлари эълон қилинган субъектив минимумдан паст чиққанлар улушига камбағаллик даражаси деб қаралади. Aммо, бу ерда камбағаллик даражаси, кўп ҳолларда, саволнинг қандай берилишига боғлиқ. Ўзбекистонда камбағалликни ўлчашда фақат дастлабки иккита усул қўлланилади. Озиқланишга асосланган усулнинг натижалари камбағаллик даражасини 11,4% эканлигини кўрсатади. Иккинчи ёндашув натижаларига асосланиб эса кунига 5,5 доллар чегарани олиганда камтаъминланганлик дар

 Мулк: ер, чорва моллари, асбоблар ва ижтимоий капитал.  Фаолият турлари: фаолият соҳаси, томорқа фаолияти, бандлик тури.  Жойлашув: қишлоқ / шаҳар, вилоят, туман.  Коммунал хизматлардан фойдаланиш: электр энергияси, ичимлик суви, тиббиёт муассасаси, мактаб, ижтимоий ёрдам дастурлари.  Бозорга кириш ва хусусий хизматлар: бозорларгача масофа, йўл инфратузилмаси, молиявий хизматлардан фойдаланиш ва б. Масалан, Россия тажрибаси шуни кўрсатадики, уй хўжалигининг камбағал бўлишига 16 ёшгача бўлган болаларнинг мавжудлиги, ишсиз оила аъзоларининг борлиги, қишлоқ жойларда яшаши, барқарор даромад манбаларининг йўқлиги ва уларнинг норасмий секторда бандлиги ва минтақанинг иқтисодий ривожланиши ёмонлиги каби омиллар таъсир кўрсатиши мумкин. Шундай қилиб, Ўзбекистондаги камбағалликнинг

хўжаликларидир. Шу билан бирга, камтаъминланганлик даражаси аниқ минтақавий хусусиятга эга. Ушбу натижалар Жаҳон банкининг 2014 йилда Ўзбекистон иқтисодиётини инклюзив диагностикаси бўйича хулосалари билан мос келади. Хусусан, энг камтаъминланган уй хўжаликлари болалари кўпайиши сабабли каттароқ эканлиги, шунингдек, ишлайдиган катталар сони камлиги қайд этилган. Эркаклар орасида фаровонлик даражаси ҳар хил бўлган гуруҳлар ўртасида меҳнат ҳолатида жиддий тафовут йўқ. Бироқ камтаъминланган аёлларнинг ишчи кучи таркибидаги иштироки анча паст, ҳар учинчи кам таъминланган оиланинг бошлиғи аёл киши. Истеъмол (даромадлар) ўртасидаги тафовутни белгиловчи учта энг муҳим омил бу оила бошлиғларининг жинси, маълумоти ва бандлик ҳолати. Ушбу натижалар мамлакатнинг камбағаллик муаммосини ҳал қилишда акс

мўлжалланган. Истеъмолнинг минимал даражаси қашшоқлик чегарасини белгилайди. “Қашшоқлик чегарасидан” пастда яшовчи аҳоли улуши мамлакатда турмуш даражасини тавсифловчи энг муҳим кўрсаткичлардан бири ҳисобланади. Юқоридагилардан кўриниб турибдики, камбағаллик мезонини аниқлаш учун аввало истеъмол саватчасининг ҳуқуқий асосларини белгилаб олиш лозим бўлади. 2020 йил 3 июнь кунги Президент 7 раислигида ўтказилган видеоселектор йиғилишида Иқтисодий тараққиёт ва камбағалликни қисқартириш вазирлигига жорий йил 1 октябрига қадар тирикчилик учун зарур энг кам миқдор ва минимал истеъмол саватчасининг ҳуқуқий асосларини ишлаб чиқиш вазифаси қўйилди. Жаҳон тажрибасида аҳоли яшаш минимумини ҳисоблашнинг қуйидаги усуллари мавжуд: Статистик усул. Аҳоли 10-20% кам таъминланган қатламнинг ўртача дар

аҳоли). Аҳолини тенг иккига ажратувчи даромад медиана даромади ҳам дейилади. АҚШ, Буюк Британия Германияда –медианадан 40% миқдорида, Финляндия, Италия, Греция, Испанияда – 50%, Портулагия ва Ирландияда 60% миқдорида яшаш минимуми белгиланган. Яшаш минимуми энг кичик миқдорининг таркиби турли давлатларда турлича қилиб белгиланган. Масалан, АҚШда “истеъмол саватчаси”га 300 номдаги, Германияда 475 номдаги, Англияда 350 номдаги, Россияда 156 номдаги товар ва хизматлар киритилган. Истеъмол саватчаси учта асосий таркибий қисмга: озиқ-овқат, ноозиқ- овқат ва хизматларга ажратиш мумкин. Истеъмол саватчасидаги озиқ- овқатлар миқдори улуши аҳолининг турмуш даражасини қай даражада эканлигини белгилайди. Ўзбекистон аҳолисининг аксарият қисмининг “истеъмол саватчаси”да озиқ-овқат маҳсуло

Бундан ташқари, “истеъмол саватчаси”ни тасдиқлаш ва истеъмол бюджети чегараларини белгилаш муносабати билан мамлакат иқтисодиёти, ҳудудлари ва тармоқларида иш ҳақининг минимал чегараларини қайта кўриб чиқиш, иш ҳақи ва истеъмол бюджетининг минимал миқдори нисбатларини аниқлаштириш ва уларни босқичма-босқич тенглаштириш амалиётини жорий қилиш зарур бўлади. 28

3. Ўзбекистонда камбағаллик ва қашшоқлик кўрсаткичлар тахлили. Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев 8 раислигида 2020 йил 27 февраль куни тадбиркорликни ривожлантириш орқали камбағалликни қисқартиришга қаратилган чора-тадбирлар бўйича видеоселектор йиғилишида камбағаллик даражаси чуқурлашиб кетганлигини айтиб, “...биз шу пайтгача аксарият фуқароларимиз ҳақиқатан ҳам камбағал эканини кўриб-кўрмасликка, эшитиб-эшитмаганликка олдик. Бу нотўғри. Афсуски, дастлабки ҳисоб-китобларга кўра, халқимизнинг 4-5 фоизи камбағал экани аниқланди. Энди яшириш керак эмас, оғир шароитларда яшаётган одамларимизнинг асл муаммоси, вазиятини тушунишимиз, барча тоифадаги раҳбарлар дунёқарашимизни ўзгартиришимиз лозим бўлади. Биздаги маълумотларга кўра, Қашқадарё вилояти камбағаллик муаммоси бў

мумкин. Бу давлат ва жамиятни сиёсати ва фаолиятига мутлақо боғлиқ эмас. Бу эса жамият ва давлатга камбағалликни негатив таъсирини камайтириш бўйича чораларни доимий равишда олиб боришни тақазо этади. Ўзбекистон учун хусусан абсолют камбағаллик концепцияси асосида камбағаллар сони, ҳолатини аниқлашда турли хил фикрлар, қарама-қарши ёндошувлар бор. Мисол, расмий манбаларга таяниб, камбағаллар сони умумий аҳолининг 13-15% ни ташкил этиши тахмин қилинади. Лекин аҳолини ўзини- ўзи баҳолашидан билиш мумкин-ки, фактлар аниқ ва шаффоф эмас. Яъни айрим аҳоли тоифалари моддий таъминланганлик жиҳатидан ўзларини камбағал ҳисобласа, айримлари айни шундай моддий таъминланганлик жиҳатидан ўзларини камбағал ҳисобламайдилар. Шунинг учун Ўзбекистондаги камбағаллик ҳолати кўп қирралик ҳолат ва уни тарқалиш

3) бирлаштирадиган ижтимоий манба: 1) кундалик алоқалар ва қўллаб- қувватлашнинг кундалик норасмий тармоқларига қўшилиш (дўстлар ва улар билан доимий алоқада бўлиш, уларнинг ишончли қўллаб-қувватлашига ишониш), 2) айниқса, жуда кам маълумотларга киришни таъминлайдиган юқори самарали ижтимоий тармоқларга кириш, фойда ва манбалар ("алоқалар"), 3) расмий тармоқларга қўшилиш (клубларга, партияларга аъзолик ва бошқалар); 4) фуқароларнинг бутун корхона ёки унинг бирлиги миқёсида қарорларни қабул қилиш, ҳокимиятдан фойдаланиш ҳуқуқини белгилаш, уларнинг расмий мақоми ва иш жойидаги мавқеига қараб ижтимоий мавқеини ўз-ўзини англаш қобилиятини ҳисобга оладиган ваколатли манба; 5) маданий манба, бу бир томондан фуқароларнинг бўш вақтини ўтказиш хусусиятлари ва маданий эҳтиёжларин

ижтимоий капитал ҳам. Бундан ташқари, агар сиз аҳолининг турли қатламларини бирлаштирилган ресурс таъминоти кўрсаткичларини ҳисоблаб чиқишга ҳаракат қилсангиз, камбағалларда бирон бир ресурс етишмаслиги манзараси янада равшанроқ бўлади ва мамлакатнинг иқтисодий ҳолатида бирон бир яхшиланиш камбағаллик ҳолатини автоматик равишда яхшиламаслиги аниқроқ бўлади. Шундай қилиб, "даромадлар камбағаллиги" ни эмас, балки ҳақиқий камбағаллик билан курашиш муаммоси, бир томондан, уларни сарфлаш хусусиятлари ва бошқа томондан мавжуд ресурсларнинг ўзига хос хусусиятларини ҳисобга олишдир 10 . Ҳозирги даврда камбағаллик чегараси бир киши учун суткасига 3,2 АҚШ доллари миқдорида белгиланган. Агар бу миқдорни бир киши учун бир ойда 96 АҚШ доллар (МБ расмий курси бўйича 918 минг сўм) ташкил

Кўрсаткичлар 2016 2017 2018 2019Ўртача ойлик нафақа Сўмда 494,2 556,8 640,5 701,7 АҚШ долларида 164,0 98,1** 78,0 78,7 М инимал нафақа Сўмда 292,9 336,9 396,5 436,2 АҚШ долларида 97,1 59,4 48,2 49,0 33

4. Ўзбекистонда камбағаллик ва қашшоқлик камайтириш чора- йўллари. Ўзбекистонда камбағалликнинг миллий стандартларини белгилашда 3 та аҳоли тоифаларининг камбағаллик даражасидан келиб чиқиб комплекс ёндошиш талаб этилади: 1-тоифа. Ижтимоий мақомдан келиб чиқиб, доимий камбағаллар (айрим пенсионерлар-якка ёлғиз, қаровчиси йўқлар, ногиронлиги бўлган шахслар, қаровчисини йўқотган ёки кўп болали оилалар ва ҳ.к). 2-тоифа. Камбағалликдан чиқиб кетиш имкониятига эга бўлган тоифалар (балоғат ёшидагилар, аёллар, ишсизлар ва ҳ.к). 3-тоифа. Камбағалликка юз тутиш хавфи бўлган тоифалар –камдаромадли фаррошлар, қаровуллар, оддий ишчилар, касби замон талабларига жавоб бермайдиганлар, ишдан бўшаб қолганлар, фаровонликка интилмайдиганлар ва ҳ.к.). Камбағалликнинг Миллий стандартларини яратишда айтиб

хўжалиги имкониятларидан фойдаланишни кенгайтириш ва шунга ўхшаш чораларни кўриш талаб этилади. 35

1-расм. Фарғона Вилоятида “Махаллабай” ишлаш тизими схемаси 12 . Расмда кўрсатилган схема бу Ўзбекистон Республикаси Президенти камбағалликка қарши курашиш чора тадбирларининг бир қисмидир. Даромад ва истеъмол тушунчаларидан келиб чиқиб, камбағаллик ва ночорлик муаммосига бўлган ёндошишни янада чуқур ўрганиш ва аниқ чораларни белгилаш имконини беради. Камбағаллик нисбий ва субъектив хусусият касб этади. Моддий таъминоти етарлича бўлишига қарамай шахс соғлом ва тўлақонли яшашга имконсиз бўлиши мумкин. Бошқа томондан кишининг билими ва савияси етарли бўлмаслиги, тўғри қарор қабул қила олмаслиги, нотўғри ишга қўл ўриши, дангасалиги, ялқовлиги, ўқувсизлиги ва шунга ўхшаш субъектив ҳислатлар ҳам инсонни фаровон яшашдан маҳрум этади. Булар камбағалликка юз тутишнинг субъектив сабабларидир. Хулос

Ихтиёрий равишда камбағалликни танлаб олиниши ҳам бор. Шундайлар ҳам бор-ки улар тасодифий даромад, ҳомийлар ёрдами ҳисобига яшаб бекор юришни афзал кўрадилар, масалан, бошпанасиз, ишёқмаслар – бомжлар. Бойлар, ўртаҳоллар ва камбағаллар сони ўзгариб туради. Иқтисодиёт ривожланган сари камбағаллар ўртаҳолларга, ўртаҳоллар бойларга айланиб боради. Иқтисодиёт инқироз кезларида акси юз беради. Масалан, 2008-2012 йиллар рецессия пайтида ер юзидаги камбағаллар сони 120 млн. кишига кўпайди. Айни пайтда ўртаҳоллар сони қисқарди. Аҳолининг табақаланиши табиий бўлса-да унинг чегараси бор. Камбағаллик кўпайиб кетса норозилик кучаяди, тўқнашувлар келиб чиқади, натижада ижтимоий мувозанат бузилади. Шу сабабли давлат тенгсизликни тартиблаб туриши зарур бўлади 14 . Ўзбекистонда камбағалликка қарши кура

2-расм. Иқтисодиёт ва саноат вазирлигига 2019 йилнинг 9 ойи давомида жисмоний ва юридик шахслардан Ўзбекистон Республикаси Президентининг Халқ қабулхоналари ва Виртуал қабулхонаси орқали тушган мурожаатлар тўғрисида маълумот 15. Мурожаатлар ўз навбатида кўриб чиқилмоқда ва етарлича жавоб берилиб, керакли чора тадбирлар кўрилмоқда. Бунга яққол мисол юқорида келтирилгин махаллабай ишлаш дастури ва бошқа бир қанча дастурлар. Жамиятимизда аёллар ва ёшларнинг ролини ошириш учун биринчи навбатда уларга малака бериш, бандлигини таъминлаш зарур. Бу вазифани самарали ва сифатли бажармасдан аёллар ва ёшлар манфаатлари билан боғлиқ ижтимоий-иқтисодий, сиёсий-ҳуқуқий масалаларни тизимли ҳал этиш имкони бўлмайди. 8 октябрь куни Президент Шавкат Мирзиёев раислигида ўтказилган видеоселектор йиғилиши шу ж

масалалари бўйича эса ҳар бир маҳаллада алоҳида раис ўринбосари масъул этиб белгиланди. Видеоселектор йиғилишида давлатимиз раҳбари «бундан кейин одамларнинг уйига бориб, ишга муҳтожларни ишга жойлаштириш тизимини яратишимиз керак»лигини таъкидладилар. Демак, маҳаллаларгача яратилган тизим энди қўллаб-қувватлашга муҳтож аёллар ва ёшлар истиқомат қиладиган оилаларгача кириб бориши бўйича янги иш тартиби белгиланди. Маҳалла, туман, шаҳар ва вилоят кесимида «ёшлар дафтари» ва «аёллар дафтари» шакллантириладиган бўлди. Дафтарлар ҳокимлар, сектор раҳбарлари, мутасадди ташкилотлар ёшлар ва аёллар масалаларида ҳар бир ҳудудда ҳолат қандайлиги ҳақида аниқ маълумотга эга бўлиш, шунга қараб чора-тадбир белгилаш учун жуда зарур. Чунки ҳамма раҳбарлар ҳам ўзи масъул бўлган ҳудудда қанча ёш ишсиз, ян

Дунёда иқтисодий, ҳуқуқий ва меҳнат муносабатлари тез ривожланмоқда. Ишлаб чиқариш, айниқса, хизмат кўрсатишда қисқа вақтда янгидан-янги тармоқлар пайдо бўлмоқда, олий маълумотлилик ҳақидаги ҳужжатни кутиб ўтирмасдан яхши даромад олиш, ўзини ўзи банд қилиш имкониятлари кенгаймоқда. Мамлакатимизда тадбиркорлик, хизмат кўрсатиш соҳаларига йўл очилиши натижасида диплом эмас, муайян малака талаб этадиган замонавий иш ўринлари очилмоқда. Бундай вазиятда ишлашга иштиёқманд ёшлар ва хотин-қизларни қўллаб-қувватлаш муҳим. Ҳунар ўрганган, ишли бўлган кишилар жамият ҳаётига тез киришиб кетади, кейинчалик истакларига мос имкониятларни қидириб топиш кўникмасига эришади. Қуйида келтирилган расмда ишсиз фуқароларни касб-хунар эгаллашда кўмаклашиш натижалари келтирилган. Олиб борилаётган ислохатларга дав

3-Расм. Ишсиз фуқароларни касб-ҳунар эгаллашига рағбатлантирувчи манфаат ва имтиёзлар (Фарғона вилояти мисолида) 17 . Президентимиз шунинг учун бу масалага алоҳида эътибор қаратиб, «ижтимоий шартнома» тажрибасини кенг қўллаш бўйича вазифа ҳамда йўналишларни аниқ белгилаб берди. Ишсиз одам ҳунар ўрганиш, малака олиш учун кўпинча маблағдан қийналади. Энди давлат мана шу бошланғич даврда ёшлар, аёлларга моддий ва ижтимоий кўмак кўрсатади. Ажратиладиган маблағ айни вақтда меҳнат бозорида талаб юқори бўлиб турган касб-ҳунарларга тайёрловчи мингдан зиёд нодавлат касб-ҳунар таълими марказлари фаолияти изчил йўлга қўйилишига хизмат қилади. Бу вазифаларни бажариш бўйича манбалар ҳам аниқ белгиланди. Тикланиш ва тараққиёт жамғармасидан 100 миллион доллар миқдоридаги маблағ йўналтирилади. Шунинг 10 м

5. Ўзбекистонда камбағаллик ва қашшоқлик камайтиришни такомиллашириш. Камбағалликка қарши кураш бўйича тавсиялар кам таъминланган уй хўжаликларининг хусусиятлари, жамият ҳаётида иштирок этишда иқтисодий- ижтимоий тўсиқлар ва ривожланишнинг истиқболли йўналишлари, шунингдек, макроиқтисодий ва микро даражада сиёсатга асосланган бўлиши уларнинг мувофақиятини белгилайди 18 . Инклюзив бизнес моделларини ишлаб чиқиш. Бугунги кунда дунёда аҳолисининг кам таъминланган қатламлари энергия, сув таъминоти, канализация, ахборот технологиялари каби кўплаб соҳаларда сезиларли даражада қондирилмаган эҳтиёжларга эга. Шу билан бирга, ривожланган давлатлар иқтисодиётининг турғунлиги шароитида кам таъминланган гуруҳлар иштирокидаги бозор сегментларининг жозибадорлиги ошиб бормоқда. Камбағаллар жамиятнинг иқ

Ўзбекистон Республикаси Савдо-саноат палатаси инклюзив бизнес учун тўсиқларни (масалан қонунлар ва нормаларнинг паст самарадорлиги ёки уларнинг мавжуд эмаслиги, бюрократия, қишлоқ инфратузилмаси ва йўлларнинг умумий ривожланмаганлиги, шунингдек, таълимнинг паст даражаси) енгиб ўтишда давлат органлари ва бизнес вакиллари ўртасида мулоқотни ташкил этиш зарур. Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси вақт-вақти билан инклюзив бизнесда инвестиция имкониятларини илгари суриш, ривожланмаган бозорларни аниқлаш ва инклюзив бизнеснинг ўзига хос хусусиятларини ўрганиш бўйича тренинглар ўтказиб туриши тавсия этилади. Инклюзив бизнес билан шуғулланувчи корхоналар учун ҳар йили ўтказиладиган маҳсулотлар ярмаркаларини ташкил этиш, уларда тадбиркорлар ўзаро тажриба алмашишлари, бир-бири билан ҳамкорлик қилиш имк

Филиппинда давлат муассасаларининг сифати 1998 йилдаги 3,3 дан 2006 йилда 2,5 гача пасайган). Бинобарин, иқтисодчилар иқтисодий ўсишнинг самаралари автоматик равишда аҳолининг барча қатламларига таъсир қилиши чекланганлиги туфайли давлатнинг қайта тақсимлаш ролини ҳисобга олишга ундайдилар. Шундай қилиб, давлат аралашуви иш билан таъминлаш, солиққа тортишнинг прогрессив тури, ижтимоий харажатлар ва энг кам иш ҳақи сиёсатига йўналтирилган таркибий ислоҳотларни рағбатлантириш кабиларни ўз ичига олиши лозим. Бандлик ва меҳнат муносабатлари вазирлиги аёлларни иш билан таъминлаш дастурини мукаммалроқ кўринишини қабул қилиши, хусусан, мактабгача таълим тизимини ривожлантириш ва болаларни эрта ривожланиш марказларида бўлишларини рағбатлантириш, расмий иш кунида бандликни ёки иш вақтининг мослашув

миллий брендни яратиш, ипак буюмлари, гилам, миллий ҳунармандчилик махсулотларини ишлаб чиқаришга яқиндан ёрдам бериши мумкин. Хизмат кўрсатиш соҳасини ривожлантириш. Хизмат кўрсатиш соҳасида, хусусан алоқа ва ахборотлаштириш, маиший хизмат, банк ва бизнес хизматларида (консалтинг, аудит, лизинг, суғурта ва бошқалар) кичик бизнесни ривожлантириш; қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқаришида тадбиркорларга хизмат кўрсатиш, шу жумладан маҳсулотларни тайёрлаш ва сақлаш, қишлоқ хўжалиги техникаларига хизмат кўрсатиш, чорва учун озуқани сотиш хизматлари, ўғитлар ва ўсимликларни ҳимоя қилиш хизматлари, ветеринария хизматларига алоҳида эътибор қаратиш лозим. Қишлоқ жойларда хизматларни ривожлантириш бўйича чора- тадбирлардан бири бу хизмат кўрсатувчи провайдерларнинг статистик маълумотлар базасини (реестрл

Жаҳон тажрибасини, хусусан, Хитой ва Ҳиндистонни тажрибасини ҳисобга олган ҳолда, аграр ислоҳотга эътиборни кичик фермер хўжаликлари томонидан ишлаб чиқарилган маҳсулотларни қайта ишлаш ва сотишни енгиллаштиришга йўналтириш керак. Биринчидан, қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини қайта ишлаш бўйича кооперативлар ишини ривожлантириш ва бунинг учун зарур технологияларни жалб қилиш жараёнини енгиллаштириш керак. Ҳукумат минтақаларда қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини халқаро сертификатлаш марказларини ташкил қилиши ва уларнинг хизматларидан фойдаланишини осонлигини таъминлаши керак, бу эса ишлаб чиқарилган мева ва сабзавотларнинг бозорини кенгайтиради, қайта ишлашни ташкил қилади ва камтаъминланган қишлоқ аҳолисининг даромадларини оширади. Иқтисодиётни рақамлаштириш. Aхборот технологияларини кенг жори

 нарсаларни алмашиш ва хизматларни таклиф қилиш учун махсус Интернет-сайтлар синфини жойлаштириш бўйича миллий дастурни ишлаб чиқиш. Инвестиция сиёсати. Мигрантларга уларнинг жамғармаларини самарали инвестиция қилишга ёрдам бериш учун алоҳида дастурлар ишлаб чиқиш. Минтақавий сиёсат. Ҳар бир минтақада ўзига хос камбағаллик профиллари мавжуд бўлиб, уни ўрганиш учун аниқ чоралар ишлаб чиқишни талаб қилади. Масалан, Қорақалпоғистон Республикаси (кам таъминланганлик даражаси юқори бўлган минтақа) учун чора-тадбирлар дастурини айнан кам даромадли кўрсаткичларни ҳисобга олган ҳолда ишлаб чиқиш лозим. Бунда Қорақалпоғистон учун хавф омиллари ҳисобланган минтақанинг паст иқтисодий ривожланиши, 16 ёшгача бўлган аҳолининг улуши катталиги, ишсизлик даражасининг нисбатан юқорилиги, даромадларнинг

 фуқаролар томонидан жамғарма бадаллари босқичида шакллантирилган уй-жой учун маблағларни мақсадли йиғиш механизмини яратиш. Уй-жой коммунал хўжалигини модернизация қилиш дастурини қабул қилиш:  ушбу хизматларга нархларнинг доимий ошиб кетишининг олдини олиш;  қишлоқ аҳолисининг тоза ичимлик суви билан таъминлаш;  электр энергияси ва газдан фойдаланиш имкониятларини кенгайтириш;  уларни қиш мавсумида узлуксиз етказиб беришни таъминлаш. Aхборот сиёсати 20 . Қишлоқ аҳолисининг хабардорлигини ошириш учун янги ҳаракатни яратиш: гигиена қоидаларига риоя қилиш ва антисанитар шароитда ўстирилган маҳсулотлардан фойдаланмаслик ва қайта ишланган ва микроозиқавий моддаларга бой озиқ-овқат маҳсулотларини (сув, болалар учун озиқ-овқат ва бошқалар) сотиб олиш орқали даволаниш учун катта пулни теж

Хулоса ва таклифлар. Жахонда (Осиё давлатлари)да камбағаллик ва қашшоқликнинг камайиши мавзусида олиб борган ўрганишларим натижасида кўплаб хулосаларга келдим. Хусусан, пандимия даврида ахолининг даромади паст қисми турли қийинчиликларни бошидан ўтказган. Бу даврда давлатимиз томонидан хар бир кам таъминланган хонаданларга озиқ-овқат махсулолари, дори-дармон воситалари, белгиланган миқдорда пул тарқтиб, ахолини ижтимоий химоясини таъминлашга харакат қилди. Пандимия даврида чет элдан чартр рейслар орқали келган кўплаб фуқароларимиз чет элдаги ўз ишларидан махрум бўэлиб, эпидималогик вазият ёмонлашган сабабли ватанимизга қайтишди. Бу эса бир вақтнинги ўзида Республикадаги бор ишсизлик даражасини янада кўтариб юборди. Давлатимиз рахбари Ш. Мирзияев томониданр олиб борилаётган сиёсат, “Хар бир

қишлоқ хўжалигига мўлжалланмаган ва бўш турган ер майдонларида кичик саноат зоналари ташкил этилади. Зарур инфратузилма яратиш учун кичик саноат зоналарини бошқариш дирекцияларига бюджетдан 100 миллиард сўм ажратилади. Улардаги ер участкалари тадбиркорларга бозор қийматида эгалик ҳуқуқи билан сотилади. Ушбу лойиҳа ўзини оқласа, иккинчи ярим йилликда яна қўшимча 150 миллиард сўм ажратилиши режалаштирилди ва махсус ишчи гуруҳи тузилди. Камбағалликни қисқартиришда ривожланган давлатлар тажрибасини ўрганиб чиқиб, мамлакатимиз қонун ва имкониятларига мувофиқ тарзда жоррий этиш керак ва статистик кўрсаткичларда шафофликни таъминлаш зарурдир. 51

Фойдаланилган адабиётлар рўйхати. 1. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2021-йилги Олий Мажлисга мурожаатномаси. 2. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси, қонун ва қонун ости ҳужжатлар. 3. Иқтисодий хавфсизлик фани асосалри дарслиги. 4. Международня экономика: теория и практика. Учебник для вузов. – СПб. Питер, 2008. с. 15. 5. Г.Ф.Фейгин. Развитие национальных экономик в условиях глобализации: историко-экономический аспект. Известия Санкт- Петербургского университета. №2, 2009, с.14 6. Термиз Давлат Университети, Иқтисодиёт кафедрасининг “Иқтисодий хавфсизлик” китоби. 7. Ўзбекистон Республикаси Давлат Статистика қўмитасининг стат.уз расмий сайти. 8. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси. 2017 йил. 9. Ўзбекистон Республикасининг Қонуни “Коррупсияга қарши курашиш тўғрисида”. 2017 йил 3 я

12. Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Ўзбекистон Республикасида иқтисодиётни ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида” 2018 йил 3 июлдаги ПҚ-3832-сон қарори. <ҳттп://лех.уз/до c с/3806053> 13. Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Ўзбекистон Республикаси давлат бошқарувига рақамли иқтисодиёт, електрон ҳукумат ҳамда ахборот тизимларини жорий етиш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги 2018 йил 13 декабр, ПФ-5598-сон фармони. (Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 13.12.2018 й., 06/18/5598/2313-сон). 14. Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Давлат бошқарувининг очиқлиги ва шаффофлигини таъминлаш ҳамда мамлакатнинг статистика салоҳиятини ошириш юзасидан қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги 2019 йил 9 апрел, ПҚ-4273-сон қарори. 15. A лимов Р.М., Тошев З.К. “Хуфиёна иқтисоди

Aҳоли жон бошига умумий даромадларинин г ўтган йилга нисбатан реал ўсиш суръати % dа 200 0 й. 200 1 й. 200 2 й. 200 3 й. 200 4 й. 200 5 й. 200 6 й. 2007 й. 2008 й. 200 9 й. 2010 й. 2011 й. 201 2 й. O‘zbekiston Respublikasi 12 4, 7 11 7, 6 11 1, 6 11 1, 9 11 5, 5 11 7, 4 12 1, 0 121, 1 124, 6 12 3, 0 120, 1 119, 9 11 3, 3 Respublikasi 11 1, 5 11 9, 5 10 5, 2 10 6, 7 10 9, 2 12 0, 1 12 9, 5 122, 0 132, 5 11 9, 1 119, 5 121, 4 11 2, 8 viloyatlar: Andijon 13 7, 5 11 9, 2 11 6, 1 10 1, 5 10 4, 3 10 8, 1 11 9, 4 113, 5 123, 9 11 7, 3 118, 5 125, 0 11 1, 4 Buxoro 12 4, 0 12 3, 1 10 9, 7 11 3, 3 11 4, 2 11 4, 7 12 3, 7 128, 2 121, 1 11 9, 5 118, 0 118, 4 11 3, 6 Jizzax 12 4, 4 13 2, 2 12 7, 6 11 1, 9 11 1, 8 10 7, 1 13 3, 6 116, 4 135, 1 12 3, 9 118, 1 119, 6 11 0, 1 Qashqadaryo 12 0, 8 12 0, 8 11

Кам таъминланган аҳоли улуши 27 .5 26 .5 27 .2 26 .1 25 .8 24 .9 23 .6 21 .8 19 .5 17 .7 16 .0 56

Ўзбекистон Республикаси аҳолисининг умумий даромадлари таркиби № Кўрсаткичлар номи 2010 й. 2011 й. 2012 й. 2013 й. 2014 й. 2015 й. 2016 Умумий даромадлар - жами 10 0,0 10 0,0 10 0,0 10 0,0 10 0,0 10 0,0 10 шу жумладан: I. Бирламчи даромадлар 75 ,7 75 ,1 73 ,2 73 ,0 75 ,6 83 ,1 84 шундан: 1. Ишлаб чиқаришдан олинган даромадлар 73 ,4 72 ,8 70 ,9 70 ,3 73 ,2 80 ,8 80 2. Мол-мулкдан олинган даромадлар 2,3 2,3 2,3 2,8 2,4 2,3 3 II. Трансфертлардан даромадлар 24 ,3 24 ,9 26 ,8 27 ,0 24 ,4 16 ,9 16 57

Бандлик даражаси тўғрисида маълумот . 200 0 200 1 200 2 200 3 200 4 200 5 200 6 200 7 200 8 200 9 201 0 201 1 201Ўзбекистон Республикаси 69,4 68,4 67,7 67,5 67,7 67,7 67,7 67,6 67,6 67,6 66,9 66,2 66 Қорақалпоғистон Республикаси 60,6 59,5 58,6 58,1 58,2 58,3 58,3 58,0 57,8 57,7 57,3 57,0 57 вилоятлар: Aндижон 70,9 70,2 69,6 69,3 69,6 69,8 70,0 70,0 70,1 70,2 69,3 68,6 69 Бухоро 75,8 74,7 74,0 73,8 74,1 74,3 74,5 74,6 75,0 75,4 74,5 73,5 74 Жиззах 60,2 58,8 58,0 57,6 57,8 58,1 58,1 57,9 57,8 57,7 56,8 56,0 56 Қашқадарё 67,7 66,0 64,5 63,6 63,1 62,7 62,6 62,4 62,3 62,3 61,7 61,1 61 Навоий 75,3 75,3 75,8 76,8 77,6 78,0 77,9 77,6 77,2 76,4 75,3 74,6 74 Наманган 60,8 59,9 59,1 58,8 58,5 58,4 58,4 58,2 58,3 58,4 57,4 56,6 57 Самарқанд 68,2 66,8 65,9 65,3 65,3 65,3 65,3 65,2 65,2 65,4 64,7 64,0 6

Ишсизлик даражаси тўғрисида маълумот (фоизда). 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012Ўзбекистон Республикаси 0,4 0,4 0,4 0,3 0,4 0,3 0,2 5,0 4,9 5,0 5,4 5,0 4,9 Қорақалпоғистон Республикаси 1,7 1,7 1,5 1,1 1,0 1,0 0,8 7,0 7,0 6,9 7,4 6,6 6,4 вилоятлар: Aндижон 0,3 0,3 0,3 0,2 0,2 0,1 0,1 5,9 5,8 5,4 5,8 5,3 5,3 Бухоро 0,3 0,3 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 4,5 4,4 4,9 5,2 4,9 4,7 Жиззах 0,3 0,3 0,3 0,2 0,3 0,3 0,3 4,2 4,1 4,5 5,7 5,2 5,0 Қашқадарё 0,3 0,3 0,2 0,2 0,3 0,3 0,3 5,2 5,0 5,1 5,8 5,3 5,3 Навоий 1,0 0,5 0,6 0,6 0,9 0,6 0,7 5,0 4,9 5,1 4,9 4,7 4,9 Наманган 0,5 0,3 0,3 0,4 0,3 0,4 0,3 6,0 5,8 5,4 5,9 5,4 5,3 Самарқанд 0,4 0,5 0,5 0,3 0,3 0,2 0,2 5,5 5,4 5,4 6,0 5,5 5,4 Сурхандарё 0,2 0,2 0,2 0,3 0,2 0,1 0,2 4,8 4,7 5,0 5,8 5,4 5,2 Сирдарё 0,4 0,7 0,4 0,4 0,4 0,2 0,3

Купить