Jismoniy shaxslarning mulkiy daromadlarini soliqqa tortish uslubiyatini takomillashtirish

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	111.6KB
Покупки	0
Дата загрузки	27 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Экономика

Jismoniy shaxslarning mulkiy daromadlarini soliqqa tortish uslubiyatini takomillashtirish

Купить

MUNDARIJA betlar KIRISH .......................................................................................................... 3 I BOB. IQTISODIYOTNI MODERNIZATSIYALASH SHAROITIDA JISMONIY SHAXSLAR DAROMADLARINI SOLIQQA TORTISHNING OB’EKTIV ZARURLIGI......................................................... 7 1.1. Jismoniy shaxslar daromadlarini soliqqa tortishning zarurligi va ahamiyati................................................................................. 7 1.2. Jismoniy shaxslar jami daromadlari tarkibi va ularning shakllanishi.................................................................................. 13 II BOB. JISMONIY SHAXSLAR MULKIY DAROMADLARINI SOLIQQA TORTISH AMALIYOTI (Urgut tumani ma’lumotlari misolida) .......................................................

KIRISH Mavzuning dolzarbligi. O’zbekiston Pespublikasida amal qilayotgan soliqlar tarkibida jismoniy shaxslardan undiriladigan soliqlar alohida ahamiyatga ega, chunki bu soliq turlari soliq to’lovchilar sonining ko’pligi va soliq bazasining kattaligi bilan ajralib turadi. Jismoniy shaxslardan undiriladigan daromad solig’i byudjet daromadlarini shakllantirishda o’sish tendentsiyasiga ega bo’lgan soliq turi hisoblanadi. Agar ushbu soliq turi bo’yicha 2008-2012 yillarda davlat byudjetiga tushayotgan summalarning 90 foiziga yaqinrog’i bevosita mehnat haqi shaklida olinayotgan daromadlardan undirilayotganligini, qolgan qismi esa tadbirkorlik faoliyati bilan shug’ullanuvchi jismoniy shaxslardan undirilayotganligiga e’tiborni qaratsak, kelgusida bu soliqning davlat byudjeti daromadlaridagi hissas

Davlatning iqtisodiyotga ta’siri avvalo, uni boshqarish hamda tartibga solishning boshqa usulllari bilan bir qatorda soliqlardan to’liq, qisman ozod qilish yoki soliqqa tortish bazasini kamaytirish orqali, tadbirkorlikni muomala sohasidan moddiy ishlab chiqarish sohasiga o’tkazishga yordam beradi va shu yo’l orqali iqtisodiyotda progressiv tarkibiy o’zgarishlarga erishiladi. Birinchidan, soliqlarni chuqur o’rganish va tushuntirish, ularni takomillashtirish yo’llarini bilib olish uchun ko’plab ilmiy maqolalar, qo’llanmalar va darsliklar yozish. Ikkinchidan, soliq imtiyozlarini berish orqali davlat biror bir tarmoqni yoki faoliyatni rivojlantirish yo’llarini topish va amaliyotda qo’llash. Uchinchidan, jahondagi rivojlangan bir qator mamalakatlarning soliq siyosatini o’rganish va tajriba alma

Jismoniy shaxslardan olinadigan soliqlarning ba’zi masalalar i qisman I.V.Gorskiy, A.A.Drobozina, V.G.P a nskov, D.G.Chernik kabi iqtisodchi olimlarning ilmiy ishlarida o’z aksini topgandir. Ushbu masalaning ayrim jihatlarida O’zbekistonlik iqtisodchi olimlar va amaliyotchi mutaxassislar ham o’zlarining munosib h issasini qo’shib kelmoqdalar. A.Abduqodirov, E.Gadoev, V.Galkin, A.Jo’raev, T. Malikov, J.Zaynalov, O.Olimjonov, Q.Yahyoev va boshqalar shular jumlasidandir. Bitiruv malakaviy ishining ob’ekti va predmeti. Ishning ob’ekti bo’lib jismoniy shaxslarning mulkiy daromadlari va ularning manbalari hisoblanadi. Bitiruv malakaviy ishining predmeti jismoniy shaxslarning mulkiy daromadlarini aniqlash jarayoni va ularga nisbatan soliq hisoblashda vujudga keladigan iqtisodiy munosabatlar yig’i

maqsadida ilmiy va nazariy jihatdan asolangan takliflarni berishdan iborat. Bitiruv malakaviy ishni ilmiy jihatdan yangilash darajasi jismoniy shaxslarning mulkiy daromadlarini soliqqa tortishni takomillashtirish yo’llarining o’ziga xos xususiyatlarini o’rganish, tahlil qilish, soliqqa tortishning iqtisodiyotimizga mos tamoyillarini hamda yo’nalishlarini tatbiq etishdan iborat. Bitiruv malakaviy ishi mavzusining nazariy-amaliy ahamiyati. Bitiruv malakaviy ishining nazariy ahamiyati shundaki, ish natijalaridan jismoniy shaxslarning mulkiy daromadlarini soliqqa tortishni tadqiq etishga qaratilgan ilmiy ishlarda foydalanish mumkin. Bitiruv malakaviy ishi natijalarining amaliy ahamiyati shundaki, ishning xulosalari va amaliy takliflaridan jismoniy shaxslarning mulkiy daromadlarini soliqqa tort

I BOB. IQTISODIYOTNI MODERNIZATSIYALASH SHAROITIDA JISMONIY SHAXSLAR DAROMADLARINI SOLIQQA TORTISHNING OB’EKTIV ZARURLIGI 1 .1. Jismoniy shaxslar daromadlarini soliqqa tortishning zarurligi va ahamiyati Amaliyotda soliqlar to’g’risidagi qarashlar tarixan ob’ektiv va sub’ektiv omillarning ta’sirida shakllangan. Soliqlarga berilgan ta’riflarni tahlil qilish avvalambor ularning iqtisodiy-ijtimoiy mohiyatini asoslash, soliqlarning iqtisodiy rolini va soliq qonunchiligiga asos bo’lgan soliq tamoyillarini belgilash hamda soliq tizimida jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig’ining tutgan o’rnini aniqlash uchun zarurdir. Chunki, soliqlar davlat paydo bo’lishi bilan jamiyatdagi iqtisodiy munosabatlarning zaruriy talablaridan biri bo’lib hisoblangan. Soliq tizimining klassik tamoyillari deyar

Ikkinchi tamoyil aniqlilik tamoyili bo’lib, unga asosan h isob l angan soliq summasi, soliqni undirilish tartibi va soli q ni byudjetga to’lash muddati soliq to’lovchilarga oldindan ma’lum bo’lishi kerak. O’z asarida u bu tamoyilga alohida to’xtalib, uni quyidagicha rivojlantiradi: “Har bir shaxs soliq to’lashi zarurligining aniqligi soliqqa tortishda shunchalik ahamiyatga egaki, barcha xalqlar tajribasidan ma’lum bo’lganidek soliqqa tortishning tengsizligi kichkina noaniqlikka nisbatan kamroq zarar keltiradi” 2 . A.Smit aniqlilik bo’lishi lozimligi to’g’risidagi talabini quyidagicha izohlaydi: “Bu qaerda bo’lmasin, soliqqa tortiladigan har bir shaxs soliq yig’uvchisining ta’siriga tushadi, natijada u o’zi yoqtirmagan soliq to’lovchisi uchun soliq og’irligini kuchaytirishi mumkin yoki do’q

I.A.Karimov soliq tizimiga printsipial yondashib, “Soliqlar xo’jalik faoliyatining barcha sohalarini qamrab olishi bilan birga har bir tarmoqqa, korxonaga alohida yondashuvni ta’minlashi lozim”, - deb ta’kidlaydi. So’nggi tamoyil tejamkorlik tamoyili bo’lib, bu tamoyilga ko’ra har qanday soliq shunday joriy kilinishi kerakki, uni byudjetga undirish bilan bog’liq bo’lgan xarajatlar juda kam bo’lishi, yani davlatga kimmatga tushmasligi lozim. Bu erda gap soliq tizimi faoliyatining samaradorligi bilan bog’liq. Ushbu tamoyil bir so’mlik soliq summasining byudjetga borib tushishi qancha miqdordagi xarajatning qilinishi evaziga qo’lga kiritilishini anglatadi. A.Smit aholidan olinadigan soliqlar davlat xizmatlarining “adolatli narxi”, degan to’xtamga keladi. U moddiylashgan dunyoqarash egasi bo’l

oldin o’tgan ulug’ namoyandalar (A.Smit, R.Maltus va D.Rikardo)ning fikrlarini yangi xulosalar bilan to’ldirdi. J.Mill A.Smitning barcha soliqqa tortish g’oyasini rivojlantirib, - soliqlarning tengligi umumiy qoidasini ilgari surdi. U soliqlar natijasida soliq to’lovchilar uchun kelib chiqadigan noqulayliklarning bir xil bo’lishi kerakligini ta’kidlaydi. U to’g’ri va egri soliqlarni tahlil qilib, barcha egri soliqlar to’g’ri soliqlarga nisbatan behad ustunlikga ega, chunki egri soliqlarni undirish vaqti va usuli soliq to’lovchilar uchun eng qulaydir, degan xulosaga keladi. Soliqlarni adolatlilik nuqtai-nazaridan ko’rib chiqib, ularni adolatsiz bo’lmagan deb hisoblaydi. Klassik maktab vakillaridan yana biri, J.Sismondi soliqlarga “huzur halovat uchun to’lanadigan haq”, deb ta’rif beradi. 5

ta’minlay oladigan shaxsga qaratilgan bo’lsada, ana shu xazinachining soliq munosabatlarini takomillashtirishda naqadar muhim o’rin egallashi mumkinligi bevosita aholi manfaatlari bilan bog’liq bo’lgan. Ammo xazinani to’ldirilishi doimo soliq to’lovlari bilan bog’liq bo’lmagan, chunki xazinaning bir qismi qo’lga kiritilgan molu–boylikdan tashkil topgan bo’lib, u aholi manfaatlariga safarbar ettirilmagan va hukmdorning tayanchi bo’lib xizmat qilgan. Shu o’rinda, davlat va jamoat arbobi Amir Temurning soliqlarga “... mamlakat obodonchiligi, uni yuksaltirish va xavfsizligini ta’minlashning asosiy omili” deb qaraganligi diqqatga sazovordir. U o’zining “Temur tuzuklari” asarida soliqlardan tushgan mablag’lar hisobiga har bir shahar va qishloqlarda madrasa, xonaqohlar bino qilishlarini, faqiru-m

ishlariga halal yoki kamchilik etmaydi. Xazina hamisha obod bo’lib, odamlar rohatda yashaydi, biror kishi mol-mulki jihatidan azob chekmaydi”. Demak, xazina ikki bo’limdan iborat bo’lgan, birinchisi - asosiy xazina hisoblanib, bunda uzoq yillar davomida nodir buyumlar sifatida saqlab va to’plab kelingan durdonalar asralgan; ikkinchi bo’lim esa xarajatga xizmat qilgan. Joriy mablag’lar taqchilligi sezilganda asosiy xazinadan joriy xazina uchun qarz olinib, keyinchalik o’rni to’ldirilgan, faqat to’ldirilibgina qolmasdan, qo’shimcha mablag’lar hisobiga tobora boyitib borilgan. Xazina kirim- chiqimlari muntazam qayd etilib, xazinaning ahvoli haqida zarur ma’lumotlar taqdim etib turilgan. Xazinada etishmovchilik kamdan-kam sezilgan. Ammo Amir Temur oldingi o’ringa xazina birinchi bo’limining so

Yuqoridagilardan ayon bo’ldiki, jismoniy shaxslarning daromad solig’i byudjetning asosiy daromad manbalaridan biri sifatida ob’ektiv zarur hisoblanadi. Ushbu soliqning, ayniqsa bozor iqtisodiyoti sharoitida dolzarbligi va ahamiyati oshib boradi, chunki bozor iqtisodiyoti sharoitida tadbirkorlar va ishbilarmonlarning aholi umumiy tarkibidagi salmog’i va ularning daromadlari oshib borishi kuzatiladi. Albatta, tadbirkorlar sinfining safi tobora kengayib borishi, daromadlarning oshib borishi, jismoniy shaxslarning ushbu qatlamidan o’z-o’zidan daromad solig’i tushumi ko’payib qoladi degan gap emas. Bu erda yana bir omil - bozor iqtisodi talablariga javob bera oladigan, jismoniy shaxslarni ishlab topgan daromadlari manbaidan qat’iy nazar progressiv va adolatli tarzda soliqqa tortilishini ta’minl

Respublikasidagi, shuningdek, undan tashqaridagi faoliyati manbalaridan olingan daromadlari bo’yicha daromad solig’i to’laydilar, norezident jismoniy shaxslar esa faqat O’zbekiston Respublikasi hududidagi faoliyatidan olingan daromadlari bo’yicha soliq to’laydilar. Soliq kodeksining 171-moddasiga muvofiq jismoniy shaxslarning jami yillik daromadiga mehnatga haq to’lash tarzidagi daromadlar, mulkiy daromadlar, moddiy naf tarzidagi daromadlar hamda boshqa daromadlar kiradi. Mehnat shartnomalariga yoki ishlar bajarish va xizmatlar ko’rsatish predmeti bo’lgan fuqarolik-huquqiy tusdagi shartnomalarga ko’ra jismoniy shaxslarga hisoblanadigan va to’lanadigan barcha to’lovlar mehnatga haq to’lash tarzidagi daromadlar deb e’tirof etiladi. Jismoniy shaxslarning mulkiy daromadiga esa olingan foizlar,

O’zbekiston Respublikasidan tashqarida to’langan, O’zbekiston Respublikasining rezidentlari bo’lgan jismoniy shaxslarning daromad solig’i summalari O’zbekiston Respublikasida soliqni to’lashda O’zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalariga muvofiq hisobga olinadi. Hisobga olinadigan summalarning miqdori jismoniy shaxslarning O’zbekiston Respublikasida amal qilayotgan stavkalar bo’yicha hisoblab chiqarilgan daromad solig’i summasidan oshmasligi lozim. Respublikada o’tkazilayotgan iqtisodiy islohotlarning tub natijasi ijtimoiy yo’naltirilgan bozor iqtisodiyoti munosabatlarini shakllantirish deb olishdan maqsad, aholiga munosib turmush darajasini ta’minlashdir. O’tkazilayotgan tub tarkibiy o’zgarishlarning umumiy natijasi bo’lib yangi tipdagi daromad – bozor daromadi yuzaga keladi. Bozo

$1-jadval Jismoniy shaxslarning asosiy ish joyidan tashqarida topgan daromadlari, mln. so’m 9 t \\ r Ko’rsatkichlar Yillar 20 10 20 11 20 12 1 O’ rindoshlik asosida topilgan mablag’lar 91760 100557 112362 2 Tijorat d o’ koniga mol topshirishdan 13923 14285 12202 3 Mulkiy daromadlar 31054 38080 38104 a) D ivid e n d lar va ijara bo’yicha 4 Boshqa daromadlar 13399 29308 20724 Jami daromadlar 172423 182230 183482 1-jadval ma’lumotlaridan ko’rinishicha, jismoniy shaxslarning asosiy ish joyidan tashqarida topgan daromadlari tarkibida eng salmoqli ulush – o’rindoshlik asosida topilgan mablag’lar zimmasiga to’g’ri keladi, ya’ni 2012 yilda mazkur daromadlar jami daromadlarning 61,2 foizini ((112362:183482)x100) tashkil etgan. Undan keyingi o’rinlarda esa mulkiy daromadlar va boshqa daromadlar mayd$

 yakka tartibda tadbirkorlik faoliyati bilan shug’ullanuvchi jismoniy shaxslarning daromadini to’liq legallashtirish maqsadida ularga soliq engilliklarini joriy etish;  asosiy ish joyidan tashqarida topgan daromadlarni amaldagi uch pog’onali stavkada emas, balki yagona stavkada (12 foizdan oshmagan holda) soliqqa tortish. Uch pog’onali stavka ijtimoiy nuqtai-nazardan adolatli hisoblansada, lekin daromadlarni to’liq hisobini olishda, bizning fikrimizcha, soliq to’lashdan qochishga undaydi, ayniqsa mol-mulkni ijaraga berishdan olingan daromadlarni bunga misol qilib ko’rsatish mumkin. O’zbekistonda soliq siyosatini yanada takomillashtirishda qayd etilgan soliqqa tortish bilan bog’liq bo’lgan omillarni hisobga olish aholi daromadlarini legallashtirishdagi dastlabki qadamlardan hisoblanadi ha

manbai sifatida ahamiyat kasb etadi. Masalan, ishdan bo’sh vaqtda engil avtomashina sohibi kira ishlash yo’li bilan tadbirkorlik daromadiga ega bo’lsa, uy-joyi bor kishi uni qulay va yaxshi pul beradigan mijozni topib ijara haqi olishi mumkin. Bunda ayrim tadbirkorlar o’z qobiliyatini sarflab ish haqi va eng qulay imkoniyatdan foydalanganligi uchun foyda olishi mumkin. Aholining xarid quvvatini o’stirishda aholining pul daromadlari bilan birga natural daromadlarining ahamiyati ham beqiyosdir. Chunki, turmush darajasi bevosita iste’mol miqdori va sifati bilan uzviy bog’liqlikda bo’lib, uni qondirishda pul va natural daromad turining har ikkalasi ishtirok etadi. O’zbekiston Respublikasi hukumati tadbirkorlikning keng rivojlanishiga shart-sharoitlar yaratish bilan birga kuchli ijtimoiy siyosa

II BOB. JISMONIY SHAXSLAR MULKIY DAROMADLARINI SOLIQQA TORTISH AMALIYOTI (Urgut tumani ma’lumotlari misolida) 2.1. Jismoniy shaxslarning dividen d va foizli d a roma d larini soliqqa tortish jarayoni O’zbekiston Respublikasi Soliq Kodeksining 176- moddasida asosan jismoniy shaxslarning mulkiy daromadlari tarkibiga quyidagilar kiradi: 1) foizlar; 2) dividendlar; 3) mol-mulkni ijaraga berishdan olingan daromadlar; 4) jismoniy shaxslarga xususiy mulk huquqi asosida tegishli bo’lgan mol- mulkni realizatsiya qilishdan olingan daromadlar; 5) sanoat mulki ob’ektlariga berilgan patent (litsenziya) sotilgan taqdirda, patent (litsenziya) egasi bo’lgan jismoniy shaxs sotishdan olgan daromad; 6) royalti; 7) qimmatli qog’ozlarni realizatsiya qilishdan tushgan daromadlar va yuridik shaxslarning ustav fo

maqsadiga aktsiyalardan olingan hamda boshqa xo’jalik sub’ektlarni ustav kapitalida xissali qatnashishdan olgan daromadlar kiradi deb ko’rsatilgan. Aktsiyalar chiqaruvchi jamiyatlar nuqtai nazaridan davlat aktsiyalari va boshqa qimmatli qog’ozlariga va aktsioner jamiyatlari aktsiyalari va boshqa qimmatli qog’ozlarga bo’linadi. Bizning soliq qonunchiligimiz bo’yicha davlat obligatsiyalarni va boshqa qimmatli qog’ozlari soliqqa tortishdan ozod etilgan. Aktsioner jamiyatlari aktsiyalari va boshqa korxonalarning kapitalida xissali qatnashishdir olgan daromadlar soliq ob’ekti bo’ladi va 1 0 foizli stavka bilan daromad solig’iga tortiladi. Shuning uchun jismoniy shaxslarning daromad solig’i bo’yicha imtiyozlar dividend va foizlarni daromadga xam tegishlidir. Aktsiya o’zining faqat unga tegishli

ahamiyatga ega emas va ulush sarmoyasi xajmini tavsiflangan hoda axborot xususiyatiga ega bo’ladi. Ko’pchilik ayniqsa aktsiyadorlik mulki ustun turadigan (AQSh) mamlakatlarda aktsiyalar ularda nominal qiymat ko’rsatilmagan xolda chiqariladi. Faqat kompaniya ustav sarmoyasi muayan ulush miqdoriga bo’linganligi ko’rsatiladi. Aktsiyalar nominal qiymatining belgilanishi fond bozori. Endigina rivojlanib borayotgan O’zbekiston uchun h am o’z ahamiyatini saqlab qolgan. Bu birinchidan, nominal qiymat qimmatli qog’oz egasiga aynan ruhiy ta’sir ko’rsatadi va unga bu oddiygina mavxum majburiyat emas, balki ma’lum bir miqdordagi mulkiy unvon, deb hisoblashga asos beradi. Bundan tashqari, chiqarilgan aktsiyalarning nominal qiymatidan aktsiyadorlik jamiyatining ustav sarmoyasi vujudga keladi. Aktsiyalar

1. Ochiq aktsiyadorlik jamiyatlarining aktsiyalari, ular ochiqchasiga muomalaga chiqariladi va qanchalik boshqa aktsiyadorlarning roziligisiz qo’ldan-qo’lga o’tishi mumkin, hamda yopiq aktsiyadorlik jamiyatlarining aktsiyalari, bular birlamchi joylashtirishda oldindan ajratib olingan sarmoyadorlar o’rtasida taqsimlanadi va faqat kompaniya umumiy yig’ilishining roziligi bilan qo’ldan qo’lga o’tishi mumkin. 2. Egasining nomi yozilgan va ko’rsatuvchi egalik qiladigan aktsiyalar. Egasining nomi yozilgan aktsiyalarda ular egasining familyasi majburiy tarzda ko’rsatilishi shart, agar ularning egasi yuridik shaxs bo’lsa tashkilotning nomi ko’rsatiladi. 3. Oddiy va imtiyozli. Oddiy aktsiya aktsiyadorlar yig’ilishida ovoz berish xuquqini beradi, u bo’yicha olinadigan divident miqdori esa, aktsiyado

7. «Ayirboshlanadigan» aktsiyalar – ularni oldindan kelishilgan narxlar bo’yicha muayyan bir vaqt oralig’ida boshqa aktsiyalarga (odatda, oddiy aktsiyalarga) almashtirish mumkin. 8. «Kursi o’zgarib turuvchi aktsiyalar». Ushbu aktsiyalar bo’yicha dividend to’lovlari foizning o’zgarishi darajasiga qarab o’zgarib turadi. Agar foiz o’ssa, aktsiyalar bo’yicha to’lovlar ham o’sadi va aksincha. 9. «Orderli aktsiyalar» ular o’z egalariga oddiy aktsiyalarning ma’lum bir miqdorini harid qilish va bu bilan butun nashrning likvidligini oshirish xuquqini beradi. Bizning Respublikamizda ochiq va yopiq turdagi oddiy va imtiyozli aktsiyalar ancha yaxshi rivojlanib kelmo q da. Ammo, xali aktsiyalarni erkin qo’ldan qo’lga sotuvchi ikkinchi bozor vujudga kelgani yo’q. Asosan fond birjasi orqali aktsioner jam

4. Banklarning obligatsiyalari. Jismoniy shaxslar foiz daromadlarini asosan sertifikatlardan, qarzli majburiyatlardan va boshqa depozit qimmatli qog’ozlardan olinayotgan daromadlar kiradi. Q arzli majburiyatlarga davlat obligatsiyalari, mahaliy h okimiyatlar obligatsiyalari (bizda rivojlanmagan) korxonalar va banklar obligatsiyalari kiradi. Davlat va maxalliy zayom obligatsiyalari, qimmatli qog’ozlari daromadlari soliqdan ozod qilingan. O’zbekistonda rivojlanib boshlagan soliqqa tortiladigan foiz daromadi tarkibiga asosan banklar va korxonalar obligatsiyalari kiradi. Foiz daromadining soliqqa tortish ob’ekti obligatsiyalardan olgan daromadlardir. Chunki davlat obligatsiyalari, depozit sertifikatlari va omonatlari soliqqa tortilmaydi. Depozit sertifikati (inglizcha certificate of deposit) –

chiqarish va muomalada bo’lish shartlarida belgillangan stavka bo’yicha foizlar emitent bank tomonidan, ushbu sertifikat xarid qilingan vaqtdan, qat’i - nazar to’lanishi lozim. Sertifikatlar bir martalik qilib ham, seriyali, egasining nomi yozilgan va ko’rsatuvchi egalik qiladigan turlarda ham chiqarilishi mumkin. Sertifikatni chiqaruvchi bank Markaziy bank bilan kelishgan holda unga boshqa qo’shimcha shartli va rekvezitlarni kiritishi mumkin. Sertifikat blankida chiqarish va muomalada bo’lishning barcha shartlari (sertifikat bo’yicha talab qilish huquqini boshqa shaxsga berish shartlari va tartibi) ko’rsatilishi zarur. Agarda sertifikat bilan uning blankida ko’rsatilgan shartlarda nazarda tutilmagan operatsiya amalga oshirilgan bo’lsa, unda bunday operatsiya haqiqiy emas deb hisoblanadi.

asosida rasmiylashtiriladi, unda omonatchi sertifikatni to’ldirish uchun barcha zaruriy rekvezitlarni ko’rsatadi. Depozit (jamg’arma) sertifikati to’lovi chek yordamida yoki naqd pulda amalga oshiriladi. Bank tomonidan depozit (jamg’arma) sertifikati narxini qoplash naqd pulda yoki summani mijoz tomonidan ko’rsatilgan hisob-raqamga o’tkazish yo’li bilan amalga oshiriladi. Ayrim qimmatli qog’ozlardan (masalan, veksellardan) farqli o’laroq, sertifikatlar sotilgan tovarlar va ko’rsatilgan hizmatlar uchun hisob-kitob yoki to’lov vositasi bo’lib xizmat qil a olmaydi. 2.2. Jismoniy shaxslarning mol-mulkini ijaraga berishdan olingan daromadlarini soliqqa tortish tartibi Bizga ma’lumki, jismoniy shaxslar yuridik shaxslarga nisbatan son jihatdan ko’pchilikni tashkil etsada, ulardan undiriladigan so

Jismoniy shaxslardan olinadigan soliq yukiga baho berish ancha murakkab, chunki u yuridik shaxs tomonidan to’lanadigan soliqlarni ham o’z ichiga olishi bilan ifodalanadi. Jismoniy shaxslardan olinadigan soliq yukiga baho berar ekanmiz, bu o’rinda biz daromad solig’ini etakchi ahamiyat kasb etishini anglashimiz zarur. Jismoniy shaxslarga xo’jalik mehnat shartnomasi, fuqarolik – huquqiy shartnomalari bo’yicha ish haqi, mukofot va boshqa qator daromadlar to’lovchi korxona, tashkilot, muassasa soliqlarni to’liq, to’g’ri hisoblash va o’z vaqtida byudjetga o’tkazib berish javobgarligini o’z zimmalariga oladilar. Fuqarolarning olgan daromadlari to’g’risida soliq idoralariga, fuqaroga bildirish va ma’lumotnoma yozib berish vazifasi ham yuridik shaxslarga yuklatilgan. 2-jadval Jismoniy shaxslarning

Jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig’i summasini hisoblab chiqarish maksadida eng kam ish haqi miqdori yil boshidan ortib boruvchi yakun bilan (yil boshidan boshlab tegishli davrning xar bir oni uchun eng kam ish haqi summasi) hisobga olinadi.  Belgilangan stavkatardan kelib chiqib hisoblangan va byudjetga to’lanishi lozim bo’lgan jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig’i summasi, soliq solinadigan daromadlardan 1 foiz miqdorida hisoblab chiqarilib fukarolarning shaxsiy jamg’arib boriladigan pensiya hisobvaraklariga o’tkaziladigan har oylik majburiy badallar summasiga kamaytiriladi. Jismoniy shaxslarning daromadlarini soliqqa tortishda deklaratsiyalash tizimining o’ziga xos jihatlari bo’lib, mamlakatimizda uning huquqiy asoslari to’liq ishlab chiqilgan. Soliq to’lovchilar a

daromadlari to’g’risidagi deklaratsiya mazkur jismoniy shaxs O’zbekiston Respublikasi hududidan tashqariga chiqib ketishidan bir oy avval taqdim etilishi lozim. Agar chet ellik jismoniy shaxs – O’zbekiston Respublikasining rezidenti joriy yilning 1 fevraliga qadar doimiy yashash uchun xorijga chiqib ketayotgan bo’lsa, joriy yil uchun daromadlar bo’yicha deklaratsiya taqdim etilmaydi. Taqdim etish tartibi ushbu moddaning uchinchi qismida belgilangan daromadlar to’g’risidagi deklaratsiya bo’yicha hisoblab chiqarilgan jismoniy shaxslarning daromadlaridan olinadigan soliqni to’lash deklaratsiya topshirilgan paytdan e’tiboran o’n besh kun ichida amalga oshiriladi. Grant olgan jismoniy shaxs daromadlar to’g’risidagi deklaratsiyani topshirayotganda grant bo’yicha olingan daromad summasini, jismon

3-jadval Jismoniy shaxslarning mol-mulkni ijaraga berishdan olgan daromadlariga belgilangan ijara to’lovi 12 To’lovchilar Bir oylik ijara to’lovining eng kam miqdori, jami maydonning 1 kv.m uchun, so’mda Toshkent shahri Nukus shahri va viloyatga bo’ysunuvchi shaharlar Boshqa aholi punktlarida Mol-mulkni ijaraga bergan jismoniy shaxslar 3000 2000 1000 Mol-mulkini ijaraga berishdan daromad olayotgan jismoniy shaxs uchun agar ushbu daromadlarga jismoniy shaxslardan olinadigan daromad soli g’ ining to’lov manbaida soli q solinmasa, belgilangan muddatlarda jami yillik daromad to’ g’ risida deklaratsiya ta q dim etish bilan bir q atorda ijaradan daromadlar paydo bo’lgan kundan e’tiboran birinchi oy tugaganidan keyin besh kunlik muddatda dastlabki tarzdagi deklaratsiya h am ta q dim etishadi. Bug

yuboradi. Bu esa asosiy ish joyidan tashqari qo’shimcha daromad olayotgan jismoniy shaxslarni soliqqa tortish imkoniyatini oshirmoqda. Demak yuqoridagi tartiblarda tegishli soliq inspektsiyalarida jismoniy shaxslarning qo’shimcha daromadlari aniqlanadi. Acociy ish joyidan boshqa joyda daromad olgan jicmoniy shaxclarning daromadlaridan daromad colig’ining uzil-kecil miqdori olingan daromadlar, qilingan xarajatlar va ushlab qolingan coliq miqdorlari to’g’ricida taqdim etilgan deklaratsiya ma’lumotlari bo’yicha coliq xizmati organi tomonidan hicoblab chiqariladi. Shu bilan birga acociy bo’lmagan ish joyidan olinadigan (qo’shimcha) daromadlar ham acociy ish joyidan olingan daromadlarni soliqqa tortish tartibida coliqqa tortishi belgilab qo’yilgan. Biroq qo’shimcha ish joyidan olingan (qo’shimc

avanslarni to’lagan manbalarda bu daromadlardan ushlangan soliqlar xaqidagi ma’lumotlar ko’rsatiladi. Daromadlar olinganligi xaqidagi ma’lumotlar daromadlar olingan joyga, shuningdek, olingan daromadlar turiga qarab bo’limning tegishli jadvaliga kiritiladi; -deklaratsiyaning II bo’limida daromadlar xaqida deklaratsiya beruvchi fuqaro chegirmalarga ega bo’lgan huquqi xaqidagi ma’lumotlar ko’rsatiladi; -deklaratsiyaning III bo’limida hisobot yili uchun amalda soliqqa jalb etuvchi daromadlar yig’indisi ko’rsatiladi va soliq to’lovchining kelgusi yilda olish mo’jjallangan soliq to’lanuvchi daromadi ko’rsatiladi; -deklaratsiyaning IV bo’limida jami yillik umumiy daromaddan olinadigan daromad solig’ining xisob–kitobi olib boriladi. Bu hisob-kitob o’zining yillik daromadi xaqidagi daromadni beruv

xaqida ma’lumotlar mavjud bo’lsa, soliq organlari bu soliq to’lovchiga deklaratsiya taqdim etilishi zarurligi haqida eslatma yuborishlari shart. Bugungi kunda asosiy ish joyidan tashqari qo’shimcha daromad topuvchi jismoniy shaxslarning qo’shimcha daromadlarining faqatgina birgina ko’rinishi , ya’ni asosiy ish joyidan tashqari boshqa tashkilotda o’rindoshlik asosida ishlash orqali topgan daromadlarinigina aniqlash imkoniyati bo’lmoqda. Shuning uchun 2005 yil boshidan jismoniy shaxslarning qo’shimcha daromadlarini tashkil qiluvchi mulkiy daromadlarining bir ko’rinishi bo’lgan o’z egaligi va tasarrufida bo’lgan transport vositalarini ijraga berish orqali daromad qiluvchi jismoniy shaxslarga ham ijaradan olgan daromadlariga qat’iy stavkada soliq to’lashlari belgilab qo’yildi. Jami daromadlarn

№ Ko’rsatkichlar 20 11 y 20 1 2 y 201 2 yilda 20 11 yilga nisbatan o’sish yoki kamayish % da 1 Hisobot yilida faoliyat ko’rsatayotgan korxonalar soni 1200 1994 166 2 Belgilangan muddatda ma’lumot topshirgan korxonalar soni 569 653 115 3 Jamiga nisbatan % da 47,4 32,7 14,7 Urgut tumani bo’yicha jismoniy shaxslarning jami daromadlariga nisbatan soliq hisoblashning ikki yillik holatini tahlil qilish jarayonida ushbu ma’lumotlarga ega bo’ldik: Urgut tumanida qo’shimcha daromadga ega bo’lgan va deklaratsiyaga jalb etiladigan fuqarolar to’g’risida tumandagi faoliyat ko’rsatayotgan korxonlarning soliq idoralariga bergan ma’lumotlarni tahlil qiladigan bo’lsak, ushbu tumanda 20 11 yilga nisbatan 201 2 yilda faoliyat ko’rsatayotgan korxonalar soni ko’payganligini ko’rishimiz mumkin bo’ladi. Ya’ni, u

jalb etiladigan fuqarolar to’g’risida ma’lumotlarni taqdim etish holatlari 14,7 foizga kamayib ketgan. Bu albatta salbiy holat hisoblanadi. Chunki korxonalar tomonidan deklaratsiyaga jalb etiladigan fuqarolar to’g’risida ma’lumotlarni taqdim etmaslik oqibatida jismoniy shaxslarning jami daromadlarini aniqlash imkoniyati bo’lmaydi va ularning qo’shimcha daromadlari soliqqa tortilmasdan qoladi. 5 -jadval Urgut tumani bo’yicha deklaratsiya topshirgan fuqarolar bo’yicha ortiqcha to’langan va qo’shimcha soliq miqdori to’grisida ma’lumot 14 № Ko’rsatkichlar 20 11 y 20 1 2 y 20 1 2 yilda 20 11 yilga nisba tan %da 1 Deklaratsiya topshirishi lozim bo’lgan fuqarolar soni 878 1200 -22,6 2 Belgilangan muddatda deklaratsiya taqdim etgan fuqarolar soni 184 312 100 3 Qo’shimcha soliq hisoblangan fuqarola

fuqarolar 878 tani tashkil qilgan bo’lsa, ushbu fuqarolarning 184 tasi ya’ni deklaratsiya topshirishi lozim bo’lgan fuqarolarning 56,3 foizi belgilangan muddatda jami daromadlari to’g’risidagi deklaratsiyani o’z vaqtida taqdim etganlar. 201 2 yilda esa deklaratsiya topshirishi lozim bo’lgan fuqarolar 1200 tani tashkil qilgan bo’lsa, bu yil ham ushbu fuqarolarning 312 tasi jami daromadlari to’g’risidagi deklaratsiyani o’z vaqtida taqdim etganlar. Bu esa 201 2 yil mobaynida deklaratsiya topshirishi lozim bo’lgan fuqarolarning 72,7 foizini tashkil qiladi. Agarda ushbu ko’rsatkichni 20 11 yil holati bilan taqqoslaydigan bo’lsak, tuman bo’yicha deklaratsiya topshirishi lozim bo’lgan fuqarolar 201 2 yilga kelib 22,6 foizga kamaygan, shu bilan birgalikda deklaratsiya topshirgan fuqarolar salmog’i

Agarda 20 11 -201 2 yillarda qo’shimcha hisoblangan soliqlarni byudjetga to’lanishi nuqtai nazaridan ham qo’shimcha soliq to’lagan fukarolarni taqqoslaydigan bo’lsak, tuman bo’yicha 20 11 yilda qo’shimcha soliq hisoblangan fuqarolarning qariyb 97 %i o’z vaqtida qo’shimcha hisoblangan 54185,8 ming so’m soliqni to’lagan. Bu holat bo’yicha 201 2 yilgi ko’rsatkichlarni tahlil qiladigan bo’lsak, ko’shimcha soliq hisoblangan fuqarolarning 778 tadan 731 tasi 94 %i 78553.0 ming so’m qo’shimcha hisoblangan soliqning 76568 ming so’mini o’z vaqtida to’lagan. Demak, ushbu holatdan ma’lum bo’ladiki, tumanda fuqarolar tomonidan qo’shimcha hisoblangan soliqlarni to’lanish holati ham yil sayin pasayib bormoqda. 6 -jadval Urgut tumani soliq inspektsiyasi tomonidan belgilangan muddatlarda deklaratsiya topsh

20 11 yil mobaynida 72 ta fuqaro fuqaro 50,7 ming so’m moliyaviy jarimaga tortilgan bo’lib, ularning barchasi undirib olingan. 201 2 yilda esa atigi 3 ta fuqaro 3,4 ming so’m moliyaviy jarimaga tortilgan bo’lsa, shundan ham bor yo’g’i 2 ta fuqarodan 3,2 ming so’mi undirib olingan. Urgut tumani bo’yicha asosiy ish joyidan tashqarida daromad olgan fukarolar buyicha qabul qilingan va jo’natilgan ma’lumotlarni tahlil qiladigan bo’lsak, 20 11 yilda o’rindoshlik asosida ishlovchilar haqida 8796 ta fuqaro bo’yicha ma’lumot olingan bo’lib, 3354 ta fuqaro bo’yicha ma’lumotlar tegishli soliq inspektsiyalariga jo’natilgan. Ushbu holat bo’yicha 201 2 yilda 7230 ta fuqaro bo’yicha ma’lumot olingan bo’lib, 2725 ta fuqaro bo’yicha ma’lumotlar tegishli soliq inspektsiyalariga jo’natilgan. ( 7 -jadval) 20

4 . Bojxona orqali mol olib o’tganlar Olingan 16 0 Jo’natilgan 2 0 5 . Mulkiy daromadlar bo’yicha Olingan 528 2114 Jo’natilgan 74 951 6 . Boshqa daromadlar Olingan 0 0 Jo’natilgan 0 0 7 . Jami ma’lumotlar Olingan 12976 1087 3 Jo’natilgan 3812 3871 Urgut tumani bo’yicha 20 11 yilda bir martalik deklaratsiya topshirgan fukarolar bo’yicha olingan ma’lumotlar 1446 ta, boshqa soliq inspektsiyalariga jo’natilganlari 38 tani tashkil qilgan bo’lsa, bu ko’rsatkich 201 2 yilda bir martalik deklaratsiya topshirganlar fuqarolar buyicha olinganlari 275 tani, jo’natilganlari atigi 7 tani tashkil qiladi. 20 11 yilda bojxona orqali mol olib o’tgan jismoniy shaxslar to’g’risida soliq inspektsiyasiga olingan ma’lumotlar 16 ta, jo’natilganlari 2 tani tashkil qiladi. 201 2 yilda ushbu holat bo’yicha soliq ins

Umumiy tarzda olganda Urgut tumani soliq inspektsiyasiga qo’shimcha daromad qiluvchi jismoniy shaxslar to’g’risida 20 11 yil davomida jami tomonidan 12976 ta ma’lumot olingan bo’lsa, 20 12 yilda bu ko’rsatkich 10873 tani tashkil qilgan. Shundan soliq inspektsiyalariga jo’natilgan ma’lumotlar 20 11 yilda 3812 tani tashkil qilgan bo’lsa, 201 2 yilga kelib 3871 tani tashkil qilgan. 41

III BOB. JISMONIY SHAXSLARNING MULKIY DAROMADLARINI SOLIQQA TORTISHNI TAKOMILLASHTIRISH 3.1. Jismoniy shaxslardan soliq undirishning xorij tajribasi va undan foydalanish masalalari Iqtisodiyoti taraqqiy etgan mamlakatlar byudjet tizimining tuzilishi va byudjetlararo munosabatlar, yani mamuriy va byudjet tizimining darajalari, moliyaviy resurslarning byudjelararo qayta taqsimlash mexanizmlari va byudjet tizimini turli pog’onalarida zayom mablag’larining jalb qilinishi o’tish davri xususan O’zbekiston uchun muhim ahamiyat kasb etadi. Xorij mamlakatlarida byudjetga tushadigan soliq tushumlari umumiy miqdoridagi fuqarolar daromad solig’ining ulushi quyidagicha: AQShda – 39%, Buyuk Britaniyada – 24,8%, Shveytsariya va Shvetsiyada – 35%, Frantsiyada– 14% (Frantsiyada byudjet daromad manbai bo’li

Shuning uchun, asosiy bo’lgani holda daromad solig’i rivojlangan mamlakatlarda aholidan olinadigan yagona soliq emas. U aniq soliqlar – er, uy, ovchilik, pul sarmoya va h.k.lar bilan qo’shilgan. Bu qaysidir darajada daromadning yashirilishi tufayli byudjet yo’qotishlarini bartaraf etish va mulkdan samarasiz foydalanishning oldini olish imkonini beradi. Meros va sovg’a tarzida o’tadigan mulk solig’i shaxs haqiqiy daromadini hisobga olish vositasi sifatida ohirgi o’rinda turadigan soliqdir. Har bir jismoniy shaxsdan undiriladigan daromad solig’i bazasini hisob- kitob qilishda soliqqa tortilmaydigan eng kam miqdor tushunchasiga duch kelinadi. Soliq solinmaydigan eng kam miqdor kategoriyasiga o’z mohiyati va ahamiyatiga ko’ra standart chegirma deb ataluvchi chegirma–AQSh qonunchiligida nazard

Tahlillar shuni ko’rsatadiki, AQShda aholidan olinadigan daromad solig’ining asosiy farqi kamayuvchan (regressiv) usulda soliqqa tortiladi. Bizda esa daromadning oshishi bilan soliq stavkasi ko’payib boruvchi, ya’ni progressiv usulda. O’rganilayotgan mamlakatlar ichida Amerikada jismoniy shaxslar daromad solig’i byudjet daromadlari tarkibida anchagina katta salmoqqa egadir. Daromad solig’i bo’yicha asosiy qonuniy hujjat bo’lib 1970 yildagi qonun hisoblanadi. Bunda har yili yangi byudjetlarga o’zgartirishlar kiritilishi mumkin Har bir davlatda soliq tizimining o’ziga xosligi jismoniy shaxslardan ham daromad solgini undirish mexanizmining o’ziga xosligini belgilaydi. Amerika federal h ukumatida moliya yili 30 sentyabrda tugaydi . Soliqqa tortiladigan daromad deganda odatda ish xaqi, asosiy i

foydalanish tufayli uydan tashqarida bo’lgan har bir kecha uchun 50 dollar miqdorida chegirma beriladi. Soliqqa tortiladigan daromaddan to’langan shtatlar va mahalliy soliqlar summalari, ko’chmas mulk soliqlari chegirib tashlanadi. Agar uy sotib olganda kreditdan foydalanish foizlari 1 mln. dollardan (alohida deklaratsiya to’ldiriladigan er-xotinlar uchun–500 ming dollar)oshmagan hollarda bu harajatlarga ham soliq bazasi kamaytiriladi. Investitsion kreditlaridan foydalanganlik uchun foizlarning 1 ming dollar miqdori (alohida deklaratsiya to’ldirilganda esa –500 dollar) chegiriladi. Shaxsiy ahamiyatdagi kreditlar foizlarning esa 10 % miqdori chegiriladi. Xayriya fondlariga ajratma qilinganda korrektirovka qilingan daromadning 50% miqdori soliqqa tortilmaydi. Tabiiy ofat va o’g’irlik tufayli

Hozirgi vaqtda jismoniy shaxslar daromadini soliqqa tortish tizimiga barcha rivojlangan davlatlarga xos bo’lgan muammolar tufayli yuzaga kelayotgan o’zgarishlar ro’y bermoqda. Bundan tashqari Buyuk Britaniya soliq tizimida yuz berayotgan o’zgarishlar asosan, Leyboristlar hukumati olib borayotgan siyosatga mos kelmoqda. Oxirgi o’n yillikda anchagina soliq tadbirlari o’tkazildi, jumladan aholi daromad solig’i stavkalarining bosqichma-bosqich 33%dan 22%ga tushirildi, aholining turli qatlamlariga soliq imtiyozlari berish tamoyillari o’zgardi, ba’zi soliq turlari bekor qilindi, bir qator soliqlar joriy etildi. Umuman olganda esa soliq qonunchiligining isloh qilinishi daromad solig’ining murakkab tarkibiga oid muammoni echishga, uning tamoyillarini takomillashtirishga, aholini to’g’ri soliqlar b

kelavermaydi. Shuning uchun bu soliqni undirish bo’yicha albatta bir qator o’zgartirishlar joriy etiladi. Yangi o’lkalarda yashash joyiga ega bo’lgan jismoniy shaxslar, shuningdek ularda joylashgan korporatsiyalar, shirkatlar uchun alohida qaror qabul qilingan. Ular 1991 yildan 1998 yilgacha bo’lgan davrda mulkiy soliqni to’lashdan ozod qilingan. Mulkiy soliq bo’yicha soliq solinmaydigan eng kam miqdorlar va ko’p sonli imtiyozlar mavjud . Mol-mulkning boshqa turlarini belgilashda bir qator imtiyozlar mavjud. Masalan: umumiy summasi 110000 evrodan kam bo’lgan foizli va foizsiz kapital qarzlar, jamg’arma omonatlari, bank aktivlari, mamlakatdagi va xorijiy to’lov vositalari, aktsiyalar va ulushlar hisob-kitob uchun qabul qilinmaydi . Shuningdek, sug’urta qilingan shaxslarning bevalari va etim

Mol-mulk solig’i yuridik, jismoniy shaxslarning netto mol-mulkiga (qarzlar chegirib tashlanib ) soliq hisoblanadi. Soliq stavkalari proportsional va odatda yuqori emas. Masalan, GFRda jismoniy shaxslar uchun stavkalar 0,5 % qilib belgilangan . H ozirgi mulkiy soliq shaxsiy soliq hisoblanadi va real soliqlardan farqli ravishda unga soliqqa tortishda soliqqa tortilmaydigan eng kam miqdor va soliq bo’yicha imtiyozlar hisobga olinadi. Mol-mulkning baholanishi soliq deklaratsiyasiga binoan amalga oshiriladi. J ismoniy shaxs mol-mulki qiymatining baholash mulki soliqqa tortishning muhim elementi hisoblanadi. Q onunlarga binoan «mol-mulkning birlik qiymati» soliqqa tortiladi. Soliq to’lovchilar uchun –70 ming evro miqdoridagi mol-mulkga ega er- xotinlar uchun –140 ming evro miqdoridagi mol-mulkga

3.2. Jismoniy shaxslarning mulkiy daromadlarini deklaratsiya asosida soliqqa tortishni mukammallashtirish 2008 yil yakunida mamlakatlar iqtisodiyotida jiddiy ta’sir ko’rsata boshlagan jahon moliyaviy-iqtisodiy inqirozi bizning ham mamlakatimiz iqtisodiyotiga ta’sir qilmasdan qolmadi. Shu o’rinda muhtaram Prezidentimiz I.Karimovning “....Iqtisodiyotimizning jahon xo’jalik va iqtisodiy-moliyaviy tizimiga integratsiyalashuv jarayoni tobora chuqurlashib borayotganini inobatga oladigan bo’lsak, jahon moliyaviy inqirozi, avvalo uning oqibatlari bizga ham salbiy ta’sir ko’rsatayotgani haqida gapirib o’tirishning hech qanday zarurati bo’lmasa kerak, deb o’ylayman” 17 . Darhaqiqat shu tariqa mamlakatimizda iqtisodiyotning globallashuvi, jahon iqtisodiyotiga integratsiyalashuvi kuzatildi. O’zbekisto

egallamoqda va barcha daromadlarning 47 foizdan ortig’i ushbu soha hissasiga to’g’ri kelmoqda.” 18 deb ta’kidlab o’tdilar. Mamlakatimiz soliq tizimini takomillashtirish iqtisodiyotni barqarorlashtirishga va moliyaviy ahvolni mustahkamlashga daxldor qator muammolarni hal qilishda muhim ahamiyat kasb etadi. Bozor iqtisodiyoti sharoitida soliqlar islohotlar jarayonining tarkibiy qismi, ichki xarakatlantiruvchi omiliga aylandi. Shundan kelib chiqib, soliq tizimi o’ziga xos vazifani to’la darajada bajarishi islohotlar muvafaqqiyatini belgilaydi. Respublikamizda hozirgi vaqtda amal qilayotgan soliq kodeksiga ko’ra yil davomida ikki va undan ko’p daromad manbaiga ega bo’lgan barcha toifadagi fuqarolar uchun majburiy ravishda deklaratsiya taqdim etish tartibi belgilangan. Deklaratsiya taqdim etish

5. Daromadlarni umumdeklaratsiyalash tizimi to’g’risidagi qonunni ishlab chiqish vaqtida qo’yidagi belgilar saqlanib qoladi: - jismoniy shaxslarni soliqqa tortishda rezidentlik hamda xududiy tamoyillariga qarab soliqqa tortish qo’llaniladi; - bir sub’ektning daromadi bir marta soliqqa tortilishi kerak va xususiy h udud egasining daromadlarini soliqqa tortish masalalariga aniqlik kiritish kerak; - soliq organlarida mavjud bo’lgan ma’lumotlarning ust u vor ahamiyatga ega bo’lishini ta’minlash zarur. Deklaratsiyalar asosida soliq to’lash deklaratsiyalarda ko’rsatilgan daromadlar va xarajatlar to’g’risidagi ma’lumotlarning ishonchliligi va to’g’riligini, soliq imtiyozlaridan asosli foydalanilishi nazorat qilinishini nazarda tutadi. Nazorat turli tashkilotlardan kelgan ma’lumotlarni solishtiris

umumdeklaratsiyalash vaqtida butunlay, ma’lum muddatga soliq bazasidan chiqarilishi (soliqdan to’liq ozod qilinishi) yoki turli chegirmalar berilishi (soliqdan qisman ozod qilinishi) lozim. Mazkur tadbir orqali aholi daromadlarini legallashtirish, ularning yuksak ishonch bilan tashabbuskorona faolligini oshirishga erishiladi. 2. Jahon amaliyotida, masalan Rossiya Federatsiyasida “ilg’or” tadbirkorlar uchun keng qo’llanilib kelayotgan jismoniy shaxslarning tadbirkorlik faoliyati bilan topilayotgan daromadlarini umumdeklaratsiyalash tizimi orqali soliqqa tortishda davlat tomonidan “o’zgartirilgan”, ”qayta hisoblangan” daromad bazasi asosidagi “maksimal daromadni legallashtirish”dan qo’rqmaslik hissini shakllantirish zarur. 3. Davlat uchun ahamiyatli bo’lgan sohalarda, milliy qadriyatlar va b

XULOSA J ismoniy shaxslardan olinadigan soliq yukini engillashtirish bo’yicha anchagina tadbirlar amalga oshirilmoqda. Yildan-yilga soliq yuki kamaytirilib, daromadga 2013 yilning yanvaridan 8;16;22 foizli progressiv soliq stavkasi belgilangan. Ushbu ko’rsatkich avvalgi yillardagi soliq yukidan ancha pastdir. Hozirda jismoniy shaxslardan undiriladigan soliqlarni davlat byudjetidagi va mamlakat yalpi ichki mahsulotidagi salmog’ini oshirish soliq organida jismoniy shaxslar tomonidan to’lanadigan soliqlar bo’yicha belgilangan imtiyozlar darajasiga ham bog’liq. Shuning uchun jismoniy shaxslar mulkiy daromadlari mexanizmini takomillashtirish dolzarb masalalardan biridir. To’g’ri hamma soliq to’lovchi ham imtiyozga ega bo’lishni, shu orqali soliq yukini engil bo’lishini istaydi. Hattoki, soliqda

ushbu soliq turini kelajakda byudjet daromadlarining asosiy manbalaridan biriga aylanishi muqarrar va ravshandir. Bugungi kunda mamlakatni qayta isloh qilish va modernizatsiyalash sharoitida jismoniy shaxslarni daromad solig’ining takomillashtirish mexanizmini kuchaytirish bo’yicha quyidagi tavsiyalarni keltirish mumkin: − tadbirkorlik bilan shug’ullanuvchi jismoniy shaxslarning daromadlarini soliqqa tortishni takomillashtirish va o’ni rivojlangan davlatlar tizimlariga yaqinlashtirish maqsadida, amaldagi tizimni qayta ko’rib chiqish; − soliq idoralari soliq agentlari bilan ishlashni pasaytirmagan holda, soliq idoralari o’rtasidagi elektron ma’lumot almashuv darajasini ko’tarish nihoyatda muhim vazifa hisoblanadi. Yuqoridagi fikrlarimiz asosida quyidagi takliflarni keltirishni o’rinli deb t

4-taklif. Mamlakatimizda amalga oshirilayotgan ijtimoiy siyosatning samarasini yanada oshirish maqsadida mulkiy daromadlarga soliq hisoblashda soliqqa tortilmaydigan minimumni joriy etish taklif etiladi. 5-taklif. Mol-mulklarini ijaraga berishdan daromad olayotgan jismoniy shaxslarning faoliyatlarini kengaytirishiga, ishlab-chiqarish va moddiy texnika bazasini kengaytirishiga xizmat qiladigan imtiyozlarni joriy etish; 6-taklif. Mulkiy daromad manbasiga ega bo’lgan nogironlar va ularga tenglashtirilgan fuqorolarga nisbatan belgilangan ijara to’lovlari miqdorlari bo’yicha imtiyozlar berishni joriy qilish. 7-taklif. Jismoniy shaxslar tomonidan olinadigan dividend va foizli daromadlarni soliqqa tortishda amaldagi soliq qonunchiligida imtiyozlar ko’zda tutilmagan. Jismoniy shaxslarning mazkur d

FOYDALANILGAN ADABIYoTLAR RO’YXATI I. O’zbekiston Respublikasi Qonunlari. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmon va Qarorlari, Vazirlar Mahkamasining Qarorlari, O’zbekiston Respublikasi Prezidenti I.A.Karimov asarlari. Normativ-huquqiy hujjatlar: 1.1. O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi: - T.: “O’zbekiston” nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2008 y. -40 B. 1.2. O’zbekiston Respublikasi Soliq Kodeksi: Rasmiy nashr- O’zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi - T.: “Adolat”, 2008 y. -692 B. 1.3. O’zbekiston Respublikasining “Davlat soliq xizmati to’g’risida”gi Qonuni. 1997 yil, 29 avgust. 1.4. O’zbekiston Respublikasining “Xo’jalik yurituvchi sub’ektlar faoliyatini davlat nazorati to’g’risida”gi Qonuni. 1998 yil 24 dekabr. 1.5. O’zbekiston Respublikasi “Tadbirkorlik va tadbirkorlar faol

takomillashtirish va uni noqonuniy talab etganlik uchun javobgarlikni kuchaytirish to’g’risida”gi Farmoni. 1.11. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2003 yil 30 avgustdagi PF 3305-sonli O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 1998 yil 9 aprel “Xususiy tadbirkorlik, kichik va o’rta biznes rivojlanishini yanada rag’batlantirish chora- tadbirlari to’g’risida”gi Farmoniga o’zgartirish va qo’shimchalar kiritish to’g’risida»gi Farmoni. 1.12. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2009 yil 19 iyundagi “Devorbop materiallar ishlab chiqarishni ko’paytirishni rag’batlantirish va sifatini yaxshilash borasidagi qo’shimcha chora-tadbirlar to’g’risida”gi PQ- 1134-sonli Qarori. 1.13. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2010 yil 26 noyabrdagi PQ- 1438-sonli “2011-2015 yillarda respublika moliya-b

O’zbekiston Respublikasi Prezidenti I.A.Karimovning asarlari va ma’ruzalari 1.18. Karimov I.A. O’zbekiston iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish yo’lida. -Toshkent.: “O’zbekiston” NMIU, 1995 y. -B. 269. 1.19. Karimov I.A. O’zbekiston XXI asr bo’sag’asida: xavfsizlikka taxdid, barqarorlik shartlari va taraqqiyot kafolatlari.-Toshkent.: “O’zbekiston” NMIU, 1997 y.-B. 326. 1.20. Karimov I.A. O’zbekiston buyuk kelajak sari. -Toshkent.: “O’zbekiston” NMIU, 1998. -B. 686. 1.21. Karimov I.A. Biz kelajagimizni o’z qo’limiz bilan quramiz. - Toshkent.: “O’zbekiston” NMIU, 1999 y. — B. 412. 1.22. Karimov I.A. Inson manfaatlari ustuvorligini ta’minlash-barcha islohot va o’zgarishlarimizning bosh maqsadidir. - Toshkent: “O’zbekiston” NMIU, 2008. - B. 64. 1.23. Karimov I.A. Yuksak ma’naviyat - engilma

2.4. Zavalishina I.A. Soliqlar: nazariya va amaliyot. / “Iqtisodiyot va huquq dunyosi” nashriyot uyi, 2005. -544 b. 2.5. Malikov T.S. Soliqlar va soliqqa tortishning dolzarb masalalari. –T.: Akademiya, 2002. -204 b. 2.6. Юткина Т.Ф. Налоги и налогообложение: Учебник. 8-е изд., перераб. и доп. –М.: ИНФРА-М, 2010. -576 с. 2.7. Yahyoev Q.A. Soliqqa tortish nazariyasi va amaliyoti. –T.: Fan va texnologiyalar markazi, 2003. -247 b. 2.8. Yuldashev A. Soliq va soliqqa tortish. O'quv qo'llanma. O'zbekiston Respublikasi Oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligi tomonidan o'quv qo'llanma sifatida tavsiy etilgan/ A. Yuldashev. - T.: " Fan texnalogiya", 2007. - 128 s 2.9. Jo‘raev A., Toshmatov Sh., Abduraxmonov O. Soliqlar va soliqqa tortish. O‘quv qo‘llanma, –T.: “Norm

–С. 25. 2.19. Маконел К., Брю С. Экономикс: Принципы, проблемы и политика. В 2 т.: Пер. с англ. 11-го изд., Т.1. – М.: Республика, 2002. – с.120. 2.20. Mamanazarov A.B. Soliq siyosati. -T.: «Moliya», 2003. -B. 148. 2.21. To’raev Sh.Sh. Soliqqa tortishni tahlil etishning dolzarb masalalari. -T.: “Akademiya”, 2005. - B. 130 2.22. Temur tuzuklari. / Forschadan A.Sog’uniy va H. Karomatov tarj.; B.Ahmedov tahr. ostida. –T.: G’.G’ulom nomidagi Adabiyot va san’at nashr. 1996. 125-bet. 2.23. O’rmonov J.J. Xorijiy mamlakatlar soliq tizimi: O’quv qo’llanma - T.: Soliq akademiyasi, «Dizayin-Print», 2007. -B. 202. 2.24. Almardonov M.I., Qo’zieva N.R. Soliqlar va soliqqa tortish. - T.: «Iqtisod-moliya», 2007. -B. 245. Ilmiy jurnallardagi maqolalar va tezislar: 2.25. Boymurodov S. Soliq imtiyozlari va u

2.32. O’rmonov J. Mahalliy byudjet daromadlarini oshirish yo’llari. //Soliq siyosatini yanada takomillashtirish-printsipial muxim ustuvor vazifa. Respublika amaliy-ilmiy konferentsiyasi tezislar to’plami. -Toshkent, 2005. -B. 156-157. III. Davriy nashrlar, statistik to’plamlar va hisobotlar. 3.1. O’zbekiston iqtisodiyoti. Tahliliy sharh. 2007 yil. -T.:20084.-№5. 3.2. O’zbekiston iqtisodiyoti. Tahliliy sharh. 2008 yil. -T.:2009.-№10. 3.3. O’zbekiston iqtisodiyoti. Tahliliy sharh. 2009 yil. -T.:2010.-№12. 3.4. O’zbekiston iqtisodiyoti. Tahliliy sharh. 2010 yil. -T.:2011.-№9. 3.5. O’zbekiston iqtisodiyoti. Tahliliy sharh. 2011 yil. -T.:2012.-№6. 3.6. O’zbekiston statistik axborotnomasi. - Toshkent, 2008 - 2012. IV.Internet saytlari. 4.1. http://www.gov.uz-O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mah

Купить

Информация о документе

Продавец

Jismoniy shaxslarning mulkiy daromadlarini soliqqa tortish uslubiyatini takomillashtirish

Похожие документы