Kichik biznesni rivojlantirishda yagona soliq to’lovining ahamiyati - Экономика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	87.9KB
Покупки	0
Дата загрузки	28 Сентябрь 2019
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Экономика

Kichik biznesni rivojlantirishda yagona soliq to’lovining ahamiyati

Купить

Kichik biznesni rivojlantirishda yagona soliq to’lovining ahamiyati

M U N D A R I J A KIRISH ................................................................................................................. 4 I. BOB. KICHIK BIZNES SUB’EKTLARINI SOLIQLAR VOSITASIDA RAG’BATLANTIRISHNING ILMIY-NAZARIY ASOSLARI ..................... 8 1.1. Iqtisodiy barqarorlikni ta’minlashda kichik biznes sub’ektlarining o’rni va ahamiyati ........................................................................................................... 8 1.2. Kichik biznes sub’ektlarini soliqlar vositasida rag’batlantirishning mohiyati va ahamiyati .......................................................................................... 15 II. BOB. KICHIK BIZNES SUB’EKTLARINI SOLIQLAR VOSITASIDA RAG’BATLANTIRISH MEXANIZMINING TAHLILI (Qo’shrabot tumani misolida) ..................

Mavzuning dolzarbligi. Iqtisodiy rivojlanishning hozirgi davrida kichik biznes va xususiy tadbirkorlik iqtisodiyotning tez o’zgarib turadigan bozor talablariga javob berishini ta’minlaydigan zamonaviy tuzilmalarini shakllantirishda, yangi ish o’rinlarini tashkil qilishda va aholi daromadlarini oshirishda muhim rol o’ynaydi. Iqtisodiyotni modernizatsiyalash sharoitida mamlakatimiz iqtisodiy taraqqiyotini ta’minlashda kichik biznes sub’ektlari faoliyatini rivojlantirishga alohida e’tibor qaratilmoqda. Kichik biznes sub’ektlarining rivojlanishiga keng yo’l ochish iste’mol bozorida tovar va xizmatlar taqchilligi hamda mablag’ etishmovchiligi sharoitida ko’p sarmoya sarf qilmasdan, qisqa muddat ichida raqobatbardosh mahsulot ishlab chiqarish imkoniyatini yaratadi. Bu esa, yirik ixtisoslashtiril

ko’rsatkich 52,5 foizni tashkil etdi 2 . Kichik biznes va xususiy tadbirkorlik sohasining mamlakatimizni modernizatsiya qilish va yangilashning ishonchli tayanchi bo’lgan mulkdorlar sinfini, ya’ni o’rta sinfni shakllantirishda muhim ahamiyatga ega. Eng asosiysi kichik bines sub’ektlari uchun qulay soliq muhitini yaratishga alohida e’tibor qaratilmoqda. “Soliq yukini, birinchi navbatda, kichik biznes va xususiy tadbirkorlik sub’ektlaridan olinadigan soliq yukini sezilarli darajada kamaytirish belgilanmoqda. Kichik biznes va xususiy tadbirkorlik sub’ektlari uchun yagona soliq to’lovi stavkasi 6 foizdan 5 foizga tushirilishi rejalashtirilmoqda” 3 . Hozirgi iqtisodiyotni modernizatsiyalash sharoitida kichik biznes sub’ektlarining yanada jadal rivojlantirish uchun qulay shart-sharoitlarning yar

rag’batlantirish va bunda yagona soliq to’lovining ahamiyatini tanqidiy jihatdan o’rganish, uni takomillashtirish yuzasidan taklif-tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat. Ushbu maqsadga erishish uchun quyidagi vazifalar belgilab olindi:  iqtisodiy barqarorlikni ta’minlashda kichik biznes sub’ektlarining o’rni va ahamiyatiga baho berish;  kichik biznes sub’ektlarini soliqlar vositasida rag’batlantirishning mohiyati va ahamiyatini yoritish;  kichik biznes sub’ektlarining byudjet oldidagi majburiyatlari va soliqlar vositasida rag’batlantirish mexanizmini tahlil qilish;  kichik biznes sub’ektlarini soliqlar vositasida rag’batlantirishda yagona soliq to’lovining ahamiyatini tahlil qilish;  iqtisodiyotni modernizatsiyalash sharoitida kichik biznes sub’ektlarini qo’llab-quvvatlash va soliqlarni

kichik biznes sub’ektlarini soliqlar vositasida rag’batlantirishning mohiyati va ahamiyati yoritilgan. Bitiruv malakaviy ishining ikkinchi bobida kichik biznes sub’ektlarini soliqlar vositasida rag’batlantirish mexanizmi tahlil qilingan. Unda kichik biznes sub’ektlarining byudjet oldidagi majburiyatlari va soliqlar vositasida rag’batlantirish mexanizmi, kichik biznes sub’ektlarini soliqlar vositasida rag’batlantirishda yagona soliq to’lovining ahamiyati Soliq kodeksi va Qo’shrabot tumani DSI, tumandagi korxonalar ma’lumotlari asosida tahlil qilingan. Bitiruv malakaviy ishining uchinchi bobi iqtisodiyotni modernizatsiyalash sharoitida kichik biznes sub’ektlarini soliqlar vositasida rag’batlantirish masalalarini yoritishga qaratilgan va unda kichik biznes sub’ektlarini qo’llabquvvatlash va s

eng dolzarb masalalaridan hisoblanadi. Iqtisodiy islohotlarni yanada erkinlashtirish va chuqurlashtirish jarayonida kichik biznesni rivojlantirish muhim ahamiyat kasb etadi. Chunki, bozor iqtisodiyotiga o’tish sharoitida xususiy tadbirkorlik, kichik biznesni rivojlantirish, mulkdorlar sinfini shakllantirish, bozorlarni tovarlar bilan to’ldirish, raqobat muhitini yaratish, ishsizlikka barham berish mamlakat oldida turgan asosiy vazifalardan hisoblanadi. O’tish davri iqtisodiyotiga ega bo’lgan mamlakatlar, shu jumladan O’zbekiston uchun ham kichik tadbirkorlikni iqtisodiyotni rivojlantirishdagi o’rni muhim hisoblanadi. Respublikamiz makroiqtisodiy barqarorligini ta’minlash amalga oshiralayotgan keng ko’lamli iqtisodiy islohotlarning samarasiga bog’liq. Kichik tadbirkorlik sub’ektlari sonini

hujjatlarni ishlab chiqish va qabul qilishning samarali mexanizmi tashkil etildi. Buning natijasida iqtisodiy islohotlarni amalga oshirish bilan bog’liq bo’lgan iqtisodiy-ijtimoiy munosabatlarni tartibga solish borasida to’la qonli tizim vujudga keltirildi. Mamlakat iqtisodiyotida amalga oshirilayotgan ustuvor vazifalardan biri – “bu kichik va xususiy tadbirkorlikning jadal rivojlanishini har tomonlama qo’llab-quvvatlash, shu asosda aholining bandligi va farovonligini oshirish mauammolarini hal etishdan iborat” 4 . Bu boradagi eng katta yutug’imiz yalpi ichki mahsulot tarkibida kichik biznes va xususiy tadbirkorlikning ulushi ko’paygani hamda mamlakatimiz iqtisodiyotini rivojlantirishda uning roli sezilarli darajada oshganida namoyon bo’lmoqda. 2000 yilda yalpi ichki mahsulotning qariyb 31

Tahlillar ko’rsatmoqdaki, kichik biznes va xususiy tadbirkorlikning respublikamizda yaratilgan YaIM dagi ulushi 2007 yilda 45,5 foizni tashkil etgan bo’lsa, 2012 yilda 55,0 foizni tashkil etib, so’nggi besh yilda qariyb 10 foizga o’sgan. Respublikamizda kichik tadbirkorlikning kelgusida yanada jadal sur’atlar bilan rivojlantirish amalga oshirilayotgan ustuvor vazifalardan biri hisoblanadi. Kichik tadbirkorlikni rivojlantirishning tez sur’atlar bilan rivojlanishini ta’minlamasdan barqaror iqtisodiy o’sish va ijtimoiy soha muammolarini hal etish mumkin emas. Bunga erishish uchun quyidagilarni amalga oshirish lozim: ishbilarmonlik muhitini yanada yaxshilash, kredit resurslarini erkin olish imkoniyatini yaratish maqsadida bank sohasidagi islohotlar bilan hamohang ravishda samarali soliqqa tort

“Mamlakatimizda yangi ish o’rinlarini yaratish, aholini, birinchi navbatda, yoshlarni ishga joylashtirish muammosiga g’oyat katta e’tibor berilayotgani haqida bugun ortiqcha gapirishga zarurat yo’q, deb o’ylayman. 2012-yilda mamlakatimizda kompleks chora-tadbirlar dasturini amalga oshirish hisobidan qariyb 1 millionta yangi ish o’rni tashkil etildi. Bu ish o’rinlarining 62 foizga yaqini qishloq joylarda yaratildi. Bu borada kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni rivojlantirish evaziga 485 ming kishi, kasanachilikning barcha shakllarini kengaytirish hisobidan esa 218 ming kishi ish bilan ta’minlandi. Ushbu ko’rsatkichlarni mamnuniyat bilan qayd etar ekanmiz, bu vazifa joriy va kelgusi yillarda ham ijtimoiy-iqtisodiy dasturlarimizning markazida bo’lishi lozimligini barchamiz yaxshi anglaymi

idoralarning tadbirkorlik sub’ektlari bilan elektron shakldagi bilvosita aloqasi bosqichma-bosqich joriy etilmoqda. Bugungi kunda O’zbekistonda biznesni ro’yxatga olish jarayoni “bir darcha” tamoyili asosida atigi ikki kun ichida amalga oshiriladi va bu eng yaxshi xalqaro amaliyot talablariga to’la mosdir. Mamlakatimizda tadbirkorlik sub’ektlari huquqlarining ustuvorligi tamoyili joriy etilgan bo’lib, bunda tadbirkorlik faoliyatini yuritish bilan bog’liq qonunchilikdagi bartaraf etib bo’lmaydigan qarama-qarshilik va noaniqliklar tadbirkorlik sub’ekti foydasiga talqin qilinishi belgilab qo’yilgan. Mamlakatimizda ishbilarmonlik muhitini takomillashtirish borasidagi chora-tadbirlar o’zining ilk natijalarini ko’rsatayotganini ta’kidlash joiz. Jahon banki hisob-kitoblariga ko’ra, 2012-yilda O’z

rivojlantirish katta rezerv hisoblanadi. Mazkur sohalar hisobidan 280 mingdan ortiq kishini ishga jalb qilish ko’zda tutilgan. Ish o’rinlarini tashkil qilishda, birinchi navbatda, tarmoq dasturlarini amalga oshirish, korxonalarni modernizatsiya qilish va texnologik yangilash, ishlab chiqarishni mahalliylashtirish, qishloq xo’jaligi mahsulotlarini qayta ishlashni chuqurlashtirish, transport va kommunikatsiya qurilishini, ijtimoiy va bozor infratuzilmasini jadal rivojlantirish, aholi punktlarini obodonlashtirish ishlarini kengaytirish masalalari muhim o’rin tutadi va bu sohalarda 250 ming kishini ish bilan ta’minlash belgilangan 8 . Mamlakatimizda ishlab chiqarilayotgan mahsulotlar hajmining kengayishi, qo’shimcha ish joylarini yaratilishi va aholini real daromadalarini o’sishi, avvalom bor

Qishloq xo’jaligi (dehqon va fermer xo’jaliklari bilan) 65,8 66,6 72,1 73,2 73,6 73,0 Qurilish 10,6 11,3 9,6 10,1 9,2 9,4 Savdo va umumiy ovqatlanish 8,2 8,6 10,3 10,8 11,2 11,4 Xulosa qilib aytganda, O’zbekistonning jahon iqtisodiy hamjamiyatiga munosib tarzda kirib borishida xususiy tadbirkorlik muhim rol o’ynaydi. Chunki ko’plab biznes tahlilchilari va tadqiqotchilar XXI asrda xususiy tadbirkorlik ko’plab mamlakatlarda iqtisodiyotning dinamik qismiga aylanib, milliy iqtisodiyotning poydevori va har qanday davlatning muvaffaqiyatli rivojlanishi va gullab yashnashining asosiy negizi bo’lib hisoblanadi degan fikrdalar. Shu bois, mamlakat yalpi ichki mahsulotining o’sish sur’atlari hamda aholi farovonligining oshishi hal qiluvchi darajada aynan xususiy tadbirkorlikning rivojlanishiga bog’li

soliqqa tortishning umumbelgilangan tartibidan soddalashtirilgan, ya’ni ixchamlashtirilgan soliq rejimiga o’tkazildi. Bunda kichik korxonalar uchun yagona soliq to’lash yoki umumbelgilangan tartibda soliq majburiyatlarini bajarish ixtiyoriy ekanligi qat’iy belgilandi. Kichik korxonalar uchun yagona soliqning o’rnatilishi soliq hisob-kitobini tuzishni osonlashtiradi hamda ular bir nechta soliq turi o’rniga faqatgina bitta yagona soliq bo’yicha soliq idoralariga soliq hisob-kitobini topshirish imkoniyatiga ega bo’ldilar. Natijada korxona hisobchilarining ishi birmuncha osonlashdi. Ta’kidlash joizki, alohida turdagi soliq to’lovchilarga nisbatan soddalashtirilgan soliqqa tortish tartibini qo’llash amaliyoti dunyoning ko’pgina mamlakatlarida keng tarqalgan bo’lib, bizning respublikamizda ham o

sohalarda faoliyat ko’rsatishda qulayligi, milliy an’analarni o’zida saqlab keyingi avlodlarga etkazishi kabilardan iboratdir. Shu bilan birga ularga investitsiya kiritishning moddiy asosi yo’qligi, faoliyatining beqarorligi, bankrot holatiga tez tushishligi kabi xususiyatlar ham xos bo’lib, bular kichik biznesning zaif tomonlarini tavsiflaydi. Respublikamiz soliq amaliyotida kichik tadbirkorlik sub’ektlari uchun soliq solishning soddalashtirilgan tartibi 15 yildan ortiq vaqt davomida samarali qo’llanilib kelinmoqda. O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1996 yil 31 dekabrdagi “1997 yilgi ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishning asosiy ko’rsatkichlari va O’zbekiston Respublikasi Davlat byudjetining prognozi to’g’risida”gi 469-son qaroriga muvofiq kichik tadbirkorlik sub’ektlari o’z xoh

- byudjetdan tashqari Pensiya jamg’armasi, Respublika yo’l jamg’armasi va Maktab ta’limi jamg’armasiga majburiy ajratmalar. Mikrofirma va kichik korxonalar o’z xohishlariga ko’ra yagona soliq to’lovini yoki qonunda nazarda tutilgan barcha soliqlar, yig’imlar va majburiy to’lovlar majmuini to’lashlari mumkin. Yagona soliq to’lovi majburiy to’lovning unifikatsiyalashtirilgan turi, u mazkur to’lovni yagona soliq, byudjetdan tashqari Pensiya jamg’armasi, Respublika yo’l jamg’armasi va Maktab ta’limi jamg’armasiga majburiy ajratmalar o’rniga to’lashni nazarda tutadi. Soliq yukining kamaytirilganligi va davlat maqsadli jamg’armalariga ajratmalarni hisoblab chiqish va to’lash bilan bog’liq majburiyatlarning bekor qilinganligi ushbu soha sub’ektlari uchun soliq ma’murchiligini ancha engillashtirdi

“O’zbekiston Respublikasining 2007 yilni asosiy makroiqtisodiy ko’rsatkichlari prognozi va davlat byudjeti parametrlari to’g’risida”gi PQ-532-sonli qaroriga muvofiq, 2007 yilning 1 yanvaridan boshlab ilgari to’lanadigan soliqlar va davlat maqsadli jamg’armalariga hamda O’zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi byudjetdan tashqari Maktab ta’limi jamg’armasi majburiy to’lovlar o’rniga: - savdo va umumiy ovqatlanish korxonalari; - lotereyalar va tavakkalchilikka asoslangan boshqa o’yinlarni tashkil etish bo’yicha faoliyatni amalga oshiruvchi yuridik shaxslar; - tayyorlov, ta’minot-sotish, brokerlik faoliyati, shuningdek komission shartnomalar (topshiriqlar) bo’yicha vositachilik xizmatlari ko’rsatuvchi mikrofirmalar va kichik korxonalar uchun yagona soliq to’lovi joriy etilishi bel

Soliq yukini, birinchi navbatda, kichik biznes va xususiy tadbirkorlik sub’ektlari zimmasidagi soliq yuki sezilarli darajada kamaytirildi. Kichik biznes va xususiy tadbirkorlik sub’ektlari uchun yagona soliq to’lovi stavkasi 6 foizdan 5 foizga tushirilishi ularning soliq yukini yanada kamayishiga xizmat qilmoqda. Dunyo mamlakatlari soliq amaliyotida kichik biznesni iqtisodiy qo’llabquvvatlashda soliq mexanizmidan foydalanishning turli usul va shakllari qo’llaniladi. Shulardan eng keng tarqalgani iqtisodiy jadal rivojlangan mamlakatlarda qo’llaniladigani – bu asosiy soliqlar bo’yicha pasaytirilgan stavkalarni qo’llash usulidir. O’zbekistonda soliq solishning soddalashtirilgan rejimi nafaqat o’zining kam sonli to’lovlari bilan, balki soliq stavkalarining muntazam pasaytirib borilishi bilan a

yanvaridan boshlab kichik biznes sub’ektlari tarkibiga quyidagilar kiritilgan:  yakka tartibda tadbirkorlik faoliyati bilan shug’ullanuvchilar; • xodimlarining o’rtacha yillik soni: - ishlab chiqarish tarmoqlarida 20 kishidan; - xizmat ko’rsatish sohasi va boshqa ishlab chiqarishga bevosita aloqasi bo’lmagan tarmoqlarda 10 kishidan; - ulugurji, chakana savdo va umumiy ovqatlanish sohasida 5 kishidan oshmagan mikrofirmalar; • quyidagi tarmoqlarning o’rtacha yillik xodimlari soni: - engil va oziq-ovqat sanoati, metallga ishlov berish va asbobsozlik, yog’ochni qayta ishlash, mebel sanoati va qurilish materiallari sanoati 100 kishidan; - mashinasozlik, metallurgiya, yoqilg’i-energetika va kimyo sanoati, qishloq xo’jaligi mahsulotlari etishtirish va qayta ishlash, qurilish hamda boshqa sanoat-

ximiya sanoati, o’/h mahsulotlari ishlab chiqarish va qayta ishlash, qurilish va boshqa sanoat-ishlab chiqarish tarmog’ida Qishloq xo’jaligi 10 kishigacha 50 kishigacha Ishlab chiqarishni boshqa tarmoqlari 10 kishigacha 25 kishigacha Fan va ilmiy xizmat 10 kishigacha 25 kishigacha Noishlab chiqarish tarmoqlari 10 kishigacha 25 kishigacha Xizmat ko’rsatish tarmog’i 10 kishigacha 25 kishigacha Transport 10 kishigacha 25 kishigacha Kichik korxonalarda ishlovchilar sonini aniqlashda pudrat shartnomalari va fuqarolik-huquqiy tusdagi boshqa shartnomalar bo’yicha ishlayotganlar ham hisobga olinadi. Bir qarashda, kichik korxonalarni yagona soliqqa tortish mexanizmida hech qanday kamchilik va muammolar yo’qdek tuyuladi. Bu borada hal etilishi zarur bo’lgan ayrim muammolar ham borki, ularni respubli

Mikrofirmalar va kichik korxonalar umumbelgilangan tartibda soliqqa tortish tizimiga o’tsalar O’zbekiston Respublikasi soliq qonunchiligida nazarda tutilgan soliqlar va boshqa majburiy to’lovlarni to’laydilar. O’zbekiston Respublikasining Soliq kodeksiga muvofiq soliqlar deganda muayyan miqdorlarda undiriladigan, muntazam, qaytarib berilmaydigan va beg’araz xususiyatga ega bo’lgan, byudjetga yo’naltiriladigan majburiy pul to’lovlari tushuniladi. Boshqa majburiy to’lovlar deganda esa belgilangan davlat maqsadli jamg’armalariga majburiy pul to’lovlari, bojxona to’lovlari, shuningdek vakolatli organlar hamda mansabdor shaxslar tomonidan yuridik ahamiyatga molik harakatlarni to’lovchilarga nisbatan amalga oshirish uchun, shu jumladan muayyan huquqlarni yoki litsenziyalar va boshqa ruxsat beruv

- O’zbekiston Respublikasining norezidentlari tomonidan bajariladigan (ko’rsatiladigan) ishlar (xizmatlar) bo’yicha qo’shilgan qiymat solig’i; - aktsiz to’lanadigan mahsulot ishlab chiqarishda solinadigan aktsiz solig’i; - er qa’ridan foydalanuvchilar uchun soliqlar va maxsus to’lovlar; - bojxona to’lovlari; - yagona ijtimoiy to’lov; - davlat bojlari; - tovarlarning ayrim turlari bilan chakana savdo qilish va ayrim turdagi xizmatlar ko’rsatish huquqi uchun yig’im; - davlat maqsadli jamg’armalariga majburiy ajratmalar (yagona soliq to’lovini to’lovchilar bundan mustasno); - avtotransport vositalarini olganlik va (yoki) vaqtinchalik olib kirganlik uchun Respublika yo’l jamg’armasiga yig’im 12 . Soliqqa tortishning soddalashtirilgan tizimi O’zbekiston Respublikasi Soliq kodeksida nazarda tuti

hisoblab chiqarish hamda to’lashning maxsus qoidalari qo’llanilishini, shuningdek mazkur soliqlar bo’yicha soliq hisoboti taqdim etilishini nazarda tutadi. Qat’iy belgilangan soliqni to’lash belgilangan faoliyat turlarini amalga oshiruvchi yagona soliq to’lovchilar ushbu faoliyat turlari bo’yicha alohidaalohida hisob yuritishlari hamda Soliq kodeksining 58-bobida nazarda tutilgan tartibda qat’iy belgilangan soliq to’lashlari shart. Soliq davri mobaynida soliq solish tartibi o’zgargan taqdirda, soliq to’lovchi bu haqda soliq bo’yicha hisobga olish joyidagi davlat soliq xizmati organini O’zbekiston Respublikasi Davlat soliq qo’mitasi tomonidan belgilangan shaklda yozma ravishda xabardor etadi. Bunda o’tgan davr uchun soliqlar va boshqa majburiy to’lovlarni o’sha davrda amal qilgan soliq soli

4-jadval Yagona soliq to’lovining O’zbekiston Respublikasi davlat byudjeti soliqli daromadlari tarkibidagi ahamiyati 15 Ko’rsatkichlar 2011 yil 2012 yil 2013 yil (prognoz) mlrd.so’m foiz mlrd.so’m foiz mlrd.so’m foiz JAMI SOLIQLI DAROMADLAR 16178,6 100,0 20614,1 100,0 25104,9 100,0 To’g’ri soliqlar 4238,7 26,2 5196,4 25,2 6583,1 26,2 1. Yuridik shaxslardan olinadigan foyda solig’i 825,0 5,1 917,2 4,4 1239,0 4,9 2. Savdo va umumiy ovqatlanish korxonalaridan olinadigan yagona soliq to’lovidan davlat byudjetiga ajratma 527,5 3,3 703,5 3,4 817,3 3,3 3. Yagona soliq to’lovidan davlat byudjetiga ajratma 378,4 2,3 538,5 2,6 755,1 3,0 4. Jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig’i 1789,7 11,1 2372,7 11,5 2769,7 11,0 5. Tadbirkorlik faoliyati bilan shug’ullanuvchi yuridik va jismoniy shaxslard

tushum summasi muntazam ravishda o’sib, uning davlat byudjeti daromadlari tarkibidagi ahamiyati sezilarli darajada o’zgarmagan. Jumladan, ushbu soliq 2011 yilda 378,4 mlrd.so’mni yoki 2,3 foizini, 2012 yilda 538,5 mlrd.so’mni yoki 2,6 foizini tashkil etgani holda, 2013 yilda 755,1 mlrd.so’mni yoki 3,0 foizini tashkil etishi rejalashtirilgan. 5-jadval Yagona soliq to’lovinito’g’ri soliqlar tarkibidagi ahamiyati 14 Ko’rsatkichlar 2011 yil 2012 yil 2013 yil (prognoz) mrd.so’m foiz mrd.so’m foiz mrd.so’m foiz To’g’ri soliqlar 4238,7 100,0 5196,4 100,0 6583,1 100,0 1. Yuridik shaxslardan olinadigan foyda solig’i 825,0 19,5 917,2 17,7 1239,0 18,8 2. Savdo va umumiy ovqatlanish korxonalaridan olinadigan yagona soliq to’lovidan davlat byudjetiga ajratma 527,5 12,4 703,5 13,5 817,3 12,4 3. Yagona s

borishiga mutanosib ravishda, ulardan undirilgan soliqlarning ulushi ham davlat byudjeti daromadlarini shakllantirishda ko’payib bormoqda. 5-jadval ma’lumotlarining tahlili ko’rsatmoqdaki, to’g’ri soliqlar tarkibida yagona soliq to’lovidan davlat byudjetiga ajratmaning ulushi boshqa to’g’ri soliqlarga solishtirganda ancha kamdir. Jumladan, uning to’g’ri soliqlar tarkibidagi ulushi 2011 yilda 8,9 foizni, 2012 yilda 10,4 foizni tashkil etgani holda, 2013 yilda 11,5 foizni tashkil etishi rejalashtirilgan. So’nggi uch yil mobaynida mazkur soliqni to’g’ri soliqlar tarkibidagi ulushining muntazam ortib borayotganligini ko’rishimiz mumkin. Jadval ma’lumotlarining tahlili ko’rsatmoqdaki, to’g’ri soliqlar tarkibida ham yagona soliq to’lovidan davlat byudjetiga ajratmaning ulushi unchalik yuqori ema

Jumladan, savdo va umumiy ovqatlanish korxonalaridan olinadigan yagona soliq to’lovidan davlat byudjetiga ajratma summasi 2011 yilda 167,1 mln.so’mni yoki jami soliq tushumlarining 3,2 foizini, 2012 yilda 182,6 mln.so’mni yoki jami soliq tushumlarining 2,6 foizini, 2013 yilning 1-choragida 85,4 mln.so’mni yoki jami soliq tushumlarining 3,4 foizini tashkil etib, uning summasini o’sishiga mutanosib ravishda, ulushining ham ortishi kuzatilgan. Yagona soliq to’lovidan davlat byudjetiga ajratma summasi 2011 yilda 126,2 mln.so’mni yoki jami soliq tushumlarining 2,4 foizini, 2012 yilda 231,8 mln.so’mni yoki jami soliq tushumlarining 3,4 foizini, 2013 yilning 1-choragida 86,5 mln.so’mni yoki jami soliq tushumlarining 3,5 foizini tashkil etib, uning summasini o’sishiga mutanosib ravishda, ulushinin

1-rasm. O’zbekistonda kichik biznesning yalpi ichki mahsulotdagi ulushining va yagona soliq to’lovi asosiy stavkasining o’zgarish dinamikasi 16 Ma’lumotlardan ko’rinib turibdiki, tahlil etilayotgan davrda yalpi ichki mahsulotda kichik biznesning ulushi yildan-yilga oshib borgan, 2005 yilda bu ko’rsatkich 38,2 foizni tashkil etgan bo’lsa, 2010 yilga kelib 14,3 foizli punktga oshib, 52,5 foizga teng bo’lgan. Buning asosiy sababi kichik korxona va mikrofirmalar uchun yagona soliq to’lovi asosiy stavkasining tushirilganligidir. Yagona soliq to’lovini to’lovchilar quyidagilardir: 1) mikrofirmalar va kichik korxonalar; 2) xodimlarning sonidan qat’i nazar: - savdo va umumiy ovqatlanish korxonalari; - lotereyalar tashkil qilish bo’yicha faoliyatni amalga oshirish doirasidagi yuridik shaxslar. 3) o

Yagona soliq to’lovi quyidagi mikrofirmalar va kichik korxonalarga tatbiq etilmaydi: - aktsiz solig’i to’lanadigan mahsulot ishlab chiqarishni va yer qa’ridan foydalanganlik uchun soliq solinadigan foydali qazilmalarni qazib olishni amalga oshiruvchi mikrofirmalar va kichik korxonalarga, bundan maxsus pechlardan foydalangan holda energiya tejaydigan zamonaviy texnologiyalar asosida pishiq g’isht ishlab chiqaruvchi mikrofirmalar va kichik korxonalar mustasno; - yagona yer solig’i va qat’iy belgilangan soliq to’lash nazarda tutilgan faoliyat doirasidagi mikrofirmalar va kichik korxonalarga; - mahsulot taqsimotiga oid bitimlar ishtirokchisi bo’lgan mikrofirmalar va kichik korxonalarga 17 . Soliq solish maqsadida savdo va umumiy ovqatlanish korxonalari jumlasiga savdo faoliyati, umumiy ovqatla

Agar yagona soliq to’lovini to’lovchilar qo’shilgan qiymat solig’i solinadigan oborotni amalga oshirsalar, qo’shilgan qiymat solig’ini ixtiyoriy asosda to’lashlari mumkin. Yuridik shaxslar qo’shilgan qiymat solig’ini to’lashga o’tish uchun hisobot davri boshlanishidan kamida bir oy oldin, yangi tashkil etilgan yuridik shaxslar esa, o’z faoliyatini amalga oshirishni boshlaguniga qadar soliq bo’yicha hisobga olish joyidagi davlat soliq xizmati organiga yozma bildirish taqdim etadi. Yagona soliq to’lovini to’lovchilar tomonidan qo’shilgan qiymat solig’ini to’lashni rad etish keyingi soliq davri boshlanguniga qadar bir oydan kechiktirmay soliq bo’yicha hisobga olish joyidagi davlat soliq xizmati organiga O’zbekiston Respublikasi Davlat soliq qo’mitasi tomonidan tasdiqlangan shaklda taqdim etil

- tayyorlov tashkilotlari uchun - realizatsiya qilingan tovarlarning xarid qiymati bilan sotish qiymati o’rtasidagi farq sifatida hisoblab chiqarilgan yalpi daromad; - lotereya o’yinlarini tashkil etish bo’yicha faoliyatni amalga oshirish doirasida yuridik shaxslar uchun - o’yin chiptalarini ularda ko’rsatilgan narx bo’yicha tarqatishdan tushgan tushum; - tovarlarni tannarxidan yoki olish bahosidan past baholarda realizatsiya qiluvchi, shuningdek tovarlarni tekinga beruvchi yuridik shaxslar uchun tovarlar tannarxi yoki ularni olish bahosi; 2) boshqa daromadlar 18 . Soliq kodeksining 355-moddasiga muvofiq quyidagilar chegirib tashlangan holda hisoblab chiqarilgan yalpi tushum soliq solinadigan bazadir: 1) davlat qimmatli qog’ozlari bo’yicha daromadlar; 2) to’lov manbaida soliq solinadigan d

6) mahsulot etkazib beruvchilarning siylovi (skidka) tariqasida va asosiy vositalarni tugatishda ularning ilgari qayta baholashlardagi qiymatining kamayishi summasidan ortgan qismi hisobiga olingan boshqa daromadlar; 7) to’liq amortizatsiya qilingan asosiy vositalarni realizatsiya qilishdan yoki tugatishdan olingan daromadlar. Soliq solinadigan baza yuqoridagi chegirmalardan tashqari quyidagilar uchun kamaytiriladi: 1) transport vositalariga benzin, dizel yoqilg’isi va gaz ishlatganlik uchun olinadigan soliq to’lovchilar - yuridik shaxslar uchun - transport vositalariga benzin, dizel yoqilg’isi va gaz ishlatganlik uchun olinadigan soliq summasiga. 2) lotereya o’yinlarini tashkil etish bo’yicha faoliyatni amalga oshirish doirasida yuridik shaxslar uchun - yutuq (mukofot) fondining summasiga

tarqatilgan chiptalarga chiqqan yutuqlarning (mukofotlarning) umumiy summasidan ortiq bo’lmagan miqdoriga; 3) brokerlik tashkilotlari uchun - bitim summasidan birjaga o’tkaziladigan vositachilik yig’imi summasiga; 4) vositachilik, topshiriq shartnomasi bo’yicha vositachilik xizmatlari ko’rsatuvchi yuridik shaxslar uchun - realizatsiya qilingan tovar ulushida tovarlarni import qilishda to’langan bojxona to’lovlari summasiga. Soliq solinadigan baza quyidagilarga yo’naltirilgan mablag’lar summasiga kamaytiriladi: - yangi texnologik asbob-uskunalar olishga, sifatni boshqarish tizimlarini joriy etishga, mahsulotlarning xalqaro standartlarga muvofiqligini sertifikatlashtirishdan o’tkazishga, laboratoriya testlari va sinovlarini o’tkazish uchun komplekslar olishga, biroq soliq solinadigan bazanin

olish huquqi belgilanayotganda xodimlarning umumiy soniga shtatda bo’lgan xodimlar kiritiladi 19 . O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2005 yil 20 iyundagi PF- 3620sonli Farmoniga asosan kichik biznes sub’ektlari uchun yagona soliq joriy etildi. Bunga asosan ularning barcha soliqlari va to’lovlari o’rniga yalpi tushumdan 13 foizli yagona soliq stavkasi o’rnatildi. Buning natijasida ular uchun amaldagi soliq yuki 15,2 foizdan 13 foizga tushdi. 7-jadval 2005-2013 yillarda yagona soliq to’lovi asosiy stavkasining o’zgarish dinamikasi 20 (foizda) Ko’rsatkichlar 2005 yil 2006 yil 2007 yil 2008 yil 2009- 2010 yillar 2011 yil 2012- 2013 yillar Yagona soliq to’lovining asosiy stavkasi 13 13 10 8 7 6 5 2012 yildan yagona soliq to’lovining asosiy stavkasi 6 foiz, sanoat sohasidagi korxonalar uch

Yagona soliq to’lovini yuridik shaxslar mustaqil ravishda belgilangan soliq stavkalaridan kelib chiqib hisoblaydilar. Yagona soliq to’lovi stavkalari 2013 yil uchun quyidagicha belgilangan ( 8-jadval) . 2013 yil uchun belgilangan yagona soliq to’lovi stavkalarining 2012 yil bilan solishtirib, quyidagilarni qayd etishimiz mumkin: 8-jadval Mikrofirmalar va kichik korxonalar uchun (savdo va umumiy ovqatlanish korxonalaridan tashqari) yagona soliq to’lovi stavkalari 21 (2013 yil uchun) № To’lovchilar Soliq solinadigan bazaga nisbatan soliq stavkalari, foizda 1. Iqtisodiyotning barcha tarmoqlari korxonalari, 2-9-bandlarda nazarda tutilganlardan tashqari 6* 2. Sanoat sohasidagi korxonalar 5 3. Ommaviy axborot vositalari tahririyatlari, nashriyotlar, matbaa korxonalari, teleradiouzatish kompaniya

11. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 1997 yil 10 oktyabrdagi PF-1871-sonli Farmoni bilan tasdiqlangan ro’yxatda keltirilgan xom ashyo mahsulotlaridan tashqari, o’zi ishlab chiqargan tovarlar, ishlar, xizmatlarni erkin almashtiriladigan valyutadagi eksporti tashkil qiladigan ulushi quyidagilarni tashkil etadigan eksport qiluvchi korxonalar uchun: umumiy realizatsiya hajmida 15 foizdan 30 foizgacha bo’lganda belgilangan stavka 30%ga pasaytiriladi umumiy realizatsiya hajmida 30 foiz va undan yuqori bo’lganda belgilangan stavka 50%ga pasaytiriladi 12. Xizmatlar ko’rsatish sohasi korxonalari uchun plastik kartalar qo’llanib haq to’langan ko’rsatilgan xizmatlar hajmi bo’yicha belgilangan stavka 10%ga pasaytiriladi 37

1. Iqtisodiyotning barcha tarmoqlaridagi mikrofirmalar va kichik korxonalar uchun yagona soliq to’lovi stavkasi 2012 yilgi darajada – 6 foiz miqdorida saqlanib qolindi. 2. Sanoat sohasidagi mikrofirmalar va kichik korxonalar uchun yagona soliq to’lovi stavkasi 2012 yilgi darajada – 5 foiz miqdorida saqlanib qolindi. 3. Ommaviy axborot vositalari tahririyatlari, nashriyotlar, matbaa korxonalari, teleradiouzatish kompaniyalari uchun yagona soliq to’lovi stavkasi 2012 yilgi darajada – 5 foiz miqdorida saqlanib qolindi. 4. Bojxona rasmiylashtiruvi bo’yicha xizmatlar ko’rsatuvchi yuridik shaxslar (bojxona brokerlari) uchun yagona soliq to’lovi stavkasi 6 foiz miqdorida saqlanib qolindi. 5. Kompyuter dasturiy mahsulotlarini ishlab chiqish va joriy etish tovarlar (ishlar, xizmatlar) realizatsiyas

bilan ommaviy tomosha tadbirlarini tashkil etishdan daromad oluvchi mikrofirma va kichik korxonalar uchun yagona soliq to’lovi stavkasi soliq solinadigan bazaga nisbatan 30 foiz miqdorida belgilangan. 8. Quyidagi mikrofirma va kichik korxonalar uchun: - tayyorlov tashkilotlari, brokerlik idoralari (qimmatli qog’ozlar bozorida brokerlik faoliyati bilan shug’ullanuvchi korxonalar bundan mustasno) hisoblanadigan, shuningdek vositachilik, topshiriq shartnomasi va vositachilik xizmatlarini ko’rsatishga doir boshqa shartnomalar bo’yicha vositachilik xizmatlarini ko’rsatuvchi korxonalar uchun yagona soliq to’lovi stavkasi soliq solinadigan bazaga nisbatan 33 foiz miqdorida belgilangan; - qimmatli qog’ozlar bozorida brokerlik faoliyatini amalga oshiradigan korxonalar uchun yagona soliq to’lovi sta

- borish qiyin bo’lgan va tog’li tumanlarda – yagona soliq to’lovi stavkasi 1 foiz miqdorida saqlanib qolindi. 12. Ulgurji savdo korxonalari uchun (bundan ulgurji dorixona tashkilotlari mustasno) joylashgan joyidan qat’i nazar yagona soliq to’lovi stavkasi 5 foiz miqdorida saqlanib qolindi. 13. “Sharobsavdo” ixtisoslashgan hududiy bazalari chakana va ulgurji tovar aylanmasi bo’yicha 2013 yilda yagona soliq to’lovini 5 foiz stavka bo’yicha to’laydi. 14. Ulgurji va chakana savdo qiluvchi dorixona tashkilotlari uchun yagona soliq to’lovi stavkasi joylashgan joyiga qarab quyidagicha belgilandi: - aholisi soni 100 ming va undan ko’p kishidan iborat shaharlarda – 3 foiz miqdorida; - boshqa aholi punktlarida – 2 foiz miqdorida; - borish qiyin bo’lgan va tog’li tumanlarda – 1 foiz miqdorida saqlan

yagona soliq to’lovi summasining 50 foizidan ko’p bo’lmagan miqdorga kamaytiriladi. Qo’shilgan qiymat solig’ini ixtiyoriy ravishda to’lashga kalendar yil boshidan e’tiboran o’tmagan to’lovchilar yagona soliq to’lovi summasini qo’shilgan qiymat solig’i hisoblab chiqarilgan hisobot davriga to’g’ri keladigan summaga kamaytiradi. Yagona soliq to’lovining hisob-kitobi soliq bo’yicha hisobga olish joyidagi davlat soliq xizmati organlariga ortib boruvchi yakun bilan yilning har choragida, hisobot davridan keyingi oyning 25-kunidan kechiktirmay, yil yakunlari bo’yicha esa yillik moliyaviy hisobot topshiriladigan muddatda taqdim etiladi. Yagona soliq to’lovi quyidagicha to’lanadi: - mikrofirmalar va kichik korxonalar tomonidan - hisob-kitobni taqdim etish muddatidan kechiktirmay; - mikrofirmalar va

6. Soliqqa solinadigan baza 47705,0 7. Yagona soliq to’lovining belgilangan stavkasi, %da 6 % 8. Yagona soliq to’lovi summasi 2862,3 “Zarband” XKning asosiy faoliyat turi ishlab chiqarish hisoblanib, 2012 yilda mahsulot (ish, xizmat) sotishdan olgan sof tushumi 47705,0 ming so’mni tashkil etgan. Jadval ma’lumotlarining tahlili ko’rsatmoqdaki, 2012 yilda “Zarband” XKning tovar (ish, xizmat)larni realizatsiya qilishdan sof tushumi 47705,0 ming so’mni tashkil etgan. Korxonaning asosiy faoliyat turi ishlab chiqarish hisoblanadi. “Zarband” XKning 2012 yildagi soliqqa tortiladigan yalpi tushum summasi 47705,0 ming so’mni tashkil etgani holda, yalpi tushumdan chiqarib tashlanadigan summalar, ya’ni imtiyozlar mavjud emas. Korxonaning soliqqa solinadigan bazasi ishlab chiqarish faoliyati bo’yicha 4

o’zgarishlar, zamonaviy yuksak texnologiyalarga asoslangan eksportbop mahsulotlar ishlab chiqarishni ta’minlaydigan ishlab chiqarishlarni jadal rivojlantirish asosiy ustuvor yo’nalishlardan biridir. Shundan kelib chiqib, mamlakatimizda iqtisodiyotni modernizatsiyalash va raqobatbardoshligini oshirishga qaratilgan keng ko’lamli chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda. Jumladan, iqtisodiyotning real sektori korxonalarini qo’llab-quvvatlash bo’yicha, birinchi navbatda, ishlab chiqarishni modernizatsiya qilish, kooperatsiya aloqalarini kengaytirish, mustahkam hamkorlikni yo’lga qo’yish, mamlakatimizda ishlab chiqarilgan mahsulotlarga ichki talabni rag’batlantirishga alohida e’tibor qaratilmoqda. Jahon moliyaviy-iqtisodiy inqirozidan keyingi davrda aholini ish bilan ta’minlash muammolarini hal qili

miqdorigacha pasaytirish takliflari ma’qullandi va amaliyotda samarali qo’llanilib, o’zining ijobiy samarasini ko’rsatmoqda. Kichik biznes sub’ektlari o’z uylarida ishlayotgan (kasanachilik bilan shug’ullanayotgan) fuqarolar bilan, qonun hujjatlarida belgilangan xodimlar sonining cheklangan normatividan ko’pi bilan 30 foiz oshgan miqdorda mehnat shartnomalari tuzganda, kichik korxonalar uchun nazarda tutilgan kafolatlar, imtiyozlar va preferentsiyalar mazkur korxona uchun saqlanib qolinishi belgilandi. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2011 yil 30 dekabrdagi “O’zbekiston Respublikasining 2012 yilgi asosiy makroiqtisodiy ko’rsatkichlari prognozi va Davlat byudjeti parametrlari to’g’risida”gi PQ-1675-sonli Qaroriga muvofiq, 2012 yil 1 yanvardan: - mikrofirma va kichik korxonalar uchun

mamlakatimiz iqtisodiyotini rivojlantirish borasida qo’lga kiritilgan natijalar Xalqaro valyuta jamg’armasi, Jahon banki, Osiyo taraqqiyot banki va boshqa nufuzli xalqaro moliya tashkilotlari tomonidan yuksak baholanmoqda. 2011 yili mamlakatimizda yalpi ichki mahsulotning o’sish sur’ati 8,3 foizni tashkil etdi, 2000-2011-yillar mobaynida yalpi ichki mahsulot hajmi 2,1 barobar oshdi. Mazkur ko’rsatkich bo’yicha O’zbekiston dunyoning iqtisodiyoti jadal rivojlanayotgan mamlakatlari qatoridan joy oldi. Iqtisodiyotimizda yuz berayotgan jiddiy tarkibiy va sifat o’zgarishlarini birgina misolda, ya’ni 2000-yilda mamlakatimiz yalpi ichki mahsulotini shakllantirishda sanoat ishlab chiqarishining ulushi bor-yo’g’i 14,2 foizni tashkil etgan bo’lsa, 2011-yilda bu ko’rsatkich 24,1 foizga yetganida yaqqo

xizmatlar) hajmi so’nggi ikki chorakda ob’ektiv sabablarsiz, o’rnatilgan tartibda joriy etilgan mulk va yer solig’ining mo’ljaldagi o’n karra miqdoridan kamroq summani tashkil etgan yagona soliq to’lovchilar soliq organi bildirishnomasiga asosan umumbelgilangan soliq solish tizimiga o’tishini belgilovchi tartib o’rnatildi. Ushbu holatda ob’ektiv sabablarga taraflarning xohish-irodasi va harakatlariga bog’liq bo’lmagan, ular tomonidan qabul qilingan majburiyatlar bajarila olmaydigan tabiat hodisalari, ijtimoiy-iqtisodiy vaziyatlar, O’zbekiston Respublikasi Prezidentining, O’zbekiston Respublikasi Hukumatining tovarlar (ishlar, xizmatlar) ishlab chiqarishni va realizatsiya qilishni to’xtatib turish to’g’risidagi qarori, yuridik shaxsni tugatish yoki bankrot deb topish to’g’risidagi qarorlarn

- 2013 yilning 1 yanvaridan boshlab barcha yagona soliq to’lovi to’lovchilar uchun (chakana savdo korxonalari bundan mustasno) yagona soliq to’lovining eng kam miqdorini hisoblashda yagona baza etib, ular egallab turgan yer uchastkasi maydonidan kelib chiqib hisoblanadigan yer solig’ining uch karra miqdoridagi summa belgilandi. Bunda chakana savdo korxonalari uchun aynan shu turdagi faoliyatni amalga oshiruvchi yakka tartibdagi tadbirkorlar tomonidan to’lanadigan qat’iy belgilangan soliq summasidan kelib chiqib yagona soliq to’lovining eng kam miqdorini hisoblash tartibi saqlanib qolindi. Mazkur me’yorlarning joriy etilishi faoliyat turlariga muvofiq ravishda tabaqalashtirilgan yagona soliq to’lovi stavkalarini qo’llash amaliyotini bir muncha chegaralab qo’ydi, ya’ni yalpi daromadi yuqori

o’rnatilgan yagona soliq to’lovi stavkalari singari) hisobga olinishi maqsadga muvofiq; - umumiy ovqatlanish korxonalarida asosiy xodimlar sonining eng kam me’yorlari ushbu korxonalarning joylashgan joyiga (shaharlarda, qishloqlarda, uzoq tog’li tumanlarda) qarab tabaqalashtirilishi zarur; - qurilish tashkilotlarida ishlayotgan ishchilar sonining eng kam me’yorlarini belgilashda qurilish ishlarining xususiyatlari (masalan, yo’l qurilishi, qurilish-montaj, ta’mirlash-qurilish, burg’ulash) inobatga olinishi maqsadga muvofiq. Kichik korxonalarni soliqqa tortish mezoni sifatida faqat ishchilar sonidan kelib chiqib aniqlanishi soliq to’lovchilarni soliqdan qochish uchun imkoniyat yaratib bermoqda. Soddalashtirilgan soliqqa tortishga o’tish maqsadida qator korxonalar ishlovchi xodimlarni rasmiyl

Kichik biznes sub’ektlarini soliqqa tortishdagi bazaviy me’yorlar 24 Bazaviy me’yorlar tatbiq qilinadigan soliq to’lovchilar Soliq yoki majburiy to’lov turi Qo’llaniladigan bazaviy me’yorning xususiyati Chakana savdo korxonalari, xizmat ko’rsatish sohasidagi mikrofirmalar va kichik korxonalar Yagona soliq to’lovi Aynan shunday faoliyat uchun yakka tadbirkorlar to’laydigan qat’iy belgilangan soliq summasidan kam bo’lmagan miqdorda YaST to’lovchi korxonalar (chakana savdo va xizmat ko’rsatish sohasidagi mikrofirmalar va kichik korxonalardan tashqari) Yagona soliq to’lovi Egallab turgan yer maydonidan kelib chiqib hisoblanadigan yer solig’ining uch baravaridan kam bo’lmagan miqdorda Chakana savdo, umumiy ovqatlanish va qurilish tashkilotlari Yagona ijtimoiy to’lov, sug’urta badali, daromad so

Qayd etib o’tilganidek, chakana savdo va xizmat ko’rsatish sohasidagi mikrofirmalar va kichik korxonalar uchun yagona soliq to’lovi xuddi shunday faoliyat bilan shug’ullanuvchi yakka tadbirkorning qat’iy belgilangan solig’idan kam bo’lmagan miqdorda hisoblab chiqiladi. Bunda yuridik shaxs maqomidagi sub’ektning ish haqi bilan bog’liq soliqlari va boshqa majburiy to’lovlari hisobga olinmagan. Bu holat turli maqomdagi tadbirkorlik sub’ektlari o’rtasida soliq yuki nomutanosibligini keltirib chiqarmoqda. O’z navbatida yuridik shaxs maqomidagi sub’ekt o’z faoliyatini tugutib, yakka tadbirkor sifatida qayta tashkil qilishga undaydi. Bazaviy me’yorlar bilan bog’liq muammolardan yana biri faoliyati mavsumiy xususiyatga ega bo’lgan korxonalarga, ya’ni qurilish tashkilotlariga tegishlidir. Bizningch

Shu o’rinda, xorijiy mamlakatlarda kichik biznes sub’ektlarini aniqlash mezonlari va soliqqa tortish tajribasiga to’xtalib o’tish lozim. Xususan, Rossiya Federatsiyasida mamlakat qonunchiligiga asosan o’rtacha ishchilar soniga qarab aniqlanadi. Shuningdek, soddalashtirilgan soliq tizimiga o’tishi uchun uchta asosiy mezon talablariga mos kelishi lozim. Ya’ni, korxonaning 9 oylik daromadi miqdori 15 mln.rubldan yuqori bo’lmasligi lozim, korxonada ishlovchilar soni 100 kishidan ko’p bo’lmasligi hamda asosiy vositalar va nomoddiy aktivlar qoldiq qiymati 100 mln.rubldan yuqori bo’lmasligi lozim. Evropaning Germaniya, Frantsiya va Italiya kabi mamlakatlarida kichik biznes sub’ektlari mikrofirmalar, kichik va o’rta korxonalarga bo’linib, mezon sifatida ishchilarning ish bilan bandligi va yillik o

kam soliq to’lash ilinjida chegaralangan ishlovchilar soni qolipiga kirishiga zamin yaratadi. Respublikamizda xususiy tarmoqning jadal rivojlanishi, uning mamlakat iqtisodiyotidagi ulushini ko’payishini ta’minlash, kichik biznes va fermerlikni rivojlantirish borasidagi ishlarni chuqurlashtirish va ko’lamini kengaytirishdan iborat ekanligi belgilab berilishi tadbirkorlik faoliyati sohasida ulkan imkoniyatlar yaratildi. Shu o’rinda alohida ta’kidlash lozimki, avvalombor, bu sohadagi dolzarb vazifalarni ro’yobga chiqarish uchun huquqiy poydevorni takomillashtirish nazarda tutiladi. Bu vazifalar esa, kichik biznesni jadal rivojlantirish, haqiqiy mulkdorlarning keng qatlamini shakllantirish, xorijiy sheriklar va sarmoyadorlar bilan ishbilarmonlik aloqalarini kengaytirish, eksport mahsulotlarini

ularni muqobillashtirish, soliq tizimini majmuaviyligini va oshkoraligini, byudjetga to’lovlar intizomini mustahkamlash kerak. Yagona soliq to’lovining joriy etilishi, shubhasiz, kichik biznesni soliqqa tortishni va uning hisobotini sezilarli darajada soddalashtirib, uning rivojlanishini rag’batlantirmoqda. Biroq shunga qaramasdan, soliqqa tortish, hisob va hisobotning soddalashtirilgan tizimi, bir qator ijobiy jihatlarga ega bo’lishi bilan birga (hisob-kitob va hisobotning soddalashuvi, umumdavlat va mahalliy soliqlarning yagona soliq bilan almashishi), sezilarli kamchiliklarni ham o’z ichiga oladi. Jumladan, kichik tadbirkorlik sub’ektlarining soliqqa tortish tizimi, hisob-kitob va hisobotining real soddalashuvi o’rniga turli faoliyat turlari uchun alohida buxgalteriya hisob-kitobi va hi

 mahalliy xom-ashyo asosida tayyor mahsulotlar, butlovchi buyumlar va materiallar ishlab chiqarayotgan mikrofirmalar va kichik korxonalarga regressiv soliq stavkalarini qo’llash zarur;  mikrofirmalar, kichik korxonalar uchun yagona ijtimoiy to’lovning kamaytirilgan imtiyozli stavkasini joriy etish lozim;  soliq qonunchiligida xizmatlar ko’rsatish sohasi mikrofirmalari va kichik korxonalari uchun plastik kartalar qo’llanib haq to’langan holda ko’rsatilgan xizmatlar hajmi bo’yicha tasdiqlangan stavka 10 foizga pasaytirilishi belgilangan. Plastik kartalarning ahamiyatini yanada oshirish uchun uni qo’llab haq to’langan xizmatlar hajmiga belgilangan stavka 20 foizga pasaytirilishi maqsadga muvofiq deb hisoblaymiz. XULOSA Mazkur bitiruv malakaviy ishida iqtisodiyotni modernizatsiyalash sharoi

to’lashlari mumkin. Kichik biznes sub’ektlari uchun soliqqa tortish tartibining ixtiyoriy tanlash imkoniyatining berilishi, ularning soliq majburiyatlarini bajarish imkoniyatini kengaytiradi. 3. Kichik bines sub’ektlari uchun qulay soliq muhitini yaratishga alohida e’tibor qaratilmoqda. Soliq yukini, birinchi navbatda, kichik biznes va xususiy tadbirkorlik sub’ektlaridan olinadigan soliq yukini sezilarli darajada kamaytirish belgilanmoqda. Kichik biznes va xususiy tadbirkorlik sub’ektlari uchun yagona soliq to’lovi stavkasi 6 foizdan 5 foizga tushirilishi, ular ixtiyorida qoladigan moliyaviy resurslarni ko’paytirish imkoniyatini yaratmoqda. 4. Yagona soliqning joriy etilishi, shubhasiz, kichik biznesni soliqqa tortishni, hisob-kitoblarni sezilarli darajada soddalashtirdi va uning rivojlani

tortishning jahon tajribasidan kelib chiqib, mikrofirma va kichik korxonalarni aniqlash mezonlariga, ishlovchilar soni bilan birga, tovar aylanmasini ham kiritish zarur. 2. Soliq solishning soddalashtirilgan tartibida ayrim kamchiliklar mavjud. Jumladan, resurs soliqlarining undirilmasligi, cheklangan yer va suv resurslari, mol-mulklardan samarasiz foydalanishga zamin yaratadi. Shuningdek, iqtisodiyotga foydasiz bo’lgan, ishlab chiqarishda qatnashmaydigan hasham mol-mulklarning ko’payib borishiga olib keladi, soliq yukining iqtisodiyot sub’ektlari o’rtasida adolatsiz taqsimlanishiga sabab bo’ladi, davlat byudjeti qo’shimcha daromadlarining yo’qotilishiga sabab bo’ladi. 3. Mahalliy xom-ashyo asosida tayyor mahsulotlar, butlovchi buyumlar va materiallar ishlab chiqarayotgan mikrofirmalar va

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI I. O’zbekiston Respublikasi Qonunlari. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmon va Qarorlari, Vazirlar Mahkamasining Qarorlari, O’zbekiston Respublikasi Prezidenti I.A.Karimov asarlari. Normativ-huquqiy hujjatlar: 1.1. O’zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi. – T.: O’zbekiston, 2011. - 22 b. 1.2. O’zbekiston Respublikasining Soliq kodeksi. – T.: “Adolat”, 2010. - 395 b. 1.3. O’zbekiston Respublikasining “Davlat soliq xizmati to’g’risida”gi Qonuni. 1997 yil, 29 avgust. 1.4. O’zbekiston Respublikasining “Soliq maslahati to’g’risida”gi qonuni, 2006 yil 21 sentyabr. //Xalq so’zi, - 2006 yil, 21 sentyabr. 1.5. O’zbekiston Respublikasining “Byudjet tizimi to’g’risida”gi qonuni, 2000 yil 14 dekabr. 1.6. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2003 yil

1.9. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2009 yil 15 maydagi “Tadbirkorlik faoliyatini yanada qo’llab-quvvatlash va rivojlantirish choratadbirlari to’g’risida”gi 1112-sonli Qarori. 1. 10.O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “O‘zbekiston Respublikasining 2012 yilgi asosiy makroiqtisodiy ko‘rsatkichlari prognozi va Davlat byudjeti parametrlari to‘g‘risida”gi 1675-sonli Qarori (2011 yil 30 dekabr). 1.11. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “O‘zbekiston Respublikasining 2013 yilgi asosiy makroiqtisodiy ko‘rsatkichlari prognozi va Davlat byudjeti parametrlari to‘g‘risida”gi 1887-sonli Qarori (2012 yil 25 dekabr). 1.12. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2010 yil 8 yanvardagi “Respublika soliq organlari tizimini yanada modernizatsiya qilish choratadbirlari to’g’risida”gi PQ-1257

1.18. Karimov I.A. Jahon moliyaviy-iqtisodiy inqirozi, O’zbekiston sharoitida uni bartaraf etishning yo’llari va choralari. – T.: “O’zbekiston”, 2009. – 56 b. 1.19. Karimov I.A. Asosiy vazifamiz – vatanimiz taraqqiyoti va xalqimiz farovonligini yanada yuksaltirishdir. – T.: “O’zbekiston”, 2010. – 80 b. 1.20. Karimov I.A. Barcha reja va dasturlarimiz vatanimiz taraqqiyotini yuksaltirish, xalqimiz farovonligini oshirishga xizmat qiqladi. – T.: O’zbekiston, 2011. – 21 b. 1.21. Karimov I.A. “2012-yil Vatanimiz taraqqiyotini yangi bosqichga ko’taradigan yil bo’ladi”. – T.: O’zbekiston, 2012. - 12 b. 1.22. Karimov I.A. “Bosh maqsadimiz – keng ko’lamli islohotlar va modernizatsiya yo’lini qat’iyat bilan davom ettirish”. – Xalq so’zi. - 2013. – 19 yanvar. II. Asosiy va qo’shimcha adabiyotlar. Dars

Akademiya, 2002. -204 b. 2.9. Миляков Н.В. Налоги и налогообложения: Учебник. -М.: “Инфра-М”, 2008 2.10.Налоги в условиях экономической интеграции. / В.С. Бард и др. под ред. проф. В.С.Барда и Л.П.Павловой. –М.: КНОРУС, 2009. -288 с. 2.11. Налоги в условиях экономической интеграции. //Под ред. проф. В.С.Барда и Л.П.Павловой. -М.: “Кнорус”, 2007 2.12. Налоги и налогообложение. Учебник для вузов /Под ред. Д.Г.Черника. М: Юнита-Дана, 2010. -345 с. 2.13. Налоги и налоговое право. /Под ред. А.В. Брызгалина. –М.: Аналитика-Пресс, 2010. -608 с. 2.14. Налоги и налогообложение./Тарасова В.Ф. и др.–М.:Финансы и статистика, -2010. 2.15. Пансков В.Г., Князев В.Г. Налоги и налогообложение: Учебник для вузов. –М.: “МЦФЭР”, 2009 2.16. Перов А.В., Толкушкин А.В. Налоги и налогообложение. Учебное пособие.

2.23. Xvan L.B. Soliq huquqi. - T.: Konsauditinform, 2001.-432 b. 2.24. Черник Д.Г. Налоги. 8-е издание –М.: Финансы и статистика, 2010. - 430. 2.25.Shodmonov Sh., G’afurov U. Iqtisodiyot nazariyasi. Darslik. - T.: “Fan va texnologiya”, 2005. - 662-b. 2.26. Юткина Т.Ф. Налоги и налогообложение: Учебник. 8-е изд., перераб. и доп. –М.: ИНФРА-М, 2010. -576 с. 2.27. Yahyoev Q.A. Soliqqa tortish nazariyasi va amaliyoti. –T.: Fan va texnologiyalar markazi, 2003. -247 b. 2.28. Haydarov N.H. Soliqlar va soliqqa tortish masalalari. O’quv qo’llanma. - T.: “Akademiya”, 2007. - B. 214. Ilmiy jurnallardagi maqolalar va tezislar: 2.29. Abduraxmonov O. Soliq siyosati: dunyo tajribasi va O’zbekiston istiqboli. //Bozor, pul va kredit. – Toshkent, 2009. - № 5. - B. 36. 2.30. Adizov S. O’zbekistonda soliq-by

2.37. Toshmatov Sh. Soliq tushumlari va stavkasini prognozlash. //Jamiyat va boshqaruv. - Toshkent, 2008. №2 - B. 50-51. 2.38. To’raev Sh. Xo’jalik sub’ektlari soliq yuki hisobini takomillashtirish. // Bozor, pul va kredit. -Toshkent, 2007. -№2. - B. 35-38. 2.39. O’rmonov J. Kichik biznesni rivojlantirishda soliqlarning rag’batlantirish funksiyasidan samarali foydalanish istriqbollari. Dissertatsiya avtoreferati. Toshkent, 2010 y. 23 b. III. Davriy nashrlar, statistik to’plamlar va hisobotlar. 3.1. O’zbekiston iqtisodiyoti. Tahliliy sharh. 2010 yil. -T.:2011.-№9. 3.2. O’zbekiston iqtisodiyoti. Tahliliy sharh. 2011 yil. -T.:2012.-№6. 3.3. O’zbekiston statistik axborotnomasi. - Toshkent, 2008-2012. 3.4. Samarqand viloyati Qo’shrabot tumani DSI ma’lumotlari. IV.Internet saytlari. 4.1. http://

Купить