Klassik siyosiy iqtisodiy maktabning vujudga kelish shart sharoitlari - Экономика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	12.3MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Экономика

Klassik siyosiy iqtisodiy maktabning vujudga kelish shart sharoitlari

Купить

Klassik siyosiy iqtisodiy maktabning
vujudga kelish shart sharoitlari
Pardaboyev HasanKlassik siy osiy iqt isodiy mak t abning v ujudga
k elish shart sharoit lari
Pardaboyev Hasan

Klassik siyosiy iqtisodiy maktabning
vujudga kelish shart sharoitlari
Pardaboyev HasanReja:

Kirish
1. Klassik siyosiy iqtisodiyotning kelib chiqishi
2. XVII-XVIII asrlar Yevropasida iqtisodiy sharoitlar
3. Sanoat inqilobi ta'siri

Xulosa

Kirish
Klassik siyosiy iqtisodiy maktab iqtisodiyot fanining shakllanishida muhim
bosqichlardan biri bo‘lib, u insoniyat tarixining muayyan davrida paydo
bo‘lgan ijtimoiy-iqtisodiy sharoitlar natijasida yuzaga kelgan. Ushbu
maktabning shakllanishi XVIII asrning o‘rtalari va XIX asrning birinchi
yarmiga to‘g‘ri keladi, bu davrda Yevropada sanoat inqilobi va
kapitalizmning rivojlanishi iqtisodiy nazariyalarni ilmiy asosda o‘rganishga
bo‘lgan ehtiyojni kuchaytirdi.
Shu tariqa, klassik siyosiy iqtisodiyot maktabi iqtisodiyotni ilmiy tahlil
qilishga qaratilgan birinchi mustaqil yo‘nalish sifatida shakllandi. Ushbu
maktab vakillari iqtisodiy resurslarning ishlab chiqarish, taqsimlash va
iste'mol qilish jarayonlarini o‘rganib, iqtisodiyotning umumiy
qonuniyatlarini ochib berishga intildilar. Maktabning asoschilari sifatida
Adam Smit, Devid Rikardo, Tomas Maltus kabi olimlar tan olinadi. Ularning
g‘oyalari nafaqat iqtisodiyot fanining rivojlanishiga, balki jamiyatni iqtisodiy
boshqarish tamoyillariga ham katta ta’sir ko‘rsatdi.

...
t.me/slaydai_bot1. Klassik siyosiy iqtisodiyotning kelib
chiqishiKlassik siyosiy iqtisodiyot XVIII asr oxiri va
XIX asr boshlarida paydo bo'lgan. Bu
maktabga asos solgan muhim iqtisodchilar
Adam Smit, Devid Rikardo va Tomas
Maltusdir. Adam Smitning "Xalqlar boyligi"
(1776) asari bu yo'nalishning asosiy
poydevorini qo'ygan. Klassik iqtisodiy
tafakkur bo'yicha, bozor o'z-o'zini tartibga
soluvchi tizim sifatida tasavvur qilinadi va
davlat aralashuvi minimal bo'lishi kerak.
Ushbu yondashuv XIX asr oxirigacha
iqtisodiyot fanida ustunlik qildi. Uning
asoslarini erkin savdo, bozor raqobati va
mehnat taqchilligi tashkil etadi.

...
t.me/slaydai_botXVII-XVIII asrlarda Yevropada iqtisodiy sharoitlar jadal
o'zgarishlarni boshdan kechirdi. Mana shu davrda
Merkantilizm iqtisodiy nazariyasi ustunlik qildi,
davlatlar boylikni ko'paytirish maqsadida tashqi
savdoni rag'batlantirdilar. 1740-yillarda Buyuk
Britaniya dunyo bo'ylab savdo tizimini mustahkamlab,
sanoat inqilobi tomon yo'l oldi. Fransiyadagi
Kolbertizm merosida davlat nazorati ostida sanoat va
savdo rivojlandi. Gollandiyada dengiz savdosi va bank
tizimi gulladi, Amsterdam moliyaviy markaz sifatida
faoliyat yuritdi. Yevropada aholining tez o'sishi,
shaharlarning kengayishi va yangi texnologiyalarning
qo'llanilishi iqtisodiyotni uyg'otdi. Bu davr
Yevropaning iqtisodiy qudratni oshirishidagi muhim
bosqichlardan biri bo'ldi.

...
t.me/slaydai_botSanoat inqilobi XVII-XIX asrlarda Yevropada
boshlangan katta o'zgarishlarga sabab bo'lgan
jarayondir. Ushbu davrda, ishlab chiqarish
qanchadan-qancha marta ortib ketdi va aholi soni
keskin o'sdi. Masalan, Angliyada 1750-1850 yillarda
sanoat ishlab chiqarishi 10 barobar oshdi.
Mashinasozlik, temir va ko'mir sanoatlari tezda
rivojlandi. 1850 yilga kelib, Angliyaning temir ishlab
chiqarishi dunyoning 50% ni tashkil etdi. Temir yo'llar
va transport infratuzilmasi kengaydi, natijada 1820-
1860 yillarda yo'lovchi tashish 5 barobar oshdi. Bu
davr shaharlarida urbanizatsiya jadallashdi, sanoat
shaharlar soni ko'paydi.

...
t.me/slaydai_bot4. Merkantilizmga nisbatan kritikMerkantilizm XVI-XVIII asrlarda Yevropada
keng tarqalgan iqtisodiy nazariya va siyosat
bo'lib, davlatning savdo orqali boylikni
oshirish maqsadida eksportni
rag'batlantirish va importni cheklashga
qaratilgan. Bu nazariya bo'yicha davlatlar
oltin va kumushni asosiy boylik sifatida qabul
qilishgan. Merkantilizmga nisbatan eng katta
tanqidlar shundaki, u savdo urushlariga
sabab bo'lgan, iqtisodiy o'sishni cheklab
qo'ygan va mustamlakachilikni kuchaytirgan.
Tanqidchilar merkantilizmni davlatning
iqtisodiy faolligini haddan tashqari oshirib,
bozor erkinligini cheklaganlikda ayblashadi.
Shu bilan birga, merkantilizm ichki bozorga
e'tibor qaratilmasligiga va xalqaro savdoga
og'irlik keltirishiga olib kelgan.

...
t.me/slaydai_botBozor iqtisodiyoti rivojlanishi asosan raqobat va erkin
savdo orqali ta'minlanadi. Jahon banki ma'lumotlariga
ko‘ra, O‘zbekistonning 2023-yilda yalpi ichki mahsuloti
(YIM) o‘sish sur’ati 5,6%ni tashkil etdi. 2022-yilda
mamlakatda xususiy sektorning ulushi yalpi ichki
mahsulotda 55%ga yetdi. Inflyatsiya darajasi ushbu
davrda 11,7%ni tashkil etdi. Davlat investitsiyalari
tarkibida xususiy sektor ulushining ko'tarilishi bozor
iqtisodiyoti rivojlanishiga ko‘maklashadi. 2023-yilda
O‘zbekiston tashqi savdo hajmi 43 milliard AQSh
dollaridan oshdi. Ozbekiston bozor iqtisodiyoti 2025-
yilgacha eksport hajmini 30 milliard dollarga
yetkazishni maqsad qilmoqda. Davlat
xususiylashtirish dasturlari orqali 5000dan ortiq
korxonani xususiy sektorga o‘tkazishni
rejalashtirmoqda.

...
t.me/slaydai_botIqtisodiy liberalizm g'oyalari XVIII asrda Adam Smit
tomonidan ilgari surilgan. Unga ko'ra, bozor erkinligi
va raqobat iqtisodiyotning samarali ishlashini
ta'minlaydi. Liberalizm davlat aralashuvining minimal
bo'lishini, daromad taqsimotini esa bozor kuchlariga
topshirishni talab qiladi. 20-asrda, bu g'oyalar
Amerika va Yevropada keng qo'llanildi, bu
davlatlarning iqtisodiy o'sishini kuchaytirdi.
Matematik tahlil shuni ko'rsatadiki, erkin bozor tizimi
innovatsiya va ixtirolarga rag'batlantiradi.
Shuningdek, xalqaro savdo va investitsiyalar
o'sishining asosini tashkil etadi, chunki u erkin
raqobat va resurslarni samarali taqsimlash imkonini
beradi. Biroq, xalq farovonligini ta'minlash uchun
ijtimoiy adolatni ham hisobga olish zarur.

...
t.me/slaydai_bot7. Xususiy mulkning ahamiyatiXususiy mulk iqtisodiyotning asosiy
ustunlaridan biridir. 2022-yilda Oʻzbekistonda
xususiy sektor yalpi ichki mahsulotning
qariyb 80 foizini taʼminladi. Xususiy mulk
tadbirkorlikni rivojlantirish, ish joylari
yaratish va innovatsiyalarni
ragʻbatlantirishda muhim rol oʻynaydi.
Xususiy sektor tomonidan amalga
oshirilayotgan investitsiyalar Oʻzbekistonda
2021 yilda umumiy investitsiyalar hajmining
67 foizini tashkil etdi. Bu koʻrsatkichlar
xususiy mulkning iqtisodiy oʻsishga,
raqobatbardoshlikni oshirishga va aholining
turmush sifatini yaxshilashga qoʻshayotgan
hissasini koʻrsatadi. Xususiy mulkning
huquqiy himoyasi va davlat yordami iqtisodiy
barqarorlik va rivojlanishni yanada
mustahkamlaydi.

...
t.me/slaydai_botErkin savdo doktrinasining rivojlanishi asosan jahon
savdosini liberalizatsiya qilish va xalqaro iqtisodiy
hamkorlikni kuchaytirishga qaratilgan. 1995-yilda
Jahon Savdo Tashkiloti (WTO) tashkil topishi bilan
erkin savdo tarmoqlari kengaydi. 2022-yilda dunyo
bo'ylab 164 ta davlat ushbu tashkilot a'zosiga aylandi.
Erkin savdo kelishuvlari, xususan NAFTA (1994) va
Yevropa Ittifoqi ichidagi kelishuvlar, savdo hajmini
sezilarli oshirgan. 2020-yilda global savdoning qiymati
taxminan 19 trillion dollarni tashkil etdi. Bugungi
kungacha, erkin savdo strategiyasining afzalliklari va
kamchiliklari bo'yicha munozaralar davom etmoqda,
ammo bu iqtisodiyotning muhim qismi sifatida o'sib
bormoqda.

X ulosa
Klassik siyosiy iqtisodiy maktabning shakllanishi insoniyat tarixidagi
ijtimoiy-iqtisodiy o‘zgarishlar va ilmiy tafakkurning rivojlanishi bilan
chambarchas bog‘liq. Bu maktab kapitalizmning ilk rivojlanish
bosqichida, feodal tuzumning inqirozi va sanoat inqilobi jarayonida
yuzaga kelib, iqtisodiy munosabatlarni tizimli va ilmiy asosda o‘rganishga
yo‘naltirilgan edi.
Klassik maktab vakillari — Adam Smit, Devid Rikardo, Tomas Maltus kabi
olimlar — iqtisodiyotning umumiy qonuniyatlarini tahlil qilish orqali
ishlab chiqarish, taqsimot, savdo va bozor mexanizmlarining nazariy
asoslarini yaratdilar. Ularning iqtisodiy nazariyalari erkin bozor,
tadbirkorlik va mehnat taqsimoti kabi tushunchalarni ilmiy jihatdan
asoslab berdi va keyinchalik iqtisodiyot fanining rivojlanishiga
mustahkam zamin yaratdi.


Mazkur maktabning ahamiyati shundaki, u iqtisodiyotning asosiy
qonuniyatlarini aniqlash bilan birga, jamiyatni boshqarish va iqtisodiy
siyosatni shakllantirish borasida yangi yondashuvlarni taklif qildi.
Klassik siyosiy iqtisodiyot maktabi iqtisodiyot fanining mustaqil
yo‘nalish sifatida shakllanishida tarixiy burilish nuqtasi bo‘lgan edi. Shu
sababli, ushbu maktabning g‘oyalari nafaqat o‘z davrida, balki keyingi
avlod iqtisodchilariga ham katta ilhom manbai bo‘lib xizmat qildi.

Xulosa qilib aytganda, klassik siyosiy iqtisodiy maktabning shakllanishi
va rivoji nafaqat iqtisodiy nazariyalar tarixida, balki jamiyat
taraqqiyotida ham tarixiy ahamiyatga ega bo‘lib, uning yutuqlari
zamonaviy iqtisodiyot ilmida o‘z o‘rnini saqlab qolmoqda.

Foydanilgan kitoblar
Iqtisodiyot fanlar doktori Lola Xalikova .”Iqtisodiyot talimotlar
tarixi .Darslik”
Razzaqov A, Toshmatov SH, O’rmonov N. “Iqtisodiyot talimotlar
tarixi .O’quv qo’llanma’’
Yo’ldoshev SH , Xaliqova L . “Iqtisodiot talimotlar tarixi .O’quv
qo’llanma . SaMISI 2019”
Internet saytlar
1.uz.wikipedia.org-Wikipedia
2.kun.uz-O’zbekiston va Jahon yangiliklari

Klassik siyosiy iqtisodiy maktabning
vujudga kelish shart sharoitlari
Pardaboyev HasanE't iboringiz uchun raxmat !

Klassik siyosiy iqtisodiy maktabning vujudga kelish shart sharoitlari

Купить