Kirish Roʻyxatdan oʻtish

Docx

  • Referatlar
  • Diplom ishlar
  • Boshqa
    • Slaydlar
    • Referatlar
    • Kurs ishlari
    • Diplom ishlar
    • Dissertatsiyalar
    • Dars ishlanmalar
    • Infografika
    • Kitoblar
    • Testlar

Dokument ma'lumotlari

Narxi 35000UZS
Hajmi 703.1KB
Xaridlar 0
Yuklab olingan sana 07 Yanvar 2026
Kengaytma docx
Bo'lim Kurs ishlari
Fan Informatika va AT

Sotuvchi

Norboyev Ulugbek

Ro'yxatga olish sanasi 31 Yanvar 2024

6 Sotish

Kompyuter grafikasi turlari va zamonaviy grafik formatlar

Sotib olish
MAVZU:   KOMPYUTER GRAFIKASI TURLARI VA ZAMONAVIY
GRAFIK FORMATLAR.
MUNDARIJA
KIRISH .......................................................................................................................................................... 2
I BOB. KOMPYUTER GRAFIKASI TUSHUNCHASI VA TURLARI. ....................................................................... 3
1.1§ Kompyuter grafikasi turlari. ............................................................................................................. 3
1.2§ Kompyuter grafikasi turlarining afzallik va kamchiliklari. ................................................................. 8
1.3§ Rastrli va vektorli grafika bilan ishlovchi dasturlar. ........................................................................ 13
II BOB. KOMPYUTER GRAFIKASIDA ZAMONAVIY FAYL FORMATLARI. ........................................................ 20
2.1§ WMF, EPS va PDF formatlari. ......................................................................................................... 20
2.2§ CDR va AI fayl formatlari. ............................................................................................................... 23
2.3§ Rastrli grafika fayl formatlari. ......................................................................................................... 24
XULOSA ...................................................................................................................................................... 30
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR ................................................................................................................ 31
1 KIRISH
Yurtimizda   ham   dasturlashga   bo`lgan   talab   va   e`tibor   oshib   bormoqda.
O`zbekiston   Respublikasi   Prezidenti   SH.M.Mirziyoyevning   2020-yil   24-
yanvardagi   Oliy   majlisga   qilgan   murojaatnomasida   ta`kidlangan,   Soha   uchun
yuqori   malakali   mutaxassislar   tayyorlash   maqsadida   xorijiy   hamkorlarimiz   bilan
birgalikda   “Bir   million   dasturchi”   loyihasini   amalga   oshirilishi   dasturlashga
bo`lgan e`tibordan darak beradi. 
Bu   loyihadan   ko`zlangan   maqsad   kelgusida   jamiyatimizning   qurilish,
energetika,   qishloq   va   suv   xo`jaligi,   transport,   geologiya,   kadastr,   sog`liqni
saqlash, ta`lim, arxiv sohalarini raqamlashtirishdan iborat.
Hozirda kompyuter grafikasi ilmiy xodimlar uchungina emas, balki rassomlar,
loyihachilar,   dizayn   va   reklama   bilan   shug`ullanadigan   mutaxassislar,   web   sayt
yaratuvchilar, o`qitish jarayoni va boshqa sohalarda keng qo`llanilmoqda. Shuning
uchun   kompyuter   grafikasi   sohasida   yetuk   kadrlarni   tayyorlash,   yosh
kitobxonlarga kompyuter grafikasiga doir adabiyotlarni yetkazish oldimizda turgan
vazifalardan biri hisoblanadi. 
Kompyuter   grafikasi   tushunchasi   hozirgi   keng   qamrovli   sohalarni   o`zida
birlashtirgan   bo`lib,   bunda   oddiy   grafik   chizishdan   toki   real   borliqdagi   turli
tasvirlarni   hosil   qilish,  ularga  ko`rinish  berish,  dastur  vositasi   yordamida  tasvirga
doir   yangi   loyihalarni   yaratishga   mo`ljallangan.   Bu   esa   multimedia   muhitida
ishlash imkoniyatini yaratadi. 
Kompyuter   grafikasi   jamiyatning   barcha   sohalarida   keng   qo`llaniladigan
dastur   ta’minoti   bo`lib,   u   mavjud   va   yangi   yaratilayotgan   dasturlarga   asoslanadi.
Kompyuter   grafikasi   jarayonlarni   uch   o`lchovli   fazoda   qanday   kechishini   aniq
tasvirlash   imkoniyatini   yaratdi.   Shu   boisdan   hozirda   mavjud   amaliy   dastur
paketlari orqali ko`rilayotgan masalaning asosiy qiymatlarini kiritgan holda uning
natijasini grafik shaklda olishimiz mumkin. 
2 I BOB. KOMPYUTER GRAFIKASI TUSHUNCHASI VA TURLARI.
1.1 §  Kompyuter grafikasi turlari.
Kompyuter   grafikasi   –   bu   model   va   tasvirlarni   kompyuter   yordamida   hosil
qilish, saqlash va qayta ishlash to’g’risidagi fandir.
Kompyuter   grafikasi   deganda   odatda   grafik   ma’lumotlarni   kompyuter
vositasida   tayyorlash,   qayta   ishlash   (qurish),   saqlash   va   namoyish   etish
jarayonlarini   avtomatlashtirish   tushunilsa,   grafik   ma’lumot   deganda   ob’ekt
modellari va tasvirlari tushuniladi.
Kompyuter   grafikasi   jahonda   yangi   fundamental   fan   hisoblanib,   o’tgan
asrning   90-chi   yillarida   paydo   bo’ldi   hamda   fan   va   ishlab   chikarishning   barcha
sohasida kadrlar tayyorlab berishda uziga xos mustaqil ahamiyat kasb etdi. Maxsus
dasturlar yordamida xuddi bir varoq oq qog’ozga qalam yoki ruchka bilan har xil
rasmlarni   solish   singari   kompyuter   ekranida   sichqoncha   yordamida   rasm   chizish,
ya’ni   tasvir   yaratish,   tuzatish   va   ularni   harakatlantirish   imkonini   yaratdi.   Bu
dasturlar rasm solish programmalari yoki grafik redaktorlar bo’lib, ular yordamida
rasmning   elementlari   boshqarib   boriladi.   Kompyuter   grafikasining   juda   tez
rivojlanib borishi va uning texnikaviy va dasturiy vositalarining yangilanib turishi
ushbu kursni hamisha takomillashtirishga, bu sohadagi yangi yo’nalishlarni tinmay
o’rganib   borishni   taqozo   etadi.   So’nggi   yillarda   bu   sohada   juda   katta   uzgarishlar
(siljishlar) yuz berdi, ya’ni 16 mln.dan ortiq rang va rang turlarini uzida aks ettira
oladigan   displeylar,   grafik   axborotlarni   kirituvchi   moslama   –   skanerlar,   dasturiy
vositalar   sohasida   esa   haqiqiy   kompyuter   dunyosini   kashf   qila   oladigan   amaliy
dasturlar vujudga keldi.
Kompyuter   grafikasining   uch   turi   mavjud   bo’lib,   bular:   rastrli ,   fraktal   va
vektorli  grafikadir.
Rastrli   grafika.   Rastr   tasvirlar   to’g’ri   burchakli   matritsa   shaklida   namoyon
bo’lib, har bir yacheykasi rangli nuqtadan iborat.
Rastr grafikasining asosi piksel’ (nuqta) hisoblanib, u rang bilan ifodalanadi.
Tasvir   nuqtalar   to’plami   sifatida   akslanib   ular   qanchalik   ko’p   bo’lsa
ko’rinish shunchalik tiniq va sifatli, fayl esa ko’p joy egallaydi. Ya’ni, aynan bitta
3 tasvirning   o’zi   yuqori   yoki   past   sifatli   bo’lishi,   o’lchov   birligiga   qarab   nuqtalar
ko’p yoki kam (odatda bir dyuymga nisbatan nuqtalar soni – dpi yoki piksellar soni
– ppi bilan belgilanadi) bo’lishi mumkin.
Rastr  – bu nuqtalarning tartibli joylashuvidir.
1.1-rasmda   elementlari   to’g’ri   to’rtburchakdan   iborat   bo’lgan   rastr
tasvirlangan. Bunday rastrlar to’g’ri burchakli rastrlar deyiladi. Asosan shu turdagi
rastrlar ko’p uchraydi.
Shuningdek,   boshqa   geometrik   shakllardagi   rastrlar   ham   qo’llanilishi
mumkin.   Masalan:   uchburchak,   oltiburchak   (1.2-   rasm).   Faqat   ular   quydagi
talablarga javob berishi lozim:
− hamma geometrik shakllar bir xil bo’lishi kerak;
−   geometrik   shakllar   tekislik   yuzasini   ochiq   joy   qoldirmasdan   va   birbirini
to’smasdan to’liq qoplashi lozim.
4 Rastrli   tasvirlar   har   bir   katagi   ranglangan   katakli   qog’ozni   eslatadi.   Piksel
(inglizcha pixel –  pic ture  el ement) – rastrli tavirlarning asosiy elementi hisoblanib,
tasvir aynan shu elementlardan tashkil topadi.
Rastrli   grafikani   tahrirlaganda   biz   piksellarni   tahrirlaymiz,   ya’ni   ularning
rangini   o’zgartiramiz.   Rastrli   grafika   asosan   sifat   sig’imi   (razreshenie)ga   bog’liq,
chunki   tasvirni   ifodalovchi   ma’lumot   ma’lum   bir   o’lchamdagi   to’rga   bog’langan
bo’ladi.   Rastrli   tasvir   tahrirlanganda   uning   sifati   o’zgarishi   (odatda   pasayishi),
ya’ni   tasvirni   o’zini   mas,   balki   u   joylashgan   to’rning   o’lchamlari   o’zgartirilib
tasvirning   aniqlik,   tiniqlik   darajasi   o’zgartiriladi   va   fayl   egallagan   hajmi
kamaytiriladi.   Rastrli   grafikani   tasvirning   sifat   sig’imiga   nisbatan   past   bo’lgan
qurilma   (printer)da   chop   ettirish   rasm   sifatini   pasaytishiga   olib   keladi.   Demak
rastrli   grafikani   chop   etish   qurilmasining   sifat   sig’imi   tasvir   sifat   sig’imiga
nisbatan yuqori bo’lishi tavsiya etiladi.
Fraktal grafikasi.   Fraktal grafikasi asosan matematik amallar asosida grafik
kompozitsiya   tuzishda   qo’llaniladi.   Bugungi   kunda   videoroliklar,   kliplar,
videoo’yinlar   yaratishda   fraktal   grafikasining   o’rni   beqiyosdir.   Fantastik   janrdagi
kinofil’mlarda   yoki   kompyuter   o’yinlarida   atrof   muhitning   murakkab
kompozitsiyalari   (o’rmonlar,   tog’lar,   shahar   qiyofasi   va   h.)   yaratishda   fraktal
grafikasidan keng foydalaniladi.
Fraktal   grafikasining   qo’llanish   printsipi   proektiv   geometriyaning
qonuniyatlariga   asoslangan   bo’lib,   oddiy   geometrik   elementni   o’ziga   o’xshash
akslantirishdan   iborat.   Aytaylik   qish   sovug’ida   deraza   oynasidagi   naqshlar   yoki
kristal   panjaralarning   hosil   bo’lishi   insonni   ajablantiradi.   Bunday   hodisa   va
jarayonlrni kompyuterda modellashtirish, ularning formula asosida qonuniyatlarini
topish   bir   qarashda   matematik   echimga   ega   emasday   ko’rinadi,   lekin   echimi
oddiydan   murakkablikka   printsipi   asosida   yaratiladi.   YUqorida   keltirilgan
misollarda   agar   diqqat   bilan   e’tibor   qaratsangiz   oddiy   bir   element,   aytaylik   bir
dona   qor   parchasi   xuddi   shunga   o’xshash   (katta   yoki   kichik,   holati,   rangi
o’zgargan)   boshqa   bir   element   bilan   takrorlanadi.   Bunday   o’xshash   to’plamlar
fraktal to’plamlar deb nomlanadi.
5 Fraktallar   bizga   oddiy   geometriyadan   ma’lum   bo’lgan   figuralarga
o’xshamaydi va ma’lum bir algoritmlar asosida quriladi. Fraktal grafikasida asosiy
ob’ekt   bu   geometrik   figura   emas,   balki   matematik   formuladir.   Formuladagi
koeffitsientlarni o’zgartirish asosida mutlaqo boshqa bir kompozitsiyalarni yaratish
mumkin bo’ladi.
Umuman   oddiy   qilib   aytganda   fraktallar   –   bu   dastlabki   figuraga   nisbattan
ko’p   marta   qo’llanilgan   ma’lum   bir   almashtirish   va   o’zgartirishlar   demakdir.
Dastlabki   fraktal   geometriyasi   g’oyalari   XIX   asrlarda   vujudga   kelgan.
Kantor   oddiy   rekursiv   (qaytariladigan)   funktsiya   orqali   chiziqni   chiziqlar
to’plamiga   olib   keldi,   keyinchalik   esa   Benua   Mandel’brot   fraktal   geometriyasiga
asos soldi va fraktal iborasini kiritdi.
Fraktal   –   lat.   fractal   bo’lingan   (qismlarga   ajratilgan)   ma’nosini   bildiradi.
Fraktalning  yana  bir   izoh-tushunchalaridan  biri  bu  – qismlardan  iborat   va  har   bir
qismi   yana   bo’linadigan   geometrik   figuradir.   Har   bir   bo’linadigan   figura   yaxlit
figuraning   kichraygan   yoki   o’xshash   nusxasidir.   Fraktallarning   asosiy   xususiyati
bo’ o’ziga o’xshashlikdir.
Oddiy   figurani   doimo   kichraytirish   va   unga   o’xshatish   asosida   fraktallar
tuzish   mumkin.   Misol   uchun:   Oddiy   kesma   teng   uchga   bo’linadi   (1.3-a   rasm).
O’rtadagi   qismga   teng   bo’lgan   yangi   bir   kesma   bo’lagi   qo’shiladi   va   to’rt
bo’lakdan   iborat   siniq   chiziq   hosil   qilinadi   (   1.3-b   rasm).   Keyingi   etapda   to’rtta
kesmaning   har   biri   yana   uchga   bo’linadi   va   o’rta   qismiga   teng   yangi   bo’laklar
qo’shiladi   (1.3-c   rasm).   Bu   holat   yana   takrorlanganda   bejirim   bir   naqsh
kompozitsiyasi   kelib   chiqadi   (1.3-d   rasm).   Agarda   har   bir   etapda   bo’laklarni
kichraytirish   bilan   birga   ularni   yo’nalishini   ham   o’zgartirilsa   yanada   boshqaroq
kompozitsiya kelib chiqadi.
6 1.3-rasm. Fraktal grafika tuzilishi.
Fraktal grafika asosida yaratilgan kompozitsiyalar 1.4-rasmda keltirilgan.
7 Vektorli   grafika.   Vektor   grafikasida   tasvir   vektor   deb   nomlanuvchi
chiziqlar   asosida   qurilib,   ularga   turli   parametrlar   –   rang,   chiziq   qalinligi   va
joylashuvi (vaziyati) xususiyatlari beriladi.
Vektor   grafikasida   primitivlar   deb   nomlanuvchi   ob’ektlar   bilan   ishlanadi.
Primitivlarga ikki va uch o’lchamli oddiy geometrik figuralar kiradi. Ikki o’lchamli
geometrik figuralarga – nuqta, to’g’ri chiziq, egri chiziq, aylana, ko’pburchak kabi
tekis shakllar  kirsa, uch o’lchamli geometrik figuralarga – kub, prizma, piramida,
sfera, konus, tsilindr kabi jismlar kiradi. Ushbu oddiy geometrik figuralar asosida
murakkab bo’lgan geometrik figuralar – ob’ektlar yaratiladi.
Vektorli   grafika   odatda   ob’ektga   qaratilgan   grafika   yoki   chizma   grafikasi
deb ham nomlanadi.
1.2 §  Kompyuter grafikasi turlarining afzallik va kamchiliklari.
Fraktal   grafika,   matematik   modellarda   ifodalangan   geometrik   shakllar
birlashmasini   tasvirlashda   qo’llaniladigan   bir   texnologiyadir.   Bu   grafikalar,
matematik   funksiyonlar   va   iteratsiyalar   yordamida   yaratiladi.   Fraktal   shakllar,
ko’pgina rivojlangan vaqt davrida kompyuter grafikasida keng qo’llaniladi.
Fraktal   grafika   matematikning   fraktal   geometriyasi   prinsiplari   asosida
yaratilgan shakllar va tasvirlardan iboratdir. Ular odatda soddalikka ega bo’lmagan
aniq va qiziqarli tasvirlarga ega. Fraktallar, ko’pgina to’g’ri chizilgan shakllardan
farqli   ravishda,   ko’pgina   o’zlarini   takrorlash   va   tushunarsiz   ko’rinishda   kichik
elementlarga bo’linadi.
Fraktal   grafikaning   afzalliklari.   Fraktal   grafika   yordamida   yaratilgan
tasvirlar   kopgina   ozlarini   takrorlash   va   aniq   shakllardan   iborat   bolishi   oziga
xosliklariga   ega.   Fraktal   grafikalarini   yaratishda   ishlatilgan   dasturlar   va
algoritmlar,   murakkab   matematik   hisob-kitoblari   va   uzluksiz   iteratsiyalar   talab
etishi mumkin.
 Original va bejirib, fantastik tasvirlarni hosil qilish mumkinligi;
 Real   hodisa   va   jarayonlarni   (ilmiy   grafikaviy)   modellashtirishda   qo llashʻ
mumkinligi.
8 Fraktal   grafikaning   kamchiliklari.   Sanoatni   tushunish:   Fraktal   grafikalarini
yaratish, tushunish va aniqlash uchun bir qancha tajribaga ega bolish kerak bolishi
mumkin.   Murakkab   matematik   algoritmlari   va   grafik   texnologiyalari
tushunchalariga ega bolish talab etiladi. Fraktal grafikani yaratish va hisoblashning
murakkabligi,   kompyuter   va   grafik   karta   ishini   oshirib,   haroratning   yuqori
bolishiga olib kelishi mumkin.
 Dasturlash tilining murakkabligi. Turli dasturlash tillari (C, Delphi, Pascal
va h.) ni bilish talab etiladi;
 Natijani oldindan baholashning qiyinligi.
Qo llanish sohasi:ʻ
 Ko ngilochar   dastur   va   video   o yinlar   yaratishda   (oddiy   va   murakkab
ʻ ʻ
teksturalar, turli landshaft va fonlarni yaratishda);
 Kino   va   video   industriyada   (noananaviy   hodisa   va   jarayonlarni   hosil
qilishda, fantastik syujetlar yaratishda).
Vektorli   grafika   ko p   qirrali   va   kengaytiriladigan   kompyuter   grafikasi	
ʻ
yondashuvidir.   Vektorli   grafika   pikselga   asoslangan   rastr   grafika   o rniga	
ʻ
matematik   tenglamalar   va   geometrik   shakllardan   foydalanadi.   Ushbu   maqolada
vektor grafikasi, ularning texnologiyalari, ularni qanday yaratish va boshqarish va
o rganish uchun ulardan qanday foydalanish haqida gap boradi. 	
ʻ
Vektor   grafikasida   tasvir   vektor   deb   nomlanuvchi   chiziqlar   asosida   qurilib,
ularga   turli   parametrlar   –   rang,   chiziq   qalinligi   va   joylashuvi   (vaziyati)
xususiyatlari   beriladi.   Vektor   grafikasida   primitivlar   deb   nomlanuvchi   ob’ektlar
bilan   ishlanadi.   Primitivlarga   ikki   va   uch   o lchamli   oddiy   geometrik   figuralar	
ʻ
kiradi.   Ikki   o lchamli   geometrik   figuralarga   –   nuqta,   to g‘ri   chiziq,   egri   chiziq,	
ʻ ʻ
aylana, ko pburchak kabi tekis shakllar kirsa, uch o lchamli geometrik figuralarga	
ʻ ʻ
–   kub,   prizma,   piramida,   sfera,   konus,   tsilindr   kabi   jismlar   kiradi.   Ushbu   oddiy
geometrik   figuralar   asosida   murakkab   bo lgan   geometrik   figuralar   –   ob’ektlar	
ʻ
yaratiladi.
Vektor   grafikasi   aniq   va   tiniq   tasvirlar   yaratishga   imkon   beradi.   Tasvirlar
masshtablashtirilganda ularning sifati saqlanib qoladi. SHuning uchun ham undan
9 dizayn, poligrafiya, reklama va animatsiyada  keng foydalaniladi. Vektorli  grafika
rastrli   grafikadan   farqli   o laroq,   aniqlik   chegarasiga   ega   emas.   Ular   har   qandayʻ
o lchamdagi tasvir sifatini saqlaydi. Bir qator buyruqlar yoki matematik bayonotlar	
ʻ
ularni yaratadi. Grafik rassomlar o z ishlarini vektor deklaratsiyasi sifatida saqlab	
ʻ
qolishadi. Eng keng tarqalgan vektor grafik formati “.SVG” hisoblanadi. Analitik
yoki   koordinata   geometriyasi   vektorlardan   boshqa   matematik   foydalanish   emas,
balki ularni asoslaydi.
Vektorli grafikaning afzalliklari.  Kompyuter grafikasida vektor grafikasining
bir   qancha   afzalliklari   bor,   ular   quyidagicha   korinishda   boladi.   Vektorli
grafikaning   asosiy   afzalligi   -   bu   har   qanday   o lchamda   aniq   va   tartibli   ko rinadi,	
ʻ ʻ
chunki   ular   matematik   vektor   aloqalari   yoki   chiziqlar   va   egri   chiziqlarni   tashkil
etuvchi   nuqtalar   orasidagi   korrelyatsiyaga   asoslangan.   Vektorli   grafikalar   faqat
kichik   sonli   nuqtalarni   va   ular   orasidagi   matematik   munosabatlarni   saqlaydi,
shuning uchun u asosan kichik fayl hajmiga ega.
  Vektorli   fayllarni   har   xil   turdagi   platformalar   va   ilovalarga   o tkazish   va	
ʻ
yuklash   juda   oddiy,   chunki   ularning   fayl   o lchamlari   kichraytirilgan.   Vektor	
ʻ
grafikasida   bir   grafikning   ayrim   elementlarini   boshqasiga   ko paytirish   va   talabga	
ʻ
muvofiq   vektor   tasvirlarining   klonlarini   yaratish   juda   oddiy.   Vektorli   grafikalar
aniq   ko rinish   va   tuyg uni   taminlaydi,   chunki   ular   vaziyatga   qarab   kattalashishi	
ʻ ʻ
yoki kichrayishi mumkin:
 Vektor   grafikasi   printerning   barcha   sifat   sig‘imidan   foydalanib,   tasvir
masshtabi o zgartirilganda ham uning sifatini saqlab qoladi;	
ʻ
 Vektor  grafikasi  alohida ob’ektlarni  tahrirlash  imkonini  beradi  va tasvirlar
oson tahrirlanadi;
 Vektorli grafika agar tasvirda rastrli ob’ektlar qo llanmagan bo lsa xotirada	
ʻ ʻ
kam joy egallaydi.
Vektorli   grafikaning   kamchiliklari.   Vektor   fayllari   murakkab   tasvirlarni
boshqarish uchun juda cheklangan qobiliyatga ega. Misol keltiraylik, rastr fayllari
tasvirga   kelganda   vektor   fayllardan   ko ra   ranglarni   aralashtirish   va   soyalash	
ʻ
qobiliyatiga   ega.   Asosan   veb-brauzerlar   rastrli   tasvirlarni   vektor   grafikasiga
10 qaraganda   tez-tez   qo llab-quvvatlaydi.   Talabga   ko ra,   ilovalar   boshqa   narsalarʻ ʻ
qatori   renderlash   va   yaratish   vositalari   o rtasidagi   muvofiqlik   masalalariga	
ʻ
asoslangan vektorli rasmlardan foydalanishda farq qilishi mumkin:
 Vektorli tasvirlar sun’iy ko rinadi;	
ʻ
 Rastr grafikasiga nisbatan ranglar kam tusga ega.
Qo llanish sohasi:	
ʻ
 Kompyuterda loyihalash tizimlarida;
 Elektron va poligrafik nashriyotlarda, Web dizaynda;
 Kompyuter dizayni va reklamada.
Rastr grafika . Kompyuter tasvirlari bitmap yoki “Raster grafika” deb tashkil
topgan   Rastr   grafiklari   internetdagi   va   kompyuterimizdagi   tasvirlarning   aksariyat
qismini tashkil qiladi. Ular kompyuterlarda vektor grafikasida ishlatiladigan ikkita
asosiy rasm turlaridan biridir. 
Rastrli   grafik   fayl   hajmi   bir   qancha   omillarga   bogliq.   Birinchisi,   rastrli
grafikning   olchamlari   yoki   tasvirning   piksellardagi   olchamidir.   Kompyuter
grafikasida   piksel   degan   atama   mavjud.   Kompyuter   grafikasida   rasmdagi
katakchalar piksel, nuqta (point) yoki tasvir elementi deb ataladi. Piksellar ekranda
korsatilgan tasvirdagi eng kichik manzilli birliklardir. Kompyuter displeylarida biz
korgan   deyarli   hamma   narsa   rastrli   grafikadan   iborat.   Telefoningiz   bilan   olingan
selfi   ham   rastr   tasviriga   misol   bo la   oladi.   Rasm   yaratish   uchun   bitmap   yoki	
ʻ
piksellar toplamidan foydalaniladi. Kompyuter grafikasidagi bitmap - bu domen va
bitlar ortasidagi xaritalash yoki faqat  bitta yoki nol qiymatga ega bolishi mumkin
bolgan   qiymatlar.   Uning   boshqa   nomlari   ham   bor,   masalan,   bit   massivi   yoki
bitmap indeksi. Kengroq qilib aytganda, “pixmap” - bu har bir pikselda ikkitadan
ortiq   rang   yoki   piksel   uchun   bir   bitdan   ortiq   saqlangan   piksellar   xaritasi.   Buning
uchun ham bitmap keng qollaniladi. “Bitmap” iborasi muayyan vaziyatlarda piksel
boshiga bir bitga ishora qiladi, pixmap esa piksel  boshiga bir necha bitli tasvirlar
uchun ishlatiladi.
Rastr   grafikasining   afzalliklari.   Rastrli   grafikaning   ayrim   afzalliklari
quyidagilardan   iborat:   ulardan   foydalanish   oson;   ular   rangning   nozik
11 gradatsiyalarini ta'minlaydi; va ularni Photoshop va Microsoft Paint kabi umumiy
dasturlar   yordamida   tahrirlash   oson.   Rastrli   grafikalar   fotosuratga   oxshash
tasvirlarni   yaratish   uchun   foydalidir.   Internetda   foydalaniladi:   Bu   Internetda
korgan   koplab   tasvirlarni   yaratish   uchun   ishlatiladigan   jarayon.   Ozgartirish   oson,
ushbu   fotosuratlarni   ozgartirish   uchun   kompyuterdan   foydalanish   mumkin.   Kop
ranglar,   Rastrli   grafikalar   uchun   silliq   ranglarning   katta   diapazoni   mavjud.   Veb-
tasvirlar   uchun   foydalidir,   Veb-saytlar,   ijtimoiy   media   va   boshqa   onlayn
platformalarda  korayotgan   tasvirlar  kopincha   rastr  grafikasi  yordamida  yaratiladi.
Ular tez yuklanadi va ekranlarda yaxshi ko’rinadi. 
–   Rastr   grafikasi   real   obrazlarni   effektiv   namoish   eta   oladi.   Sifatli   rastr
tasvirlari   foto   surat   darajasidagi   yuqori   aniqlikda   real   va   haqqoniy   aks   ettirilishi
mumkin.
 – Rastr tasvirlar chiqarish qurilmalari – asosan lazer printerlarida juda yaxshi
chop etiladi. Ya’ni rastr grafikasining sifati chop etishda o zgarmaydi.ʻ
Rastr   grafikaning   kamchiliklari.   Rastrli   tasvirlar   kattalashganda   loyqa
bo ladi : Rastrli tasvirlarning eng katta zarari shundaki, ular kattalashganda [donli	
ʻ
yoki   qirrali]   bo lib   qoladi.   Asosan,   bu   chekli   kvadrat   va   siz   uni	
ʻ
kattalashtirganingizda,   bu   kvadratni   ko rishni   boshlaysiz.   Rastr   tasvirlari   saqlash	
ʻ
qurilmalari   (qattiq   disk,   SD-DVD,   fleshka   va   h.)   da   ko p   joy   egallaydi.   Rastr	
ʻ
tasvirlarni tahrirlashda kompyuterning xotira resurslari :
– xususan tezkor xotirada ko proq joy talab etiladi;	
ʻ
 – Rastr tasvirlarni tahrirlash mehnat talab va mashaqqatli; 
– Rastr tasvir masshtablashtirilganda tasvir sifati o zgaradi.	
ʻ
Qo llanish   sohasi.	
ʻ   Rastrli   tasvirlar   ko pincha   raqamli   fotosuratlar   uchun	ʻ
ishlatiladi,   lekin   ular   illyustratsiyalar,   logotiplar   va   boshqa   har   qanday   turdagi
tasvirlar uchun ham ishlatilishi mumkin. Rastr tasvirlari piksellardan iborat bo lib,	
ʻ
ular rangning mayda nuqtalaridir:
 – Elektron va poligrafik nashriyotlar, Web dizaynda; 
– Foto tasvirlarni tahrirlash va restavratsiya qilishda; 
– Badiiy grafika va skaner bilan ishlashda.
12 1.3 §  Rastrli va vektorli grafika bilan ishlovchi dasturlar.
Rastrli   grafikada   tasvirlar   saqlash   formatlari.   Kompyuter   tasvirlari   odatda
Internetda   keng   qollaniladigan   GIF,   JPEG   va   PNG   kabi   rastr   grafik   formatlarida
saqlanadi.   Ikki   olchovli   tekislikning   har   birida   bitta   qiymatga   ega   bolgan
katakchalarga bolinishi rastr malumotlar formatining asosi hisoblanadi. 
Malumotlar   faylga   saqlanishidan   oldin   ikki   olchovli   massiv   ketma-
ketlashtirilgan bolishi kerak. Asosiy satr formatida birinchi (kopincha yuqori) qator
boylab   joylashgan   kataklardan   boshlab   chapdan   ongga,   songra   ikkinchi   qator
boylab   katakchalar   royxati   va   hokazo.   PaintShop   Pro,   Corel   Painter,   Adobe
Photoshop,   Paint.NET,   Microsoft   Paint   va   GIMP   kabi   rastrga   asoslangan   tasvir
muharrirlari   Xfig,   CorelDRAW,   Adobe   Illustrator   yoki   Inkscape   kabi   vektorga
asoslangan   tasvir   muharrirlaridan   farqli   ravishda   piksellarni   tahrirlash   atrofida
ishlaydi. , ular chiziqlar va shakllarni (vektorlarni) tahrirlash atrofida aylanadi.
  Rastr   tasvirlar   to g ri   burchakli   matritsa   shaklida   namoyon   bo lib,   har   birʻ ʻ ʻ
yacheykasi   rangli   nuqtadan   iborat.   Rastr   grafikasining   asosi   piksel’   (nuqta)
hisoblanib, u rang bilan ifodalanadi. Tasvir nuqtalar to plami sifatida akslanib ular	
ʻ
qanchalik   ko p   bo lsa,   ko rinish   shunchalik   tiniq   va   sifatli,   fayl   esa   ko p   joy	
ʻ ʻ ʻ ʻ
egallaydi.   Ya’ni,   aynan   bitta   tasvirning   o zi   yuqori   yoki   past   sifatli   bo lishi,	
ʻ ʻ
o lchov   birligiga   qarab   nuqtalar   ko p   yoki   kam   (odatda   bir   dyuymga   nisbatan	
ʻ ʻ
nuqtalar   soni   –   dpi   yoki   piksellar   soni   –   ppi   bilan   belgilanadi)   bo lishi   mumkin.	
ʻ
Rastr   –   bu   nuqtalarning   tartibli   joylashuvidir.   Rastrli   grafikaning   keng   tarqalgan
formatlari: *.tif, *.gif, *.jpg, *.png, *.bmp, *.pcx va b.
Rastr   grafikasining   afzalliklari .   Rastrli   grafikaning   ayrim   afzalliklari
quyidagilardan   iborat:   ulardan   foydalanish   oson;   ular   rangning   nozik
gradatsiyalarini ta'minlaydi; va ularni Photoshop va Microsoft Paint kabi umumiy
dasturlar   yordamida   tahrirlash   oson.   Rastrli   grafikalar   fotosuratga   oxshash
tasvirlarni   yaratish   uchun   foydalidir.   Internetda   foydalaniladi:   Bu   Internetda
korgan   koplab   tasvirlarni   yaratish   uchun   ishlatiladigan   jarayon.   Ozgartirish   oson,
ushbu   fotosuratlarni   ozgartirish   uchun   kompyuterdan   foydalanish   mumkin.   Kop
ranglar,   Rastrli   grafikalar   uchun   silliq   ranglarning   katta   diapazoni   mavjud.   Veb-
13 tasvirlar   uchun   foydalidir,   Veb-saytlar,   ijtimoiy   media   va   boshqa   onlayn
platformalarda korayotgan tasvirlar kopincha rastr grafikasi yordamida yaratiladi. 
Ular   tez   yuklanadi   va   ekranlarda   yaxshi   korinadi.   –   Rastr   grafikasi   real
obrazlarni effektiv namoish eta oladi. Sifatli rastr tasvirlari foto surat darajasidagi
yuqori aniqlikda real va haqqoniy aks ettirilishi mumkin. – Rastr tasvirlar chiqarish
qurilmalari   –   asosan   lazer   printerlarida   juda   yaxshi   chop   etiladi.   Ya’ni   rastr
grafikasining sifati chop etishda o zgarmaydi.ʻ
Rastr   grafikaning   kamchiliklari .   Rastrli   tasvirlar   kattalashganda   loyqa
bo ladi : Rastrli tasvirlarning eng katta zarari shundaki, ular kattalashganda [donli	
ʻ
yoki   qirrali]   bo lib   qoladi.   Asosan,   bu   chekli   kvadrat   va   siz   uni	
ʻ
kattalashtirganingizda,   bu   kvadratni   ko rishni   boshlaysiz.   Rastr   tasvirlari   saqlash	
ʻ
qurilmalari   (qattiq   disk,   SD-DVD,   fleshka   va   h.)   da   ko p   joy   egallaydi.   Rastr	
ʻ
tasvirlarni tahrirlashda kompyuterning xotira resurslari 
– xususan tezkor xotirada ko proq joy talab etiladi; 	
ʻ
– rastr tasvirlarni tahrirlash mehnat talab va mashaqqatli; 
– rastr tasvir masshtablashtirilganda tasvir sifati o zgaradi.	
ʻ
Adobe   Photoshop   —   Adobe   Inc.   firmasi   tomonidan   ishlab   chiqilgan   va
tarqatilyotgan   ko pfunksiyali	
ʻ   grafik   redaktor.   Asosan     rastrli   tasvirlar   bilan
ishlashga   mo ljallangan,   biroq   bir   nechta	
ʻ   vektorli   vositalariga   ega.   Dastur   Adobe
firmasi   mahsuloti   sifatida   mashhur   va   rastrli   tasvirlarni   tahrirlashda   dunyoda   eng
oldi   brendi   hisoblanadi.   Hozirda   Photoshop   macOS,   Windows   platformalariga,  
iOS,   Windows   Phone   va   Android   mobil   tizimlariga   moslashtirilgan.
Yana   Windows   8   va   Windows   8.1   uchun   Photoshop   Express   versiyasi   ham
mavjud.   Adobe   Photoshop   tasvirlarni   tahrirlashdagi   proffesional   redaktor
hisoblanadi.
Adobe Photoshop dasturining ishlab chiqilgan sanasi birorta kalendarda qayd
etilmagan.   Biz   ishlatadigan   Adobe   Photoshop   dasturining   2005-yilda   bir   yilligi
nishonlandi. Bundan 17 yil oldin, fevral oyida, “Adobe“ kompaniyasi, Rassomlar,
fotograflar,   dizaynerlar   orasida   hozirgacha   mashhur   bo lgan   “Photoshop	
ʻ   —   1.0“
muallifini   e lon   qildi.   Photoshop   dasturi   bugungi   kunda,   „kompyuter   grafikasi“	
ʼ
14 sohasi   bo yicha   eng   oldingi   o rinda   turibdi   va   mustaqil   dastur   bo lib   ajraldi.   Bizʻ ʻ ʻ
foydalanayotgan   Adobe   Photoshop   dasturining   boshlanishi   ancha   ilgari   bo lgan.	
ʻ
Hozir   41   ta   muallifi   e lon   qilingan   dasturni   aslida   aka-uka   Jon   Noll   va   Tomas	
ʼ
Nollar   boshlab   bergan.   Ularning   otasi   fotograf   bo lib,   ular   yerto lada   joylashgan	
ʻ ʻ
fotolabaratoriyada   otasiga   yordam   berar   edilar.   Tomas   nur   va   rang   kontrastini
o rgandi.   Jonn   esa   eski   “Apple“   da   ishlashga   qiziqardi.   1984-yilda   Aka-uka	
ʻ
Nollarga   otasi   dastlabki   Macintosh   olib   berdi.   Uning   imkoniyatlarining   ko pligi	
ʻ
shu dasturni tuzishga sabab bo ldi.	
ʻ
Adobe   Photoshop   dasturi   20   dan   ortiq   formatdagi   fayllar   bilan   ishlash
imkoniga   ega.   Ular:   PSD,   PSB,   PostScript,   EPS,   DCS,   EPS   TIFF,   BMP,   GIF,
JPEG, TIFF, PICT, PNG, PDF, ICO, IFF, PCX, RAW, TGA, Scitex CT, Filmstrip,
FlashPix,   JPEG2000   va   boshqalar.   Eng   ko p   qo llaniladigan	
ʻ ʻ
formatlar:   BMP   (Windows   Bit   map   —   Windows   ning   vit   xaritasi)   —   Windows
muhitida   ishlovchi   kompyuterlarda   ekran   osti   tasvirlarini   qo llovchi	
ʻ
dastur   Microsoft   Paintda   keng   qo llaniladi.	
ʻ   JPEG,   JPG   (Joint   Phonographic
Experts Group)   — hozirgi kunda eng ko p qo llaniladigan formatlardan biri bo lib,	
ʻ ʻ ʻ
uning   asosiy   afzaliklaridan   biri   maxsus   dastur   yordamida   fayl   hajmini   yetarlicha
siqish   imkonining   mavjudligidir.   Ammo   faylni   siqib,   hajmini   kichraytirish
jarayonida   tasvir   sifatida   o zgarish   bo ladi.   Fayl   kuchli   siqilganda   tasvir   sifati	
ʻ ʻ
yomonlashishi   mumkin.   Ushbu   formatdagi   fayllar   kompyuter   xotirasida   ko p   joy	
ʻ
egallamaydi   va   hajm   jihatidan   kichikligi   bois   mazkur   formatdagi   tasvirlar   bilan
ishlash   ancha   oson.   TIFF   (Tagger   Image   File   Format)   —   bu   formatdagi   fayllar
ham   keng   qo llanadi.   Lekin	
ʻ     Tiff   formatidagi   fayllar   kompyuter   xotirasida   ko p	ʻ
joyni   egallaydi.   Adobe   Photoshop   dasturida   ushbu   formatdagi   tasvirlar   bilan
ishlashda   dasturining   ishlash   tezligi   sezilari   ravishda   kamayishi
mumkin.   RGB   (red,   Green,   Blue   —   qizil,   ko k,   yashil)   moduli   tasvirni   ekranda	
ʻ
tahrir   qilish   nuqtai   nazaridan   kelib   chiqqan   holda   juda   qulay   va   u   24   razryadli
ranglar   platasi   yordamida   deyarli   barcha   16   million   ranglarni   monitorlarda   aks
ettiriladi.       RGB     ranglar   majmuasi   bilan   ishlagan   barcha   tasvirlarni   xohlagan
formatda   diskka   yozish   mumkin.   RGB   ranglar   majmuasidagi   ayrim   ranglar
15 umuman   tabiatda   uchramaydi.     CMYK   —   tabiatda   mavjud   bo lgan   ranglarʻ
majmuasi,   quyosh   nurlari   inson   ko zlari   ajrata   oladigan   barcha   ranglarni   o ziga	
ʻ ʻ
mujassamlashtirgan.   Quyosh   nurlari   biror   —   bir   jismga   tushganda   uning   ta siri	
ʼ
ostida  inson  ko zlari   jism  shakli  va  rangini  idrok etadi.  Misol  uchun,  binolarning	
ʻ
o t   o chirish   burchaklariga   osib   qo yilgan   o t   o chirgichlar   to q   ko k   va   zangori	
ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ
ranglar bilan bo yalishiga qaramay, bizning ko zimizga to q qizil rangda ko rinadi.	
ʻ ʻ ʻ ʻ
Ranglarni   bir   biriga   qo shilishi   natijasida   boshqa   ranglar   hosil   qilinadi:   S	
ʻ   —
xavorang,   M   —   binafsharang,   Y   —   sariq   rang,   K   —   qora   rang.   RGB   ranglar
majmui keng ko lamdagi ranglarni taklif etadi. Lekin ularning ko p qismi (ayniqsa,	
ʻ ʻ
yorkinlari)   tasvirni   chop   etganda   monitordagi   bilan   keskin   farq   qiladi.   Shu   bois
xam   ko plab   mutaxassislar   tasvirni   chop   etishdan   avval   uni   CMYKsistemasiga	
ʻ
o tkazadilar.   Ayrim   mutaxassislar   esa   tasvir   bilan   CMYK   sistemasida   ishlashni	
ʻ
maslahat beradilar. Ammo bu tasvir bilan ishlash turli qiyinchiliklar tutdiradi. Ayni
shunday   qiyinchiliklardan   biri   —   kompyuter   juda   sekin   ishlaydi.   Bunga   asosiy
sabab   Adobe   Photoshop   dasturi   RGB   sistemasiga   sozlangan   bo lib,   har   bir	
ʻ
buyruqni   bajarib,   uni   RGB   sistemasidan   CMYK   sistemasiga   almashtirguncha
kompyuter qo shimcha vaqt talab qiladi. Bundan tashqari, skaner va monitor RGB	
ʻ
sistemasida   ishlashga   mo ljallangan.   Oldin   bu   dastur   faqat	
ʻ     poligrafiya   suratlari
muharriri   bo lgan,   keyinchalik   esa   veb-dizaynda   ham   ishlatila   boshladi.	
ʻ
Photoshop   mediafayllar,   animatsiya   va   boshqa   turdagi   ijod   namunalarini   qayta
ishlovchi   dasturlar   bilan   aloqadorlikka   ega.   Adobe   ImageReady,   Adobe
Illustrator,   Adobe   Premiere,   Adobe   After   Effects,   Adobe   Encore   DVD   dasturlari
bilan   hamkorlikda   Photoshop   proffesional   DVD   yaratilishida,   turli   darajadagi
maxsus   effektlarni   yaratishda,   televideniya,   kinomotografiyada   va   o rgimchak	
ʻ
turida   ishlatilishi   mumkin.   Hozirda   kompyuter   o yinlarini   yaratishda   ham	
ʻ
Photoshop   keng   ishlatilyapti.   Photoshopning   asosiy   formati   PSD   yuqorida   nomi
keltirilgan   barcha   dasturlarga   import   va   eksport   qilinishi   mumkin.   PS   CS
DVDlarda   menyu   hosil   qilish   funksiyalariga   ega.   Dasturning   juda   mashxurligi
sabab   PSD   formati   AdobeFireworks,   Photo-Paint,   WinImages,
GIMP,   SAI,   PaintShop   Pro   va   boshqa   grafik   dasturlarda   tan   olinadi.   Photoshop
16 quyidagi rang modellarini tan oladi va ishlaydi:   RGB,   LAB,   CMYK, Kulrang tusi,
Oq-qora, Duotone, 256 rangli palitra (Indexed), Ko p kanalli (Multichannel).ʻ
Vektorli  grafikada tasvirning asosiy  elementi  sifatida chiziq  qaraladi. Chiziq
sifatida to kg‘ri chiziq yoki egri chiziq olinishi mumkin. Rastrli grafikada bunday
chiziqlar nuqtalar (piksellar) yordamida yaratilsa, vektorli grafikada esa tasvirlarni
yaratishda   nuqtaga   nisbatan   umumiyroq   bo'lgan   chiziqlardan   foydalaniladi   va
shuning   hisobiga   tasvirlar   aniqroq   ko'rinishga   ega   bo'ladi.   Vektorli   grafikaning
afzallik tomoni tasvirning xotirada kamroq joy olishidir, chunki bu holda xotirada
joy   chiziq   o'lchoviga   bog'liq   bo'lmagan   ravishda   bo'ladi.   Buning   sababi   xotirada
chiziqning   o'zi   emas   balki   uni   ifodalovchi   formula   yoki   parametrlar
saqlanishidadir. Vektorli grafikaning ixtiyoriy tasviri chiziqlardan tashkil topadi va
oddiy   chiziqlardan   murakkablari   hosil   qilinadi.   Ko'pincha   vektorli   grafikani
obyektga   mo'ljallangan   grafika   deyish   mumkin.   Chunki   bunda,   masalan,
uchburchak hosil qilish uchun 3 ta chiziq (kesma)dan foydalanilsa, piramida hosil
qilish   uchun   uni   uchburchakdan   foydalanibgina   hosil   qilish   mumkin.   Vektorli
grafikani   hisoblanadigan   grafika   deb   ham   atash   mumkin,   chunki   tasvirni
(obyektni)   ekranga   chiqarishdan   awal   uning   koordinatalari   hisoblanadi   va   mos
nuqtalar   hosil   qilinadi.   Vektorli   grafikaning   matematik   asosini   geometrik
figuralarning   xossalarini   o'rganish   tashkil   etadi.   M   a’lumki,   nuqta   tekislikda   2   ta
(x, y) koordinatasi bilan, to'g'ri chiziq kanonik ko'rinishida y = k x + b (bunda k\ab
ixtiyoriy   sonlar)da,   kesma   esa   mos   ravishda   boshlang‘ich   va   oxirgi   nuqtasini
berish bilan tasvirlanadi. Egri chiziqlar ham mos ravishda o ‘z tenglamalariga ega.
Vektorli   grafika   asosan   illustratsiyalar   yaratish   uchun   yo‘naltirilgandir.   Vektorli
grafika   reklama   agentliklarida,   loyihalash   byurolarida,   nashriyotlarda   va   boshqa
joylarda keng q o ‘llaniladi. 
Vektorli grafika bilan ishlaydigan dasturlarga misol sifatida Adobe Illustrator
7.0, M acrom edia Freehand 8.0 va Corel Draw 5.0 larni keltirish mumkin. 
Fraktal   grafika   ham   hisoblanuvchi   grafika   bofiib,   uning   vektor   grafikadan
farqi   shundaki,   bunda   hech   qanday   obyektlar   kompyuter   xotirasida   saqlanmaydi.
Chunki   tasvirlar   tenglamalar   yoki   ularning   tizimlarida   hosil   qilinadi.   Shuning
17 uchun   ham   xotirada   tenglam   alargina   saqlanadi.   Tenglam   alarga   oid   parametrlar
o’zgartirilishi   natijasida   turli   tasvirlar   hosil   qilinadi.   Fraktal   grafika   matematik
hisoblashlar   asosida   tasvirlarni   avtomatik   yaratish   uchun   qo’llaniladi.   Shuning
uchun ham uning asosi sifatida rasm, shakl, tasvir hosil qilishning dasturlash usuli
tanlangan. Bu grafika, odatda, turli jarayonlarni modellashtirish, tahlil qilish, turli
qiziqtiruvchi dasturlar yaratishda keng qo’llaniladi.
  Vektorli   grafikaga   mo’ljallangan   muharrirlardan   biri   CorelDraw   dasturi
hisoblanib,   Kanadaning   Ottava   shahridagi   Corel   korporatsiyasi   tomonidan
yaratilgan   va   hozirgacha   takomillashtirib   kelinmoqda.   Corel   korporatsiyasi
o’zining   mahsulotlarini   samaradorligi   va   operatsion   tizimlar   bilan   hamkorligini
ta’minlash qatorida Windows, Macintosh, Unix, Linux va Java platformalari uchun
mahsulotlar yaratadi.  Kompaniya o’zining grafik dasturlari bilan shuhrat qozongan
bo’lib,   CorelDraw   bularning   asosiysi   hisoblanadi.   Uning   asoschisi   doktor   Maykl
Kaupland   hisoblanadi.   CorelDraw   takomillasha   borib,   juda   ko’p   funksiyani
bajaruvchi   va   ko’p   sohalarda   qo’llanuvchi   vositaga   aylanib   bordi.   Uning
insturumental   vositalar   to’plami   yaratuvchanlik   х arakterida   ishlash   uchun   qulay
bo’lib ishning samaradorligini ta’minlaydi. 
CorelDraw   dasturiy   paketi   yordamida   turli   grafik   ko’rinishlarni   yaratish,
shuningdek,   inshootlarni   loyihalash,   foto,   matn,   tasvirlar   ustida   ishlash,   badiiy
ko’rinishdagi   kompozitsiyalarni   taqdim   qilish,   geometrik   shakllarni   ya’ni
tekislikdagi   va   fazodagi   shakllarni   yaratish   bilan   bog’liq   amallarni   mukammal
bajarish   mumkin.   Dasturiy   paket   boshqa   grafik   muharrirlarga   nisbatan   matnlar
bilan ya х shi ishlaydi, ya’ni nashriyot tizimlarida, masalan, yumoristik yoki boshqa
kitoblarni   har   х il,   turli   o’lchamdagi   harflar   bilan   yozish   mumkin.   Foydalanuvchi
bu   dastur   bilan   ishlash   jarayonida   shunga   amin   bo’ladiki,   uning   boshqa   grafik
muharrirlardan   imkoniyati   keng,   mavjud   amallar   ko’p   va   murakkabdir.   Bu
muharrirda fayl va ularning kengaytmasi *.cdr ko’rinishda bo’lib, fayllarni import
va eksport qilishda eng ya х shi qulayliklarga ega hisoblanadi.
Adobe   Illustrator   -   vektorli   grafikalar   (chizmalar)   bilan   ishlash   uchun
mo'ljallangan dastur hisoblanadi.
18 Dizaynerlar   u   orqali   rangli   illyustratsiyalar,   piktogrammalar,   infografikalar,
naqshlar,   logotiplar,   bosma   materiallar   va   boshqalarni   tayyorlash   uchun
foydalanadilar.
Dastur   "Adobe   Photoshop"ga   qaraganda   birmuncha   oson   bo'lib,   dizayn
sohasiga endi kirib kelganlar uchun   tavsiya   qilinadi.
19 II BOB. KOMPYUTER GRAFIKASIDA ZAMONAVIY FAYL
FORMATLARI.
2.1 §  WMF, EPS va PDF formatlari.
WMF   (WindowsMetafayl) .   Windows operatsion tizimining vektor tasvirlarini
saqlash   formati   (WMF   fayl   nomi   uchun   kengaytma).   Buning   uchun   u   ushbu
tizimning   barcha   dasturlari   tomonidan   qo'llab-quvvatlanadi.   Biroq,
standartlashtirilgan ranglar palitrasi bilan ishlash uchun vazifalar soni, chop etishda
qabul   qilingan,   va   boshqa   kamchiliklar   bir   xil   zastosuvannya   o'rtasida   (WMF
ranglar   yaratadi,   siz   parametrlar   bir   qator   tanlash   mumkin   emas,   shuning   uchun
ular turli vektor ob'ektlar uchun tayinlanishi mumkin. muharrirlar).
EPS   (Encapsulated   PostScript).   Mening   Adobe   PostScript   kompaniyam
tomonidan vektor va rastrli tasvirlarni tavsiflash uchun format, preparatdan oldingi
jarayonlar   va   chop   etish   sohasidagi   haqiqiy   standart   (fayl   nomi   uchun
kengaytma .EPS). PostScript tilining tillari universal bo'lib, vektor rastr grafiklari,
shriftlar, konturlar (maskalar), kalibrlash parametrlari, rang profillarini bir vaqtning
o'zida   fayldan   saqlash   mumkin.   Vektorni   ekranda   ko'rsatish   uchun   uning   o'rniga
format tanlanadi   wmf,   va rastr -   TIFF.   Ammo ekran nusxasi faqat qisqagina bo'lgan
haqiqiy tasvirni yarim aks ettiradi.   EPS.   Malumot tasviridan faqat vizual ilovaning
chiqishida   foydalanishingiz   mumkin,   men   uni   maxsus   dasturlar   yordamida   ko'rib
chiqaman   yoki   faylni   qayta   yozgandan   so'ng.     PDF   formati   Acrobat   Reader,
Acrobat Exchange-da.
EPS formatida yozib olingan tasvirlar  turli  xil  rangli bo'shliqlarda saqlanishi
mumkin: Kulrang shkala, RGB, CMYK, Laboratoriya, Ko'p kanalli.
Encapsulated   PostScript   formatini   ma'lumotlarni   saqlashning   eng   yaxshi   va
ko'p qirrali usuli deb atash mumkin. Victory-ning PostScript-ning soddalashtirilgan
versiyasi:   Bir   qator   printer   sozlamalarini   saqlamasdan   bitta   faylga   bir   nechta
tomonni   sig'dirib   bo'lmaydi.   Boshqa   PostScript   fayllari   singari,   agar   siz   Adobe
Illustrator   va   kabi   dasturlarni   xohlasangiz,   robotning   oxirgi   versiyasini   EPS-ga
yozing.   Adobe   Photoshop   siz   robot   kabi   yoga   yutib   olishingiz   mumkin.   Ko'rish
tizimlarida   vektorlarni   rastrga   o'tkazish   uchun   EPS   topshiriqlari   grafikalar   bilan
20 ishlaydigan   barcha   dasturlar   tomonidan   yaratilgan.   Agar   vysnovok   PostScript-
ilovada o'rnatilgan bo'lsa, faqat yoga oqlanishi mumkin. EPS boshqa model uchun
barcha   kerakli   ranglarni   qo'llab-quvvatlaydi,   ular   orasida   Duotone,   siz   yozib
olishingiz   mumkin,   shuningdek,   RGB-dagi   ma'lumotlar,   tasvir   konturlari,
ma'lumotlar   va   tutqichlar   va   rastrlar   va   shriftlarni   reklama   qilish.   EPS   formatida
Adobe   dasturlari   o'zaro   almashish   uchun   ma'lumotlar   almashish   buferidan
(Clipboard) saqlanadi.
Siz bir vaqtning o'zida eskizlarni (tasvir sarlavhasi, oldindan ko'rish) fayldan
saqlashingiz mumkin. Kam hajmli formatning yagona nusxasi  PICT, TIFF, JPEG
yoki WMF, chunki u bir vaqtning o'zida EPS faylidan olinadi va o'rtada tahrirlash
uchun   fayllar   faqat   Photoshop   va   Illustrator   bo'lishi   mumkinligini   tekshirishga
imkon beradi. Qolganlarning barchasi PostScript printerida bir-birini asl ma'lumot
bilan almashtirib, eskizlarni import qiladi. PostScript-ni qo'llab-quvvatlamaydigan
printerda   eskizning   o'zi   ishlaydi.   Agar   siz   Macintosh   uchun   Photoshop-dan
foydalanayotgan   bo'lsangiz,   eskizlarni   JPEG   formatidan   saqlang,   boshqa   Mac
dasturlari esa PICT formatidagi eskizlarni saqlaydi. Raqamlar va JPEG eskizlarni
Windows   dasturlari   ko'chirib   bo'lmaydi.   Agar   siz   kompyuterda   ishlayotgan
bo'lsangiz   yoki   fayl   qayerda   burilishini   bilmasangiz,   eskizni   TIFF   formatidan
saqlang (agar siz tanlamoqchi bo'lsangiz).
EPS xilma-xil bo'lishi mumkin, ularni dasturiy ta'minot yaratuvchisida topish
mumkin.   Eng   yaxshi   EPS   Adobe   Systems   tomonidan   yaratilgan:   Photoshop,
Illustrator,   InDesign.   1996   yildan   beri   Adobe   dasturlari   PostScript   tarjimonini
taqdim   etgan   bo'lishi   mumkin,   shuning   uchun   ular   EPSni   o'zgartirishi   va   ularni
tahrirlashi   mumkin.   Boshqa   grafik   muharrirlar   EPS   kodini   dekodlay   olmaydi,
bundan tashqari, ular tomonidan yaratilgan EPS fayllari ba'zida maxsus ko'rinadi.
Muammoli   Quark   EPS   orasida   sahifani   EPS   sifatida   saqlash   va   FreeHand
tomonidan tahrirlanadigan EPS, Save As-dan foydalanish. Ayniqsa, Corelning EPS
6-versiyasiga   va   CorelXARA   bilan   pastroq   EPS-ga   ishonmang.   CorelDraw   7   va
undan yuqori versiyalari bo'lgan EPS-fayllar Bounding Box (yon tarafdagi barcha
ob'ektlarni   tavsiflovchi   aqlli   PostScript   qutisi)   ga   maydonlar   qo'shish
21 muammosidan xalos bo'ladi. Dasturlarning boy effektlarini (masalan, bo'shliqlarni
to'ldirish)   rastr   yoki   oddiy   vektor   ob'ektlariga   aylantirish   uchun   birinchi   bo'lib
CorelDRAW, CorelXARA i, kichikroq dunyoni FreeHand EPS-fayllaridan eksport
qiling.   Tovstí   konturlar   (2   pt   dan   katta),   bu   mumkin,   ma'noni   ham   ob'ektlarga
aylantirish   mumkin,   agar   dastur   bunday   imkoniyatni   beradi.   EPS   faylini   Adobe
Illustrator bilan o'zgartirishingiz mumkin, lekin agar siz uni ko'rsangiz, bu hamma
narsa tartibda ekanligini anglatadi.
PDF   (Portative   Document   Format).   Adobe   tomonidan   bo'linish   hujjatlarini
tavsiflash   formati   (fayl   nomi   uchun   kengaytma.PDF).   Ushbu   format   asosan
hujjatlarni   saqlash   uchun   ishlatilsa-da,   tasvirning   samarali   taqdim   etilishini
ta'minlash   mumkin.   Format   apparatga   bog'liq   emas,   shuning   uchun   tasvirni   har
qanday   qo'shimcha   binolarda   ko'rish   mumkin.   Tasvirlarning   sub-bag   taqsimotini
boshqarish   vositalarini   siqib   chiqarishning   mashaqqatli   algoritmi   rasmlarning
yuqori sifati uchun fayllarning ixchamligini ta'minlaydi. Har bir formatda siz hujjat
yoki   skanerlangan   tasvirni   qayta   yaratishingiz   mumkin.   Adobe   Acrobat-ning
so'nggi   to'plamiga   ehtiyoj   borligi,   qasos   olish   haqida   ko'proq   bilish   uchun
Prote   Adobe Acrobat   Distiller va Adobe Acrobat Writer.
2008-yil   1-yanvardagi   PDF   ISO   32000   standarti   bilan   tasdiqlangan.PDF
formati zarur shriftlardan (chiziqli matn), vektor va rastr tasvirlardan foydalanish,
multimedia   qo shimchalarini   shakllantirish   imkonini   beradi.   RGB,   CMYK,ʻ
Greyscale,   Lab,   Duotone,   Bitmap,   rastr   ma'lumotlarini   siqish   turlarini   qo'llab-
quvvatlaydi.   Chop   etish   uchun   may   texnik   formatlari:   PDF/X-1,   PDF/X-3.
Hujjatlarni   himoya   qilish   va   autentifikatsiya   qilish   uchun   elektron   imzolar
mexanizmini   ishga   tushiradi.   Ushbu   formatda   qo'shimcha   hujjatlarning   katta
miqdori mavjud.
Ko'rib   chiqish   uchun   siz   rasmiy   bepul   dasturni   yutib   olishingiz   mumkin
Adobe Reader, shuningdek, uchinchi tomon sotuvchilari dasturlari. PDF-hujjatlarni
yaratishning   an'anaviy   usuli   virtual   printerdir,   shuning   uchun   hujjat   o'zining
maxsus   dasturi   bilan   tayyorlanadi,   so'ngra   elektron   shaklda   rozpovsyudzhennya
uchun PDF formatiga eksport qilinadi.
22 2.2§ CDR va AI fayl formatlari.
CDR   (CorelDRAW   hujjati).   CDR   fayl   formati   CorelDRAW   dasturi
yordamida   yaratilgan   kichkintoylarning   vektor   tasviridir.   Bu   boshqa   dasturiy
mahsulotlardan   olish   uchun   Corel   tomonidan   kengaytirilgan   fayl   uchun   fayl
formati.  CDR   fayllari   tasvirni   tahrirlash   uchun   ishlatiladigan   dasturlar   tomonidan
qo'llab-quvvatlanmaydi. Biroq, faylni CorelDRAW yordamida boshqa, kattaroq va
mashhurroq   tasvir   formatlariga   eksport   qilish   mumkin.   CDR   faylini   Corel   Paint
Shop Pro bilan ham ochishingiz mumkin.
Format vydomyy o'tgan past styykístyu va iflos sumísnystyu fayllar, Tim kam
bo'lmagan,   CorelDRAW   koristuvatisya   nadzvichayno   zruchno   bor.   Ushbu
versiyalarning   fayllari   vektor   va   rastrli   tasvirlar   uchun   alohida   siqilishga   ega,
shriftlarni o'zgartirish mumkin, CDR fayllari 45x45 metrli katta ish maydoniga ega
bo'lishi mumkin, tasvirning boyligi qo'llab-quvvatlanadi.
CDR, CorelDRAW dasturiy ta'minotida ishlatiladigan asosiy fayl formatidir.
Agar bir xil hujjat tartibi qayta ishlatilishi kerak bo'lsa, ular CDT formati keladigan
joyda   shablon   sifatida   saqlanishi   mumkin.   Ular   ham   siqilgan   va   CDX   fayllari
sifatida saqlanishi mumkin.
CDR   fayl   formati   -   bu   vektor   yoki   rastr   tasvirni   o'z   ichiga
olgan   CorelDRAW   da yaratilgan loyiha fayli   . Ushbu fayl formati   Corel   tomonidan
o'zining dasturiy mahsulotlarida foydalanish uchun   ishlab chiqilgan .
CDR   formati   xususiy   bo'lgani   uchun   uni   ko'plab   uchinchi   tomon   tasvirni
tahrirlash   dasturlari   qo'llab-quvvatlamaydi.   Biroq,   unikonvertorning   bepul
konvertoridan   foydalanib,   SVG     kabi   bepul   formatlarga   aylantirish   mumkin   .
Bundan   tashqari,   xususiy   vektor   grafik   muharriri   Adobe   Illustrator   10   va   undan
oldingi versiyalar  uchun CDR faylini ochish uchun ishlaydi . Ba'zi  hollarda CDR
faylini   ko'rish   LibreOffice   yoki   OpenOffice   yordamida   mumkin,   lekin   ko'pincha
kontent sezilarli buzilishlar bilan ko'rsatiladi.
MacOS operatsion tizimida siz cdr fayllarini onlayn ko'rishingiz mumkin, bu
juda qulay, ammo bu qo'shimcha yordamchi dasturini talab qiladi.
23 AI   (Adobe   Illustrator).   AI   formati   ko'pchilikdan   biridir   logotip   formatlari
kompaniyangizning   vizual   identifikatori,   shuningdek   vizual   aloqangiz   uchun
foydalanish   mumkin.   .AI   formati   rasm   yoki   vektor   ma'lumotlarini,   shuningdek
Adobe   Illustrator   dasturidagi   hujjat   parametrlarini   tashkil   etuvchi   fayl
kengaytmasidir. AI formati vektor yoki rastr grafik ma'lumotlarini o'z ichiga olishi
mumkin.
AI   fayllari   odatda   vektorlarni   o'z   ichiga   oladi.   Bu   vizual   tarzda   ko'rsatilishi
mumkin   bo'lgan   bog'langan   va   hisoblangan   bog'lash   nuqtalari.   Faylni   matritsa
formatida   (jpg,   png   va   boshqalar)   import   qilish   orqali   nafaqat   vektorlarni,   balki
pikselli vizuallarni ham import qilish mumkin.
Adobe   Illustrator   tomonidan   yaratilgan   vektor   tasvir   fayli   hisoblanadi.   Rastr
ma'lumotlarini   almashtirish   nuqtalar   bilan   bog'langan   yo'llar   yoki   chiziqlardan
iborat.   Siz   ob'ektlar,   ranglar   va   matnni   kiritishingiz   mumkin.   Ai   hujjatlarini
Photoshop-da o'qish mumkin, ammo tasvir "dekodlanadi", ya'ni u vektor tasviridan
bitmapga aylantiriladi. AI formati PostScript Movie Side Description (PDL) uchun
tuzilgan   faylni   qamrab   oladi   va   rasmiylashtiradi.   Ushbu   fayllar   PostScript
printerlarida   ko'rsatish   uchun   tasdiqlangan   va   hech   qanday   oldinga   ko'rib
chiqmasdan   tasvirning   bitmap   versiyasini   o'z   ichiga   olishi   mumkin.   Eng   so'nggi
amalga   oshirishda   PostScript   -   pogozhnaya   va   yig'iladigan   ko'chma   va   qurilish
dizayni   ikki   dunyo   ekvivalentida   ko'rsatilishi   mumkin   bo'lgan   hamma   narsa
bo'lishi   mumkin,   an'anaviy   grafik   ma'lumotlarni   yig'ish   uchun   AI   moslashuv
formati:   kichik,  ixcham   va  dekorativ  yozuv.  Shunisi  e'tiborga  loyiqki,  AI   fayllari
ko'proq   yig'iladigan   bo'lishi   mumkin.   PostScriptning   murakkabligi,   asosan,
operatsiyalar   ketma-ketligini   belgilash   va   ularni   oddiy   sintaktik   qoidalar   bilan
birlashtirish qobiliyatiga asoslanadi.
2.3 §  Rastrli grafika fayl formatlari.
BMP   (Windows   Bitmap)   formati   —   odatda   tasvirni   siqmagan   holda
qo‘llaniladi,   biroq   RLE   algoritmini   qo‘llash   mumkin.   BMP   formati   shaxsiy
kompyuter   (P   S)   platformasida   qo’llaniladigan   eng   ommaviy   grafik   fayl   formati.
BMP fayllarida tasvirni siqish mavjud emas, ammo rastr  tasvirlami  ifodalashning
24 bunday formati (Device Independent Bitmap), RLE (Run Length Encoding) siqish
algoritmlari qo’llaniladigan DIB tipidagi fayllami saqlash uchun qo‘llaniladi. RLE
algoritmi,   shuningdek,   boshqa   ommalashgan   rastrli   grafika   formatlarida,   masalan
PCX da ham qo‘llaniladi.
Ushbu   formatning   yaratilish   tarixi   Microsoft   korporatsiyasi   bilan
chambarchas   bog'liq   bo'lib,   uni   birinchi   marta   o'zining   asosiy   loyihasida   amalga
oshirgan   -   operatsion   tizim   Windows.   Bundan   tashqari,   Apple   bilan   doimiy
raqobatga   qaramay,   keyinchalik   OS/2   operatsion   tizimi   uchun   ushbu   turdagi
grafiklarni qo'llab-quvvatlash e'lon qilindi.
To'g'ri,   o'shandan   beri   BMP   grafik   formati   juda   ko'p   o'zgarishlarga   duch
keldi.   Dastlab   tasvirning   tuzilishi   bugungi   kunda   piksellar   deb   ataladigan   kichik
kvadratlar birikmasiga qurilgan deb taxmin qilingan. Tasvirdagi har bir piksel turli
xil rang chuqurligi (bunday grafik birlik uchun bitlar soni) haqidagi ma'lumotlarni
o'z   ichiga   olishi   mumkin   deb   ishoniladi.   Rang   bitining   chuqurligini   ko'rsatish
uchun ishlatiladigan qiymatlar quyidagilar: 1, 2, 4, 8, 16, 24, 32, 48, 64 bit.
Bunday   holda,   8   dan   kichik   qiymatlar   uchun   rang   faqat   soyalar   palitrasi
(jadval)   indeksi   yordamida   ko'rsatiladi   va   indeksdan   yuqori   qiymatlar   uchun
standart   RGB   modelidan   olinadi.   Ikkinchisida   qizil,   yashil   va   ko'kni   aralashtirish
natijasida olingan rang o'zgarishlari mavjud.
Aniq   bo'lganidek,   bit   chuqurligi   qanchalik   baland   bo'lsa,   yakuniy   tasvirning
o'lchami   shunchalik   katta   bo'ladi.   Aytish   kerakki,   BMP   fayl   formati   o'sha   uzoq
vaqtlarda   ham,   bugungi   kunda   ham   mastodonning   bir   turiga   o'xshaydi,   chunki
uning hajmi juda katta. Bu, aytaylik, bir xil JPG formatiga nisbatan tasvirning o'zi
siqilmaganligi   bilan   bog'liq.   Hajmi   bo'yicha   fayllar   bilan   turli   xil   turlari   bir   xil
tasvirni o'z ichiga olgan kengaytmalar nafaqat yuzlab, balki o'n minglab marta farq
qilishi mumkin.
GIF   (Graphics   Interchange   Format)   -   eskirayotgan   format   turi   bo’lib,   bir
vaqtning   o   ‘zida   256   dan   ortiq   bo’lmagan   ranglar   haqidagi   ma’lumotni   saqlashi
mumkin.     Uskunadan   mustaqil   GIF   formati   1987-yilda   (GIF87a)   CompuServe
tomonidan   bitmap   tasvirlarni   tarmoqlar   orqali   uzatish   uchun   ishlab
25 chiqilgan.   1989-yilda   format   o zgartirildi   (GIF89a):   shaffoflik   va   animatsiyaniʻ
qo llab-quvvatlash   qo shildi.   GIF   juda   ko p   bir   xil   to ldirishga   (logotiplar,	
ʻ ʻ ʻ ʻ
yozuvlar,   diagrammalar)   ega   bo lgan   fayllarni   siqish   imkonini   beruvchi	
ʻ     LZW  
siqishidan   foydalanadi.   Animatsiyada   qo   ‘llanilganligi   uchun   hali   ham
ommabopdir. GIF form atidan asosan Internetda foydalaniladi.
PNG   (Portable   Network   Graphics)   formati   —   Internetda   ishlatiladigan   eng
yangi tasvir formatlaridan biri bo‘lib, unda GIF formati kabi yaxshi siqish darajasi
va   JPEG   formati   kabi   cheklanmagan   miqdordagi   ranglar   palitrasi   mujassam
bo‘lgan. Biroq GIF dagi kabi animatsiyani qo‘llash imkoniyati yo‘q.
PNG (Portable Network Graphics) formati ob'ektni shaffof fonda ko'rsatishga
mo'ljallangan   siqilgan   tasvir   formatidir.   Shuningdek,   u   mukammal   ekran   sifatini
ham o'z ichiga oladi. Biroq, uning tasvir og'irligi JPG formatidan og'irroq.
PNG   rasmini   yaratganingizda   yoki   yuklaganingizda,   fayl   hajmi   bir   xil
o'lchamdagi   JPEG   rasmidan   ancha   katta   ekanligini   sezishingiz   mumkin.   PNG
formatidagi rasmlar, agar ular to'g'ri ruxsatda eksport qilinsa, sifatini yo'qotmasdan
siqilishi mumkin.
PNG tasvirlari juda yaxshi sifatga ega, ammo reklama chop etish uchun juda
yuqori   aniqlikdagi   tasvirlardan   foydalanish   tavsiya   etiladi.   Shuning   uchun,   sizga
sifatli   tasvirlarni   taklif   qiladigan   rasm   banklarini   tanlang.   PNG   rasmini
kattalashtirganingizda,   butun   tasvirni   tashkil   etuvchi   piksellarni   ko'rishingiz
mumkin bo'ladi. PNG tasvirlari mahsulot qoplamasi kabi fonsiz grafik elementlarni
birlashtirish uchun idealdir.
PNG faylining ranglari juda aniq va format GIFga qaraganda yaxshiroq rang
gamutini taqdim etadi. PNG fayllari shaffof fon bilan saqlanishi mumkin.
PCX   formati   —   eski   format   turi   bo’lib   ,   asosan,   oddiy   chizilgan   tasvirlarni
yaxshi   siqishga   imkoniyat   beradi   (bunda   bir   rangda   ketmaket   kelayotgan
piksellarning   guruhi   haqidagi   ma’lumotlar   ushbu   piksellarning   soni   va   rangi
haqidagi ma’lumot bilan almashtiriladi).
26 PCX     fayl kengaytmasi     bo'lgan fayl -   rasm almashinuvi   uchun ishlatiladigan
Paintbrush Bitmap Image fayli. Ko'p sahifali PCX fayllari .DCX fayl kengaytmasi
bilan saqlanadi.
PCX,   Windows     operatsion   tizimida   ishlatiladigan   dastlabki   bitmap   tasvir
formatlaridan   biri   bo'lgan,   ammo   PNG   kabi   yangi   rasm   formatlari   umuman
formatni o'zgartirgan.
JPEG   formati   —   juda   keng   qollaniladigan   tasvir   formati.   Siqish
qo‘shni   piksellar   ranglarini   o’rtachalashtirish   (yorqinlik   haqidagi   axborot
o‘rtachalanmaydi)   va   tasvir   fragmentining   fazo   spektridagi   yuqori   chastotali
tashkil   etuvchilarini   chiqazib   tashlashga   asoslangan.   Qattiq   siqilgan   tasvirni
yaqinlashtirib,   yaxshilab   kuzatilganda   aniq   chegarlaming   xiralashishi   va   ular
oldidagi muarnii sezish mumkin.
Jpeg   jpg   dan   qanday   farq   qiladi?   Bu   formatlar   hech   narsada   umuman   farq
qilmaydi. Faqatgina farq e harfining yo'qligi, aks holda hamma narsa bir xil. Lekin
ularning orasidagi farq nima, Jpeg formati qanday paydo bo'lgan?
Hammasi   juda   oddiy.   Ilgari,   operatsion   tizimlar   Jpeg   va   shunga   o'xshash   4
xonali   sonlarni   qo'llab-quvvatlamagan.   Maksimal   uch   xonali   tugatishdan
foydalanishingiz mumkin, jpg shunday paydo bo'ldi. Jpeg formati biroz keyinroq,
operatsion   tizimlar   to'rt   xonali   sonlarni   va   undan   ham   ko'proq   narsani   qo'llab-
quvvatlay boshlaganda paydo bo'ldi.
Ammo   ko'pchilik   allaqachon   Jpg   formatiga   o'rganib   qolgan,   shuning   uchun
ham, yangi operatsion tizimlar paydo bo'lganidan keyin ham, odamlar Jpeg o'rniga
ushbu   formatdan   foydalanishda   davom   etmoqdalar.   Ba'zi   dasturlar   o'z-o'zidan,
an'anaga ko'ra, yangi versiyani emas, balki aynan Jpg formatini yozadilar. Aslida,
bu borada hech qanday maxsus narsa yo'q, baribir siz Jpeg fotosuratlarini ham, Jpg
formatini ham deyarli hamma joyda yuklashingiz mumkin.
Ular   bir   xil   o'lchamga   ega   (masalan,   png-fotosuratlar   Jpg   yoki   Jpeg   dan
kattaroq,   Jpeg   esa   Jpg   dan   farq   qilmaydi),   bir   xil   ko'rinishga,   piksellar   soniga   va
hokazo.
27 TIFF   formati   —   ranglar   chuqurligi   o   ‘zgarishining   katta   diapazonini,   turli
rangli   fazolarni,   siqishning   turli   usullarini   (sifatni   yo‘qotish   bilan   va
yo‘qotmasdan) va h.k.larni o‘zida mujassam etadi.
TIF  yoki   TIFF     fayl  kengaytmasi   bo'lgan  fayl   yuqori  sifatli  rasterli   grafikani
saqlash uchun foydalaniladigan Tagged Image faylidir. Format formati shunchaki
siqilishni qo'llab-quvvatlaydi, shuning uchun grafikali rassomlar va fotosuratchilar
o'zlarining  suratlarini  arxivlashtirishi  mumkin,  chunki  ular   diskda   saqlanmaydi   va
sifati buzilmaydi.
GeoTIFF rasm fayllari TIF fayl kengaytmasidan ham foydalanadi. Ular rasm
fayllari, ammo GPS koordinatalarini TIFF formati  kengayadigan xususiyatlaridan
foydalanib fayl bilan birga metadata sifatida saqlaydi.
Ba'zi   skanerlash,     OCR   va   faks   dasturlari   ham   TIF   /   TIFF   fayllaridan
foydalanadi.
TIFF   formati   Aldus   korporatsiyasi   tomonidan   ish   stoli   nashr   qilish   uchun
ishlab chiqilgan. 1986 yilda standartning 1-chi versiyasini chiqazdi.
Adobe hozirda formatga mualliflik huquqiga ega, 1992 yilda chop etilgan eng
so'nggi versiya (v6.0). 1993 yilda TIFF xalqaro standart formatiga aylandi.
RAW formati   (raw - inglizcha so‘z bo‘lib, «tabiiy», «hali o’zgartirilmagan»,
ruscha   « сырой »   degan   m   a’noni   bildiradi)   —   bu   kamera,   fotoapparat   yoki
skanerdan   olinadigan,   deyarli   hech   qanday   o   lzgartirish   kiritilmagan   tasvirni
saqlash formati. 
RAW     formatli   tasvirga   hali   hech   qanday   o   ‘zgartirish   kiritilmaganligi   va
grafik   tahrir   dasturi   tom   onidan   bosm   aga   tayyor   emasligi   sababli   shunday
nomlanadi.   RAW   formatli   rasmda   har   bir   piksel   rangi
juda   ham   aniq   va   tabiiy   holda   bo‘ladi;   shuning   uchun   ularni   ko‘p   ishlatiladigan
jpeg, tiff formatlariga o ‘girishdan oldin ranglarga sifatni yo‘qotmagan holda turli
o’zgartirishlar kiritish mumkin bo‘ladi.
  RAW   fayllari   ba'zan   "   raqamli   negativlar"   deb   ataladi,   chunki   ular   analog
fotografiya   va   kinematografiyadagi   negativ   rolga   o'xshash   rol   o'ynaydi.   Fotosurat
ham,   kino negatif   ham yakuniy tasvir emas, lekin uni yaratish uchun barcha kerakli
28 ma'lumotlarni   o'z   ichiga   oladi.   Ko'pgina   ilovalarda   "   ishlab   chiqish   "   deb
ataladigan   RAW   fayllarini   o'zgartirish   jarayoni   xuddi   shunday   ma'noga   ega,
chunki   fotografik   materiallarni   qayta   ishlashga   o'xshab   ,   u   yoki   bu   yashirin
tasvirga   kiritilgan ma'lumotlarni sharhlash imkonini beradi   .  
O'tkazish   jarayonida   RAW   faylining   o'zi   hech   qanday   tarzda   o'zgarmaydi,
lekin   ko'rsatish   va   chop   etish   uchun   mos   keladigan   boshqa   faylni   yaratish   uchun
manba materiali bo'lib xizmat qiladi. Biroq, jarayon shu tarzda olingan fayllardan
qayta   tiklanmaydigan   ma'lumotlarning   qaytarilmas   yo'qolishiga   olib   keladi.
Bundan   tashqari,   monoxrom   ma'lumotlar   massivini   ma'lum   bir   rang   maydoniga
aylantirish   uchun   RAW   fayllari   konvertatsiya   paytida   muhokama   qilinadi .   Grafik
muharrirlarda ko'rish uchun mos bo'lgan yakuniy grafik fayl bu "raqamli negativ"
dan   "chop   etish"   bo'lib,   uni   yaratish   shartlari   konvertatsiya   paytida,   xuddi
analog   fotosuratlarni chop etish   jarayonida o'zgartirilishi mumkin   . RAW fayllarini
konvertatsiya   qilish   kameraning   TIFF   yoki   JPEG   formatlarida   tasvirlarni   "tezda   "
yaratadigan   standart   konvertorida   yoki   tashqi   kompyuterda   suratga   olingandan
keyin   amalga   oshirilishi   mumkin   .   Birinchi   holda,   asl   RAW   fayllari   xotira
kartasida   saqlanmasligi mumkin   , chunki ular qo'shimcha joy egallaydi.
PSD   formati. Odatda   Adobe   Photoshop'ta   ma'lumotlarni   saqlash   uchun
standart   format   sifatida   ishlatiladi,   .PSD     fayl   kengaytmasi   bo'lgan   faylga   Adobe
Photoshop Document fayli deyiladi.
Ba'zi   PSD   fayllarida   faqat   bitta   rasm   mavjud   va   boshqa   hech   narsa   yo'q
bo'lsa-da,   PSD   fayli   uchun   umumiy   foydalanish   faqat   rasm   faylini   saqlashdan
ancha ko'proq narsani  o'z ichiga oladi. Ular qatlamlar, vektor  yo'llari  va shakllari
va   shaffoflikdan   tashqari,   bir   nechta   rasm,   moslamalarni,   filtrlarni,   matnni   va
boshqa narsalarni qo'llab-quvvatlaydi.
PSD   fayllarini   ochish   va   tahrirlash   bo'yicha   eng   yaxshi   dasturlar   Adobe
Photoshop   va   Adobe   Photoshop   Elements,   shuningdek   CorelDRAW   va   Corel
PaintShop Pro vositalaridir.
29 XULOSA
Kompyuter   grafikasi   sohasida   rastrli   grafika,   ayniqsa,   realizm   va   tafsilotlar
haqida gap ketganda muhim ahamiyatga ega. Ulardan foydalanish raqamli rasmdan
tortib   fotografiya   va   dizayngacha   bolgan   vaqtni   qamrab   oladi,   lekin   ularning
cheklovlaridan   xabardor   bolish   va   miqyoslilik   va   matn   ravshanligi   juda   muhim
bolgan   muqobil   formatlar,   masalan   vektor   grafiklari   haqida   o’ylash   muhimdir.
Kompyuter grafikasini o rganish uning turli sohalarda qo llanilishini va zamonaviyʻ ʻ
texnologiyalardagi hal qiluvchi rolini ochib berdi. 
Marketing strategiyalarini takomillashtirishdan tortib ko ngilochar tajribalarni	
ʻ
inqilob   qilishgacha,   kompyuter   grafikasi   vizual   aloqa   va   innovatsiyalar   uchun
ajralmas bo lib qoldi. 	
ʻ
Vektor   grafika   kompyuter   grafikasi   imkoniyatlarini   ochadi.   Kompyuter
grafikasida   axborotni   tuzish   insonning   ko’rish   va   eshitish   sezgi   organlariga
qaratilgan   bo’lib,   oddiy   qilib   aytganda   axborot   berish   uchun   tasvir   va   tovushdan
keng   foydalaniladi.   Asosiy   maqsad   axborotni   tasvir   va   tovushga   aylantirishdan
iborat.
Bugungi   kunda   juda   ko’plab   kompyuter   grafik   dasturlari   mavjud   bo’lib,
ularni   qaysi   sohada   qollanilishi   bilan   bir   biridan   farqlanadi.   Har   bir   soha
mutaxassislari   o’z   faoliyatlari   uchun   qulay   bo’lgan   grafik   dasturni   tanlaydilar.
Dasturlarning imkoniyat chegaralari ham ma’lum bir sohaga yo’naltirilgan bo’ladi.
Demak, grafik dasturni tanlashda avvalom bor uning imkoniyatlarini inobatga olish
lozim. 
Fan   va   texnika   taraqqiyoti   jamiyatimizni   informatsion   jamiyatga   aylantirdi.
Bu   jamiyatda   faoliyat   ko’rsatuvchilarning   aksariyat   qismi   axborotlarni   ishlab
chiqarish,   saqlash,   qayta   ishlash   va   amalga   oshirish   bilan   banddirlar.   Bunday
ishlarni zamonaviy kompyuterlarsiz amalga oshirish qiyin. Ulardagi ma’lumotlarni
qayta ishlash mashina grafikasi yordamida amalga oshirilsa foydalanuvchiga katta
qulayliklar tug’diradi.
30 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Aripov   M.M.,   Muxammadiev   J.O’.,   Informatika,   informatsion
texnologiyalar,Darslik,Toshkent,TDYuI,2005. 276 b.
2. Makarova   N.V.,   Informatika,   Darslik   (O’zbek   tiliga   tarjima),   Toshkent,
Talqin, 2005. 344 b.
3. Simonovich S. V. Informatika bazo vo’y kurs, Uchebnik dlya vuzov, Moskva,
2005. s.634.
4. Aripov   M.M.   va   boshqalar.   Informatika.   Axborot   texnologiyalari.   O’quv
qo’llanmasi, 1-2 qism.  Toshkent, 2003.
5. M.Aripov,   A.Haydarov,   Informatika   asoslari,   O’quv   qo’llanma,   Toshkent:
O’qituvchi, 2002. 432 b.
6. M.Aripov   va   boshqalar,   Axborot   texnologiyalari,   O’quv   qo’llanma,
Toshkent: Noshir, 2009. 368 b.
7. Aripov   M.M.,   Kabiljanova   F.A,   Yuldashev   Z.X.   Informatsionno’e
texnologii. T., 2004.
8. M.Aripov. «Internet va elektron pochta asoslari».  Toshkent, 2000.
9. S.   S.   G’ulomov,   A.   T.   Shermuxammedov,   B.   A.   Begalov   «Iqtisodiy
informatika» T.,  «O’zbekiston», 1999 y.
10. S.   S.   G’ulomov   va   boshqalar   «Axborot   tizimlari   va   texnologiyalari»
T. –«Sharq», 2000 y.
11. A. R. Maraximov, S. I. Rahmonqulova «Internet va undan foydalanish
asoslari”, T., 2001 y.
12. A.   A.   Abduqodirov,   A.   G’.   Hayitov,   R.   R.   Shodiev   «Axborot
texnologiyalari» T., “O’qituvchi”, 2002 y.
Internet saytlar
1. http://www.ziyonet.uz 
2. http://www.wikipedia.org 
3. http://www.tuit.uz 
4.  www.referat.ru – Setevo’e texnologii i Internet.
5. www.referat.ru – Informatika ka nauka.
31
Sotib olish
  • O'xshash dokumentlar

  • Microsoft Publisher dasturi ishlatilishi
  • Pythonda sanoq sistemalari va kompleks sonlar bilan ishlash
  • Zamonaviy kompyuterlar va ulaming arxitekturasi. Xotira qurilmasi, axborotlami kiritish - chiqarish qurilmalari
  • Akselerator modeli
  • Kompyuter grafikasi bilan ishlovchi dasturlar va ularning imkoniyatlari

Xaridni tasdiqlang

Ha Yo'q

© Copyright 2019-2026. Created by Foreach.Soft

  • Balansdan chiqarish bo'yicha ko'rsatmalar
  • Biz bilan aloqa
  • Saytdan foydalanish yuriqnomasi
  • Fayl yuklash yuriqnomasi
  • Русский