Korxona xarajatlari 11 - sinf - Экономика - Презентации

Информация о документе

Цена	4000UZS
Размер	2.9MB
Покупки	0
Дата загрузки	02 Февраль 2022
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Экономика

Korxona xarajatlari 11 - sinf

Купить

11-sinf tadbirkorlik asoslari darsligi asosida 18-mavzu: KORXONA XARAJATLARI

ISHLAB CHIQARISH XARAJATLARI Tadbirkorlik faoliyatining muvaffaqiyati xarajatlarni to‘g‘ri rejalashtirish va amalga oshirishga bog‘liq. Masalan, siz biron-bir mahsulotni ishlab chiqarish uchun xomashyo, asosiy va yordamchi materiallar, yonilg‘i va energiya, amortizatsiya, ish haqi va ijtimoiy sug‘urtaga ajratmalar, foiz to‘lovlari va boshqa xarajatlar bilan to‘qnash kelishingiz mumkin. Mahsulotni ishlab chiqarish va uni iste’molchilarga yetkazish bo‘yicha barcha sarflar umumiy xarajatlar deyiladi. Umumiy xarajatlar ikkiga bo‘linadi: – ishlab chiqarish xarajatlari; – muomala xarajatlari.

Ishlab chiqarish xarajatlari – mahsulotni bevosita ishlab chiqarish uchun qilinadigan sarflar. Ular tarkibiga yuqorida keltirib o‘tilgan ish haqi, xomashyo va material sarflari, amortizatsiya va boshqalarni kiritish mumkin. Muomala xarajatlari – mahsulotlarni ishlab chiqaruvchidan olib, iste’molchiga yetkazish bilan bog‘liq sarflar.

Muomala xarajatlari ikki guruhga bo‘linadi: qo‘shimcha muomala xarajatlari va sof muomala xarajatlari. Qo‘shimcha muomala xarajatlari – mahsulotlarni o‘rash, qadoqlash, saralash, transportga ortish, tashish va saqlash bilan bog‘liq sarflar. Muomala xarajatlarining bu turlari ishlab chiqarish xarajatlarining davomi hisoblanib, mahsulot qiymati tarkibiga kiradi va uni oshiradi. Xarajatlar tovarlar sotilgandan keyin olingan pul tushumi summasidan qoplanadi.

Sof muomala xarajatlari – sotuvchi maoshi, marketing, reklama va shu kabilar bilan bog‘liq sarflar. Sof muomala xarajatlari mahsulot qiymatini oshirmaydi. Ular mahsulot sotilgandan keyin olingan foyda hisobidan qoplanadi.

BUXGALTERIYA VA IQTISODIY XARAJATLAR Korxona ishlab chiqarish jarayonida o‘z resurslari yoki jalb qilingan resurslardan foydalanishi mumkin. Shundan kelib chiqqan holda, xarajatlar ichki yoki tashqi xarajatlarga bo‘linadi. Tashqi xarajatlar – korxona faoliyati uchun zarur resurs va xizmatlarni tashqaridan to‘lov asosida jalb etish natijasida vujudga keladigan xarajatlar.

Masalan, sizning xomashyo va materiallar, transport xizmati uchun to‘lovingiz tashqi xarajat hisoblanadi. Tashqi xarajatlar to‘lov hujjatlari bilan rasmiylashtirilgani sababli buxgalteriya xarajatlari deb ham ataladi. Ichki xarajatlar – korxona yoki tadbirkorning o‘ziga tegishli bo‘lgan resurslardan foydalanish bilan bog‘liq xarajatlar. Bunday xarajatlar uchun pul to‘lovlari amalga oshirilmaydi. Ichki xarajatlar ushbu resurslar qiymatini shunga o‘xshash resurslarning bozordagi narxlariga taqqoslash orqali baholanadi. Ichki va tashqi xarajatlarni farqlash korxona iqtisodiy faoliyati samaradorligini oshirish yo‘llarini qiyosiy tahlil qilish imkoniyatini beradi.

DOIMIY VA O‘ZGARUVCHAN XARAJATLAR Ishlab chiqarish hajmining o‘zgarishiga ta’sir qilish yoki qilmasligiga qarab xarajatlar doimiy va o‘zgaruvchan xarajatlarga bo‘linadi.

Doimiy xarajatlar (FC-fixed cost) – mahsulot ishlab chiqarish hajmining o‘zgarishiga bog‘liq bo‘lmagan xarajatlar.

Masalan, bino uchun ijara haqi, reklama uchun to‘lov, qorovul yoki boshqa texnik xodimlarning ish haqi doimiy xarajatlar jumlasiga kiradi. O‘zgaruvchan xarajatlar (VC-variable cost) – mahsulot ishlab chiqarish hajmining o‘zgarishiga bog‘liq xarajatlar.

Masalan, xomashyo, materiallar, ishchilarning ish haqi o‘zgaruvchan xarajatlar hisoblanadi. Ishlab chiqarishning har bir darajasida doimiy va o‘zgaruvchan xarajatlar yig‘indisi umumiy yoki yalpi xarajatlar (TC-total cost)ni tashkil qiladi. Doimiy (FC), o‘zgaruvchan (VC) va yalpi (TC) xarajatlarni grafik orqali ifodalash mumkin.

UMUMIY, O‘RTACHA VA CHEGARAVIY XARAJAT Tadbirkor mahsulot birligini ishlab chiqarishga qilinadigan sarfxarajatlarni hisoblash uchun o‘rtacha umumiy, o‘rtacha doimiy va o‘rtacha o‘zgaruvchan xarajatlarni bilishi lozim. O‘rtacha umumiy xarajatlar – yalpi (umumiy) xarajatlarning ishlab chiqarilgan mahsulot miqdoriga nisbatini ifodalaydi:

bu yerda: AC (average cost) – o‘rtacha umumiy xarajatlar; TC – yalpi (umumiy) xarajatlar; Q (quantity) – ishlab chiqarilgan mahsulot miqdori. O‘rtacha doimiy xarajatlar doimiy xarajatlarning ishlab chiqarilgan mahsulot miqdoriga nisbati bilan aniqlanadi: Bu yerda: AFC (average fixed cost) – o‘rtacha doimiy xarajatlar; FC – doimiy xarajatlar summasi.

O‘rtacha o‘zgaruvchan xarajatlar o‘zgaruvchan xarajatlarning ishlab chiqarilgan mahsulot miqdoriga nisbati bilan aniqlanadi: Bu yerda: AVC (average variable cost) – o‘rtacha o‘zgaruvchan xarajatlar; VC – o‘zgaruvchan xarajatlar summasi. Shuningdek, o‘rtacha umumiy xarajatlarni o‘rtacha doimiy va o‘rtacha o‘zgaruvchan xarajatlarning yig‘indisi sifatida ham ifodalash mumkin: AC = AFC + AVC

Eng yuqori darajada foyda olishga erishish uchun tovar ishlab chiqarishning zarur miqdorini aniqlash zarur. Bunda chegaraviy xarajatdan foydalaniladi. Chegaraviy xarajat – mahsulotning navbatdagi birligini ishlab chiqarish bilan bog‘liq qo‘shimcha xarajat: Bu yerda: MC (marginal cost) – chegaraviy xarajat; ∆ TC – umumiy xarajatlarning o‘zgarishi; ∆ Q – mahsulot miqdorining o‘zgarishi.

Купить