Korxonalar faoliyatini boshqarishda innovasion jarayonlarning o'rni - Экономика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	334.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	05 Октябрь 2019
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Экономика

Korxonalar faoliyatini boshqarishda innovasion jarayonlarning o'rni

Купить

Korhonalar faoliyatini boshqarishda innovasion jarayonlarning o'rni 1

MUNDARIJA KIRISH ................................................................................................................... 3 I BOB. KORXONALAR FAOLIYATINI BOSHQARISHDA INNO- ........... VATSION JARAYONLARNING NAZARIY ASOSLARI ................................. 6 1.1. Innovatsiyaning mohiyati va uning asosiy tushunchalari ................ 6 1.2. Innovatsion jarayonning asosiy bosqichlari va uning menejmenti . 11 1.3. Korxonalarda innovatsion loyihalarni baholash tartibi va tanlash . . . . usullari ..................................................................................................................... 13 II BOB. «SIRG’ALI DEHQON BOZORI» OAJ DA INNOVATSION .. . . . FAOLIYATNING ZAMONAVIY HOLATI TAHLILI ................................. 22 2.1. «Sirg’ali dehqon bozori» O

O’zbekiston Respublikasi Prezidenti I.A.Karimov o’z asarlarida iqtisodiyotni modernizatsiyalashni juda keng va atroflicha targ’ib etib, “iqtisodiyotimizda chuqur islohotlarni davom ettirish; yurtimizga zamonaviy texnologiyalarni olib kelib, ishlab chiqarishni yangilash va modernizatsiyalash jarayonlarini tezlashtirish siyosatini izchil amalga oshirish lozim” 1 , deb ta’kidlaydi. Respublikamiz Prezidenti ushbu fikrlaridan yaqqol ko’rinib turibdiki, mamlakatimizda amalga oshirilayotgan islohotlardan asosiy maqsad ishlab chiqarishni yangilash, modernizatsiyalash orqali butunlay “yangi iqtisodiyotni”, ya’ni eng zamonaviy raqobatbardosh iqtisodiyotni yaratishdan iboratdir. “Yangi iqtisodiyot” iborasini keng va turlicha talqin qilish mumkin. Xorijlik iqtisodchi olim R.Alkali o’zining “Yangi iqti

etuvchi korxona-tashkilotlarning o’rni bozor munosabatlari davrida muhim ahamiyatni kasb etadi. Yurtboshimiz 2012-yilda mamlakatimizni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish yakunlari hamda 2013-yilga mo’ljallangan iqtisodiy dasturi ustuvor yo’nalishlariga bag’ishlangan Vazirlar Mahkamasining majlisida qilgan ma’ruzasida “ Fransiyadagi dunyoning eng yaxshi beshta biznes maktabi qatoriga kiradigan “Inssad” xalqaro biznes maktabining 2012-yilgi “Innovatsiyalarning global indeksi” ma’ruzasida bayon etilgan ma’lumotlarni keltirish o‘rinli, deb o‘ylayman. Ma’ruza Jahon intellektual mulk tashkiloti bilan hamkorlikda tayyorlangan. Ushbu ma’ruzada dunyoning 141 mamlakatidagi innovatsion rivojlanish kompleks tarzda tahlil qilingan. Tahlilning asosiy tarkibiy qismlaridan biri inson kapitalini rivojlantir

Bitiruv malakaviy ishining vazifasi. BMI maqsadidan kelib chiqib, quyidagi ilmiy vazifalar qo’yildi: - korxonalar faoliyatini boshqarishda innovatsion faoliyatning mohiyatini ochib berish; - innovatsion jarayonning asosiy bosqichlari va uning menejmentini ko’rib chiqish; - korxonalarda innovatsion loyihalarni baholash tartibi va tanlash usullarini yoritib berish; - innovatsion texnologiyalarni qo’llash sharoitida korxonaning zamonaviy holatini tahlil qilish; - korxonalar faoliyatini boshqarishda innovatsion jarayonlarni takomillashtirish yo’llarini ishlab chiqish. Mavzuning nazariy-amaliy ahamiyati. Innovatsion faoliyat xususiyatlari va innovatsion jarayonla asosida korxonalarni rivojlantirish hamda istiqbollarining tadqiq etish quyidagi xorijlik iqtisodchi olimlardan Yu.P.Morozov, K. I.P

I BOB. KORXONALAR FAOLIYATINI BOSHQARISHDA INNOVATSION JARAYONLARNING NAZARIY ASOSLARI 1.1. Innovatsiyaning mohiyati va uning asosiy tushunchalari Bozor iqtisodiyoti sharoitida rivojlanishning bosqichma-bosqich o’tish davrida davlatning ilmiy texnika siyosati mohiyati shuki, u respublika ichki talabini tez qondiradigan, jahon bozorida raqobatbardosh bo’la oladigan, iqtisodiyot tarmog’larini tubdan yangilanishiga imkon beradigan ilmiy va texnologik tadqiqotlarga ko’maklashishdan iboratdir. O’zbekiston Respublikasi Prezidenti I.A.Karimov “O’zbekiston XXI asr bo’sag’asida xavfsizlikka tahdid, barqarorlik shartlari va taraqqiyot kafolatlari” kitobida “O’zbekiston innovatsion rivojlanish turining hozirgi zamon modeliga o’tish uchun hamma zarur sharoitlarga ega. Bu model vujudga keltirilgan ilmi

oshirilishi zarur bo’lgan masalalar, jahon moliyaviy inqirozi, uning ta’siri va salbiy oqibatlari, yuzaga kelayotgan vaziyatdan chiqish yo’llari haqida to’xtalib, ishlab chiqarish va xizmat ko’rsatish sohalarini samarali faoliyat yuritilishi zarurligini ta’kidladi. Innovatsiya bu umuman olganda O’zbekiston Respublikasining ilmiy jamiyati, hamda ishlab chiqaruvchi va xizmat ko’rsatuvchi sektori uchun bosqichma-bosqich o’rganib kelinayotgan tushunchadir. Ma’lumki mustamlaka davrlarda bizning davlat mustaqqil ravishda amaliyotda yangiliklarni tadbiq etishga to’laqonli haqli emas edi. Mustaqillik O’zbek xalqi uchun dunyoni ochish bilan birgalikda bir qancha imkoniyatlarni berdi. Endilikda qa’tiyan iqtisodiy asoslangan innovatsion strategiyalarni ishlab chiqarishlarda, xizmat ko’rsatishlarda yo

Xalqaro strandartlarga asosan innovatsiya orqali, umumun inovatsion faoliyat orqali qo’lga kiritilgan yangi bir turdagi mahsulotni, xizmatni yoki ularni takomillashtirilgan ko’rinishda bozorga kiritilishi, shu bilan birgalikda yangi yoki mukammallashtirilgan texnologik jarayonlarni amaliyotga tadbiq etilishi bu ijtimoyi xizmatlarga bo’lgan yangicha yondashuvni shakillantirib beradi. Shu asosida innovatsiya, innovatsion faoliyatning yorqin natijasi sifatida e’tirof etiladi. Agar o’z o’rnida turli xil mulohozalar asosida fikr bildiradigan bo’lsak, “Innovatsiya”ning spetsifik xususiyati sifatida uning “o’zgaruvchanligini” ya’ni davr talabiga monand o’zgaruvchan qobiliyatga egaligini, innovatsion faoliyatning bosh vazifasi sifatida “o’zgaruvachanlik” funksiyasini qayd etish mumkin. Bu borada A

etiladi. Shu o’rinda innovatsion faoliyat tarkibini ko’rib chiqadigan bo’lsak, umuman bu faoliyatning strukturaviy asosini yangiliklar bozori, kapital bozori va sof raqobat bozori tashkil etadi (1-rasm). Rasm 1. - Innovatsion faoliyat sxemasi 7 Innovatsiya zamirida keng qamrovda oqilona yangiliklardan foydalanish tushuniladi (xoh u yangi texnologiyalar ko’rinishida bo’lsin, xoh xizmat yoki mahsulot ko’rinishida, xoh tashkiliy-texnik va ijtimoyi-iqtisodiy yechimlarni o’zida qamrab olgan moliyaviy, tijoriy, ma’muriy xarakterdagi omil ko’rinishida bo’lsin). G’oyalarni vujudga kelish, ularni shakillanish va amaliyotda tadbiq etilishigacha bo’lgan davrini innovatsiyaning hayoti sikl deb atash mumkin. Innovatsiyaning hayotiy siklini innovatsion jarayonlar tashkil etadi. “Innovatsiya” va “innovat

yangiliklar, ilmiy ishlab chiqarish siklning oraliq natijasi ko’rinishida namoyon bo’ladi va amaliy qabul qilish mobaynida so’nggi natija sifatida ilmiy-texnik innovatsiyani o’zida akslantiradi. Ilmiy-texnik ishlab chiqilmalar va kashfiyotlar, amaliyotda qo’llanishi nazarda tutilagan ilmlarga ilova bo’lib xizmat qiladi, ilmiy-texnik innovatsiya esa (ITI) bu ite’molchilarning aniq bir talabini qondirish uchun ishlab chiqarish jarayoniga kiritilgan yangi g’oya-bilimlarga, kashfiyotlarga moddiy tus berishdir. Ummuman olganda inovatsiyalar quydagicha tasniflanadi: Innovatsiyalar texnologik parametrlarga bog’liq holda: - mahsulotli innovatsiyalarga (ya’ni bu inovatsiyalar, yangi xom ashyolarni, yangi yarim tayyor mahsulotlarni va printsipial jihatdan yangi mahsulotlarni qabul qilishni o’zida mu

O’zgarishlar qay darajada ekanligiga ko’ra innovatsiyalarni quydagilarga bo’lish mumkin: radikal, modifikatsion (xususuiy), yaxshilanib boruvchi innovatsiyalar. Tashkilotlarning faoliyat chegarasini hisobga olgan holda innovatsiyalarnig tasniflanishi: texnologik, ishlab chiqarish, iqtisodiy, savdo innovatsiyasi, ijtimoiy, boshqaruv sohasidagi innovatsiyalar. Ana shunday bir-biri bilan uzviy bog’langan chora tadbirlar ayni vaqtda jahon moliyaviy inqirozidan imkon qadar tez chiqish va uning oqibatlarini yengillashtirishga, iqtisodiyotni modernizatsiyalash modelining samarali amalga oshirilishiga zamin yaratadi. 1.2. Innovatsion jarayonning asosiy bosqichlari va uning menejmenti O’zbekistonning dunyo hamjamiyatiga integratsiyalashuvi jahon bozorida milliy mahsulotlar, tovarlar va xizmatlarni

- loyihalarni tanlash, ularni ekspertiza qilish va baholashda xolis va samarali tizimini joriy etish; - samarali boshqaruv va nazorat me’yorlarini ishlab chiqish, ijodiy g’oyalar manbaini yaratish; - tashkilotlarning yangiliklarga nisbatan moyilligini rag’batlantirish; - ishlab chiqarishda band bo’lgan xodimlarning shaxsiy va jamoaviy manfaatlarini kafolatlash bilan bir qatorda ularning javobgarligini oshirish va boshqalar kiradi. Korxonalar boshqaruv faoliyatida innovatsion jarayonlarni tadqiqini innovatsion so’zining ma’nosi ingliz tilidagi innovatsion so’zidan olingan bo’lib yangilik va yangilik kiritish degan ma’noni bildirishini eslatib o’tamiz. G’oyalarni vujudga kelish, ularni shakllanish va amaliyotda tadbiq etilishigacha bo’lgan davrini innovatsiyaning hayoti sikl deb atash mumkin

Innovatsiya jarayonini boshqarish ob’ekti texnik siyosatni ishlab chiqish uchun yuqori darajada maxsuslashtirilgan bo’limlar, ya’ni uyushmalarni, qo’mitalarni yoki ishchi gurhini tuzishni taxmin qiladi: - innovatsion faoliyatni nazorat qilish uchun yangi mahsulotni bo’limlarini va markazlashgan xizmat ko’rsatishni tashkil etish; - yangi mahsulot yaratish uchun maqsadli loyiha gurhlarini yoki markazlarini belgilash; - ishlab chiqarish bo’limlarida mavjud bo’lgan II, KI laboratoriyalar, ilmiy markalar bo’limlarini rolini oshirish; - innovatsion faoliyatni rag’batlantiruvchi maxsus fondlarni va venchur bo’limlarni tashkil etish; - yangilik kiritish sohasida maslahat berish xizmatlarini tashkil etish; - yangi texnologiyalarni o’zlashtirish muammosi bilan shug’ullanuvchi maxsus tarmoqli labora

“Bugungi kunda ko’plab rivojlangan va jahon iqtisodiyotida yetakchi o’rin tutadigan mamlakatlar tajribasi shuni so’zsiz isbotlab bermoqdaki, raqobatbardrshlikka erishish va dunyo bozorlariga chiqish, birinchi navbatda, iqtisodiyotni izchil isloh etish, tarkibiy jihatdan o’zgartirish va diversifikatsiya qilishni chuqurlashtirish, yuqori texnologiyalarga asoslangan yangi korxona va ishlab chiqarish tarmoqlarining jadal rivojlanishini ta’minlash, faoliyat ko’rsatayotgan quvvatlarni modernizatsiya qilish va texnik yangilash jarayonlarini tezlashtirish hisobidan amalga oshirilishi mumkin” 8 Bozor iqtisodiyoti sharoitida innovatsion faoliyatni moliyalashtirish davlatning muhim investitsion tadbirlaridan biri bo’lib, quyidagi strategik vazifalar bajarilishini ta’minlaydi: - fan-texnikaning ilg’o

bo'ladi. (2-rasm). Barcha darajadagi boshqaruvchilar faoliyatining salmoqli qismini egallagan innovatsiyalarni tashkil qilish innovatsion menejmentning asosiy funksiyalaridan hisoblanadi. Innovatsion menejmentda tashkil etish qabul qilingan rejaviy qarorlarni samarali bajarish maqsadida innovatsion jarayonning barcha elementlarini vaqt va oraliq bo'yicha maqsadga muvofiq birligini ta'minlaydi, innovatsiyani tashkil qilishni tizimlashtirilishi va turlanishning muhim belgilari bo'lib tashkiliy qarorlarni vujudga kelish vazifalari, shakllari va usullari tushuniladi. Innovatsion menejmentda innovatsiyani tashkil qilishning turli shakllaridan foydalaniladi. Innovatsiyalar tuzilmasi shakllari mazmun jihatidan innovatsion loyihalarni olib borishda mehnat taqsimotining turli usulla

Konsentratsiya ma'lum bir yo'nalishdagi innovatsiyalarning tobora kattaroq miqyosda yirik firma IKlarga jamlanish jarayonini bildiradi. Innovatsion faoliyatning konsentratsiyalanishga intilishi xuddi kichik innovatsion biznesning kengayish jarayoni kabi biznesning eng ilg'or sohalariga mablag'larni innovatsiya qilishdek tabiiy bozor omillaridan biridir. Ixtisoslashganlik innovatsiyalarni tashkil qilish shakli sifatida lKlarni tashkiliy tuzilmalarini barpo qilishda va uning innovatsion ko'rinishini chegaralash yo'llari, hamda kichik bo'limlarga ma'lum turdagi ishlar va mahsulotlarni biriktirishda qo'llaniladi. Bunda innovatsion ko'rinish kengligi IK ixtisoslashganligi doirasida innovatsion jarayon mustahkamligi va rivojlanish sur'atlari asosida t

usulni to’g’ri va mos qilib tanlash alohida ahamiyat kasb etadi. Innovatsion loyihalar haqiqatan innovatsiyani amalga oshirishga olib keladigan yoki maqsad bilan ko’zlab qilingan barcha ilmiy, texnologik, tashkiliy, moliyaviy, tijorat, marketing harakatlaridir. Innovatsion loyihalarni ishlab chiqish va joriy etish jarayoni korxonining butun xo’jalik faoliyatini qamrab oladigan bir nechta birbiriga bog’liq bosqichlarda amalga oshiriladi. Ushbu jarayonning har bir bosqichini ma’lum bir mablag’larsiz va xarajatlarsiz amalga oshirib bo’lmaydi. Ushbu xarajatlar hisobi yetarli darajada murakkab va ko’pqirrali, chunki xarajatlar turli hisobot davrlariga to’g’ri kelishi, shakllanish joyi va shakli har xil hamda moliyalashtirish manbalari turlicha bo’lishi mumkin. Innovatsion loyihalarning boshqaru

ko’rsatish sohalarida, shuningdek, zararga ishlayotgan korxonalar faoliyatini to’g’ri yo’lga qo’yishda ham qo’llaniladi. Oddiy an’anaviy tizimlarda narx quyidagicha aniqlanadi: Tannarx + Foyda = Narx «Target-kosting» tizimida esa, teskari yo’nalishda quyidagiga aylanadi: Maqsadli Narx — Maqsadli Foyda = Maqsadli Tannarx «Target-kosting» tizimida boshqa tizimlardan farqli o’laroq, tannarxni aniqlash sotish narxini belgilashdan boshlanadi. Bu sotish narxi kuchli marketing tadqiqotlari orqali aniqlanadi. Maqsadli tannarxni aniqlash uchun kutilayotgan foyda sotuv narxidan ayriladi. Keyin esa ishlab chiqarish jarayonining barcha ishtirokchilari — menejerdan tortib oddiy ishchigacha — maqsadli tannarxga erishilishi ko’zlanayotgan mahsulotni loyihalashtirish bilan shug’ullanadi. Demak, «target-ko

- loyihalashtiruvchilar va marketing xizmati xodimlari o’rtasida maqsadli tannarxga erishish uchun narx belgilashda turlicha kelishmovchiklar kelib chiqishi mumkin. Yangi mahsulotning maqsadli sotish narxini belgilashda quyidagilarni amalga oshirish lozim: - sotish mo’ljallanayotgan bozor segmentlarini tahlil qilish; - yangi mahsulotga bo’lgan bozor talabini tahlil qilish; - yangi mahsulotning hayotiylik davrini tahlil qilish. Innovatsion mahsulotning maqsadli tannarxini asoslashda, fikrimizcha, quyidagilarni amalga oshirish lozim: - xarajatlarni shakllantirish bo’yicha qarorlar asosliligini tahlil qilish; - innovatsion mahsulotning maqsadli tannarx kalkulyatsiyasini tahlil qilish; - tadbirkorlik tavakkalchiligini tahlil qilish. Yuqoridagilardan kelib chiqib, shuni xulosa qilish mumkinki,

vazirligi, Maqroiqtisodiyot vazirligi va TIF agentligi tomonidan tasdiqlangan quyidagi asosiy innovatsion loyiha samaradorlik ko’rsatgichlari belgilangan: - tijorat (moliyaviy samaradorligi) uni bevosita ishtirokchilariga loyihani amalga oshirishiga moliyaviy oqibatlarni ko’zda tutadi. - budjet samaradorligi loyihani amalga oshirishini davlat hududiy va mahalliy budjetlari uchun oqibatlarni aks ettiradi; - xalq xo’jaligi iqtisodiy samaradorligi innovatsion loyiha ishtirokchilarining to’g’ridan-to’g’ri moliyaviy qiziqishlari va mumkin bo’lgan baho o’lchovlari doirasida loyihani amalga oshirish bilan bog’liq xarajatlar va natijalar ko’zda tutadi. 20

1 – jadval Innovatsion loyihalarni tanlashni asosiy usullari. 11 Usul nomi va qisqacha ta’rifi Usul afzalliklari Usul kamchiliklari Usul qo’llash muhiti Diskon usuli – o’z o’zini qoplash. Daromadlarning pul oqimi xara jatlarning pul oqimiga tenglash tirishda aniqla nadi. Pul oqimi kontseptsiyasidan foydalanadi. Qayta moliyalash imkoniyati va pul larning vaqtin chalik bahosi hisobga olinadi. Agar milliy valyuta konvertatsiyalanuvchi bo’lmasa samarasiz ishlaydi. Barqaro r iqtisodiy muhitda. Sof joriy qiymat usuli. Daromad va xarajatlar summasi orasidagi farq yoki loyihadan sof pul oqimi sifatida aniqlandi. Agar kursatgich 0 dan katta bo’lsa loyiha o’tadi, agar 0 ga teng bo’lsa korxona bu loyihaga loqayd Aksionerla r foydasini ko’paytirishga qaratilgan. Ba’zan katta xarajatlar talab qiladi.

Loyihaning tijorat samaradorligi (moliyaviy asosi) talab qilinadigan daromad me’yorlarini ta’minlovchi moliyaviy xarajat va natijalaning o’zaro munosabati bilan aniqlanadi. Tijorat samaradorligi loyiha uchun to’laligicha hisoblangandek alohida ishtirokchilar uchun ham ularning qoida bo’yicha qo’yilmalari hisobi bilan ham hisoblanishi mumkin. Uning uchun t-qadamda E t smara sifatida real pul oqimi xizmat qiladi. Budjet samaradorligi ko’rsatgichlari loyihaning amalga oshirish natijalarini tegishli (federal, regional, mahalliy) byudjetning daromadi va xarajatlariga ta’sirini aks ettiradi. Loyihada ko’zda tutilgan regional va federal qo’llab-quvvatlash choralarini asoslash maqsadida foydalanuvchi budjet samaradorligining asosiy ko’rsatgichi bo’lib byudjet samarasi hisoblanadi. Integral budjet

2 – jadval «Sirg’ali dehqon bozori» OAJning ustav kapitali 12 (%) /r Jamiyat a’zolari Ulish foizi Toshkent shahar hokimligi 95,5 Yuridik shaxslar (erkin savdo) 3,3 Jismoniy shaxslar (erkin savdo) 1,2 Ja’mi: 100 Aksiyadorlik jamiyatini aktsiyadorlarning umumiy yig’ilishi, kuzatuv kengashi va kollegial ijroiya organi boshqaradi (3-rasm). Jamiyatning asosiy faoliyati bu xizmat ko’rsatish, chakana savdo, oziq-ovqat (dehqon) bozori. Jamiyatning xodimlarining umumiy soni: 30 nafar, ularning tarkibi 4-rasmda ko’rsatilgan. Jamiyatning umumiy ko’rsatkichlari esa 3-jadvalda berilgan. Bozorda tashkil kilingan pullik xizmat turlari quyidagicha: - tosh - tarozini foydalanishga berish xizmati; - katta yukni mahsus tarozida tortib berish xizmati; - yuk aravachalar xizmati; - avtoulovlarni vaqtincha saqla

Rasm 3. - «Sirg’ali dehqon bozori» OAJning tashkiliy tuzilmasi 13 Rasm 4. - «Sirg’ali dehqon bozori» OAJning xodimlari tarkibi va soni 14 13 «Sirg’ali dehqon bozori» OAJning yillik hisobotlari 14 «Sirg’ali dehqon bozori» OAJning yillik hisobotlari 24 Aktsiyadorlarning umumiy yig’ilishi Kuzatuv kengashi Kollegial ijroiya organi ( boshqaruv ) Bozordagi ayvonlar Bozor rastalaridagi savdo joylari Turg’un ( statsionar ) shaxobchalar Markaziy bozorda Filiallarda Ma rkaziy bozorda Filiallarda Do’konlar Umumiy ovqatlanish shahobchalari Maishiy xizmat ko’rsatuvchi shahobchalar Boshqa shahobchalar

3 – jadval «Sirg’ali dehqon bozori» OAJning umumiy ko’rsatkichlari 15 /r Ko’rsatkich nomi O’lcham birligi Miqdori Aktivlarining balans qiymati ming so’m 678 822,8 Passivlarning balans qiymati ming so’m 678 822,8 Umumiy yer maydoni ga 10,7 .1 shundan, markaziy bozorda ga 2,7 Savdo faoliyati (savdo rastalari hamda savdo va xizmat ko’rsatuvchi shaxobchalar) uchun ajratilgan er maydoni ga 1,7 .1 shundan, markaziy bozorda ga 0,3 Bozordagi ayvonlar soni ja’mi dona 9 .1 markaziy bozorda dona 1 .2 Filiallarda dona 8 Bozor rastalaridagi savdo dona 1133 joylari soni ja’mi .1 markaziy bozorda dona 339 .2 Filiallarda dona 794 Turg’un (statsionar) shaxobchalar jami soni dona 273 .1 do’konlar dona 224 .2 umumiy ovqatlanish shaxobchalari dona 7 .3 maishiy xizmat ko’rsatuvchi shaxobchalar dona 39 .4 boshq

Rasm 5. - «Sirg’ali dehqon bozori» OAJning daromadining tarkibi 16 4 – jadval «Sirg’ali dehqon bozori» OAJning joriy majburiyatlari 17 ,ming so’m. Ko’rsatkichlar nomi Miqd ori Joriy majburiyatlar 245 573,4 95,9 16 «Sirg’ali dehqon bozori» OAJning yillik xisobotlari 17 «Sirg’ali dehqon bozori» OAJning yillik xisobotlari 26 Mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga kqarz 87 475,4 Budjetga to’lovlar bo’yicha qarz 709 01,4 Maqsadli davlat jamg’armalariga to’lovlar bo’yicha qarz 310 00,7 Mexnatga hak to’lash bo’yicha qarz 561

Ushbu ma’lumotlarga ko’ra (5 – rasm va 4 – jadval) jamiyat daromadining asosiy qismini patta tushumi tashkil etadi, joriy majburiyatlari esa 245 573,4 ming so’mga etdi. Jamiyatning xo’jalik faoliyati natijasida olgan foydasi soliqlarni to’lashdan keyn Jamiyatning mulkida qoladi hamda amaldagi qonunchilikka va mazkur Ustavga muvofiq qayta investitsiyalar, Jamiyatning fondlarini yaratish hamda aksiyalar bo’yicha dividendlar uchun ishlatiladi. Aksiyadorlik Jamiyatining Umumiy yig’ilishi qaroriga ko’ra dividend pul mablag’lari yoki boshqa qonuniy to’lov vositalari bilan to’lanishi mumkin. Dividend aktsiyadorlar o’rtasida ularga tegishli aktsiyalarning soni va turiga mutanosib ravishda taqsimlanadi. Jamiyat yilning har choragida, har yarim yilda yoki yiliga bir marta joylashtirilgan aksiyalar b

ovoz berish huquqi bilan ishtirok etishi mumkin, shuningdek dividendlar olish, jamiyat tugatilgan taqdirda esa, jamiyat mol-mulkining bir qismini olish huquqiga egadir. Aksiyadorlar: - tegishli aksiyadorlik jamiyatining aktsiyadorlari reestriga kiritilish; - o’zi haqida depozitariydagi depo hisobvarag’idan ko’chirma olish; - jamiyat foydasining bir qismini dividendlar tarzida olish; - aksiyadorlik jamiyati tugatilgan taqdirda o’zlariga tegishli ulushga muvofiq mol-mulkning bir qismini olish; - aksiyadorlik jamiyatini boshqarishda ishtirok etish; - aksiyadorlik jamiyatining ustaviga muvofiq emitentning moliyaxo’jalik faoliyati natijalari to’g’risida to’liq va to’g’ri axborot olish; - olgan dividendini erkin tasarruf etish; - qimmatli qog’ozlar bozorini tartibga solish bo’yicha vakolatli dav

Aksionerlar shuningdek Ustav va amaldagi qonunchilikda ko’zda tutilgan boshqa huquqlari va majburiyatlariga ega. Aksiyadorlik jamiyatini aktsiyadorlarning umumiy yig’ilishi, kuzatuv kengashi va kollegial ijroiya organi (boshqaruv) boshqaradi. Aksiyadorlarning umumiy yig’ilishi o’tkaziladigan sana va uni o’tkazish tartibi, yig’ilish o’tkazilishi haqida aktsiyadorlarga xabar berish tartibi, aktsiyadorlarning umumiy yig’ilishini o’tkazishga tayyorgarlik vaqtida aktsiyadorlarga beriladigan materiallar ro’yxatini jamiyatning kuzatuv kengashi belgilaydi hamda O’zbekiston Respublikasining amaldagi qonunchiligi va Aktsiyadorlarning Umumiy yig’ilishi to’g’risidagi ichki Nizom tomonidan tartibga solinadi. Jamiyat Aksiyadorlarning hisobot Umumiy yig’ilishini moliyaviy yilning tugaganidan keyin kechi

taqsimlashga haqlidir. Eng ko’p ovoz to’plagan nomzodlar kuzatuv kengashi tarkibiga saylangan deb hisoblanadi. Kuzatuv kengashi Aksiyadorlarning Umumiy yig’ilishi tomonidan bir yil muddatga saylanadigan beshta a’zodan iborat. Kuzatuv Kengashining vakolatlari va faoliyat yuritish tartibi O’zbekiston Respublikasining amaldagi qonunchiligi va kuzatuv kengashi to’g’risidagi ichki Nizom bilan belgilanadi. Jamiyatning kundalik faoliyatiga rahbarlik Aksiyadorlarning Umumiy yig’ilishi tomonidan bir yilgacha bo’lgan muddatga saylanadigan yakkaboshchilik ijroiya organi - Direktor tomonidan amalga oshiriladi. Direktorining vakolatiga Jamiyatning joriy faoliyatiga rahbarlik qilishning barcha masalalari kiradi, Aksiyadorlarning Umumiy yig’ilishi yoki Kuzatuv Kengashining mutlaq vakolatlariga kiritilgan

Vazirlar Mahkamasining “Bozorlar va savdo komplekslari faoliyatini tartibga solishga doir qo’shimcha chora-tadbirlar to’g’risida”gi qarori chiqqan. Ushbu qarorga munosib bozorlarga quyidagi innovatsion texnologiyalar kiritilmoqda. 31

Bozor hududini obodonlashtirishga, obyektlarni joylashtirishga va bozorni jihozlashga qo’yiladigan umumiy talablar. Bozorda quyidagilar bo’lishi kerak: - asfaltlangan (chorva mollari, parrandalar va boshqa hayvonlar sotish bozoridan tashqari), yaxshi yoritilgan, yondosh hududdan to’siq bilan ajratilgan savdo maydoni; - bozorda ish vaqti tugagandan keyin yopiladigan kirish va chiqish joylari; - bozorning nomi, ixtisoslashuvi va ish tartibi ko’rsatilgan holda davlat tilida rasmiylashtirilgan peshlavha; - jihozlangan va tartib raqamlari qo’yilgan turg’un hamda mavsumiy savdo rastalari va savdo qilish uchun joylar, turg’un savdo shoxobchalari (shu jumladan pavilonlar). Bunda bozor ma’muriyati tasdiqlagan va bozor ob’ektlarining joylashish sxemasi ko’rinarli joyga osilgan va ob’ektlarning amald

- bozorlar hududida va unga tutash hududlarda joylashgan avtotransport vositalarini vaqtincha saqlash joylari, jamoat hojatxonalari, suv quvurlari, yuz- qo’l yuvgichlar, axlat to’plagichlar, radiouzel va boshqa zarur infratuzilma ob’ektlari. Ushbu innovatsiyalarni amalga oshirish uchun 5 – jadvalda ko’rsatilgan resurslardan foydalaniladi. 5 – jadval «Sirg’ali dehqon bozori» OAJning resurslari 18 ,ming so’m. Bozor hududi dehqon bozori, chorva mollari, parrandalar va boshqa hayvonlar bozori, ilgari foydalanishda bo’lgan mol-mulkni sotish bozori bir-biri bilan yondosh bo’lmasligi sharti bilan aniq ajratib qo’yilgan bo’lishi kerak. Bozor hududi savdo kompleksi bilan yondosh bo’lishi mumkin. hududida quyidagilar taqiqlanadi: - obyektlarni joylashtirishning tasdiqlangan sxemasidan tashqari qo’sh

Bozor - yuklarni tashish uchun mo’ljallangan vositalar (konteynerlar)dan oziqovqat tovarlarini sotish; - nooziq-ovqat tovarlarini sotish, turg’un savdo shoxobchalari orqali sotish bundan mustasno; - oziq-ovqat tovarlarini avtomashinalardan sotish, qonun hujjatlarida belgilangan tartibda ixtisoslashgan avtotransport va asbob-uskunalardan sotish bundan mustasno; - alkogolli mahsulotlarni sotish; - hayvonlar terisini sotish; - audiovizual asarlar, fonogrammalar, EHM uchun dasturlar va ularning moddiy jismlari, kompyuter va maishiy texnikani sotish qimmatbaho metallar va toshlarni, shuningdek ulardan yasalgan buyumlarni sotish); - dori-darmon vositalarini sotish (dorixonalardan tashqari); - veterinariya preparatlari va biologik preparatlarni sotish (ixtisoslashtirilgan dorixonalar va zoologiya

nazorat o’lchovi tarozilari, prokat punktlari, bozorlar hududida va ularga tutash hududlarda joylashgan avtotransport vositalarini vaqtincha saqlash joylari, jamoat hojatxonalari va boshqa obyektlarning joylashish sxemasi ko’rsatilgan stendlar; v) favqulodda vaziyatlar ro’y berganda bozorni evakuatsiya qilish sxemasi; g) bozordagi kirish joylarida axborot stendi, unda sotuvchilar va bozorga keluvchilar uchun quyidagilar bo’ladi: - «Iste’molchilarning huquqlarini himoya qilish to’g’risida»gi O’zbekiston Respublikasi Qonuni va ushbu Qoidalarning matnlari; - savdo faoliyatini va tovarlarning ayrim turlarini sotishni tartibga soluvchi qoidalar; - bir martalik yig’im, ijara to’lovi, ko’rsatiladigan majburiy va boshqa xizmatlar ro’yxati va qiymati, shuningdek bozorda savdo o’rinlarini berish ham

Bozor etish tovarlarni tashib keltirish, saqlash va sotish uchun zarur sharoitlarni to’liq ta’minlashi kerak. Mijozlarning bozor hududiga kirishi – bepul. Bozor hududida savdoni amalga oshirishda fiskal xotirali nazorat-kassa mashinalarini va bank plastik kartochkalaridan to’lovlarni qabul qilish bo’yicha to’lov terminallarini qo’llash qonun hujjatlari bilan tartibga solinadi. Bir martalik yig’imlar, ijara to’lovlari va avtomatlashtirilgan hisobga olishning bank tizimi orqali ko’rsatiladigan xizmatlar uchun beriladigan cheklar nazorat-kassa mashinalari yoki bank plastik kartochkalaridan to’lovlarni qabul qilib olish bo’yicha to’lov terminallarining cheklariga tenglashtiriladi. Aholi bilan pulli hisob-kitoblarni amalga oshiruvchi xo’jalik yurituvchi sub’ektlar tomonidan qo’llaniladigan nazo

tomonidan – jihozlangan savdo o’rinlarida, bir martalik yig’imni majburiy to’lagan holda; - yuridik shaxslar – qishloq xo’jaligi korxonalari, qishloq xo’jaligi mahsulotlarini qayta ishlash va savdo korxonalari tomonidan – ijara shartnomasi shartlarida turg’un savdo shoxobchalari orqali, fiskal xotirali nazorat-kassa mashinalarini va to’lovlarni bank plastik kartochkalaridan qabul qilish bo’yicha to’lov terminallarini majburiy qo’llagan, qonun hujjatlarida belgilangan tartibda naqd pul tushumini topshirgan holda amalga oshiriladi. Bozorlarda yuridik shaxs bo’lmagan yakka tartibdagi tadbirkorlar tomonidan, qishloq xo’jaligi mahsulotlarini qayta ishlash natijasida olingan tovarlarni turg’un savdo shoxobchalari orqali, bozor ma’muriyati bilan ijara shartnomasi shartlarida, fiskal xotirali nazo

Bozor Import tovarlarni chakana savdoda sotuvchi yakka tartibdagi tadbirkor yuridik shaxs bo’lmasdan yakka tartibdagi tadbirkor sifatida, eksport-import operatsiyalarini va chakana savdoni amalga oshirish huquqi bilan belgilangan 38

tartibda ro’yxatdan o’tkazilgan bo’lishi kerak hamda uning tijorat faoliyati uchun mo’ljallangan tovarlarni chetdan keltiruvchi yuridik shaxs bo’lmagan yakka tartibdagi tadbirkorning ro’yxatdan o’tkazish (ruxsat berish) tartibotlaridan o’tishining belgilangan tartibda rasmiylashtirilgan kartochkasiga, shuningdek respublika hududiga tovarlar keltirganligini va ularning bojxonada rasmiylashtirilganligini tasdiqlovchi hujjatlarga, muvofiqlik sertifikatlariga, bojxona to’lovlari va qat’iy soliq to’langanligini tasdiqlovchi hujjatlarga ega bo’lishi kerak. Bozorda nooziq-ovqat iste’mol tovarlari (ilgari foydalanishda bo’lgan tovarlardan tashqari) bilan chakana savdo qilish faqat fiskal xotirali nazorat-kassa mashinalari va to’lovlarni bank plastik kartochkalaridan qabul qilish bo’yicha to’lov te

III BOB. KORXONALAR FAOLIYATINI BOSHQARISHDA INNOVATSION JARAYONLARNI TAKOMILLASHTIRISH YO’LLARI 3.1. Korxonalarni boshqarishda innovatsion jarayonlar samaradorligini oshirish yo’llari Iqtisodiy-ijtimoiy tizimlarning innovatsion rivojlanish xiliga o’tishning tashkiliy boshqaruv jarayonining ta’minlanishi quyidagi tadbirlar majmuasidan iborat: - koroxonaning ishlab chiqarish va sotish operatsiyalarini mar- kazlashtirish; - mahsulotlarni oddiy maqsadlar va operatsiyalar orqali ishlab chiqarishga yordam beruvchi egiluvchan tashkiliy texnologik tizimini yaratish. Buning asosida ilmiy ishlab chiqarish tizimini yangi avlodni qabul qilish yoki mukammallashtirish yotadi; - istiqbolli sohalarni egallashga qaratilgan innovatsion tadbirkorlik firmalarni, ilmiy laboratoriyalarni yaratish; - o’zida ist

Bunda tashkiliy strukturani odatda tekis deyiladi, shuning bilan birga yuqori boshqaruvchilar va ijrochilar orasida daraja eng minimal hisoblanadi: Rasm 6. - AJning ilmiy asoslangan tashkiliy boshqaruv tuzilmasi - ilm, ishlab chiqarish va bozorni integratsiyalashuvi muammosi bilan bog’liq butun ilmiy qayta ishlab chiqarish tsiklida strategik qarorlarni qabul qilishni ta’minlovchi innovatsion analitik strategik markazlarni shakllantirish; 42 AJning korporativ boshqaruv markazi Bash menejer Korporativ bank AJ ning ilmiy - texnik markazi (ITM ) Strategik ma rketing markazi Ishlab chiqarish firmalari bloki AJ ning ilmiy izlanish bo’limi Te x noparkdagi kichik ilmiy ishlab chiqarish firmalari Firmaning ilmiy muxandislik bo’limi Ijtimoiy va infratuzilma bo’linmalari

- ilmiy, ilmiy-texnik va innovatsion faoliyat sohasida tashqi iqtisodiy aloqalarni amalga oshirish, aqliy mehnatni xalqaro taqsimlanishida qatnashish, yirik innovatsion dasturni va loyihalarni amalga oshirish. Rasm 7. - AJning takomillashgan ilmiy asoslangan tashkiliy boshqaruv tuzilmasi Innovatsion loyihani baholash va moliyalashtirish uchun ularni tanlash bo'yicha uslubiy tavsiyanomalar O'zbekiston Respublikasining Davlat mulk qo'mitasi, Moliya vazirligi va Makroiqtisodiyot va Statistika vazirligi tomonidan 43 Umumiy majlis va kuzatuv kengashi Boshqaruv raisi – Bosh menejer AJning ilmiy - texnik markazi AJning korporativ boshqaruv markazi topshiriklarni bajarilishini nazorat va muvafiqlashtirish Asosiy texnika va ta’minot qismi Strategik ma rketing markazi Ijtimoiy va infratu

tasdiqlangan quyidagi asosiy innovatsion loyiha samaradorlik ko'rsatkichlari belgilangan. - Tijorat (moliyaviy samaradorligi) bevosita ishtirokchilariga loyihani amaiga oshirishda moliyaviy oqibatlarni ko'zda tutadi. - Budjet samaradorligi loyihani amalga oshirishni davlat hududiy va mahalliy budjetlar uchun moliyaviy oqibatlarini aks ettiradi. - Xalq xo'jaligi iqtisodiy samaradorligi innovaision loyiha ishtirokchilarining to'g'ridan-to'g'ri moliyaviy qiziqishlari va mumkin bo'lgan baho o'lchovlari doirasida loyihani amaiga oshirish bilan bog'liq xarajatlar va natijalarni ko'zda tutadi. Innovatsion jarayonning samaradorlik ko'rsatkichlari. Loyihaning tijorat samaradorligi (moliyaviy asosi) talab qilinadigan daromad normalarini ta'minlovch

choralarini asoslash maqsadida foydalanuvchi budjet samaradorligining asosiy ko'rsatkichi bo'lib budjet samarasi hisoblanadi. Loyihani amaiga oshirishning t-qadami uchun budjet samarasi (Bt) loyihani amaiga oshirish bilan bog'liq xarajatlar (Rt)dan daromadni (Dt) oshirish sifatida aniqlanadi. B(t)=P(t)-D(t). Integral budjet samarasi B(t) formula bo'yicha diskontlangan yillik budjet samaralarining yig'indisi sifatida yoki budjet integral daromadiari (Dint)ning integral budjet xarajatlarini (Ring) oshirish sifatida hisoblanishi mumkin. Xalq xo'jaligi iqtisodiy samaradorligining ko'rsatkichlari loyiha samaradorligini butunlay xalq xo'jalik, shuningdek, loyihani amaiga oshirishda qatnashuvchi region, tarmoq va tashkilotlarning qiziqishlari nuqtayi nazaridan aks

- iste'molchi tashkilotlarning loyihani boshqa ishtirokchilari bo'lgan ishlab chiqaruvchilardan mahsulotni olishga bo'lgan xarajatlar; - loyihaning bir ishtirokchilari tomonidan yaratilgan (qurilgan, tayyorlangan). va ishtirokchilar tomonidan foydalanuvchi asosiy vositalar bo'yichaamortizatsiya chegirmalari; - investitsion loyihani realizatsiyasi ishtirokchilari qaroriga kiritilgan O'zbekiston Respublikasi Markaziy Banki, uning agentlari va tijorat banklarining kreditlari bo'yicha foizlar; - xorijiy ishtirokchilarning xarajatlari. Investitsion loyihani amaiga oshirish jarayonida ishtirokchi tomonidan vaqtincha foydalanuvchi asosiy vositalar quyidagi usullardan biri yor-damida hisobga olinadi: - asosiy vositalarning qoldiq qiymati ularning qoilashni boshlash vaqtida

- tashkilot ishchilari va ularning oila a'zolarining shaxsiy ehtiyojlarga sariflangan ijtimoiy natijalardan tashqari ishlab chiqarilgan mahsulotni realizatsiya qilishdan tushgan mablag'. Bunga xarajatlar tarkibiga tashkilotlarning faqat qayta hisoblashi bir vaqtdagi va joriy xarajatlari kiritiladi. Investitsiyalash bo'yicha qarorlarni qabul qilish quyidagi har xil omillar ta'sirida murakkablashadi: investitsiyalar turi, investitsion loyihaning qiymati, oson loyihalarning ko'piigi, moliyaviy resurslaming cheklanganligi, tavakkalchilik va h.k. shubhasiz, qarorlar qator alternativ yoki o'zaro mustaqil loyihalar bo'lgan taqdirdagina qabul qiliriishi kerak. Investitsion xarakterdagi qarorlarni qabul qilish boshqaruv fa'oliyatining boshqa xohlagin turidek har xil

iste'molchilar kompleksi tarmoqlarining kordinal texnik qayta yaxshilanishi lozim, eng avvalo, ishlab chiqaruvchilarni. Bu O'zbekiston bozorini import ekspansiyasidan ko'ra arzonroq va sifatsizroq tovarlarning importidan chegaralash, ishlab chiqaruvchilarni qo'llab-quvvlash uchun lozim. Innovatsion tadbirkorlarning ilrniy-texnika faoliyatlarini qo'llab-quwatlash sohasida mamlakatning maxsus siyosatini ishlab chiqish va qo'llash lozim. Mamlakat informatsion sistemasini qo'llab-quvvlash potentli fondlarni yaratish loyihalarini sug'urtalash, qo'llab-quwatlash metodlari va shakllarini qo'llash evaziga innovatsion sferaga kapital qo'yilmasini stimulirovka qilish kerak. Davlat siyosatining strategik maqsadi bo'lib, XXI asrda O'zbekistonning mus

Rasm 8. - 2011 yil Davlat investitsiya dasturi doirasida jalb qilingan xorijiy investitsiyalarning tarmoqlar bo’yicha ulushi. 2011 yilda hududiy investitsiya dasturi doirasida to’g’ridan-to’g’ri xorijiy investitsiyalarning mutloq qiymati 402 million dollarni tashkil etgan. Hududlar kesimida tahlil qiladigan bo’lsak, o’zlashtirilgan to’g’ridan-to’g’ri xorijiy investitsiyalarning katta qismi Toshkent shahri (39,2 foiz) hissasiga to’g’ri kelgan va xorijiy sarmoyalar ishtirokida faoliyat olib borayotgan korxonalar soni mazkur yilda 273 taga ko’paygan. Umumiy hisobda mamlakatimiz bo’yicha 2011 yilda xorij sarmoyasi ishtirokidagi korxonalar soni 372 tani tashkil etgan. Boshqa hududlarimiz bo’yicha ma’lumotlar 3.2.3-rasmda keltiriladi. 49

Rasm 9. - Hududiy investitsiya dasturi doirasida 2011 yilda jalb qilingan to’g’ridan-to’g’ri xorijiy investitsiyalar hajmi 2011-ilning 1-ktyabr holatiga ko’ra, xorijiy sarmoyalar ishtirokidagi korxonalar soni jami 4575 tani, shundan faoliyat olib borayotgan korxonalar soni 4203 tani tashkil etgan. Faoliyat olib borayotgan qo’shma korxonalarning 1600 tasi tashqi iqtisodiy faoliyat bilan shug’ullanayotgan korxonalar hisoblanadi. Yurtimizda o’tkazilayotgan innovatsion siyosat jahon iqtisodiy hamjamiyatiga integratsiya jarayonining faqat davlatning tarkibiy tuzilishi bo’yicha emas, balki xususiy sektor darajasida ham jadallashuvini nazarda tutadi. Mamlakat siyosati innovatsion tadbirkorlik aktivizatsiyasining samarali shakllaridan foydalanishni oldindan belgilashi va ayniqsa, moliyaviy sanoat

subyektlari davlatga qarashli boimagan sektorga tegishli. Shunisi tushunarliki, mamlakat o'z zimmasiga innovatsion faoliyatni innovatsion ta'minlanishini ololmaydi. Biroq mamlakat davlatga qarashli bo'lmagan investitsion korparatsiya, banklar investitsion resurslarni mobilizatsiya qilish va ularni mamlakat uchun ahamiyatliroq realizatsiyasiga yo'naltirishi mumkin va kerak. 80-yillarga kelib, AQSH va boshqa G'arbiy davlatlarda kichik biznes innovatsion mexanizimning eng muhim komponenti, uzoq muddatga iqtisodiyotning gullab yashnashiga olib keluvchi investitsiya obyekti, deb tan olindi. Innovatsion faoliyatining rivojlanishi uchun quyidagi jihatlarni belgilash lozim: - intellektual shaxsiylikni huquqiy qo'riqlash sistemasini yaratish O'zbekistonda tugallanmagan;

- davlat va xo'jalik boshqaruvi vazifalarining boiinishi, bosqichma- bosqich tarzda tegishli xo'jalik birlashmalarini nazorat ishlaridan ozod qilinishi; - vertikal tarmoq dekonsenratsiyasi. Bu jarayon respublika organlari vazifalarining bir qismini quyi tuzilmalariga, jumladan, xususiy sektorga berish orqali amalga oshiriladi; - resurslarning markazlashtirilgan taqsimotini butunlay tugatish, mavjud taqsimlash tizimini bekor qilmasdan davlat va xo'jalik boshqaruvi organlarining korxonalar faoliyatiga aralashuvini nomarkazlashtirib va qisqartirib bo'lmaydi; - vazifalarning bir qismini respublika markazidan joylardagi davlat boshqaruvi organlariga o'tkazish. Hozirda mintaqalar mamlakatimizning ijtimoiyiqtisodiy hayotida tobora faol subyekti bo'lib bormoqda; - davlat ho

fosfatli o’g’itni ishlab chiqarishning bir yillik quvvatini ming tonnaga etkazishga erishiddi. Bu innovatsion yangilik respublikada qurish zarur bo’lgan oltingugurt ishlab chiqarish korxonasini qurish shart emasligi sababli katta miqdorda valyuta va moddiy boyliklarni tejashni ta’minladi. Innovatsion yangiliklardan yana biri - bu Olmaliq tog’-metallurgaya kombinati faoliyati natijasida 12 mln. tonna yig’ilib qolgan chiqindini qayta ishlash loyihasidir. 22 Buni amalga oshirish asosida qo’shimcha turli rangli metallar olinib va ekologik muhitni yaxshilash mumkin. Ilmiy tadqiqotlar ko’rsatishi bo’yicha bu chiqindilar tarkibida 30-35 foiz temir, 11,5 foiz mis, 30-35 foiz kremniy dioksidi va 0,4-0,6 g/t oltin borligi aniqlangan. OTMKning mis zavodida chiqindilardan ferrosilitsiy, rangli va qimm

Andijon viloyatida to’qimachilik korxonalarida yiliga hosil bo’layotgan 500 tonna chiqindini qayta ishlash maqsadida quvvati yiliga 700 ming kv.metr noto’qima mato ishlab chiqaradigan texnologik tizim ishga tushirildi. Qishloq xo’jaligi sohasida olib borilayotgan innovatsion ilmiy-tadqiqot ishlari asosan qurg’oqchilikka chidamli va yuqori hosilli paxta navlarini ishlab chiqarishga yo’naltirilgan. Natijada g’o’zaning yangi «Denov» navi yaratilib, Surxondaryo viloyatining sho’rlanish darajasi yuqori bo’lgan erlarida davlat sinovidan o’tkazildi. Sinovlar natijalariga ko’ra, bu navning suv iste’mol qilishi boshqa navlarga nisbatan 30-35 foiz kamdir. Innovatsion investitsiyalashtirish faoliyatini rivojlantirish tibbiyot va farmakologiya sohasida alohida ahamiyatga ega. Andijon tibbiyot institut

- innovatsiya faoliyatini olib borish uchun zarur bo’lgan nazariy va amaliy jihatdan boy tajribalarga ega bo’lgan malakali kadrlarning etishmasligi; - innovatsiya faoliyatini olib borish uchun maxsus laboratoriya, ishlab chiqarish bilan bog’liq bo’lgan jihozlarning etishmasligi; - xorijiy mamlakatlardan innovatsion mahsulotlarning kirib kelishi respublika iqtisodiyoti tarmoqlarida innovatsion faoliyatni rivojlantirishga salbiy ta’sir ko’rsatishi. Innovatsiyalarni yaratish uchun ajratilgan mablag’lardan foydalanishni nazorat qilish, undan samarali foydalanish uslublarini takomillashtirish, innovatsiya ishlarini olib boruvchi sub’ektlar o’rtasidagi munosabatlarni takomillashtirish ularning manfaatdorligi va javobgarligi bilan bog’liq. Yuqorida qayd etib o’tganimizdagidek, innovatsion faoliya

daromadga erishish yotadi. Menejment bo'yicha yapon mutaxassisi Xideki losixara yapon boshqaruvini 6 ta xususiyatini ko'rsatib o'tgan. 24 - Doimiy bandlik kafolati va o'zaro ishonch sharoitini mavjudligi, bunday kafolatlar kadrlar qo'nimsizligini kamaytiradi va xodimlarni barqaror faoliyat ko'rsatishlari uchun ishonch tug'diradi. Bu esa xodimlarni keyinchalik vertikal (lavozim) zinapoya bo'yicha ko'tarila olishi mumkinligiga ishontiradi va korxonada jamoat bo'lib ishlashga undaydi. - Korparatsiyaning birdamligi va u uchun qimmatli deb hisoblangannarsalarning mavjudligi. Agarda barcha ishchilar va boshqaruvchilar korxona siyosati haqida axborot beruvchi bitta axborot bazasidan ma'lumot olishadigan bo'lsa, bubarcha xodimni bir bo'lib haraka

Umuman olganda yapon boqaruvi insonlarga xos tuyg'ular va xususiyatlarni rivojlantirishga qaratilgan. Bular kelishilganlik, guruhli moijal olish, xodimlarni aqliy xususiyatlari, bandlik barqarorligi va boshqaruvchilar hamda xodimlar o'rtasida birdamlak aloqalaridir. Yapon boshqaruvining falsafasi. Yaponiyaning zamonaviy boshqaruv usullari urushdan keyingi davrda dunyoga keldi. Urush keltirgan buzg'unchiliklardan keyin yapon boshqaruvchilari oldida ijtimoiy, siyosat va raqobat, hayotni ko'tarish masalalari ko'ndalang bo'lib turgan edi. Shu davrda Amerika boshqaruv usullari butun dunyoni qamrab olayotgan davrda, bu usullardan to'g'ri foydalangan yaponlar mamlakat iqtisodini ko'tarishga erishdilar. Yapon boshqaruvchilari o'zlarining oldingi boshqaruv u

Yaponlar doim o'zlarini jamoaning bir bo'lagi sifatida biladilar. Va ular, E. Mayo aytganidek, ish — bu jamoa faoliyatidir, degan shiorga doim amal qilishadi. Yaponiyadagi boshqaruv usullarini o'zgarishi optimal tizim yaratish uchun konsepsiya tanlashda erkinlik va hurfikrlikni o'sishidir. Ammo bu o'zgarishlar Yaponiyaning milliy urf-odatlariga zid bo'lmasligi kerak. Bu haqda yirik tadbirkor S.Xonda shunday fikr bildiradi: «Kimki korxona boshqaruvchisi bo'lsa, u avvalo, boshqaruv usulini hamma tomonlama isbotlangan holda ko'rsatmog'i darkor, U korxonaning aniq maqsadlarini ko'ra biladigan va korxonaning siyosatini va rejalarini shunday tuzishi kerakki, ishchilar faoliyati davomida o'z mas'uliyatini sezib, ishdan qoniqish hosil qilsinlar. Buni

tashlangandan so'ng oldin noformal guruhlarda muhokamadan o'tadi, agar kimdir bu masalaga qarshi chiqsa, savol yana ushbu masalani o'rtaga tashlagan insonga boradi. Yapon usullari ko'pchilikni ustun kelishi emas, balki hammaning fikri birdamligi asosida qurilgan. Albatta, hammaning fikri bir xil bo'lmaydi, shuning uchun ma'qul bo'lgan kompromiss topiladi. Yaponlar uchun o'zidan yoshi va lavozimi jihatidan katta bo'lgan insonga gap qaytirish yoki uning fikriga qo'shilmsalik tarbiyasizlik alomati deb qarala-di. Shuning uchun norozilikni o'ta diplomatik holda bildirish lozimdir. An'anaviy bo'lgan «X» va «U» modeliga qarama-qarshi bo'lgan holda, yaponlar «inson potensiali» modelini muvaffaqiyatini qo'llab kelishyapti. Unga ko'ra o

- Kelajakka yo'nalish firmaning samarali faoliyati uchun asosiy omildir. Firma boshqaruvchisi o'z ishida 10 yil oldinga yo'nalib faoliyat ko'rsatmog'i, yuqori pog'ona boshqaruvchisi 5 yil oldinga yo'nalib faoliyat ko'rsatmog'i, bo'lim boshlig'i 3 yilga va bo'lim boshlig'i kamida 1 yil oldinga o'z faoliyatini yo'naltirmog'i kerak. Hozirgi paytda jahon hamjamiyatining rivojlangan mamlakatlarida an'anaviy ilmiy texnika taraqqiyotida innovatsion, ilmiy texnologik tartibga jadal o'tish jarayoni ro'y bermoqda. Innovatsion tartibning awalgisidan farqi shundaki, fanning shakllanishi va davlat tomonidan moliy'alashtirish tizimidan texnologik va ilmiy innovatsiyalar barcha turlarini davlat tomonidan rag'batlantirishg

holatda davlat yirik xarajatlar talab qilinadigan va ko'plab ta-vakkalchilikka ega bo'lgan fanning yetakchi yo'nalishlaridagi ko'p kapi-talli tadqiqotlarni moliyalashni o'z bo'yniga oladi; - ilmiy tadqiqotlarni (IT1MT) bilvosita moliyalashning turli usullari: xususiy kompaniyalar, innovatsiya jarayonini rag'batlantirish, shuningdek, ular investitsiyasini yangi asbob-uskunalar olish uchun kengaytirish maqsadlarida soliq va amortizatsiya imtiyozlaridan foydalanish. AQSH davlat innovatsiya siyosatining obyekti — bu asosan xususiy biznesdir. Davlatning bu boradagi siyosati mavjud ilmiy-texnik yutuqlardan xo'jalikda foydalanishga, ilmiy-texnik majmuada ichki aloqalarni mustahkamlashga qaratilgan. Davlat innovatsiya siyosatining usul va vositalari ancha keng. Bung

AQSHdagi eng yirik kompaniyalarda ishlab chiqarish hajmi ko'pincha eng maqbul me'yordan oshadi, aynan shu narsa ilmiy texnika soha rivojlanishida monopoliyani to'xtatadi, kichik firmalar faoliyatining muvaffaqiyati ham shunda. O'zbekistonda yirik firmalar sateliti (ko'makchisi) sifatida ishlaydigan kichik firmalarni tashkil etish uchun shart-sharoitlar yaratish zarur. Yaponiya tajribasi shuni ko'rsatadiki, demak, O'zbekistonda shakllanayotgan innovatsiya sohasi jiddiy texnologiyalarni amalga oshirish assotsiativ shaklda ilmiy tekshirish tashkilotlari va korxonalari imkoniyatlarini vaqtinchalik yoki doimiy tarzda birlashtirishni talab etadi. Albatta, bunda bosh loyihani amalga oshirish uchun davlat buyurtma berish orqali ko'maklashmog'i kerak. MDH mamlaka

sifatida xayotiy siklda bevosita ishtirok etuvchi korxona-tashkilotlarning o’rni bozor munosabatlari davrida muhim ahamiyatni kasb etadi. Bu omillarning rivojlantirishda va hamda ularning iqtisodiy salohiyatini oshirib, sog’lom raqobat muhitida o’z mavqega ega bo’lishda, davr talabiga monand ilmiy tixnik va ma’naviy yangiliklarning o’z vaqtida amaliyotda tadbiq etish maqsadga molikdir. Zamonaviy texnologiyalar asosida korxonalarda yangicha ishlab chiqarishni tashkil qilish, qo’shimcha xizmat turlarini taklif etish va mavjud mahsulot va xizmat turlarining sifatini oshirish asosida korxonalarni boshqarishni innovatsion jihatdan rivojlantirish jamiyat zaruriyatidir. Innovatsiyani ilmiy izlanishlarda, texnologik va ishlab chiqarish jarayonlarda xalqaro standartlarga asosan qo’llanilishi, bu bo

chiqarish va xizmatlar ko’rsatish sohalarida texnik darajani tiklash, ishlab chiqarishni modernizatsiya qilish, ilmiy texnika taraqqiyoti mahsulotlarini amaliyotga joriy etishni jadallashtirishga katta e’tibor qaratish lozim. Shu maqsadda «Sirg’ali dehqon bozori» Ochiq aktsiyadorlik jamiyatining faoliyatida innovatsion texnologiyalarining kiritilishi o’rganib chiqildi. O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Bozorlar va savdo komplekslari faoliyatini tartibga solishga doir qo’shimcha chora-tadbirlar to’g’risida”gi qarori chiqqan. Mamlakat miqyosida innovatsion faoliyat bozor talablarini e’tiborga olgan holda iqgisodiyotning barcha tarmoqlarini qamrab olishi zarur. Aks holda soha va tarmoqlarni samarali rivojlantirish uchun zarur bo’lgan miqdorda foydani olishga erishish qiyin muam

maslahat berish xizmatlarini olgan ilmiy tashkilotlar bilan hamkorlik qilishni shakllantirish; - ilmiy izlanish ishlarini olib boish uchun boshqa firmalar bilan aloqani tashkil etish, yangilik firmalarni tashkil etish. Yirik innovatsion loyihalarni amalga qo’llash; - yetakchi mutaxassislardan keng integratsiyalashuvga o’tish asosida boshqaruvni demokratik va koodinatsion usullarini rivojlantirish. Innovatsiyalarni yaratish uchun ajratilgan mablag’lardan foydalanishni nazorat qilish, undan samarali foydalanish uslublarini takomillashtirish, innovatsiya ishlarini olib boruvchi sub’ektlar o’rtasidagi munosabatlarni takomillashtirish ularning manfaatdorligi va javobgarligi bilan bog’liq. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI I. O’zbekiston Respublikasi qonunlari. O’zbekiston Respublikasi Preziden

1. O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi.- T.: O’zbekiston, 2009 -y 40 b. 2. O’zbekiston Respublikasining “Investitsiya faoliyati to’g’risida”gi Qonuni. 24.12.1998. 719-I-son. O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1999-y., 1-son; 2004-y., 1-2-son; O’zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to’plami, 2006-y., 41-son; 2008-y., 52-son; 2013-y., 1-son) 3. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining “Innovatsion loyihalar va texnologiyalarni ishlab chiqarishga tadbiq etishni rag’batlantirish borasidagi qo’shimcha chora tadbirlari to’g’risida”gi Qarori. 2008yil 15 iyul. 4. O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Bozorlar va savdo komplekslari faoliyatini tartibga solishga doir qo’shimcha choratadbirlar to’g’risida”gi qarori – 2012 yil, 28 avgust. 5. Karimov I.A. Jahon

8. Mamlakatimizda demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish kontseptsiyasi. - Prezident I.Karimovning O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi va Senatining qo’shma majlisidagi ma’ruzasi // Xalq so’zi, 13.11.2010. 9. Mamlakatimizni modernizatsiya qilish yo’lini izchil davom ettirish –taraqqiyotimizning muhim omilidir. – Prezident I.Karimovning O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi qabul qilinganining 18 yilligiga bag’ishlangan tantanali marosimdagi ma’ruzasi // Xalq so’zi, 07.12.2010. 10. Karimov I.A. Yangilanish va barqaror taraqqiyot yo’lidan yanada izchil xarakat qilish, halkimiz uchun farovon turmush sharoiti yaratish - asosiy vazifamizdir - Xalq so’zi, 2007 yil, 13 fevral. 31-son. 11. Karimov I.A. Erishgan yutuqlarni mu

17. Prezident I.A.Karimovning “Bosh maqsadimiz – keng ko’lamli islohotlar va modernizatsiya yo’lini qat’iyat bilan davom ettirish” nomli ma’ruzasini o’rganish bo’yicha o’quv qo’llanma. T.: O’qituvchi. 2013. 18. Qosimov F.M. “Menejment”. T.: O’zbekiston, 2002 19. Sobirjonova D., Sulaymonov B. “Menement asoslari” TMI. “Iqtisod-moliya” - 2008 20. Tojiboeva D. Iqtisodiy nazariya (ikkinchi kitob). – T.: Sharq, 2003 - 79 b. 21. To’laganova Sh., Boymatova U. “Marketing” TMI.Iqtisodmoliya, 2007 22. Valdaytsev S.V. Antikrizisnoe upravlenie na osnove innovatsiy. Uchebnoe posobie/ -SPb: Izd-vo Sank-Peterburg. un-ta, 2001. -232 s. 23. Innovatsionniy menedjment: Spravochnoe posobie / Pod red. P.N. Zavlina, A.K. Kazantseva, L.E. Mindeli. –SPb., Nauka, 1997. –560s. 24. Innovatsionniy menedjment: Uchebnik

29. Rayzberg B.A. Gosudarstvennoe upravlenie innovatsionnimi protsessami. Ekonomist. -M, 2008. - C. 35-38 30. Reyman A.D. Zakonomernosti funktsionirovaniya i regulirovaniya infokommunikatsiy.-M.: nauchnaya kniga, 2003. 31. Sheremet A.D., Daderkine E.N. Upravleniskiy analiz na predpriyatiyax svyazi: Uchebnoe posobie.-M.; ID FBK-Press, 2002,-144s. 32. Shibarshova L.I. Otraslevie i territorialnie strukturnie preobrazovaniya v sfere pochti i telekommunikatsiy. «Ekonomicheskiy vestnik Uzbekistana», 1999g., № 3. 33. Shumpeter Y. Teoriya ekonomicheskogo razvitiya.– M.,Progress,1982.–455 s. 34. Yureva T.V. Intellektualnaya sfera i predprinimatelstvo.–M., Ankin, 1994. – 51 s. 35. Набиев Р.А. Менеджмент. Учебное пособие.- М.: Финансы и статистика, 2009.- 368 с. 36. “Стратегический менеджмент” Под.ре

41. Drucker P.F. Entrepreneurship and innovation. – N.Y.: Harper a Row, 1985. IX, 277 p. III. Davriy nashrlar, statistik to’plamlar va hisobotlar 42. Madrahimov U. Iqtisodiy o’sishga omillar samaradorligining ta’siri. “Bozor, pul va kredit”/07 (182), 2012-y. 43. Obod turmush yili: ezgu maqsad va muhim vazifalar. “Xalq so’zi” gazetasi. 2013-yil 21-fevral, 36-son. 44. Qalandarov R. “Birja Ekspert” jurnali. 2012-yil, № 6 45. Sulaymonov B. Restrukturizatsiyalash dasturlarini amalga oshirishda loyihalar boshqarishini takomillashtirish. “Moliya” ilmiy jurnali, 2/2012. 46. Douma S. Success and failure in new ventures // Long range planning. 1991. V.24. 2. P. 54-60. 47. Grossi G. Promoting innovation in a big business // Long range planning. 1990. V.23. 1. P.41 –52. 48. Хамидова Ф. Роль портфельно

Купить