Korxonalar faoliyatini tashkil etish va ularni davlat ro‘yxatidan o‘tkazish tartibi - Экономика - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	98.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	31 Март 2025
Расширение	doc
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Экономика

Продавец

eldor

Дата регистрации 31 Март 2025

30 Продаж

Korxonalar faoliyatini tashkil etish va ularni davlat ro‘yxatidan o‘tkazish tartibi

Купить

Korxona lar faoliyatini tashkil etish va ularni davlat ro‘yxatidan o‘tkazish
tartibi
Reja:
Kirish
1. Yangi korxonani tashkil qilishdagi tashkiliy tamoyillar
2. Korxonalar faoliyatini tashkil etish va ularni davlat ro’yxatidan
o’tkazish qonun qoidalari
3. Xorijiy korxonalarni ro‘yxatdan o‘tkazish
Xulosa
Foydalanilgan adabiyotlar

Kirish
Korxonalar faoliyatini tartibga soluvchi qonun hujjatlarida ikki xil ta'sis
hujjatlari belgilab berilgan:
Amaliyotda korxona faqat Nizom yoki faqat ta'sis shartnomasi asosida,
shuningdek, bir vaqtning o‘zida Nizom va ta'sis shartnomasiga asosan faoliyat
yuritish hollari mavjud.
Korxona Nizomi asosiy ta'sis hujjati bo‘lib, unda korxonaning tashkiliy-
huquqiy shakli, nomi va manzilgohi, Nizom jamg‘armasining miqdori,
daromadlarining tarkibi va taqsimlanish tartibi hamda korxona fondlarini tashkil
qilish tartibi, korxonani tugatish va qayta tashkil qilish tartibi ko‘rsatilishi shart.
Boshqacha qilib aytganda, korxona Nizomi uning huquqiy maqomini, huquq va
majburiyatilarini belgilab beradi.
Korxonani boshqarishni tashkil etish - bu maqsadli va boshqariladigan
faoliyat bo'lib, u qo'yilgan vazifaga erishish uchun jamoaning ishini rag'batlantirish
va nazorat qilishning turli usullarini birlashtiradi (bu tashkilotning global
maqsadini ham, qisqa - muddatli, masalan, sotish bozorini ko'paytirish;mahsulot
sifatini oshirish, sotish samaradorligini oshirish va hokazo). Korxonani boshqarish
tuzilmasini tashkil qilish boshqaruv va boshqariladigan qismlarga bo'linadi, bu
erda menejer direksiya, menejer va axborot bo'limi (ma'muriy-boshqaruv apparati
deb ham ataladi), boshqariladigan esa tashkiliy bo'limlardir. ishlab chiqarish
jarayonida ishtirok etadi. Tashkilotning muvaffaqiyati ikkala komponentni to'g'ri
muvofiqlashtirishda bo'ladi. Boshqaruv va uning faoliyatini ajratish va
ixtisoslashtirish tashkilot tomonidan korxonani boshqarish funktsiyalari deb
ataladi. Uzoq muddatlilik printsipiga ko'ra, asosiy va o'ziga xos boshqaruv
funktsiyalari mavjud. Asosiy (ular ham doimiy) funktsiyalari rejalashtirish, tashkil
etish, motivatsiya va nazoratdir. Rejalashtirish iqtisodiyotning rivojlanish
istiqbollarini aniqlash, uning kelajakdagi holatini bashorat qilish va natijada
yuzaga keladigan rasmda korxonaning rolini aniqlashga qaratilgan. Olingan
natijalar asosida keyingi harakatlar rejasi tuziladi.

1. Yangi korxonani tashkil qilishdagi tashkiliy tamoyillar
Yangi korxonani tashkil qilish quyidagi tashkiliy tamoyillar asosida amalga
oshiriladi:
 korxonani tashkil qilish fikrining paydo bo‘lishi;
 korxona muassislarini tanlash;
 taklif qilinayotgan mahsulotga bozordagi talabni o‘rganish;
 korxona Nizom jamg‘armasini tuzish uchun moliya manbalarini
aniqlash;
 korxonaning ta'sis hujjatlari va biznes-rejasini tayyorlash;
 davlat ro‘yxatidan o‘tish;
 muhr, shtamp va boshqa rekvizitlarni tayyorlash;
 soliq idoralarida ro‘yxatdan o‘tish.
O‘zbekiston Respublikasining “Korxonalar to‘g‘risida”gi qonuniga asosan,
korxonalar mulk egasi (egalari) yoki u (ular) tayinlagan vakillik organi, mehnat
jamoasi yoki muassislar guruhining qarori bo‘yicha belgilangan qonun-qoidalarga
asosan tashkil qilinishi mumkin.
Ta'sis hujjatlarini tayyorlash korxonani tashkil etish va keyingi faoliyat
yuritish jarayonidagi muhim bosqichlaridan biri hisoblanadi. Ta'sis hujjatlari
faoliyat yurituvchi korxonalarning huquq va majburiyatlarini hamda sharoitlarini
ifodalaydi.
Korxonalar faoliyatini tartibga soluvchi qonun hujjatlarida ikki xil ta'sis
hujjatlari belgilab berilgan:
Amaliyotda korxona faqat Nizom yoki faqat ta'sis shartnomasi asosida,
shuningdek, bir vaqtning o‘zida Nizom va ta'sis shartnomasiga asosan faoliyat
yuritish hollari mavjud.
Korxona Nizomi asosiy ta'sis hujjati bo‘lib, unda korxonaning tashkiliy-
huquqiy shakli, nomi va manzilgohi, Nizom jamg‘armasining miqdori,
daromadlarining tarkibi va taqsimlanish tartibi hamda korxona fondlarini tashkil
qilish tartibi, korxonani tugatish va qayta tashkil qilish tartibi ko‘rsatilishi shart.

Boshqacha qilib aytganda, korxona Nizomi uning huquqiy maqomini, huquq va
majburiyatilarini belgilab beradi.
Ta'sis shartnomasi korxonaning tashkil qilinishi va yakka tarzda yoki
hamkorlikdagi faoliyatning boshlanishini tavsiflovchi hujjatdir. U shuningdek,
tashkil etilayotgan korxonaning Nizomini to‘ldiruvchi hujjat ham hisoblanadi.
Ta'sis shartnomasida korxonani tashkil qilish tartibi, daromad va xarajatlarni
qatnashchilar o‘rtasida taqsimlash shartlari, korxona tashkilotchilari (muassislar)
tarkibidan chiqish shartlari belgilab qo‘yiladi.
Korxonani ro‘yxatga olish uchun quyidagi hujjatlar talab qilanadi:
1. Korxonani ro‘yxatga olish to‘g‘risidagi ariza.
2. Ta'sis shartnomasi yoki korxonani tashkil qilish to‘g‘risidagi qaror.
3. Korxona Nizomi.
4. Ta'sis shartnomasi yoki korxonani tashkil qilish to‘g‘risidagi qarorda
ko‘rsatilgan Nizom jamg‘armasining kamida 50% miqdoridagi qismi
to‘langanligini tasdiqlovchi hujjatlar.
5. Davlat bojini to‘laganlik haqida guvohnoma.
6. Monopoliyaga qarshi muassasaning korxonani tashkil qilishga roziligini
tasdiqlovchi hujjat.
7. Davlat mulkini boshqarish va tadbirkorlikni qo‘llab-quvatlash qo‘mitasi
yoki uning quyi idoralari roziligi haqidagi hujjat.
Korxonani qayta tashkil qilish – bu, uning birlashib ketishi, qo‘shilishi,
bo‘linishi, ajralib chiqish va shaklini o‘zgartirishi degani. Korxonani qayta tashkil
qilish ta'sischi (ta'sischilar) yoki korxona boshqaruvi qaroriga muvofiq amalga
oshiriladi. Qayta tashkil qilish korxonaning ishlab chiqarish ko‘rsatkichlari,
moliyaviy va iqtisodiy ko‘rsatkichlari avvalgiga nisbatan yaxshilanishiga xizmat
qilishi lozim.
Korxonani tugatish huquqiy xatti-harakat bo‘lib, ishlab chiqarish va xo‘jalik
yuritish faoliyatining to‘xtatilishini anglatadi. Korxona tugatilganda u davlat
ro‘yxatidan chiqariladi, uning bankdagi hisob raqami yopiladi hamda muhr,
shtamp va boshqa rekvizitlari haqiqiy emas deb hisoblanadi. Korxonani tugatishda

tugatish komissiyasi tuzilib, unga kreditorlarga korxona tugatilganini xabar qilish,
kreditorlarni aniqlash va debitorlik qarzini undirish choralarini ko‘rish,
shuningdek, korxonaning tugatilishi sababli ishsiz qolgan xodimlar ish bilan
ta'minlanishiga yordamlashish vazifasi yuklanadi.
Biznesga ko plab omillar ta sir ko rsatadi: amalga oshirilayotganʻ ʼ ʻ
faoliyatdagi raqobat, aholining iqtisodiy ahvoli, taklif etilayotgan tovar va
xizmatlar sifati, kompaniyaning joylashuvi va savdo nuqtalaridan uzoqda
joylashganligi va hokazo. Ammo, ehtimol, kompaniyaning muvaffaqiyati bog'liq
bo'lgan eng muhim narsa korxona boshqaruvini tashkil etishdir. Ko'p narsa bu
omilga bog'liq. Hammasi bo'lmasa. Noto'g'ri boshqaruv bilan, hatto eng yaxshi
mahsulot ham kerakli hajmda ishlab chiqarilmaydi yoki ular bajarish muddatlarini
o'tkazib yuborishadi. Ushbu maqolada biz asosiy korxona boshqaruv tashkilotlarini
ko'rib chiqamiz va yo'l qo'ymaslik kerak bo'lgan xatolarni tahlil qilamiz.
Tashkilotni boshqarish jarayonining mohiyati
Korxonani boshqarishni tashkil etish - bu maqsadli va boshqariladigan
faoliyat bo'lib, u qo'yilgan vazifaga erishish uchun jamoaning ishini rag'batlantirish
va nazorat qilishning turli usullarini birlashtiradi (bu tashkilotning global
maqsadini ham, qisqa - muddatli, masalan, sotish bozorini ko'paytirish;mahsulot
sifatini oshirish, sotish samaradorligini oshirish va hokazo).
Korxonani boshqarish tuzilmasini tashkil qilish boshqaruv va
boshqariladigan qismlarga bo'linadi, bu erda menejer direksiya, menejer va axborot
bo'limi (ma'muriy-boshqaruv apparati deb ham ataladi), boshqariladigan esa
tashkiliy bo'limlardir. ishlab chiqarish jarayonida ishtirok etadi. Tashkilotning
muvaffaqiyati ikkala komponentni to'g'ri muvofiqlashtirishda bo'ladi.
Korxonani boshqarish tizimining maqsadlari
Korxonani boshqarish tizimini tashkil etish masalasini tushunish uchun
uning maqsadlarini aniqlash kerak. Ular har xil bo'lishi mumkin, lekin to'rtta asosiy
blokga birlashtirilgan:

 Iqtisodiy - sotish hajmini oshirish va korxona foydasini oshirishga
qaratilgan.
 Ishlab chiqarish-tijorat - iqtisodiy maqsadni, shartnoma
majburiyatlarini va hokazolarni ta'minlashga qaratilgan mahsulot ishlab chiqarish
va sotishning ma'lum hajmini bajarish.
 Ilmiy-texnikaviy - mahsulotning zarur texnik tavsiflarini olishga
qaratilgan, sifatini oshirishga, shuningdek, texnologik takomillashtirish natijasida
hosildorlikni oshirishga qaratilgan.
 Ijtimoiy - rahbar xodimlarning ehtiyojlarini qondirishga qaratilgan.
Iqtisodiy maqsad ustunlik qiladi, qolgan uchtasi esa buning uchun ishlaydi,
bir-birini to'ldiradi. Odatda korxona bir vaqtning o'zida ularning har biri ustida
ishlaydi, tabiiyki, mas'uliyatni o'rtasida taqsimlaydi.turli bo'limlar rahbarlari.
Tashkilot maqsadlarini amalga oshirish bo'yicha muvaffaqiyatli ish ko'rsatkichi
savdo hajmining oshishi va kompaniyaning umumiy foydasining oshishi, ya'ni
iqtisodiy maqsadining bajarilishi bo'ladi.
2. Korxonalar faoliyatini tashkil etish va ularni davlat ro’yxatidan
o’tkazish qonun qoidalari
Boshqaruv va uning faoliyatini ajratish va ixtisoslashtirish tashkilot
tomonidan korxonani boshqarish funktsiyalari deb ataladi. Uzoq muddatlilik
printsipiga ko'ra, asosiy va o'ziga xos boshqaruv funktsiyalari mavjud. Asosiy (ular
ham doimiy) funktsiyalari rejalashtirish, tashkil etish, motivatsiya va nazoratdir.
 Rejalashtirish iqtisodiyotning rivojlanish istiqbollarini aniqlash, uning
kelajakdagi holatini bashorat qilish va natijada yuzaga keladigan rasmda
korxonaning rolini aniqlashga qaratilgan. Olingan natijalar asosida keyingi
harakatlar rejasi tuziladi. Rejalashtirish bir necha ketma-ket bosqichlarni o'z ichiga
oladi: kontseptsiya (nazariy asos, g'oya), prognoz (ilmiy asoslashdan foydalangan
holda biznes imkoniyatlarini bashorat qilish), dastur (amalga oshirish uchun zarur
bo'lgan resurslarni hisoblash bilan keyingi faoliyatni yakuniy shakllantirish).

 Tashkilot rahbariyatni shakllantirishga, boshqaruv va boshqariladigan
tizimlar o rtasidagi munosabatlarni tartibga solishga qaratilgan bo lib,ʻ ʻ
boshqaruvchilarning aniq tizimini yaratganligi va ularning muvaffaqiyatli
ishlashini ta minlaganligi sababli boshqa barcha funktsiyalarning samaradorligini
ʼ
oshiradi. shovqin.
 Motivatsiya jamoaga yuklangan vazifalarni bajarishga yordam
beradigan sabablarni topishga yordam beradi, ular bilan ta'minlaydi va shu orqali
samarali faoliyatni rag'batlantiradi.
 Nazorat - tekshirish maqsadida kuzatuv olib boradigan yakuniy
bosqich. Ushbu funktsiyaning asosiy vazifasi yaratilgan strategiyani tuzatishdir.
Nazorat me'yoriy ko'rsatkichlarni belgilaydi, keyin ularni o'lchaydi va tahlil qiladi,
shundan so'ng u ushbu ko'rsatkichlarni yaxshilashga yordam beradigan
harakatlarni belgilaydi. Tavsiyalar har xil bo'lishi mumkin: maqsadlarni qayta
ko'rib chiqish, vazifalarni qayta taqsimlash, xodimlarni jalb qilish, korxona
boshqaruvini tashkil qilishni takomillashtirish.
Maxsus funktsiyalar muayyan faoliyat sohasiga ta'sir qiladi va boshqaruv
tuzilmasining bo'linishi bilan bog'liq. Funktsiya ob'ekti alohida bo'g'in sifatida
olinadi, masalan, marketing, savdo bo'limi, boshqaruv tizimi. Odatda ular qisqa
muddatli bo'lib, nazorat bosqichida qoniqarsiz natijalarni ko'rsatadigan sohaga
e'tibor qaratiladi.
Korxona boshqaruv tuzilmalari
Muvaffaqiyatli bajarilishi turli kompetensiyalarni talab qiladigan
belgilangan funksiyalar asosida bir shaxs, bo lim yoki menejerlar bo linmasi
ʻ ʻ
bo lishi mumkin bo lgan boshqaruv tarkibi tuziladi. Korxonani boshqarish tizimini
ʻ ʻ
tashkil etish eng mos variantni tanlashni nazarda tutadi. Kerakli vakolatlar
miqdoriga ko'ra, oltita boshqaruv tuzilmasi ajratiladi:
 Chiziqli. Bunday tuzilmada boshqaruv ierarxiya bo'yicha boshliqdan
bo'ysunuvchiga qadar amalga oshiriladi. Muhim nuance - buyurtmalar faqat bitta
odamdan keladi. Bitta menejer uchun xodimlarning optimal sonini tanlash juda

muhim, bu unga bog'liq bo'ladisamaradorlik. Bunday tizimning kamchiliklari bor,
masalan, murakkab qaror qabul qilish jarayoni - har qanday harakatni tasdiqlash
uchun bo'ysunuvchi ierarxiyadagi barcha yuqoriroqlarga murojaat qilishi kerak,
buning natijasida sekin reaktsiya paydo bo'ladi. hatto eng muhim masalalarga
nisbatan ham korruptsiya va intrigalar avj olgan.
 Funktsional. Korxonani boshqarishning bunday tashkil etilishida bir
nechta bo'limlar uchun umumiy bo'lgan funktsiyalar bir bo'limga yoki bir nechta
boshliqlarning buyruqlarini bajaruvchi shaxsga o'tkaziladi. Strukturaning afzalligi -
ijrochi ishining takrorlanishini butunlay yo'q qilish, minus - buyurtmalar
birligining yo'qligi, bu murakkablik oshgani sayin ish jarayonini sekinlashtirishi
mumkin.
 Lineer-funktsional. Ushbu tuzilma oldingi ikkitasini birlashtiradi:
qarorlar malakali mutaxassislar tomonidan ishlab chiqiladi, shundan so'ng
buyruqlar ierarxiya bo'yicha beriladi.
 Dasturga mo ljallangan. Korxonada mehnatni tashkil qilishni bundayʻ
boshqarish bilan har bir alohida loyihaning rahbarlari ajratiladi, shundan so'ng ular
kompaniyaning individual maqsadlariga erishishga qaratilgan buyruqlar beradilar.
Rahbar o'ziga bo'ysunadigan xodimlar shtatiga ega bo'lgan holda direktor yoki
uning o'rinbosaridan topshiriq oladi. Vaqt o'tishi bilan bu bo'limlar ko'pincha
mustaqil kompaniyaga aylanadi.
 Matritsa. Bunday tuzilma bir vaqtning o'zida chiziqli, maqsadli va
funktsional tashkilotni birlashtiradi.
 Divizion tuzilma mahsulot va mintaqaviy tamoyillarni birlashtiradi.
Bu erda asosiy qismlar ta'minlangan bo'limlar bo'ladibir-biri bilan shartnomaviy
munosabatlarga kirishuvchi va foyda hisobidan mustaqil moliyalashtiriladigan
ma'lum bir mustaqillik. Shu bilan birga, rahbariyat uzoq muddatli qarorlar qabul
qiladi.
Korxona boshqaruv tuzilmasini tanlashga ta'sir qiluvchi ijtimoiy
modellar

Korxonani boshqarish tuzilmasini tashkil etish butun kompaniya faoliyatiga
ta'sir ko'rsatadigan ma'lum ijtimoiy naqshlardan tanlanishi kerak. Bu qonunlarga
quyidagilar kiradi:
 Ishlab chiqarishning texnik tomonining mohiyatini ochib beruvchi
texnik-iqtisodiy qonun insonning texnika va tabiatga munosabatini aks ettiradi.
 Alohida sinflar o`rtasidagi munosabatlarning mohiyatini ko`rsatuvchi
ijtimoiy va ijtimoiy-iqtisodiy qonunlar.
 Huquqiy.
 Korxonadagi xodimlar va butun bo limlar o rtasidagiʻ ʻ
munosabatlarning mohiyatini, ularning bir-biri bilan o zaro ta sirini ko rsatadigan
ʻ ʼ ʻ
ijtimoiy-psixologik qonuniyatlar.
Korxona boshqaruv tuzilmasini samarali qurish tamoyili
Korxona boshqaruvini muvaffaqiyatli tashkil etish qurilishning ma'lum
qoidalaridan, boshqaruv tuzilmasi va usullarini tanlashda tayanish kerak bo'lgan
tamoyillardan boshlanadi. Birinchidan, shuni unutmasligimiz kerakki,
mahsuldorlikni oshirishning asosiy manbai har doim insondir, shuning uchun
uning psixologik va ijtimoiy fazilatlaridan kelib chiqib, kompaniya ishining
samarali dasturini ishlab chiqish kerak. Bundan tashqari, agar siz xodimlarni yoki
bo'limlarni ba'zi bilan ta'minlasangizavtonomiya, ularning samaradorligi sezilarli
darajada oshadi. Biroq, xodimlarning erkinligi markazlashuv bilan birlashtirilishi
va asosiy maqsadlarni xodimlarga qoldirishi kerak - sifat standartlari, kompaniya
siyosati. Keyingi tamoyil shundan iboratki, rejalashtirish har doim uzoq muddatli
istiqbolga ega bo lishi va doimiy o zgaruvchan bozorga asoslangan bo lishi kerak.
ʻ ʻ ʻ
Agar kerak bo'lsa, kompaniya xodimlarni kengaytirishga tayyor bo'lishi kerak.
Boshqaruv tizimini tanlashda boshqaruv jarayonini murakkablashtirmaslik, eng
oddiy va tushunarli shakllariga e’tibor qaratish lozim. Va, albatta,
iste'molchilarning manfaatlarini unutmang.
Korxonani boshqarish tizimining usullari

Boshqaruv usuli - bu xodimlarga va butun jamoaga ta'sir qilish usuli bo'lib,
uning maqsadi zarur natijalarga erishish uchun ularning ishini muvofiqlashtirishni
ta'minlashdir. Tarkibiga ko'ra korxona boshqaruvini tashkil etish usullari uchta
keng guruhga bo'linadi:
 Ma'muriy usullar ierarxiya bo'yicha xodimlarning bo'ysunishiga
asoslanadi va o'z navbatida tashkiliy va boshqaruvga bo'linadi. Birinchisi butun
boshqaruv tuzilmalarini qamrab oladi va vazifalarni aniq taqsimlaydi, ular
korxonaning umumiy ko'rsatmalari va normalarida ko'rinadi. Ikkinchisi tezkor
javob bo'lib, buyurtmalar ko'rinishida paydo bo'ladi.
 Iqtisodiy usullar ishlab chiqarish natijalariga qiziqishga asoslanadi va
xodimlarni rahbariyat tomonidan belgilangan maqsadlarga erishishga undashga
qaratilgan. Bunga xodimlarni mukofotlar, shuningdek, moddiy rag'batlantirish
ko'rinishidagi pul rag'batlantirish kiradibajarilgan ish uchun javobgarlik.
 Ijtimoiy-psixologik usullar xodimlarning psixologik holatiga
asoslanadi va turli ta'lim va tarbiya ishlarini, qulay mehnat muhitini yaratish va
jamoada ijtimoiy aloqalarni tartibga solish, xodimlarning boshqaruvda ishtirokini
o'z ichiga oladi.
Tashkilot rahbariyatining tarkibi
Korxonada xodimlarni boshqarishni tashkil etish kompaniya egasi yoki
muassislar kengashi tomonidan tayinlanadigan yuqori boshqaruv xodimlari
yordamida amalga oshiriladi. Boshqaruv apparati to'rtta yo'nalishni o'z ichiga
olishi kerak: umumiy, texnik, iqtisodiy va operatsion.
Umumiy boshqaruv barcha yo'nalish rahbarlarini birlashtiradi va korxona
direktori tomonidan boshqariladi, u o'z navbatida o'rinbosarlari va yordamchilariga
tayanadi. Texnik yo'nalish boshlig'i tashkilotning bosh muhandisi bo'lib, u odatda
korxona direktorining birinchi o'rinbosari hisoblanadi. Biroq, uning asosiy vazifasi
tadqiqot ishlarini boshqarishdir. Iqtisodiy xizmatga rejalashtirish-iqtisodiy bo'lim,
mehnat bo'limi, buxg alteriya bo'limi, moddiy-texnika ta'minoti, moliya bo'limi va
marketing bo'limiga bo'ysunadigan bosh hisobchi rahbarlik qiladi.

Tezkor boshqaruv xizmati ishlab chiqarish-dispetcherlik bo'limi va
rejalashtirish va dispetcherlik byurosidan iborat. Navbatchi dispetcher tezkor
xizmat boshlig'i etib tayinlanadi.
Keyingi boshqaruv ishlab chiqarish hajmiga qarab belgilanadi va unga sex
rahbarlari, uchastka ustalari kiradi.
Korxona xodimlari bilan ishlash
Korxona xodimlari bilan ishlashni batafsilroq tahlil qilish kerak. Yuqorida
aytib o'tilganidek, inson tashkilotning asosiy resursidir, shuning uchun unga
maksimal darajada e'tibor berilishi kerak.
Kadrlar bilan ishlash moslashishdan boshlanadi. Bu jarayon odamlarni o'z
majburiyatlari bilan amaliy tanishtirish, ularga barcha zarur ma'lumotlarni, korxona
qoidalari va qoidalarini, uning maqsadlarini aniq etkazishni, shuningdek, xodimlar
o'rtasida shaxslararo munosabatlarni o'rnatishni o'z ichiga oladi.
Kadrlar malakasini oshirish, ularning kasbiy mahoratini oshirish haqida
unutmasligimiz kerak. Bularning barchasi xodimlarning doimiy mashg'ulotlar va
o'z-o'zini rivojlantirish zarurligini tushunish, ularning jamoadagi rolini bilish va
ularning natijalari uchun mas'uliyatni oshirishdan boshlanadi. Shu maqsadda
ma’rifiy tadbirlar, treninglar o‘tkazilmoqda. Rivojlanish o'rganishga asoslangan
bo'lib, u tashkilot tomonidan boshqarilishi va moliyalashtirilishi kerak. Xodimlar
uchun muhim afzallik - bu ilg'or ta'lim bilan martaba o'sishi uchun imkoniyatdir.
Korxona boshqaruvini tashkil etish tahlili xodimlarni rag'batlantirishning
yuqori rolini aniq ko'rsatadi. Motivatsiya - bu xodimlarni samarali mehnat qilishga
undash jarayoni bo'lib, ta'sir ko'rsatishning ma'muriy, iqtisodiy va ijtimoiy-
psixologik usullariga asoslanadi. Har qanday motivning tuzilishi uchta asosiy
qismdan iborat: xodimlarning ehtiyojini aniqlash, xodim olishi mumkin bo'lgan
mukofot va ehtiyojni qondirish uchun zarur bo'lgan harakatni tayinlash.
Xodimlarni rag'batlantirish maqsadida, masalanfiziologik, ijtimoiy,
psixologik, jamiyat tomonidan uning shaxsini tan olish, o'zini namoyon qilish
zarurati, yaxshi bajarilgan ishga jalb qilish va boshqalar kabi ehtiyojlar.

3. Xorijiy korxonalarni ro‘yxatdan o‘tkazish
O‘zbekistonda xorijiy sarmoya ishtirokidagi korxonalarni ro‘yxatdan
o‘tkazish uchun: Ustav fondi miqdori kamida 400 000 000 mln so‘m (qariyb 50
000 AQSh dollar) bo‘lishi; Umumiy ustav fondi miqdorida xorijiy yuridik shaxs
ulushi kamida 15% ni tashkil etishi. Xorijiy sarmoyador ishtirokida korxona
tashkil etish uchun quyidagi vazifalar amalga oshirilishi zarur: Muassis hujjatlari
paketini ishlab chiqish yoki amaldagi korxona hujjatlariga o‘zgartishlar kiritish
(agarda investitsiya amaldagi korxonaga jalb qilinayotgan bo‘lsa).
Firma nomini zahiraga olib qo‘yish. Muassis hujjatlarining notarial
ishonchnomasi. Yuridik shaxsning davlat ro‘yxatidan o‘tganligi (qayta o‘tganligi).
Asosiy muhr va burchak shtampni tayyorlash (agar talab etilsa). Bank xizmatini
ko‘rsatish bo‘yicha shartnoma tuzish va bank hisob raqamlarini ochish (endi
tuzilayotgan korxonalar uchun). Muassis hujjatlari muassislarning o‘zi yoki ular
bilan shartnoma tuzgan uchinchi shaxslar (maslahat markazlari, yuridik firmalar va
h.z.) tomonidan tayyorlanshi mumkin. Savdo-sanoat palatasining yaqinda
joylashgan bo‘linmasiga murojaat etsa ham bo‘ladi. Bunda palata mutaxassislari
shartnoma asosida kerakli hujjatlarni ishlab chiqadi. Muassislar Adliya
vaziriginingrasmiy saytida joylashtirilgan muassis hujjatlarining namunaviy
shakllaridan foydalanishlari mumkin. Xorijiy sarmoyador ishtirokida yangi
tuzilgan korxona davlat ro‘yxatidan o‘tganidan so‘ng yuridik shaxs maqomi va
faoliyat yuritish huquqiga ega bo‘ladi. Ro‘yxatdan o‘tkazish tartibi tashkil
etilayotgan korxona maqomi (PII ili UIK)ga bog‘liq emas, u va bu turdagi
korxonalar tadbirkorlik sub’ektlariga davlat xizmatlarini ko‘rsatish bo‘yicha
Yagona markazlar tomonidan “yagona darcha” tamoyili aosida ro‘yxatdan
o‘tkaziladi. “Yagona darcha” markaziga Muassis – yuridik shaxsning joylashgan
manzili yoki muassis – jismoniy shaxsning doimiy yashash manzili bo‘yicha
murojaat qilish lozim. 2017 yil 1 yanvardan boshlab tadbirkorlik sub’ektlarini
ro‘yxatdan o‘tkazish Internet orqali Interfaol davlat xizmatlari yagona portaligi
integratsiyalashtirilgan tadbirkorlik sub’ektlarini avtomatlashgan ro‘yxatga olish

tizimi yordamida amalga oshirish mumkin . Hayotimiz davomida har qanday ishni
boshlashimizdan oldin, albatta, ma'lum ma'noda mablag' muammosiga duch
kelamiz va pulsiz ko'zlangan maqsadga erishish juda qiyin kechadi yoki iloji
bo'lmaydi. Dono xalqimiz aytganidek, pul pulni topadi. Ammo endigina ishni
boshlayotgan tadbirkorlar uchun bu muammoni hal etish uchun nimalar qilish
lozim? Bu borada, awalo, huku-matimiz tomonidan tadbirkorlarga berilayotgan
imkoniyatlarni e'tirof etishimiz zarur. O'z g'oyasiga, biznes-rejasiga ega
tadbirkorlar uchun o'z ishlarini boshlab olishlari uchun imtiyozli kreditlarni
berilishi, dastlabki yillarda soliqlafdan.butunlay ozod bo'lishi yoki imtiyozlarga
ega bo'lishi, ishlab chiqaradigah mahsulot turiga va eksport qilish imkoniyatlariga
qarab, yana bir qator soliq va boshqa imtiyozlarga ega bo'lishi tadbirkqrlikni
yanada rivojlanishiga olib kelmoqda. Hozirgi sharoitda tadbirkorlar uchun pul
topish unchalik muammo emas, pulni qanday ko'paytirish muammosi turibdi,
desakto'g'ribo'ladi.
O'z ishini boshlayotgan tadbirkor shuni anglashi kerakki, korxona foyda
keltirishni boshlagungacha, biznesni tuzish davrida ma'lum miqdorda pulga ega
bo'lish zarur. Bu mablag' boshlang'ich sarmoya , deb ataladi va quyidagilarni
qoplash uchun zarur:
• dastlabki xarajatlar yoki investitsion sarmoya sifatida;
• birlamchi ishlab chiqarish xarajatlari yoki aylanma kapital sifatida.
Dastlabki xarajatlar — bu tadbirkor korxona ish boshlagunga qadar
tortadigan xarajatlardir (savdo, ishlab chiqarish yoki xizmatlar ko'rsatish sohasida).
Bu xarajatlarni qoplash uchun foydalaniladigan mablag'lar investitsion
sarmoya, deb ham ataladi. Yer sotib olish, sex qurish, uskunalar, asboblar, texnika,
idora mebeli sotib olish -- bularning hammasi dastlabki xarajatlardir. Ro'yxatga
olishda to'lanadigan har xil to'lovlar va yig'imlar, vodo-provod, elektr o'tkazish,
telefon aloqasi o'rnatish, korxonaning ochilganligi haqidagi reklama xarajatlari va
hokazolar ham shu guruhga kiradi.
Xulosa

Korxona boshqaruvini rejalashtirishni tashkil etish murakkab va ko p qirraliʻ
jarayon bo lib, mutaxassislar tomonidan malakali ishlab chiqishni talab qiladi.
ʻ
Kompaniyaning o'sishi bilan tashkiliy va boshqaruv tuzilmasini
murakkablashtirish, uning ko'lamini oshirish tendentsiyasi mavjud. Har qanday
korxonaning asosiy maqsadi belgilangan standartlarni amalga oshirishdir, buning
uchun intizom darajasini talab qilinadigan darajaga etkazish kerak. Buning uchun
har bir kompaniya o'z tuzilmasi uchun eng mos ta'sir va boshqaruv usullarini
tanlaydi. Iqtisodiyot va korxona boshqaruvi bir-biri bilan chambarchas bog'liq.
Korxona rahbariyatini tanlashga, xodimlar bilan ishlashga, xodimlarni kerakli
natijalarga erishish uchun rag'batlantirish usullariga to'g'ri yondashish bilan
kompaniya rivojlanadi va o'z foydasini oshiradi. Noto'g'ri yondashuv bilan hamma
narsa aksincha bo'ladi. Shuning uchun boshqaruv tashkiloti maksimal darajada
e'tibor berishi va boshqaruv faoliyati natijalarini vaqti-vaqti bilan tahlil qilishi
kerak. Korxona Nizomi asosiy ta'sis hujjati bo‘lib, unda korxonaning tashkiliy-
huquqiy shakli, nomi va manzilgohi, Nizom jamg‘armasining miqdori,
daromadlarining tarkibi va taqsimlanish tartibi hamda korxona fondlarini tashkil
qilish tartibi, korxonani tugatish va qayta tashkil qilish tartibi ko‘rsatilishi shart.
Boshqacha qilib aytganda, korxona Nizomi uning huquqiy maqomini, huquq va
majburiyatilarini belgilab beradi. Korxonani boshqarishni tashkil etish - bu
maqsadli va boshqariladigan faoliyat bo'lib, u qo'yilgan vazifaga erishish uchun
jamoaning ishini rag'batlantirish va nazorat qilishning turli usullarini birlashtiradi
(bu tashkilotning global maqsadini ham, qisqa - muddatli, masalan, sotish bozorini
ko'paytirish;mahsulot sifatini oshirish, sotish samaradorligini oshirish va hokazo).
Korxonani boshqarish tuzilmasini tashkil qilish boshqaruv va boshqariladigan
qismlarga bo'linadi, bu erda menejer direksiya, menejer va axborot bo'limi
(ma'muriy-boshqaruv apparati deb ham ataladi), boshqariladigan esa tashkiliy
bo'limlardir. ishlab chiqarish jarayonida ishtirok etadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:

1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev “Mamlakat
iqtisodiyotining tarmoqlarini talab yuqori bo‘lgan mahsulot va xomashyo turlari
bilan barqaror ta’minlash chora-tadbirlari to‘g‘risida” 2018-yil 17-yanvardagi
qarori.
2. T.T.Jo’rayev. Iqtisodiyot nazariyasi .T.: “Fan va texnologiya “ 2018.
3. D. Tojiboyeva. Iqtisodiyot nazariyasi .T.: “Iqtisod-Moliya “ 2017.
4. D.S. Djumonov. Z.G.Allaberganov.Iqtisodiy ta’limotlar tarixi (o’quv
qo’llanama) T.:” Iqtisod-Moliya “ 2017.
5. Information-Analytical Center “Polpred”. China. Foreign trade.
Available at:
6. A.V. Vaxabov, D.A. Xadjibayeva, Sh.X.Xajibakiyev ―Jahon
iqtisodiyoti va xalqaro iqtisodiy munosabatlari .Toshkent, 2019 y.‖
7. 2017–2018. World Economic Forum Editor Professor Columbia
University, Chief Advisor of The Global Competitiveness Report, World
Economic Forum Geneva, 2018.
8. Abulqosimov H.P. Iqtisodiyotni tartibga solishning bozor va
Korxonalarda mexanizmlari.- T.:Akademiya,2018.- 455 bet
9. Abulkasimov H., Xamraev O. Iqtisodiyotni Korxonalarda tomonidan
tartibga solish.- T.: “Iqtisod-moliya”,2017. - 304bet.
1. Hamroev O.H. Iqtisodiy muvozanat va uni ta`minlash mexanizmlari.
Toshkent, Toshkent Korxonalarda iqtisodiyot universiteti, 2017 y.
2. Abulqosimov H. Global moliyaviy-iqtisodiy inqiroz davom etayotgan
sharoitda O`zbekiston iqtisodiyotining rivojlanishi.G’G’Iqtisod-moliya, 2017yil 8-
son. 2-10-bet.
Foydalanilgan internet sahifalar:
1.1 www.lex.uz
1.2 www.review.uz
1.3 www.gov.uz

Korxonalar faoliyatini tashkil etish va ularni davlat ro‘yxatidan o‘tkazish tartibi

Купить