Корхоналарда маҳсулот сифатини бошқариш - Экономика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	218.7KB
Покупки	0
Дата загрузки	27 Сентябрь 2019
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Экономика

Корхоналарда маҳсулот сифатини бошқариш

Купить

Корхоналарда маҳсулот сифатини бошқариш (“Гулистон экстракт-ёғ” ОТАЖ мисолида) КИРИШ....................................................................................... I БОБ КОРХОНАЛАРДА МАҲСУЛОТ СИФАТИНИ БОШҚАРИШНИНГ НАЗАРИЙ ВА УСЛУБИЙ АСОСЛАРИ 1.1. Сифат тушунчаси ва унинг моҳияти........................................ 1.2. Корхоналарда сифатни бошқаришнинг ташкилий - иқтисодий асослари ............................................................... 1.3 Конхоналарда маҳсулот сифатни бошқаришнинг хориж тажрибаси.................................................................................... II БОБ КОРХОНАЛАРДА МАҲСУЛОТ СИФАТИНИ БОШҚАРИШ ҲОЛАТИНИ ЎРГАНИШ. 2.1. “Гулистон экстракт-ёғ” ОТАЖ бошқарувининг ташкилий тизими ва молиявий-иқтисодий таҳлили............. 2.2. “Гулистон экстра

КИРИШ БМИ мавзусининг долзарблиги . Бозор иқтисодиёти шароитида ишлаб чиқариш корхоналари олдида турган энг муҳим вазифа рақобатбардош маҳсулот ишлаб чиқаришдир . Шунинг учун ҳам маҳсулот ва хизматлар сифаттини яхшилаш бугунги куннинг муҳим масалаларидан ҳисобланади . Маҳсулот ва хизматлар сифатини яхшилаш стратегик муаммолардан бири бўлиб , мамлакатимиз иқтисодиётининг стабиллашуви бу муаммоларни ҳал этилишига боғлиқ . Мамлакатимизда бу борада амалга оширилаётган ислоҳот ва чора тадбирлар натижаси ўзининг ижобий натижалаорини намоён қилмоқда . Хусусан , Презтидент И . А . Каримов “Eksport hajmi sezilarli ravishda, ya’ni 11,6 foizga o‘sdi, eksport qilinayotgan mahsulotlar tarkibi va sifati yaxshilanib bormoqda. Buning natijasida xomashyo bo‘lmagan tayyor tovarlarning ulushi 70 foizdan ziyo

БМИ нинг вазифалари . БМИ мақсадига мувофиқ тадқиқотнинг вазифалари этиб қуйидагилар белгиланган : - Корхоналарда маҳсулот сифатини бошқаришининг моҳиятини , вазифаларини ҳамда хусусиятларини тадқиқ этиш ; - Корхоналарда маҳсулот сифатини бошқаришнинг ўзига хос хусусиятларини ўрганиш ва таҳлил этиш ; - Корхоналарда маҳсулот сифати бўйича самарали фаолият кўрсатадиган тизимни ташкил этиш ва такомиллаштириш ишларини амалга ошириш бўйича таклифлар ишлаб чиқиш ; - Корхоналарда маҳсулот сифатини бошқаришни хорижий тажрибалар асосида такомиллаштирилишига доир илмий - амалий тавсияларни асослаб бериш ; - Корхоналарда сифатини бошқариш тизимини жорий этилишини асослаш. Мавзунинг назарий- амалий аҳамияти. суғурта фаолиятини ташкил этиш уни давлат томонидан тартибга солиш ҳамда бошқаришнинг назарияс

Замонавий бозор иктисодиёти ишлаб чикариладиган махсулот сифатига катъий талаблар куяди. Чунки хозирги замонда хар кандай фирманинг омон колиши, унинг товарлар ва хизматлар бозоридаги мустахкам мавқеи ракобатбардошлик даражаси билан белгиланади. Ракобатбардошлик икки курсаткич – бахо ва махсулот сифатининг даражаси билан богликдир. Ишлаб чикаришни эркинлаштириш даврида иккинчи омил биринчи уринга кутарилмокда. Чунки сифат корхонанинг обруси ва янада гуллаши хамда сифатни бошкариш – бу, барча ходимлар, рахбардан тортиб аник иш бажарувчи учун ишнинг альфа ва омегаси, яъни аввали ва охиридир. Шу туфайли давлатнинг иктисодий, шу жумладан, саноат сиёсатида сифат масаласи мухим урин эгаллайди. Махсулот сифатини ошириш – бу, окибатнатижада унинг микдори, ресурсларни тежаш, ижтимоий ва шахсий эхти

холати ифодаланади. Махсулот сифати иктисодий жихатдан истеъмол кийматининг улчови ва фойдаланиш даражаси куринишида намоён булади. Махсулот сифати иктисодий категория булиб, ишлаб чикарувчи ва истеъмолчиларнинг муносабатларини, сифатли махсулот ишлаб чикариш, режа топширикларини бажариш хамда махсулотга бахо белгилаш буйича корхонанинг давлат билан муносабатларини ифода этади. Ундан ташкари, махсулот сифати корхоналар уртасидаги сифатли махсулот учун моддий рагбатлантириш ва сифатсиз махсулот ишлаб чикарилгани учун моддий жавобгарликка тортиш буйича муносабатларни ифодалайди. Махсулот сифати техника тараккиётининг суръатларини, мехнат унумдорлигини ва шу оркали ижтимоий ишлаб чикариш самарадорлигини таърифловчи иктисодий категориядир. Махсулот сифатини мунтазам равишда яхшилаш иктисодиётн

ижтимоий-иктисодий ривожланишининг асосий омилларидан бири хисобланади. Мамлакат иктисодиётининг тараккий этиши эса, унинг ахолисини даромадлари ва демак, турмуш даражасининг хам юксалишига олиб келади. Натижада сифатли махсулот ва юкори даражада курсатилган хизматларга талаб купаяди. Яъни, сифатли махсулот (таклиф) узининг сифатли истеъмолчиси (талаб)ни яратади. Пировардида жамиятда янада юкорирок даражада иктисодий усиш таъминланади. Саноат ишлаб чикариши уз махсулотларининг гоят турли-туманлиги билан тавсифланади. Бу махсулотлар табиий хусусиятларига кура, хар хил меъёр ва хилма-хил сифат курсаткичларига эга. Лекин, маълум саноат махсулотларининг муайян гурухи учун умумий курсаткичлар ишлатилиши, бошка гурухи учун эса узига хос курсаткичлар кулланилиши мумкин. Махсулот сифатига ва унинг

муддати – мулжалланган вактда ишлаш кобилиятини узгартирмаслик хусусиятидир. 4 Технологик курсаткичлар махсулотни тайёрлаш ва таъмирлаш жараёнида юкори мехнат унумдорлигини таъминлаш учун конструктортехнологик ечимлар самарадорлигини ифодаловчи курсаткичлардир. Айнан техника ва технология ёрдамида махсулот ишлаб чикаришнинг оммавийлиги, материал харажатларини, маблаглар, мехнат ва вактни окилона таксимлаш таъминланади. Стандартлаштириш ва унификациялаш курсаткичлари – махсулотнинг стандартли, унификациялашган ва оригинал, яъни ажойиб, ажралмас кисмлар билан кондирилганлиги, туйдирилганлиги, шунингдек, бошка буюмларга нисбатан унификациялашганлик даражаси. Улар тракторни бошкариш учун керак булган кучлар, музлатгичда дастакнинг жойлашиши, харорат, намлик, ёруглик, шовкин, вибрация, нурланиш

Экологик курсаткичлар атроф-мухитга хавфли таъсир курсатиш даражаси. У махсулотни эксплуатация килиш ёки истеъмол килишда юзага келади. Масалан, зарарли котишмаларнинг булиши, махсулотни саклаш, ташиш ва истеъмол килишда зарарли кисмлар, газлар ва нурларни чикариш мумкинлиги. Хавфсизлик курсаткичлари – харидор ва хизмат курсатувчи ходимларнинг хавфсизлиги учун махсулот хусусиятларини тавсифлайди, яъни махсулотни монтаж килиш, хизмат курсатиш, таъмирлаш, саклаш, ташиш, истеъмол килишда хавфсизликни таъминлайдилар. Юкорида кайд килиб утилган курсаткичларнинг йигиндиси махсулот сифатини ташкил этади. Буюм мустахкам (пишик), эстетик жихатдан кузни камаштирадиган, уз вазифасини яхши бажарадиган булиши лозим. Лекин, юкорида кайд этилган курсаткичлардан ташкари буюмнинг бахоси хам мухим. Чунки ик

жихатдан, яъни бир сумлик харажатга буюм сифати бирлиги усишини бахолашнинг етарли даражада маъкул усулини ишлаб чиккан. Демак, хозирги замон ишлаб чикариши шароитида махсулот сифати – корхона (фирма) самарадорлигининг, рентабеллигининг мухим таркибий кисмидир. Шу сабабли унга доимо эътибор бермок зарур. Сифат билан барча - корхона директоридан тортиб, аник иш бажарувчигача шугулланиши керак. Сифатни таъминлаш, лойихалаш, саклаш буйича барча жараёнлар сифатни бошкариш тизимига бирлаштирилган. 1.2. Корхоналарда маҳсулот сифатни бошқаришнинг ташкилий - иқтисодий асослари Ўтган асрнинг бошларида юзага келган Тейлор ғояларининг ўрнини сифатни бошқаришнинг янги концепция ва тамойиллари эгаллади. Уларнинг аксарият қисми халқаро стандартларда ўз ифодасини топди. Бундай концепция-лардан бири фаоли

якунланишига хизмат қиладиган омилларни аниқлаш ва уларнинг юзага келиши учун зарур шароитларни яратишга асос бўлади. Учинчи тамойил – ишчиларни жалб қилиш. Бу TQMнинг асосий қоидаларидан бири бўлиб, унга кўра ҳар бир ишчи сифатни бошқариш фаолиятига жалб қилинган бўлиши керак. Уларнинг ҳар бирида яхшиланишга ички эҳтиёж вужудга келгандагина мазкур мақсадга эришиш мумкин. Тўртинчи тамойил – жараёнли ёндашув ва у билан боғланган бешинчи тамойил – бошқаришга тизимли ёндашув. Бу тамойилларга кўра маҳсулотларни ишлаб чиқариш, хизмат кўрсатиш ва бошқарув ўзаро боғланган жараён-ларнинг мажмуидир. Ҳар бир жараёнга ўзининг кириш ва чиқиши, “таъминот-чилари” ва “истеъмолчилари”га эга бўлган тизим сифатида қаралади. Ушбу тамойилларга амал қилиш натижасида қарор топтирилган иерархик ташкилий тузилмаг

тизимостига айлантирилиши керак. Еттинчи тамойил – маълумотларга асосланган қарорлар қабул қилиш. Бу тамойилни амалга ошириш асосланмаган қарорлар қабул қилишдан воз кечишни тарғиб қилади. Ҳисобот маълумотларини тўплаб, уларни таҳлил қилиш асосида қарор қабул қилиш лозим. Шу мақсадда, бизнинг кунимизга келиб назорат ва таҳлил қилишнинг, тартибга солишнинг статистик усуллари ишлаб чиқилган ва кенг тарқалган. Саккизинчи тамойил – таъминотчилар билан ўзаро манфаатли муносабатлар. Ушбу тамойил нафақат ташқи, балки ички таъминотчиларга нисбатан ҳам татбиқ қилинади. Шуни таъкидлаш лозимки, сифатни бошқаришнинг замонавий концепцияси исталган мақсадга йўналтирилган фаолият турини бошқариш концепциясидир. У фақат ишлаб чиқариш соҳасига тааллуқли бўлиб қолмай, давлат ва муниципал бошқарув, қуролли к

стандартлаштириш ташкилоти – ИСО стандартларидаги талабларга жавоб беришини тасдиқлайди. 7 Бошқа сертификатлаштирилмаган маҳсулот-ларнинг икки баробар арзонга сотилиши шарт қилиб қўйилган. Сифатга боғлиқ ташкилий– иқтисодий ва техник муаммолар аллақачон тадқиқот предметига, уларни ҳал қилиш йўллари фан тармоғига айланган. 80–йилларнинг йирик уруши. Глобал иқтисодиётда иккинчи жаҳон урушидан сўнг АҚШнинг етакчилиги мустаҳкамланди. Бутун дунёда Америка тажрибаси ўрганилди ва амалиётда қўлланилди. 1953 йилда инглиз мутахас-сислари АҚШда ишлаб чиқаришни ташкил қилиш юзасидан кенг қамровли ислоҳотларни ўтказишган. Бироқ сифатни бошқариш соҳасида улар оқилона статистик назоратдан фойдаланилаётганини қайд этдилар, холос. Америка корхоналари танланма кириш назоратидан фойдаланишган ва унга кўра ма

1.3. Корхоналарда маҳсулот сифатни бошқаришнинг хориж тажрибаси Жаҳоннинг уч етакчи минтақаси: АҚШ, Япония ва Ғарбий Европа мисолида сифатни бошқаришнинг ривожланиш тарихини кўриб чиқамиз. Сифатни бошқаришнинг АҚШ тажрибаси. Америкада саноат инқилоби ҳунармандчиликка нуқта қўйди. Ҳунарманд ишлаб чиқаришни бошидан охири- гача назорат қилар эди. У сифатни текширган, хом ашёни сотиб олган, савдо қилган ва бошқарув функцияларини бажарган. Бундан ташқари, у тайёр маҳсулотни ҳам назорат қилган. XIX асрда серияли ишлаб чиқаришга ўтиш натижасида янги турдаги ишчига эҳтиёж пайдо бўлди. Фабрикаларда доимий такрорланувчи операция- ларнинг муайян кетма-кетлигини бажарадиган ишчиларга зарурат юзага келган. Бундай ишчилардан юқори тайёргарлик даражаси ва касбий кўникмалар талаб қилинмаган. Бошқариш услу

Сифатнинг паст даражаси оқибатида сарфланадиган катта харажатлар АҚШ саноати учун жиддий муаммога айланган. Намунавий Америка корхонасининг барча жорий харажатларининг 20 – 25%и маҳсулотларнинг нуқсонларини аниқлаш ва бартараф қилишга сарфланган. Бошқача айтганда, корхона ишчиларининг чорак қисми ҳеч нарса ишлаб чиқаришмаган – улар биринчи сафар нотўғри бажарилган ишларни тузатишган. Агар бунга корхонадан четга чиққан ва бозорга келиб тушган нуқсонли буюмларни таъмирлаш ёки алмаштириб бериш харажатларини қўшадиган бўлсак, у ҳолда паст даражадаги сифат оқибатида сарфланадиган умумий харажатлар ишлаб чиқариш харажатларининг 30 ва ундан кўп фоизини ташкил қилади. Сифат муаммосини ҳал қилишда кўп ҳолларда Америка маҳсулотини рақобатчилардан ҳимоя қилувчи турли протекционистик чоралар: тарифлар

ҳукумат воситаларнинг (Германи я ўртасидаги келишув хавфсизлигини иши ҳақида мисолида) (1979 й.) таъминлаш ҳақида (1985 й.) (1968 й.) -ўлчов - атроф муҳитни бирликлари муҳофазалаш ҳақида ва (1974 й.) текшириш - озиқ-овқат ҳақида маҳсулотлари ва (1985 й.) оммавий фойдаланиш товарлари ҳақида (1974 й.) Шу билан бирга, АҚШ фирмаларининг дадил фикрловчи бошқарувчилари Америка маҳсулотларининг сифатини ошириш зарурлигини англаб етдилар. Бунинг учун қуйидагиларни ривожлантиришга қарор қилинган: ишчиларни мотивациялаш; сифат тўгараклари; статистик назорат қилиш усуллари; хизматчилар ва бошқарувчиларнинг тафаккурини юксалтириш; сифат харажатларини ҳисобга олиш; сифатни ошириш дастурлари; моддий рағбатлантириш. АҚШ да 80-йилларнинг бошида сифатни бошқариш сифатни режалаш- тириш билан биргаликда олиб

графияларда “14 қоида” номи билан танилган Демингнинг фалсафаси ўрин олган бўлиб, улар умумий сифат (Total Quality)нинг асосини ташкил қилган. АҚШда сифат муаммоси теран англай бошланган. Америка саноатида ресурслар, салоҳият, қадр-қиммат ва юқори иш ҳақи тўланадиган юқори поғо- на раҳбарияти мавжуд. Ишчилар ва бошқарувчилар ўртасидаги янги муноса- батлар АҚШда янги техник инқилобга замин тайёрлайди. Чунки мазкур муносабатлар янги технология, маҳсулотнинг янги турларини ишлаб чиқишга сарфланадиган катта капитал қўйилмалар ҳамда маҳсулот ва ишнинг сифатини ошириш асосига қурилган. АҚШ мутахассислари сифатни бошқаришга катта умидлар билдиришмоқда, чунки бу, уларнинг фикрича, раҳбарларнинг тафаккурини кескин ўзгартириш, корпоратив маданиятни тўлиқ қайта кўриб чиқиш ва Америка маҳсулотининг си

амалда риоя қилиш. Ушбу шиор остида сифатни назорат қилиш бўйича Америка жамияти (СНАЖ) ташаббуси билан сифат ойликлари ўтказилади. Мазкур жамият 1946 йилда ташкил топган бўлиб, давлатдаги етакчи илмий- техник жамиятдир ва ҳозирги кунда 53 минг жамоавий ва шахсий аъзоларига эга. АҚШ Конгресси маҳсулот сифатини ошириш соҳасида эришган алоҳида ютуқлари учун Малькольм Болдридж номли миллий мукофотни таъсис этган бўлиб, бу мукофот ҳар йили учта энг яхши фирмага топширилади. 9 Умумжаҳон сифат куни деб белгиланган ноябрнинг иккинчи чорагида АҚШ Президенти мукофотни тақдим қилади. Сифат соҳасида Америка тажрибасини таҳлил қилган ҳолда унинг қуйидаги ўзига хос хусусиятларини қайд қиламиз: математик статистика усуллари орқали маҳсулот ишлаб чиқариш сифатини қаттиқ назорат қилиш; миқдор ва сифат кўр

Сув билан тўйинтирилган Япония трансформатори 15 дақиқада ишдан чиқарди, Американики эса герметик қоплама билан тўлиқ ўралган ва сув ўтказмайди. Бироқ 40-йилларнинг охири ва 50-йилларнинг бошида сифатни бошқа- риш бўйича Американинг машҳур олимлари Э. Деминг ва Ж. Жураннинг сабо-ғини олган япон мутахассислари бу билимлардан Япония саноатида муваффақиятли фойдалана бошладилар. Деминг даври татбиқ қилинди. У маҳсулотни лойиҳалаш, ишлаб чиқариш, сотиш, таҳлил қилиш ва сифат даражасини ошириш учун ўзгаришлар – PDCA цикли “режалаштириш – бажариш – текшириш – тузатиш таъсирлари” (“plan – do – check – action”)ни боғланган. Технологик жараённи бошқариш учун назорат карталари фаол қўлланилган. Деминг номидаги мукофоти унинг китоблари, маърузалари топшириладиган муаллифлик мукофоти сифатида таъсис қ

олдинги операциядан кейингисига ўтишда юзага келадиган муаммоларни тад-қиқ ва таҳлил қилиш; 5) “Сенинг истеъмолчинг – кейинги ишлаб чиқариш операциясини бажарувчи” тамойилини илгари суриш; 6) бевосита ижрочининг зиммасига меҳнат натижаларининг сифати учун жавобгарликни юклаш; 7) инсон омилидан фаол фойдаланиш, ишчи ва хизматчиларнинг ижодий салоҳиятини ошириш, “Яхши одамга ёмон ишлаш уят” мақолига риоя қилиш. “Япон мўъжизаси”нинг асосий ғояси – ҳар қандай соҳада илғор технологияларни қўллаш. Фирмаларда ҳисоблаш ва микропроцессор техникаси, янги материаллар, лойиҳалашнинг автоматлаштирилган тизимлари, тўлиқ компьютерлаштирилган статистик усуллар кенг татбиқ қилинмоқда. Сўнгги йилларда сифатни бошқариш тизимини ишлаб чиқишнинг ўзига хос хусусияти истеъмолчи ва таъминотчилар билан алоқалар ти

ташкилий ёрдам кўрсатиш орқали пудратчи корхоналар билан боғланган. Бу мақсадда маҳсулот сифати соҳасида таъминотчи ишларининг ҳолати, ишлаб чиқариш имкониятлари, ходимларни тайёрлаш ва ўқитишни ўрганиш, етказиб берилаётган маҳсулот сифатига боғлиқ бўлган бошқа тадбирларни ишлаб чиқиш ва амалга оширишни кўзда тутган махсус дастурлар ишлаб чиқилади. Маҳсулот сифатини оширишнинг йўлларини ҳамкорликда излашга асосланган таъминотчилар билан ўзаро ишонч муносабатлари мавжуд бўлганда вақт ва воситаларни сезиларли даражада тежайдиган, таъминотчи – фирмадан келаётган материаллар ва деталларнинг кириш назоратини ўтказиш учун керак бўлган Японияда кенг тарқалган ўзаро ишонч тизимига ўтиш мумкин. Япония мутахассисларининг фикрига кўра, ишни мажбуриятлар мантиғини ҳимоя қилишдан эмас, балки маълумотла

Аттестациядан ўтказиш натижалари иш жойларига осиб қўйилади. Уч мартагача аттестациядан ўтишга рухсат берилади. Уч марта аттестациядан ўтмаган ишчи берилган иш жойида касбий жиҳатдан ишга яроқсиз ҳисобланади. Ўқитишнинг жуда муҳим фойдали самараси бор: сифат одамларнинг ўз ишига шахсий муносабатларини яхши томонга ўзгартиради. Сифатнинг 90 %и тарбия, англанганлик билан ва фақат 10 %и билимлар билан тавсифланади, деб ўйлашади. Ўқув дастурлари атиги бу 10 % ни бериши мумкин, лекин улар ишчиларнинг сифатга муносабатини ўзгартирувчи куч ҳисобланиб, бу муносабат кейинчалик рағбатлантиришлар воситасида доимий қўллаб-қувватланиши керак. Сифат тўгаракларига катта эътибор берилади. Тўгараклар ихтиёрий шакллантирилади. Тўгаракларга қатнаш ва йиғилишлардаги фаоллик билан сифатнинг ички масалаларини ҳ

муддатли режалаштириш бажарилаётган бўлса, Европада камдан-кам истисноли ҳолатларда сифатни бошқариш сифатни назорат қилишдан орта қолишда давом этган. 1980-йилларда бутун Европа бўйлаб маҳсулот ва хизматлар сифатини яхшилашга интилиш кузатилди. ИСО 9000 сериясидаги стандартлар асосида сифат тизимлари кенг татбиқ қилинди. Бу сифат масалаларини янада муҳим ўринга олиб чиқди, янада ишончлироқ таъминотлар ва умуман сифат-нинг янада барқарор даражасига эришишни таъминлади. Ғарбий Европа давлатлари маҳсулотлар ва иш кучининг самарали айирбошланишини таъминловчи ягона талаб ва тартибларни ишлаб чиқдилар, ягона Европа бозорини яратишга тайёргарлик кўрдилар. Минтақа миқёсида мувофиқлаштирувчи махсус бирлашмалар ёки ташки- лотлар бундай фаолиятда муҳим ўрин эгаллайди. 1993 йил 1 январда эътироф эти

талабларининг қондирилишини назорат қилиш ва маҳсулот ишлаб чиқарувчилари ва таъминотчилари ўртасидаги низоларни ҳал қилиш. Фирмалар маҳсулот сифатини ошириш соҳасида янада интенсив сиёсат олиб борадилар, жараёнлар эса янада қаттиқроқ назоратга олинади. Сифат Европа давлатларининг рақобатбардошлигини таъминлаш омилига айланган. Бундай стратегияни амалга ошириш учун қуйидагилар талаб қилинган: 1. Ягона қонунчилик талаблари (кўрсатмалар). 2. Ягона стандартлар. 3. Фирманинг бозор талабларига мувофиқлигини тасдиқлаш учун ягона текшириш жараёнлари. 1985 йилда стандартларни мувофиқлаштиришнинг янги ғояси қабул қилинди, хавфсизлик ва ишончлиликни таъминлаш бўйича тавсиялар ишлаб чиқилди. Айни пайтда ягона талабларни бажаришда ИСО 9000 ва EN 29000 стандартларига асосланилади. Маҳсулотларни СЕ белг

воситалари ва маҳсулотни синовдан ўтказиш, кадрлар тайёрлашнинг самарали тизимини ўз ичига олади. 1988 йилнинг сентябрида Ғарбий Европанинг 14 йирик фирмаларининг Президентлари сифатни бошқаришнинг Европа фонди (СБЕФ)ни тузиш тўғрисида шартнома имзоладилар. СБЕФнинг фаолият соҳаси: 1. Умумий рақобатда устунликка эришиш учун сифатни яратиш жараёнини тезлаштиришда Ғарбий Европа компанияларининг раҳбариятларини қўллабқувватлаш. 2. Сифатни яхшилаш ва Европанинг сифат маданиятини мустаҳкамлаш фаолиятида қатнашишда Ғарбий Европа ҳамжамиятининг барча сегментларини рағбатлантириш ва уларга кўмаклашиш. СБЕФ сифат бўйича Европа ташкилоти (СЕТ) билан ҳамкорликда сифат бўйича Европа мукофотини таъсис қилди. Бу мукофот энг яхши фирмаларга 1992 йилдан бошлаб тақдим этиб келинмоқда. Сифатга ғарбий (АҚШ в

кўтариш билан жиддий шуғулланган давлатлар маҳсулотнинг сифати бўйича лидерларга айландилар. Сифат миқдорларда ифодалана бошланди – 1985 йилда жаҳонда сотилаётган маҳсулотларнинг ярмидан кўпи Япония ҳиссасига тўғри келди. Бундай маҳсулотлар: фотокамералар (84%), кассетали видеомагнито- фонлар (84%), соатлар (82%), калькуляторлар (77%), юқори частотали ошхона печкалари (71%), телефон аппаратлари (66%), мотоцикллар (55%), рангли телевизорлар (53%) ва бошқалар. Бироқ 1991-1992 йилларда сифат соҳасидаги етакчи – Японияда иқтисо- дий инқироз содир бўлиб, у сотув ҳажмининг ўзгариши ва маҳсулотлар рақобатбардошлигининг пасайишига олиб келди. Оқибатда Япония, АҚШ ва Европанинг сифат даражалари тенглашди. Турли давлатлар томонидан эришилган сифат даражаларининг бир- бирига яқин келиши кўп сабаблар

нуқсонлар юзага келишининг олдини олиш ва сифат даражасини 100 %гача олиб чиқиш чоралари кўрилади. Маъмурий ёндашувда нуқсон пайдо бўлиши билан дарҳол бартараф қилиниши лозим бўлган фавқулодда ҳолат сифатида эътироф этилади. Сифат масаласига иқтисодий ёндашувда маҳсулот сифатининг кўзланган даражасига эришиш учун иқтисодий жиҳатдан мақсадга мувофиқ харажатлар миқдори аниқланади. 1.1-расм. Маҳсулотнинг ҳаётий цикли. 12 Сифатни таъминлаш учун киритилган бир сўм ишнинг муайян бошланғич босқичида ўнлаб, ҳатто юзлаб сўмда даромад келтириши мумкин. Сифатни таъминлаш йўлида харажатларнинг меъёрдан ортиши киритилган пул бирли- гига нисбатан қайтимнинг камайишини келтириб чиқаради. Сифатни таъмин- лаш харажатлари ортиши шунга олиб келадики, киритилган ҳар бир сўм учун тенг худди шунча қўшимча даром

Технологиялар эволюцияси ва сифат тушунчаси. Технологияларнинг ривожланиш босқичлари, замонавий технологиялар тараққиётининг биринчи босқичи янгиликлар технологик комплексининг юзага келиши ва ёйилиши билан тавсифланади. Ушбу комплекснинг янги ғоялари инсоннинг табиат, меҳнат предметларига бевосита таъсир этиш функцияларини техникага ўтказишни таъминлади. Қайта ишлаш ва ўлчов асбоблари, мосламалари, механизм- лари кашф қилинди ва машина қуроллари сифатида ишлатилди. Иккинчи босқич янгиликлари энергетик комплекс тарқалиши билан боғлиқ. Бу комплекс янгиликлари инсон томонидан технологик таъсирларни энергетик таъминлашнинг техникага интенсив ўтказилишини кўзлайди. Технологик ривожланишнинг учинчи босқичи янгиликлар бошқарув комплексининг юзага келиши ва тарқалишини ўз ичига олади. Улар инсон

мураккаб функциялар инсонда сақланиб қолади. Инсон функциялари бошқарув соҳасида тобора жамланиб бормоқда. Технологик тартиблар. Технологиялар тараққиёти жараёнида янгилик- ларнинг тарқалиши даврий ва комплекс хусусият касб этади. У иқтисодиётда технологик тартибларнинг берк такрор ишлаб чиқариш контурлари шаклини олади. Уларда бир вақтда мавжуд бўла оладиган технологиялар ҳамда ишлаб чиқариш ва бошқаришни ташкил қилиш шакллари қўлланилади. Ривожланган давлатлар иқтисодиётида тартиб ҳаёт даврининг давомийлиги Кондратьевнинг уч циклига мос келади. Чунки иқтисодиётда бир вақтда асосан учта тартиблар амал қилинади. Ишлаб чиқариш соҳасида иқтисодий категория сифатида “сифат” тушунчасининг ривожланиши электроника саноати мисолида кўзга яққол ташланади. Электроника саноати тараққиётининг муайян

истеъмолчининг нуқсонсиз маҳсулотни олишидир. Истеъмолчига таклиф қилинаётган маҳсулот сифати 90 ёки 99 % эмас, балки 100 %лик кўрсаткичга эга бўлиши керак. Технологик тартибларнинг ўзгариши сифатни бошқаришнинг моҳиятини ҳам ўзгартиради. Масалан, қолоқ, лекин кенг тарқалган Россия шароитларида ишлаб чиқаришда учинчи тартибнинг қайта ишлашни бошқариш функциясини инсон бажаради. Бундай шароитларда у ёки бу жиҳоз, ускунанинг сифатга таъсири муҳим ўрин тутади. Ишчи ўз ускунасини батафсил билиши керак. Бундай ўзига хосликларни ҳисобга оладиган ва улардан дадил фойдалана оладиган ишчи яхши ишчи ҳисобланади. Агар барча ускуналар бутун технологик занжирда маъқул тарзда ишлаганда, маҳсулотлар сифатининг юқори бўлишини кутиш мумкин бўларди. Ишлаб чиқариш қувватларининг ўзгариши, янги техника поғона

осонгина “тиражга қўйиш”га имкон беради. Масалан, Япония фирмалари ишлаб чиқарилаётган маҳсулот сифатига зарар етказмай, яхши ўрнатилган технологик занжирни барча жиҳозлари билан ривожланаётган давлатлардаги фирмаларга топширадилар. Бундай ҳолат шу билан изоҳланадики, хориждан технологик линияларни сотиб олишда баъзида у ерда ўз корхонасининг ишчи кадрлари эмас, ҳамкор тарафдан янги ишчилар ишлашини афзал кўрадилар. Ўқимишли, лекин келтирилган тармоқдаги одамлардан йироқ бўлган инсонларни танлаб оладилар. Бундай инсонлар қайта ишлашнинг барча тартибларига қатъий риоя қиладилар ва натижада сифатли маҳсулот олиш мумкин. 100 %лик янги сифат сиёсати. Машҳур Америка компанияси ИБМ Япония тажрибасидан фойдаланган ҳолда 80-йиллардан бошлаб 100 % даражадаги сифат сиёсатини олиб боришга ўтди. Ушбу

Ишлаб чиқариш 40 – 45 5 – 10 Эксплуатациялашгача олиб бориш 5 – 15 20 – 30 Эксплуатация 40 – 54 15 – 25 Сифатни илгариги тушунишга қайтиш юз беради. Бундай тушунишда маҳсулот ёки хизматларнинг 100 %и ўрнатилган талабларга тўлиқ мос келади, лекин сифатнинг бундай даражасини таъминлаш мураккаб хусусиятга эга. Сифатга тактик ёндашув ишлаб чиқариш ва тайёрланаётган маҳсулот турлари, талаб ва таклифнинг муносабати, мазкур маҳсулотнинг асосий ишлаб чиқарувчиларининг рақобат курашига кўп жиҳатдан боғлиқ. Шунга кўра, режалаштирилган сифат даражасига эришиш йўллари ва воситалари изланади. Халқаро тажрибаларга асосланган холда маҳсулот ва хизматларнинг сифати бир фоизга оширилган холда унинг ижтимоий-иқтисодий кўрсаткичлари қай даражада ўзгариши қуйида 4 - жадвал да ўз аксини топган. 1.4 - жадвал Жа

хулосага муаллифлар, АҚШ, Япония ва бошқа иқтисодий жихатдан тараққий этган мамлакатлар тажрибасини Россияда олиб борилаётган ислоҳотлар билан таққослаб кўриш натижасида келганлар. Демак, ҳар бир товар ишлаб чиқарувчи ва бозорда сотувчи ўз олдига ИСО системаси даражасидаги сертификатни олишга интилади. Бу йўналишлар сифатни бошқаришнинг ташкилий-иқтисодий асослари мазмунини ифодалайди. 2 БОБ. КОРХОНАЛАРДА МАҲСУЛОТ СИФАТИНИ БОШҚАРИШ ҲОЛАТИНИ ЎРГАНИШ. 2.1. “Гулистон экстракт-ёғ” ОТАЖ бошқарувининг ташкилий тизими ва молиявий-иқтисодий таҳлили. Иқтисодий ислоҳотларнинг дастлабки йиллариданоқ Республикамизда корхоналар фаолиятини ривожлантириш мақсадида турли хил молиявий дастаклар орқали қўллаб-қувватлаш устувор йўналиш сифатида амал қилиб келмоқда. Корхоналар самарасини ошириш улардаги бошқа

Биз малакавий амалиёт давомида “Гулистон экстракт-ёғ” корхонаси ташкилий тузилишини, фаолиятини, ҳамда корхонада бошқарув тизимини ўрганишга ҳаракат қилдик. “Гулистон экстракт-ёғ” корхонаси 1980 йилда фойдаланишга топширилган. Корхонанинг асосий фаолияти ёғ маҳсулотларини ишлаб чиқаришдан иборат: ўсимлик ёғи, шрот, шелуха, 60%лик хўжалик совуни и бошқа турдаги ҳалқ истеъмоли товарлари 13 . Корхонада бошқарув тизимини ўрганиб чиқдик ва қуйидаги жадвалда акс эттирдик. Бухгалтерия бўлими Бухгалтерия бўлими 2.1-расм. “Гулистон экстракт-ёғ” ОТАЖнинг жамияти бошқарув 13 Данные бизнес – плана ОАО «Гулистан Экстракт Ёг». Директорлар кенгаши Хисадорлик умумий йиғилиши Раис Раис ўринбосари Таркибий бўлинмалар Таркибий бўлинмалар Бош мухандис Бухгалтерия бўлими Бухгалтерия бў лими Бухгалтерия бўлими

тузилмаси. 14 «Гулистон экстракт-ёғ» акционерлик жамиятида бошқарув қуйидагича тақсимланади. Раиснинг ўринбосарига ишлаб чиқариш цехлари, ишлаб чиқариш лабораторияси, технология ва сифат назорат бўлими, капитал қурилиш бўлими ва қадоқлаш цехи бўйсунадилар. Бош мухандисга бош механик, бош энергетик, техника хавфсизлиги бўлими, автогараж ва темир йўл бўлими бўйсунадилар. Раиснинг ўринбосарига ахборот тахлил, ишлаб чиқариш ва сотиш бўлими, шунингдек шахобчалари бўйсунадилар. Иқтисодиёт ва молия бош бошқармасига хисобчилар бўлими, режаиқтисод бўлими, молия ва нарх бўлими, тайёр маҳсулот савдосини ташкиллаштириш ва маркетинг бўлими бўйсунадилар. Шунингдек бошқарув раисига махсус бўлим, ходимлар бўлими, девонхона, хуқуқшунос ва қўриқлаш бўлими бўйсунадилар. Маҳсулотни сотиш тижорат ишлари бўйича

Сирдарё вилоятида кейинги йилларда саноат корхоналари томонидан маҳсулот ишлаб чиқариш ҳажмини ошириш борасида бир қатор ижобий натижаларга эришиб келинмоқда. «Гулистон экстракт-ёғ” ОТАЖ шундай корхоналарнинг бири ҳисобланади. Бу корхона кўп йиллардан бери ўз фаолиятини давом эттириб келмоқда. Бизга маълумки, кўплаб саноат корхоналари ўз фаолиятларини турли сабабларга кўра тўхтатиб қўйдилар. Аммо, Сирдарё «Гулистон экстракт-ёғ” ОТАЖ бозор иқтисодиёти шароитида ўз фаолиятини давом эттириб келаётган корхоналардан ҳисобланади. «Гулистон экстракт-ёғ” ОТАЖ молиявий –иқтисодий ҳолатини таҳлил этамиз. Корхонанинг ишлаб чиқариш структурасини ишлаб чиқариш жараёни самарадорлигини таъминлаш учун етарли деб ҳисоблаш мумкин. Кейинги пайтларда «Гулистон экстракт-ёғ” ОТАЖда бир қатор ижобий ишлар амалга

Шу ва шу каби яна кўплаб тадбирларни амалга ошириш ҳозирги вақтда корхона маъмурияти олдида турган вазифалардандир. Бу ишларни амалга ошириш учун авваламбор, корхонадаги бошқарув структурасини янада такомиллаштириш талаб этилади. Кераксиз ва самара бермаётган бўлимлар ўрнига, самара бериши мумкин бўлган бўлимларни очиш ва фаолиятини такомиллаштириш лозим. Корхонада бошқарув фаолиятини иқтисодий самарадорлигини ошириш бугунги кундаги энг долзарб масалалардандир. Корхонада бошқарув фаолиятига баҳо бериш учун энг аввало унинг иқтисодий самарадорлик кўрсаткичларини таҳлили ўтказиш лозим бўлади. Қуйидаги -жадвалда жамиятнинг молиявий-иқтисодий кўрсаткичлари келтирилган. 2.1-жадвал «Гулистон экстракт-ёғ” ОТАЖда даромади ва унинг ўзгаришига таъсир этувчи омиллар таҳлили (сўмда) Кўрсаткичлар 2010й

кузатиш мумкин. Бу кўрсаткич 2010 йилда 11619075 сўмни ташкил этган бўлса, 2011 йилда 22777740 сўмни ташкил этган яъни 190,1 %га кўпайган. Демак, жамиятнинг молиявий хўжалик фаолиятини якуний натижаларини белгилаб берувчи соф фойда кўрсаткичида маҳсулот сотишдан олинган фойданинг улуши ҳам юқори кўрсаткичга эга. 2.2-жадвал «Гулистон экстракт-ёғ” ОТАЖнинг рентабеллик кўрсаткичлари, уларнинг турлари ва таъсир этувчи омиллар таҳлили Кўрсаткичлар 2010 йил 2011 йил 2011 йил 2010 йилга нисбатан, % да 1 3 4 4 1. Маҳсулот(иш, хизмат)лар сотишдан олинган ялпи фойда, минг сўм 15168517 29581491 195,00 2.Соф фойда, минг сўм 11619075 22777740 190,1 5.Асосий воситаларнинг йиллик ўртачи қиймати, минг сўм 166337,5 48869,5 29,38 6. Оборот маблағларининг ўртача йилик қиймати, минг сўм 307276 130237 42,38 7.

Корхоналарда раҳбарлар фаолияти самарадорлигига баҳо беришда энг аввало, раҳбарлик қилаётган корхонанинг иқтисодий натижаларининг таҳлилига эътибор қаратилиши зарур. Шу нуқтаи назардан «Гулистон экстракт-ёғ” ОТАЖнинг рентабеллик кўрсаткичларининг таҳлили ўтказилиши лозим бўлади. Корхонада маҳсулот сотишдан олинган ялпи фойда 2010 йилда 15168517 ,0 сўм 2011 йилда 29581491 ,0 сўмга етган. Ушбу кўрсаткичларнинг таҳлил этилган йиллар давомида ўсишига эътибор берадиган бўлсак 2011 йилда 2010 йилга нисбатан фоиз ҳисобида 195,00 % ни ташкил этган. Умуман олганда корхонада ишлаб чиқариш харажатларининг йил сайин ортиб бораётганлиги кўришимиз мумкин. Демак корхона маъмурияти ишлаб чиқарилаётган маҳсулот бирлигига тўғри келувчи харажатлар миқдорини имкон қадар камайтириш юзасидан иш ташкил этишлари

«Гулистон экстракт-ёғ” ОТАЖда қабул қилинган пахта чигитини кайта ишлаш холати тахлил килинганда куйидагилар аникланди: Асосий маҳсулот хисобланган ёғ ишлаб чиқариш 2010 йилда 6410 тоннани ташкил этиб, бу кўрсаткич 2011 йилда 12502 тоннани ташкил этган. Ёғ ишлаб чиқариш 2011 йилда кўпайган. Бунга корхонадаги ишлаб чиқариш жараёнидаги техник технологик ўзилишлар сабаб бўлган. 2.3-жадвал «Гулистон экстракт-ёғ” ОТАЖ нинг ишлаб чиқариш фаолиятини акс эттирувчи техник кўрсаткичлар тахлили № Кўрсаткичлар номи Ўлчов бирлиги Йиллар 2011/ 2010 2010 2011 % да 3 Ўсимлик ёғи Тонна 6410 12502 83,3 4 Кунжара тонна 21567 30196 73,6 5 Шелуха тонна 14687 26054 71,2 6 Хўжалик совуни тонна 925 1463 60,2 8 Иш кунлари Сутка 162 210 77,6 Манба: «Гулистон экстракт-ёғ” ОТАЖнинг йиллик статистик маълумотлари асос

турини кенгайтириш, корхона учун кредитларни жалб этиш, истеъмолчи талабини ўрганишни янада ривожлантирилса, мақсадга мувофиқ бўлади 2.2 “Гулистон экстракт-ёғ” ОТАЖда меҳнат омили таркиби таҳлили. Саноат корхоналари фаолиятини самарали ташкил этиш аваламбор корхонанинг ишчи кучи билан таъминланганлиги даражасига боғлиқ бўлади. Корхонада меҳнат омили -инсон ресурслари саналиб, унинг таъминланганлиги таҳлили улардан фойдаланиш категорияларини ўрганишдан бошланади. Меҳнат омилини категориялар бўйича гуруҳлаш тегишли касб ва малакадаги ишловчиларга бўлган талабни аниқлаш, меҳнатга ҳақ тўлаш шакллари ва тизимлари ўртасида боғлиқлик ўрнатишни ташкил қилиш, ходимдан оқилона фойдаланиш имконини излаш ишларини енгиллаштиради. Ўзбекистонда ҳамма ишловчилар қуйидаги классификация белгилари бўйича бўл

«Корхоналар тўғрисида»ги Қонунига мувофиқ корхона ходимлар сонини, уларнинг касб малакаси таркибини ўзи аниқлайди ва штатни тасдиқлайди. Рўйхат бўйича саноат ишлаб чиқариши ходимлари (СИХ) сони доимий, даврий, бир ёки ундан кўпроқ вақгга вақгинчалик ишга қабул қилинган корхонанинг хамма ишчилари (СИ), рахбарлари (СР), мутахассислари (СМ), бошка хизматчиларини (СХ) ўз ичига олади. Рўйхатдаги ишловчилар сонига ҳақиқатда ишлаётганлар, хизмат сафаридагилар, меҳнат, ҳомила ва туғруқ бўйича таътилдагилар, давлат ва жамоат вазифаларини бажариш туфайли ишга чиқмаганлар, касаллиги ва маъмурият рухсати билан ишга келмаганлар, агар уларнинг ўрни, штат бўйича сақланган бўлса, киради. Махсулот хажмига таъсир килувчи мехнат омиллари таркибида қуйидаги кўрсаткичлар ўрганилади:, 1. Корхонанинг ишчи кучи б

ОТАЖ фаолиятида ишлаб чикаришда мехнат ресрурслари таркиби ва унинг ўзгариш динамикасини куйидаги 2.4 -жадвал маълумотлари асосида тахлил киламиз. 2.4-жадвал. “Гулистон экстракт-ёғ” ОТАЖда ходимлар таркиби Кўрсаткичлар Ўлчов бирлиги Й и л л а р 2010/2011x % 2010 2011 Ходимлар сони, жумладан: киши 698 713 102 Ишчилар киши 510 395 77,4 Хизматчилар киши 132 259 196,2 Рахбарлар киши 30 31 103,3 Мутахасислар киши 55 38 69,0 Техник ходимлар киши 29 30 103,4 Манба: “Гулистон экстракт-ёғ” ОТАЖ нинг йиллик статистик маълумотлари асосида хисобланди. Меҳнат омиллари корхона ишининг хамма соҳасига дахлдор. Шу туфайли корхоналарнинг фаолиятини самарали ташкил этиш учун мехнат омилларидан окилона фойдаланиш лозим. "Гулистон экстракт-ёғ" МЧЖ да жами ходимлар сонида ишчилар улуши 2010 -2011 йиллар

2.5 – жадвал “Гулистон экстракт-ёғ” ОТАЖ да ходимларнинг ёш таркиби, киши. № Кўрсаткичлар Й и л л а р 2011/ 2010 % 2012/ 2011 % 2010 2011 2012 1 Саноат ишлаб чикариш ходимларнинг ўртача сони 835 774 761 91,1 98,3 2 16-24 ёш 89 70 82 92,1 117,1 3 25-29 ёш 114 87 118 103,5 135,6 4 30-39 ёш 260 216 190 73,0 87,9 5 40-49 ёш 220 251 227 103,1 90,4 6 50-54 ёш 107 104 103 96,2 99,0 7 55 ёшдан юкори 45 46 41 91,1 89,1 Манба: “Гулистон экстракт-ёғ” ОТАЖ нинг йиллик хисоботлари асосида хисобланди Корхонада ходимларнинг ёши буйича ўзгариши қуйидагича бўлган: - 16-24 ёшдаги ходимлар сони 2012 йилда 2010 йилга нисбатан 7 кишига ёки 92,1 %га камайган. 2012 йилда 2011 йилга нисбатан эса 12 кишига ёки 17,1%га ортган; - 25-29 ёшдаги ходимлар сони 2012 йилда 2010 йилга нисбатан 4 кишига ёки 3,5%га ортган. 2

- 55 ва ундан катта ёшдаги ходимлар сони 2012 йилда 2010 йилга нисбатан 4 кишига ёки 91,1%га камайган, 2010 йилда 2011 йилга нисбатан эса 5 кишига ёки 89,1%га камайган. Демак, корхонада охирги уч йил давомида 16-29 ва 25-29 ёшдаги ходимларнинг сони ва салмоғи ошиб борган. Лекин 30-55 ёшдан юкори ходимларнинг сони камайиб борган. Саноат ишлаб чикариш ходимлари асосий кисмини 40-49 ёшдагилар ташкил этган ва охирги уч йил давомида уларнинг сони ва салмоғи камайган. Демак, корхонада кадрларнинг ўртача ёши 30-49 ёшни ташкил қилади. 2012 йилда 40-49 ёшлиларни улуши 29 фоиз, 50- 54 ёшлилар 13 фоиз, 30- 39 ёшлилар 25 фоиз, 16- 29 ёшлилар 26,2 фоизни ташкил этган. Тахлиллар корхонада 30-49 ёшлиларни салмоғи юқори эканлигини кўрсатади. Бу холатни салбий деб бахолаш мумкин. Шунинг учун корхонага ёш в

- қайта ишлаб чиқарувчи, рағбатлантирувчи ва тартибга солувчи функцияларнинг ойлик иш ҳақини доимий тартибга солиб турувчи бозор механизмларининг ривожланишига ёрдам бериш; - ишсизларга давлат кўмаклашуви чораларини такомиллаштириш; - бир томондан иш берувчини ишлаб чиқариш жароҳатланиши даражасини, касбий ва ишлаб чиқариш билан боғлиқ бўлган касалликка чалинишларни камайтириш, бошқа томондан, ишчини техника хавфсизлик қоидаларига амал қилишга рағбатлантирувчи иқтисодий механизмларни яратиш орқали меҳнатни ҳимоя қилиш бошқарув тизимини ислоҳ қилиш. Давлат органларининг тушунтириш ва маърифий фаолиятисиз ислоҳотларнинг муваффақиятли ўтиши амри маҳол. Иш билан бандлик ва меҳнат ҳуқуқларини ҳимоя қилиш масалаларини ҳал қилишда фуқароларга кўмак сифатида керакли ахборот-услубий давлат дастурла

“Гулистон экстракт-ёғ” ОТАЖда иш хақи жамгармасининг сарфланиши 2012 йилда 2011 йилга нисбатан 108,5 %га ошган. Ўртача ойлик иш хаки микдори иш хаки жамғармасининг саноат ишлаб чикариш ходимларининг ўртача сонига нисбати оркали аникланади ва чиккан натижа 12га булинади. Корхонада ўртача ойлик иш хаки 2011 йилда 532149 мингсўмга, 2012 йилда 594532 минг сўмга тенг бўлган. Яъни, ўртача ойлик иш хаки 2012 йилда 2011йилга нисбатан 11 %га ошган. Меҳнат ҳақидаги қонунларни ислоҳ қилиш мухим ахамиятга эга. Меҳнат ҳақидаги қонунларни ислоҳ қилиш қуйидагиларга: - меҳнат муносабатлари ўзгарувчанлигини оширади, уларнинг иқтисодий конъюнктура ўзгаришларига мослашувчан бўлишига; - ишчи кучининг ҳудуд, тармоқ ва касб бўйича ҳаракатланишининг ошишига; - секин-асталик билан норасмий меҳнат муносабатларинин

- - касаба уюшмалари ҳаракатининг кучайишига; - меҳнат унумдорлигини оширишга; - иқтисодий ўсишга олиб келувчи иқтисодиётнинг таркибий қайта қурилишига; ижтимоий тарангликнинг умумий камайиши, меҳнат низоларни жамоавий меҳнат келишмовчиликларнинг ҳуқуқий оқимига ўтказишга олиб келади. Юқоридаги натижаларнинг барчаси ишчи кучидан самарали фойдаланишга олиб келади.

3 БОБ. КОРХОНАЛАРДА МАҲСУЛОТ СИФАТИНИ БОШҚАРИШНИ ТАКОМИЛЛАШТИРИШ ЙЎНАЛИШЛАРИ 3.1. Cаноат конхоналарида сифатни бошқариш тизимини ривожлантириш Хар кандай ишлаб чикаришни ривожлантириш ва юксак даражага кутариш учун уни бошкариш керак. «Бошкариш» иборасини махсулот сифатига куллаганда, махсулот сифати ва унинг ракобатбардошлигини доимий назорат килиш, унинг белгиловчи шартлари ва омилларини максадга мувофик таъсир килдириш йуллари билан махсулот сифатини лойихалаштириш, ишлаб чикариш ва фойдаланишда унинг заурур даражада урнатилишини, таъминланишини ва сакланишини тушунмок керак. Махсулотнинг сифатини бошкариш операциялари мухандис-техник, ташкилий-технологик, назорат ва бошка жараёнларнинг узаро богликлиги мажмуасини ташкил этувчи тартиб доирасида олиб борилади. Махсулот сифатини бошкариш

- - махсулотнинг техникавий даражаси ва сифатини узок муддатларга чамалаш; - махсулот сифатини оширишни режалаштириш ва башорат килиш; - махсулот сифатини аттестация килиш; махсулот лойихасини чизиш ва ишлаб чикаришга жорий этиш; - махсулот сифатини моддий-техник томондан таъминлаш; - ишлаб чикаришни технологик тайёрлаш; - махсулот сифатини улчашни ташкил этиш; - мутахассисларни танлаш, жойлаштириш, укитиш ва тарбиялаш; - сифатли махсулот ишлаб чикариш даражасини бир текисда олиб бориш; - ишлаб чикариш воситаларини саклаш, таъмирлашни ташкил этиш; - махсулот сифатини оширишни рагбатлантириш; - махсулот сифатини назорат килиш; - стандартларга, улчаш воситаларига ва техник шартларга риоя килиш; - махсулот сифатини бошкариш хукукини таъминлаш. Махсулот сифатини бошкариш унинг хоссалари, техно

- лабораториядан утказилган синов натижалари, истеъмолчилар томонидан юборилган норозилик хужжатлари, техникавий назорат ва маълумотлар; - илгор корхоналарнинг махсулотлари билан таккослаш. Махсулот сифатини яхшилашга оид тадбирлар мажмуасига куйидагилар киради: - махсулотнинг сифат курсаткичларини яхшилашга каратилган асосий тажриба ва лойихалаштириш ишлари хамда ташкилий-техникавий тадбирлар; - ишлаб чикариш техникаси ва технологиясини такомиллаштиришга оид тадбирлар; - хомашё ва материаллар сифатини ошириш буйича таъминловчиларга куйиладиган талаблар; - махсулот сифатини ошириш буйича утказиладиган илмий-тадкикот, тажриба ва лойихалаштириш юзасидан илмий-текшириш, лойихалаштириш ташкилотларига бериладиган топшириклар; - техникавий хужжатларни яхшилаш тадбирлари; - технологик интизомга р

- Маълумки, ракобат ва ракобатбардошлик уртасида диалектик алокадорлик мавжуд булиб, бири иккинчисидан келиб чикади. Ракобат корхона (фирма)ларни ракобатбардош товарлар ишлаб чикаришга ва хизматлар курсатишга ундайди.

Ракобатбардошлик нисбий улчов булиб, хусусияти шундан иборатки, уни ракобат предмети (махсулот ракобатбардошлиги)га нисбатан хам куллаш мумкин. Махсулотнинг ракобатбардошлиги деганда, истеъмолчининг аник эхтиёжларини кондириш ва уни харид килиш хамда кейинчалик ундан фойдаланиш учун сарфланадиган харажатлар даражалари буйича уни, яъни махсулот бошка шундай товарлардан ажралиб турадиган тавсифлар йигиндиси тушунилади. Махсулотнинг ракобатбардошлиги - бирор бир фирма томонидан ишлаб чикарилган, ракобатчи фирмаларнинг худди шундай товарларига караганда яхширок истеъмол хусусиятлари ва техник-иктисодий параметрларига эга булган товарларнинг истеъмолчилар томонидан ажратиб олиниш «кобилияти»дир. Ракобатбардошлик айнан бозорда кузатилади ва товарларнинг истеъмолчи эхтиёжларига мувофик келиши сол

Бундай тизимли механизмни ҳудудий миқёсда сифат бошқаруви тизимларинининг асосий тамойилларидан фойдаланиш концепция доирасида қўриш мумкин. Биринчи тамойил – бошқарув мақсад ва вазифаларининг устиворлиги, ҳудуднинг ижтимоий-иқтисодий тизимини бошқаришда сифатни таъминлаш. Сифат вазифалари ҳудудий миқёсда бизнес жараёнларни бошқаришда ва саноат мажмуаларини маъмурий бошқаришда бирламчи аҳамиятга эга. Сифат масалалари ҳудудлар миқёсда амалга ошириладиган барча бошқарув босқичлари ва даражалари, бошқарув функцияларида эътиборга олиниши керак. Иккинчи тамойил – сифатнинг жараёнларни бошқариш билан интеграциялашуви тамойили. Мазкур тамойилда ҳудуд миқёсда саноат мажмуаларини бошқаришнинг барча тизимлари сифат тизимини таъминлаш, қўллаб-қувватлаш ва такомиллаштириш мақсад ва вазифалари атрофида

Тўртинчи тамойил – сифат бошқаруви тизимида амалга ошириладиган усуллар, ёндошувлар сифат институтларинини ривожланишининг бизнес жараёнларни ташкил этиш шакллари ва усуллари ривожидан олдинлаб кетиши тамойили. Бешинчи тамойил – сифат бошқаруви тизимларининг ўз-ўзини ташкил этиш тамойили. Олтинчи тамойил – сифат бошқарувига ёндошишда иккитарафламалик тамойили. Бир томондан сифат бошқарув объекти бўлса, бошқа томондан сифат бошқарув функцияси ҳамдир. Шундан келиб чиқиб, ҳудуд миқёсида сифат бошқаруви тизимини ташкилотнинг сифатни бошқариш тизимини тартибга солувчи таъсир сифати қабул қилиш мумкин, бошқа томондан эса, сифат бошқаруви тизими ҳудудни бошқариш тизимининг бир элементи ҳамдир. Мазкур тамойилларни асосий тамойиллар сифатида белгилаган ҳолда муаллиф ҳудудда сифат бошқарув тизимини

ишлаб чиқишда ҳудуддаги саноат мажмуи тузилмасини ва унинг рақобатбардошлик даражасини албатта ҳисоб олиш керак. Ҳудуд сиёсати таркибида ҳудудда сифатни бошқариш тизимининг концепциясини белгилаш амал оширилади, бунда сифат бошқарув тизимининг ривожланганлик даражаси ва сифат соҳаси инфратузилмасидан келиб чиқилади. Мазкур концепцияда сифатни таъминлашнинг ҳудудий тамойиллари эътиборга олинади. 3.2. Корхоналарда сифатни бошқариш тизимини жорий этиш орқали маҳсулот рақобатбардошлигини ошириш Bugungi kunda jaxon iktisodiyogining globallashuvi istemolchilarning maxsulot va xizmatlar, menejment usullariga bo`lgan talablarini ortib borishiga sabab bo`lmokda. shu bois, sanoatning yetakchi tarmoklari korxonalarini modernizatsiya kilish, texnik va texnologik qayta jixozlash bo`yicha kompleks chora

Xususan, xozirgi kunda respublikamizda 450 dan ortiq korxonalar ISO 9001 standartiga muvofiq sertifikatlashtirilgan. Biroq, tarmoq va korxonalarning xalqaro standartlarni joriy etishga bo`lgan manfaatdorligi ning sustligi, mazkur yo`nalishda yetuk menejer va mutaxassislarning yetishmasligi ko`plab korxonalar tomonidan xalqaro standartlarni joriy etishda qator muammolarga duch kelishlariga sabab bo`lmoqda. Iste’mol bozori talablarining o`zgaruvchanligi sharoitida sanoat korxonalari mahsulotlarining raqobatbardoshligini ta’minlash uchun sifati xalqaro va milliy standartlarga mos keluvchi maxsulotlar ishlab chiqarish, shu asosda iste’molchilarning extiyojini ta’minlash, maxsulot sotish bozorlarini kengaytirish va maxsulot eksporti xajmini oshirish, texnologi k jarayonlarning xavfsizligi va is

Mamlakatimizdagi korxonalar chiqaradigan maxsulotlarning xalqaro sifat talablari va xalqaro sandartlarga javob berishi bu korxonalarning jaxon bozorida munosib o`rinni egallashida muxim rol o`ynaydi. Korxonalarda sifat boshqaruvi tizimini (SBT)3 joriy etish ishlab chiqarilgan maxsulot va ko`rsatiladigan xizmatning sifati uchun kafolat bo`lib xizmat qiladi. O`zbekistonda sertifikatlash xam majburiy va xam ixtiyoriy ko`rinishda mavjud. Sifat boshqaruvi tizimi bozorida yetakchi o`rinni ISO 9001:2008 egallaydi bozorning 85 foizi uning xissasiga to`g`ri keladi. O`zbekiston Respublikasi Vazirlar Maxkamasining 2009 yil 19 iyundagi "Respublika korxonalarda xalqaro standartlarga javob beradigan sifat boshqaruvi tizimini joriy etishni kengaytirish chora-tadbirlari to`g`risida’gi qarorining qabul

yuqori, ularning salmog`i 60,7 foizni tashkil etadi, elektrotexnika soxasida esa bunday korxonalar 20,4 foizni, kimyo soxasida 4,5 foizni tashkil etadi. Bizning fikrimizcha, sanoat korxonalari uchun sifatni boshqarish tizimi quyidagi jixatdan olgan holda mu muximdir: - mahsulot sifatini oshirish uchun - sifat boshqaruvi tizimida mahsulot sifatidagi nuqsonlar mahsulot sifat ko`rsaktgichining tushib ketish koifitsientini aniklash va mahsulot sifati yaxshilanadigan ish jarayonlairini olib borish tartiblarini ishlab chiqish imkonini beruvchi usul va omiilarni qo`llash natijasida mahsulot sifati muntazam ravishda oshib boradi; - ishlab chiqarish xarajatlaring kamaytirishda sifatning ishlab chiqarishning usishi tufayli «reshena maxsulotlar bilan bog`liq ishlar kamayadi, xom ashyo va materiallarg

jalb bo`lishi korxona foydasi uchun imkoniyatlarni maksimal darajada ishga solish imkonini beradi. Bu ISO 9000 sertifikatining uchinchi tamoyili xisoblanadi. Joylarda sanoat tarmoqlarini iqtisodiy jixatdan tadqiq etishda uning xududiy tarkibini o`rganish muxim ilmiy va amaliy axamiyatga ega. Chunki, xududlarda sanoat tarmoqlarida ishlab chiqarishni ijtimoiy tashkil etishning asosiy shakllari, ya’ni konsentrasiya, ixtisoslashuv, kooperatsiya va kombinatlashtirish o`z ifodasini topadi. Qolaversa, aynan tarmoqlar tizimida sanoat ishlab chiqarishga doir yangi texnologiyalarni joriy qilish va xozirgi zamon fan-texnika yutuqlarini amaliyotga tatbiq qilish imkoniyatlari ko`proq. Shu jixatdan, sanoat tarmoqlarini rivojlantirishning xududiy jixatlarini o`rganish, bunda sanoat korxonalariga sifatni

- daromadga (foydaga) soliq miqdorini xisoblashda yuridik shaxslarning soliq solinadigan daromadi (foyda) miqdoridan, qonunda belgilangan tartibda, sifat boshqaruvi tizimini joriy etish va uning faoliyatini yuritishga qilinadigan investitsiyalar chiqarib tashlanadi, ya’ni bu summaga soliq solinmaydi; - sinov-tajriba laboratoriyalari laboratoriya tadqiqotlari va maxsulotlarni test sinovidan o`tkazishda qo`llaniladigan texnologik asbob-uskunalarni olib kirganda, ular bojxona to`lovlari hamda qo`shimcha qiymat solig`idan xam ozod etilganlar (bojxonada rasmiylashtirish uchun yig`iladigan yig`imlar bundan mustasno). 3.3. Маҳсулот сифатини оширишнинг ижтимоий иқтисодий самарадорлиги Sifatni boshqarish korxonada muntazam ravishda amalga oshirish lozim. Buning uchun korxonada sifatni boshqarish ti

Sifat to’garaklari birinchi marta AQShda paydo bo’ladi va keyinchalik Yaponiya, Yevropa va Osiyo mamlakatlariga tarqaladi. Sifat to’garaklari korxonaga texnik iqtisodiy va sosial-psixologik vazifalarni hal qilishga yordam beradi. Mahsulot sifatini oshirishning ijtimoiy iqtisodiy samarasi. Xizmat ko’rsatish sifatini oshirish va bir vaqtning o’zida ham iqtisodiy, ham ijtimoiy samara beradi. Ijtimoiy samara - xizmat ko’rsatish sifatini va uni material texnik ahvolini yaxshilash aholi talabini to’la qondirish bilan belgilanadi. Ularni pul mablag’i sarfini kamaytirib, insonlar bo’sh vaqtini oshiradi. Aholini bo’sh vaqtini oshirish quyidagi yo’llar bilan aniqlanadi: - korxona tomonidan buyurtmani vaqtida bajarish. Buyurtmani rasmiylashtirish vaqtida esa uni qabul qilish va topshirishgacha bo’lga

Mahsulotni sertifikatlash. Sertifikatlash - mahsulot xususiyatlarining standartlar talabiga haqiqiy mos kelishiga yo’naltiruvchi harakatlar sistemasidir. Sertifikasiya joriy qilinishi bilan ishlab chiqaruvchi korxonalar attestasiyadan o’tishlari lozim, so’ngra ularning rasmiylashgan sifatga muvofiq mahsulotni bir maromda ishlab chiqarish imkoniyati bilan qayta attestasiya qilinadi. Sertifikasiya yetkazib beruvchilardan va iste`molchilardan sinovlarning natijalarini hamkorlikda e`tirof qilishni talab qiladi, qayta sinovlarni istisno qiladi, shuning uchun ishlab chiqarish-ekspluatasiya oralig’i “qisqaradi”. Bir qator mahsulotlar uchun xalqaro sertifikasiya sistemasi joriy qilingan bo’lib, unda ayrim mamlakatlar yoki firmalar ishtirok etadi. Tajriba shuni ko’rsatadiki, sertifikat olgan mahsul

Sertifaktlash tajribalarning natijalari mahsulot sifatini tasdiqlovchi dalillar (mahsulot belgi, etiketka, maxsus hujjat, sertifikat) bilan mustahkamlanishi lozim. Hozirgi paytda sertifikatlashning bir nechta sxemasi qo’llaniladi: Sertifikatlash majburiy va fakultativ bo’lishi mumkin. Majburiy sertifikatlash - mahsulotning atrof muhitni muxofaza qilish, mahsulotdan foydalanish xavfsizligini belgilovchi sifat ko’rsatkichlari uchun amalga oshiriladi. Fakultativ sertifikatlash - ixtiyoriy xarakterga ega bo’lib, iste`molchilar bilan ishlab chiqaruvchilar o’rtasida ishonchni mustahkamlash, ularning raqobatbardoshligini oshirishga xizmat qiluvchi xususiyatlar uchun amalga oshiriladi. Mahsulot sifatini oshirish yo’nalishlari. Mahsulot sifatini oshirish juda ko’p omillarga bog’liqdir. Mahsulot sif

bilan foydalanishlari, mehnatlari va shu orqali bajarayotgan ishlar sifatini yaxshilashga erishishlari lozim. Ushbu vazifani hal etish uchun ishchilarni malaka darajasini oshirish, sifatni yaxshilashga moddiy va ma’naviy rag’batlantirish tizimini takomillashtirish, ya`ni ularning mahsulot sifatini oshirishdan manfaatdorligini oshirish zarur. Demak, ishlab chiqarilayotgan mahsulot sifati ishlab chiqarishni tashkil etuvchi elementlar - ishlab chiqarish vositalari, buyumlari va ishchi kuchidan omilkorlik bilan foydalanishga bog’liq ekan. Ishlab chiqarish madaniyati ham mahsulot sifatiga ijobiy ta`sir ko’rsatuvchi omillardan hisoblanadi. Ma`lumki, korxonalar faqat mahsulot ishlab chiqarish bilan cheklanib qolmay, turli xarakter va turdagi xizmatlarni ham ko’rsatadi. Aholiga maishiy xizmat ko’r

-корхоналарда маҳсулот сифатни ошириш муаммосини ҳал қилиш йўлларини фирмаларнинг раҳбарлари таъминотчилар, ишлаб чиқарувчилар ва истеъмолчиларнинг бир-бирига ишончи ва ҳамкорлигида олиб борилиши мақсадга мувофиқ ҳол. Бунда хоҳ таъминотчи ёки истеъмолчи, хоҳ ишлаб чиқарувчида юзага келган камчиликларни аниқлаш ва уларни қисқа вақтда бартараф қилишни ўзлари учун масъул деб билишлари лозим. -ходимларни ўқитиш ва тайёрлаш сифат бўйича муваффақиятли иш юритишни кафолатлайди. Ўқитиш жараёнини юқори бошқарув бўғинидан бошлаш мақсадга мувофиқ. Бу ишга мутахассис-маслаҳатчиларни жалб қилиш зарур. Ўқитиш жараёнида тушунтириладиган сифат бўйича фаолият ҳақидаги маълумотлар муайян ҳаракатлар ва тавсиялар билан биргаликда олиб борилиши керак. Зарур мақсадлар (унумдорликни ошириш, нуқсонлилик даражасин

1. Корхоналарда юқори поғонадаги раҳбариятнинг сифатни бошқариш тизимига қизиқишини ортириш. 2. Корхоналарда сифатни яхшилаш бўйича бошқарув кенгашини ташкил қилиш. 3. Корхоналарда сифатни самарали ташкил қилиш ўсоҳасига бутун бошқарув жамоасини жалб қилиш. 4. Корхоналарда сифатни оширишда жамоа иштирокини таъминлаш. 5. Ходимларнинг сифатни оширишда шахсий иштирокни таъминлаш. 6. Сифатни бошқариш тизимларини такомиллаштириш, жараёнларни тартибга солиш гуруҳини ташкил қили. 7. Корхоналарга таъминотчиларни сифат учун курашга янада кўпроқ жалб қилиш. 8. Корхоналарда бошқарув тизимлари фаолиятининг сифатини ошириш тадбирларини изчиллигини таъминлаш. 9. Корхоналарда сифат ишини яхшилашнинг қисқа муддатли режалари ва узоқ муддатли стратегияси. ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР РЎЙХАТИ I. Ўзбекистон Респу

4. Каримов И.А. Жаҳон молиявий-иқтисодий инқирози, Ўзбекистон шароитида уни бартараф этишнинг йўллари ва чоралари. – Т.: Ўзбекистон, 2009. 54 б. 5. I.А. Karimov «2012-yilda mamlakatimizni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish yakunlari hamda 2013-yilga mo‘ljallangan iqtisodiy dasturning eng muhim ustuvor yo‘nalishlari»ga bag‘ishlangan Vazirlar Mahkamasining majlisidagi ma’ruzasi. Xalq so’zi. 2013 yil, 19-yanvar II. Асосий адабиётлар. 1. Шарифхўжаев М., Абдуллаев Ё. “Менежмент”. Даслик. Т.: “Ўқитувчи”, 2001 й. 2. Ғуломов С.С. “Менежмент асослари”. Т.: 2002 й. 3. Ғуломов С.С. “Маркетинг асослари” Т.: ТошДАУ, 2000 й. 4. Сабирджанова Д.К. “Менеджмент” Т. ТМИ, 2004 й. 5. Смирнов Э.А. Теория организации: учебное пособие. – М.:ИНФРА-М, 2008.- 248 с. 6. Теория организации: Учебник для вузов. 2-е изд.,

6. Васильев Г.А. и др. Коммерческое товароведение и экспертиза. М.: Банки и биржи, ЮНИТИ, 1997. 7. Нормахматов Р., Саидалиев Х. Стандартизация и качество. Ж. Сельское хозяйство Узбекистана, 1987, №9. 8. ИСО 9000. Халкаро стандартлар. Махсулот сифатини бошкариш. ИСО 9000 сериясидаги стандартлар. 1-2 том – Тошкент, Мехнат, 1996 9. Ўзбекистон Республикаси миллий сертификациялаш системаси. Сифат системалари ва ишлаб чикаришни сертификациялаш. Асосий холатлар: РД.УЗ 51-025-94 10. ИСО 8402:94 (т) Сифат. Лугат-ИСО 9000 туплами. Халкаро стандартлар. Махсулот сифатини бошкариш. Стандартлар серияли 1-том, - Тошкент Мехнат, 1996 11. Ишлаб чикаришни бошкариш:Операцион системани ташкил килиш – Менежмент ас ослари. М.Х. Мексон, М.Альберт, Ф. Хефури. Ингл. тилидан таржима М., Лугат – М.Дело 1992 12. Махс

Купить