Lingvistik ekspertiza
![qadr-qimmati va ishchanlik obro‘sini himoya qilish holatlaridagi vazifalarning
o‘ziga xos xususiyatlari asosida lingvistik ekspertiza tadqiqotlarida haqoratli
holatlarni mustaqil toifa sifatida ajratish imkonini bermoqda. Ya’ni, ekspertlik
vazifalarining lingvistik jihatdan o‘ziga xos xususiyatlari, xususan, shaxsning
sha’ni, qadr-qimmati hamda ishchanlik obro‘sini himoya qilishga oid ishlar
doirasida hal etiladigan vazifalar bilan to‘liq mos kelmasligi, haqorat qilishga oid
ishlarni alohida, mustaqil toifaga ajratish uchun asos bo‘lmoqda.
1.3. Lingvistik ekspertiza sohasining shakllanish tarixi va rivojlanishi
Asosiy Qomusisiz hisoblanmish O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining
muqaddimasidan “inson, uning hayoti, erkinligi, sha’ni va qadr-qimmati oliy
qadriyat hisoblanadigan insonparvar demokratik davlat” kabi O‘zbekiston
Respublikasida Insonga bo‘lgan ehtirom va e’tiborda ekanligining yaqqol misolida
ko‘rishimiz mumkin.Konsitiutsiyaning Inson va fuqaroning asosiy huquqlari,
erkinliklari va burchlari bo‘limi V bobi, 19-moddasida O‘zbekiston Respublikasida
insonning huquq va erkinliklari xalqaro huquqning umume’tirof etilgan
normalariga binoan hamda ushbu Konstitutsiyaga muvofiq e’tirof etiladi va
kafolatlanadi. Inson huquq va erkinliklari har kimga tug‘ilganidan boshlab tegishli
bo‘ladi.O‘zbekiston Respublikasida barcha fuqarolar bir xil huquq va erkinliklarga
ega bo‘lib, jinsi, irqi, millati, tili, dini, e’tiqodi, ijtimoiy kelib chiqishi, ijtimoiy
mavqeidan qat’i nazar, qonun oldida tengdirlar.Imtiyozlar faqat qonunga muvofiq
belgilanadi va ijtimoiy adolat prinsiplariga mos bo‘lishi shart deb belgilangan.
Shuningdek, Konstitutsiyaning 26-mioddasiga ko‘ra, insonning sha’ni va qadr-
qimmati daxlsizdir. Hech narsa ularni kamsitish uchun asos bo‘lishi mumkin
emasligi ta’kidlangan.Mamlakatimizda sud-lingvistik ekspertiza tadqiqotlariga
bo‘lgan talabning ortib borishi bilan sud amaliyotida ushbu tadqiqotlarni
o‘tkazishning nazariy va tashkiliy-huquqiy asoslariga bo‘lgan ehtiyoj ham ortdi.
Ma’lumki, O‘zbekiston Respublikasida sud ekspertizasi sohasidagi munosabatlar
“Sud ekspertizasi to‘g‘risida”gi[1] qonun bilan tartibga solinadi. Bundan tashqari,
14](https://docx.uz/documents/d7fa1b13-76c7-49b8-b6f9-f24b1c4aec7c/page_14.png?v=1)
![O zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 5-iyuldagi PF–6256-son ʻ
farmoni[2] hamda O zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 21-
ʻ
fevraldagi 73-son qarori bilan tasdiqlangan “Sud ekspertizasi tadqiqotlarini
o‘tkazish tartibi to‘g‘risida namunaviy Nizom” sud-lingvistik ekspertiza
tadqiqotlarini o‘tkazishda huquqiy bazani tashkil etadi.
O‘zbekiston Respublikasi Ma muriy javobgarlik to g risidagi kodeksining 41-
ʼ ʻ ʻ
moddasiga ko‘ra, “Haqorat qilish, ya ni shaxsning sha ni va qadr-qimmatini
ʼ ʼ
qasddan kamsitish – bazaviy hisoblash miqdorining yigirma baravaridan qirq
baravarigacha miqdorda jarima solishga sabab bo ladi.
ʻ
Agar ushbu huquqbuzarlik bir yil ichida takroran sodir etilsa, huquqbuzarga
nisbatan jinoiy javobgarlik belgilanadi”.O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat
kodeksining 140-moddasiga ko‘ra, “Haqorat qilish, ya ni shaxsning sha ni va qadr-
ʼ ʼ
qimmatini beodoblik bilan qasddan tahqirlash, basharti, shunday harakatlar uchun
ma muriy jazo qo llanilgandan keyin sodir etilgan bo lsa, – bazaviy hisoblash
ʼ ʻ ʻ
miqdorining ikki yuz baravarigacha miqdorda jarima yoki ikki yuz qirq soatgacha
majburiy jamoat ishlari yoxud bir yilgacha axloq tuzatish ishlari bilan
jazolanadi”.Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 140-
moddasi ikkinchi qismiga ko‘ra, “nashr qilish yoki boshqacha usulda ko paytirilgan
ʻ
tarzda, shu jumladan ommaviy axborot vositalarida, telekommunikatsiya
tarmoqlarida yoki Internet jahon axborot tarmog ida joylashtirish orqali haqorat
ʻ
qilish – bazaviy hisoblash miqdorining ikki yuz baravaridan to rt yuz baravarigacha
ʻ
miqdorda jarima yoki ikki yuz qirq soatdan uch yuz soatgacha majburiy jamoat
ishlari yoxud bir yildan ikki yilgacha axloq tuzatish ishlari bilan
jazolanadi”.O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 140-moddasi uchinchi
qismida qayd etilishicha,“Haqorat qilish:
a) jabrlanuvchini o z xizmat yoki fuqarolik burchini bajarishi munosabati bilan
ʻ
bog liq holda;
ʻ
15](https://docx.uz/documents/d7fa1b13-76c7-49b8-b6f9-f24b1c4aec7c/page_15.png?v=1)
MUNDARIJA
KIRISH
I BOB LINGVISTIK EKSPERTIZANING NAZARIY-HUQUQIY ASOSLARI
1.1. Lingvistik ekspertiza tushunchasi, predmeti va vazifalari
1.2. Sud lingvistik ekspertizasining huquqiy maqomi va turlari
1.3. Lingvistik ekspertiza sohasining shakllanish tarixi va rivojlanishi
I Bob bo’yicha xulosa
II BOB. LINGVISTIK EKSPERTIZANI O‘TKAZISH METODIKASI VA AMALIY MASALALARI
2.1. Matnni lingvistik tahlil qilish usullari va bosqichlari
2.2. Haqorat, tuhmat va nizoli matnlarni ekspertiza qilish xususiyatlari
2.3 Lingvistik ekspertiza: matnning kognitiv va huquqiy tahlili
II Bob bo’yicha xulosa
UMUMIY XULOSA
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI