Lirik asar kompozitsiyasi - Литература - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	614.4KB
Покупки	0
Дата загрузки	18 Сентябрь 2025
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Литература

Lirik asar kompozitsiyasi

Купить

LIRIK ASAR KOMPOZITSIYASI

REJA: 1. LIRIK ASAR KOMPOZITSIYASINING UCH ASPEKTI. 2. LIRIK ASARNING TASHQI (MATNIY) QURILISHI: ASOSIY MATN VA YONDOSH MATN (RAMKA UNSURLARI). 3. RAMKA UNSURLARINING BADIIY-ESTETIK FUNKSIYALARI. 4. TEMATIK KOMPOZITSIYA TUSHUNCHASI. TEMATIK KOMPOZITSIYA TIPLARI.

KOMPOZITSIYA NIMA -? • Kompozisiya—tuzib chiqish, tartibga solish degan ma’nonianglatadi. • Aniq g’oyaviy-badiiy niyat taqozosiga ko’ra badiiy unsurlarning asar to’qimasidan joy olishi, asar qismlari, boblari va epizodlarining urinlashish tartibi, obrazlarning bir tizimiga uyushuvi, ularning o’zaro muomala-munosabatlarining ifodalanish tarzi, tasvir vositalarining muayyan maksadga xizmat qilishi, tasvirda muvofiqlik va me’yordir. • Kompozisiya yozuvchi niyati asosida asar badiiy tusimasining tuzilishi. • ilmiy adabiyotlarda ba’zan “arxitektonika” atamasi “kompozisiya” atamasining ekvivalenta sifatida ham kqo’llaniladi.

LIRIK ASAR KOMPOZITSIYASI Lirik she’r komp ozitsiy asinin g uch aspekt iTas hqi (ma tniy Rit mik - into nats iontem atikLIRIK ASAR KOMPOZITSIYASI Lirik she’r komp ozitsiy asinin g uch aspekt i Tas hqi (ma tniy Rit mik - into nats ion tem atik

Lirik asarning matniy (tashqi) qurilishida asosiy va yondosh matn (ramka unsurlari) farqlanadi. Misra va bandlarga bo‘linish asosiy matnga taalluqli bo‘lsa, sarlavha, janr qaydi, epigraf, bag’ishlov, she’r yozilgan sana va joy qaydi ramka unsurlaridir.Matniy (tashqi) qurilishidaLirik asarning matniy (tashqi) qurilishida asosiy va yondosh matn (ramka unsurlari) farqlanadi. Misra va bandlarga bo‘linish asosiy matnga taalluqli bo‘lsa, sarlavha, janr qaydi, epigraf, bag’ishlov, she’r yozilgan sana va joy qaydi ramka unsurlaridir. Matniy (tashqi) qurilishida

Lirik asar kompozitsi yasi Aso siy mat n Misra,b and Yondo sh matn Sarlavh a ,janr qaydi,e pigraf,s ana va joy nomi

O‘zbek adabiyotida lirik she’rlarni nomlash amaliyoti ham ancha keng tarqaldi. Albatta, bunda xorijiy adabiyotlar ta’siri ham yo‘q emas, biroq asosiy sababni sarlavha bajaradigan g‘oyaviy-badiiy funksiyalarga ijodiy ehtiyojning mavjudligidan izlash kerak. She’r mavzusiga ishora qilish, she’rxonda muayyan kayfiyatni uyg‘otish, shunga mos estetik kutuv hosil qilish sarlavhaning universal funksiyalaridan sanaladi. Masalan, A.Oripov she’rlariga qo‘yilgan «Sevgi o‘limi», «Sendan yiroqda», «Ayriliq qo‘shig‘i», «Bahor nashidasi» kabi sarlavhalar eng avval muayyan emosional holatni paydo qilishga qaratilgan. «Burgut», «Dorboz», «Tilla baliqcha» kabi sarlavhalar mavzuning asosi bo‘lmish obrazni ta’kidlab ataydi, asosiy matn esa obrazning muhim bir jihatini (masalan, burgutda «maqsadsizlik», tilla b

Ayrim sarlavhalar she’rdagi his-kechinma, o‘y-fikrlar yuzaga kelgan holat, bunga turtki bergan narsa, hodisa, joy kabilarni aniqlashtirishga xizmat qiladi: «Samolyotda yozilgan she’r», «Pahlavon Mahmud qabri qoshida», «Munojot»ni tinglab...» singari. Shu xil sarlavhalar ko‘pincha lirik qahramon his-kechinmalarini anglash uchun kalit vazifasini o‘taydiki, buni tasavvur qilish uchun quyidagi she’rga diqqatni tortamiz:

LIRIK ASAR KOMPOZITSIYASI TEZIS • Asosiy fikr ANTITEZ IS • Asosiy fikrni qo’llab quvvatl ash SINTEZ • XULOS A

AYRIM HOLLARDA SHOIR O‘ZI YARATGAN LIRIK SHE’RNI TAMOM YANGICHA, O'ZIGA XOS HODISA O'LAROQ ANGLAYDI, SHUNI TA’KIDLASH EHTIYOJINI HIS QILADI: Qayir ma – A.Suyu n Ignabar g, Uchchan oq – A.Obidjo n Uchlik – Abdulla Sher Firqa, tasbe h – F.Afro’ z To’rtlik – I.Mirzo

1. Men chivinga hech kim emasman, Qonim ichdi o‘zi ne iloj, Qondoshingni o‘ldirib bo‘lmas 2. Sen menga do’st bo’lolmaysan Aytchi, qachon, qanday chumoli Ko’tarolgan filning yukini. 1. Bor g‘aznasi - ko‘nglidagi kiri 2. Tanqid qildi daryoni baliq 1. Qop-qora qarg‘a Nimaga oppoq qorni Yaxshi ko‘rarkin?A.Obidjo n A.Obidjo n Abdulla SherF.Afro’z F.Afro’ z

EY DO’ST! ODAM ATONI, TANGRIM, ODAM YARATDI MOMO HAVONI UNGA HAMDAM YARATDI. O, ASLIDA AQLU KUCH EGASIGA ILOHIY MUHABBATU ILHOM YARATDI. A.SUYUN SEN KELGUNCHA YURAGIMNI YUTIB TURAMAN, KO’ZIM YUMIB, KO’Z YOSHIMNI TUTIB TURAMAN. ALDAB-ALDAB CHALG’ITAMAN O’ZIMNI O’ZIM SEN KELGUNCHA YASHAMAYMAN, KUTIB TURAMAN. I.MIRZO Yurtim toki mustaqil, Xalqim toki emas qul, Bolam yolg'on she r ʻ aytmas. A.Obidjon

EPIGRAF BADIIY JIHATDAN SAMARALI VA IJOD AMALIYOTIDA ANCHA KENG TARQALGAN RAMKA UNSURLARIDANDIR. • «TALANMAGAN, YIQILMAGAN YER YO‘Q. GO'DAKLAR NAYZA BOSHIDA...» Cho'lpon o'zining «Yong'in» nomli she’riga gazeta xabarini epigraf qilib olgan: Qilich lar n in g t illar ida q iz il q on , Bu loqlar n in g s u v i yan g lig ‘ t os h d im i? Yalan g b ola, yalan g g o‘d ak —m a’s u m jon Nay z alar n in g b os h larid an os h d im i? Ne g a m e n im qu log ‘im da t u n v a k u n Boy q u s h lar n in g s h u m li t ov s h i baq irar ? Ne g a m e n im bor lig ‘im g a h ar o‘y u n Va h ar k u lg i og ‘u s e p ar , o‘t q o‘yar ? Ke n g yay lov g a o‘t m i k e t d i, yon d im i? «Mad an iyat » is t ag ig a q on d im i?

A.ORIPOVNING «TUNISLIK BOLA» SHE’RIGA «RIMDA TUNISDAN ISH AXTARIB KELGAN BIR O'SPIRIN USTIDAN BENZIN QUYIB YOQIB YUBORDILAR» DEGAN MA’LUMOT EPIGRAF QILIB OLINGAN. AFSUS, RAZOLATGA BOTDI BU OCHUN, AYBNI YARATGANGA TO‘NKAMOQ NECHUN. SENGA O‘T QO‘YDILAR BIR ERMAK UCHUN, RIMGA NEGA KELDING TUNISLIK BOLA? BILAMAN, SEN UCHUN PARCHA NON QAHAT, ZAMIN MOZOR BO‘LSA, AFRIKA LAHAD. O’T QO‘YSA, O‘T QO‘YSIN O‘Z ELING FAQAT, RIMGA NEGA KELDING TUNISLIK BOLA? BU SHUNDOQ MANZILKI, DO‘STNI YOVLAYDI, OTA O‘Z FARZANDIN AVRAB TOVLAYDI. BU YURTNING SAYYODI ODAM OVLAYDI, RIMGA NEGA KELDING TUNISLIK BOLA? SHUNDOQ HOLGA KELMISH QADIMIY LOTIN, BULG‘ALAR SHARAFIN, BULG‘ALAR ZOTIN, CHUMOLICHA KO‘RMAS ODAM HAYOTIN, RIMGA NEGA KELDING TUNISLIK BOLA? HA, OLOV OSTIDA BUTKUL YER YUZI, TUTUNGA TO‘LMOQDA ODAMZOD KO‘ZI,

Lirik asardagi his-kechinma, o‘y-fikrning rivojlantirib borilishi tematik kompozitsiya o‘zagini tashkil qiladi. Buning eng sodda ko‘rinishi qo‘yilgan masalaning mantiqiy izchillikda rivojlantirib borilishi bo‘lib, u har qanday nutqda yo inshoda amal qilinuvchi tartibda voqelanadi: muammo qo‘yiladi muhokama qilinadi xulosa chiqariladi. Ko‘rib turganimizdek, mazkur uchlik yuqorida aytganimiz boshlanma - o‘y-fikr va his-kechinmalar rivoji - yakun uchligi bilan ustma-ust tushadi. Odatda, bunday kompozitsiya ko‘proq falsafiy va publisistik lirika namunalariga xosdir.

A.Oripovning «Omad haqida» nomli she’ri: Omad degan narsa dunyoda bor gap, Bu yerda har qanday xurofot bekor. Hozir sen she’rimni turibsan tinglab Demak, sen - hayotsan, omad senga yor. Boshqacha qismat ham mavjud-ku, axir, Baloi qazodan asrasin zinhor. Men senga she’r o‘qib turibman hozir Demak, men - xayotman, omad menga yor. Qolgan o‘rtadagi gaplarni endi, Nima deb atasang senda ixtiyor. Falakda hattoki quyosh bekindi, Bizlar barhayotmiz, omad bizga yor! She’rning ilk qo‘shmisra (boshlanma)sida «omad - bor narsa, u aslo xurofot emas — real mavjud» degan da’vo o‘rtaga tashlanmodda. Keyingi qo‘shmisrada esa ayni da’vo isbotiga birinchi dalil keltirilyapti. Ikkinchi banddagi birinchi qo‘shmisra «boshqacha qismat ham mavjud»ligini eslatish bilan dalilni quvvatlantirsa, keyingi qo‘shmisrada

Tematik kompozitsiyasining keng tarqalgan yana bir ko‘rinishida o‘y- fikrlar va his-kechinmalar ikkita tematik obraz qiyosi asosida amalga oshadi. Aksariyat hollarda lirik tema qiyoslanayotgan obrazlar orasidagi o‘xshashlik asosida rivojlantiriladi. Masalan, A.Oripovning quyidagi sarlavhasiz she’rlaridan birida kuzatilgani kabi: Me’mor umr bo‘yi hafsala ila Go‘zal bir imorat ayladi bunyod Biroq nogahonda mash’um zilzila Vayron qildi uni, qildi-ku barbod Xuddi shu singari, qurgaymiz biz ham Umr deb atalmish go‘zal binoni Biroq yetib kelar mash’um so‘nggi dam Vayron etar uni ajal to‘foni

Ko‘rib turganimizdek, she’r inson umri, o‘limning muqarrar va haq ekani haqida. Unda oltmish yosh arafasidagi shoirning qarashlari aks etgan, shu bois endi navqiron yigirma beshida yozilgan «Bahor» she’ridagi kabi o‘limga qarshi isyon yo‘q - o‘kinch aralash itoat bor. Ayni shu mazmun, ruh- kayfiyatni ifodalashda o‘xshatish asosidagi kompozitsiya muhim ahamiyat kasb etadi. Ikkinchi band ning «Xuddi shu singari» deb boshlanishi bilan ketma-ket «me’mor - biz», «imorat - umr», «zilzila - ajal» o‘xshatishlar silsilasi yuzaga chiqadi - kompozitsion tafakkur harakatga keladi. Ko‘rib o‘tilgan she’rda o‘xshatilayotgan narsa ham, o‘xshagan narsa ham mavjud. Biroq, aytish kerakki, tematik kompozitsiyasi qiyosga asoslanuvchi hamma she’rlarda ham bunday emas, ko‘pincha o‘xshagan narsaning o‘zigina qola

E’TIBORINGIZ UCHUN RAHMAT!

Купить

Похожие документы
Fitrat dramaturgiyasi
«Saddi Iskandariy» dostoni
Abdulhamid Cho'lponning «Kecha va kunduz» romanida realizm
Adabiyotshunoslik tarixi va tarixiylik omillari
Abdulla Qahhorning «Sarob» romanida mazmunni ifodalovchi konsepsiyalar