Lug’at turlari va tiplari - Лингвистика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	143.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Сентябрь 2019
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Лингвистика

Lug’at turlari va tiplari

Купить

Lug’at turlari va Lug’at turlari va tiplaritiplari www.arxiv.uzwww.arxiv.uz

Leksikografiyaning vazifa Leksikografiyaning vazifa doirasiga quyidagilar doirasiga quyidagilar kiradi: kiradi:  a) lug’at tuzish printsiplari va metodikasini a) lug’at tuzish printsiplari va metodikasini ishlab chiqish;ishlab chiqish;  b) lug’at tiplari va turlarini aniqlash;b) lug’at tiplari va turlarini aniqlash;  v) lug’atshunoslarning ishini tashkil qilish;v) lug’atshunoslarning ishini tashkil qilish;  g) lug’at tuzish uchun asos bo’ladigan g) lug’at tuzish uchun asos bo’ladigan kartoteka fondini yaratish; kartoteka fondini yaratish;  d) lug’atchilik tarixini o’rganish;d) lug’atchilik tarixini o’rganish;  e) lug’at tuzish bilan shug’ullanish.e) lug’at tuzish bilan shug’ullanish.  Lug’atlar ko’zlangan maqsadga ko’ra dastlab ikki Lug’atlar ko’zlangan maqsadga ko’ra dastlab ikki t

 11 .Entsiklopedik lug’atlarda.Entsiklopedik lug’atlarda tabiat va tabiat va jamiyatdagi narsa-hodisalar, tarixiy voqea-jamiyatdagi narsa-hodisalar, tarixiy voqea- jarayonlar, buyuk shaxslar, ilm-fandagi jarayonlar, buyuk shaxslar, ilm-fandagi kashfiyotlar, davlatlar, shaharlar haqida kashfiyotlar, davlatlar, shaharlar haqida ma’lumot beriladi. Demak, bu tipdagi ma’lumot beriladi. Demak, bu tipdagi lug’atlarda asosiy e’tibor tildagi so’zlarga lug’atlarda asosiy e’tibor tildagi so’zlarga emas, balki shu so’zlar yoki so’z birikmalari emas, balki shu so’zlar yoki so’z birikmalari vositasida nomlangan hodisalarga qaratiladi. vositasida nomlangan hodisalarga qaratiladi.  Entsiklopedik lug’atlar o’z navbatida ikki Entsiklopedik lug’atlar o’z navbatida ikki turga bo’linadi.turga bo’linadi. www.

 U n i v ye r s a l e n ts i k l o p ye d i ya l a r. Bunday U n i v ye r s a l e n ts i k l o p ye d i ya l a r. Bunday lug’atlarda ishlab chiqarishning, fan, adabiyot, tabiat, lug’atlarda ishlab chiqarishning, fan, adabiyot, tabiat, jamiyat va hokazolarning barchasiga oid muhim jamiyat va hokazolarning barchasiga oid muhim tushunchalar, predmetlar, hodisalar va shu sohalarda tushunchalar, predmetlar, hodisalar va shu sohalarda tanilgan buyuk shaxslar (olimlar, ixtirochilar, yozuvchilar, tanilgan buyuk shaxslar (olimlar, ixtirochilar, yozuvchilar, shoirlar, davlat arboblari, qahramonlar, san’atkorlar) haqida shoirlar, davlat arboblari, qahramonlar, san’atkorlar) haqida ma’lumot beriladi. "o’zbek... entsiklopediyasi" (14-jildlik, ma’lumot beriladi. "o’zbek... entsiklopediyasi&

 2.2. Lisoniy lug’atlardaLisoniy lug’atlarda so’z ma’nolari, imlosi, talaffuzi, so’z ma’nolari, imlosi, talaffuzi, iboralar (frazemalar), xalq maqollari, xullas, til birliklari va iboralar (frazemalar), xalq maqollari, xullas, til birliklari va filologik tushunchalarga oid ma’lumotlar beriladi. Demak, filologik tushunchalarga oid ma’lumotlar beriladi. Demak, lisoniy lug’atlarda til va nutq birliklari, til kategoriyalari lisoniy lug’atlarda til va nutq birliklari, til kategoriyalari haqida ma’lumot berish, maqol va matal kabi janr haqida ma’lumot berish, maqol va matal kabi janr boyliklarini to’plash maqsad qilinadi.boyliklarini to’plash maqsad qilinadi.  Lisoniy lug’atlar ham dastlab ikki turga – umumiy va Lisoniy lug’atlar ham dastlab ikki turga – umumiy va xususiy (maxsus) lug’atlarga

 X u s u s i y (m a x s u s) l u g’ a t l a r d a tilning lug’at X u s u s i y (m a x s u s) l u g’ a t l a r d a tilning lug’at boyligidagi birliklar ma’lum sohalar bo’yicha yoki shu tildagi boyligidagi birliklar ma’lum sohalar bo’yicha yoki shu tildagi ma’lum mikrosistemalar, guruhlar bo’yicha tanlab izohlanadi. ma’lum mikrosistemalar, guruhlar bo’yicha tanlab izohlanadi. "Ruscha-o’zbekcha fizik terminlar lug’ati" (M.D.Yagudev, "Ruscha-o’zbekcha fizik terminlar lug’ati" (M.D.Yagudev, R.X.Mallin, 1952), "Ruscha-o’zbekcha matematik terminlar R.X.Mallin, 1952), "Ruscha-o’zbekcha matematik terminlar lug’ati" (M.Sobirov, 1952), "o’zbek tili sinonimlarining izohli lug’ati" (M.Sobirov, 1952), "o’zbek tili sinonimlarining izohli lug’ati" (A.hojiev, 19

 Keyingi yillarda o’zbek tilida yana bir qator yangi Keyingi yillarda o’zbek tilida yana bir qator yangi lug’atlar yuzaga keldi: "Yozuv tarixidan qisqacha lug’atlar yuzaga keldi: "Yozuv tarixidan qisqacha lug’at-ma’lumotnoma" (N.Mahmudov, 1990), "o’zbek lug’at-ma’lumotnoma" (N.Mahmudov, 1990), "o’zbek ismlari" (E.Begmatov, 1991), "o’zbek tilining ismlari" (E.Begmatov, 1991), "o’zbek tilining etimologik lug’ati" (SH.Rahmatullaev, 2000y.), etimologik lug’ati" (SH.Rahmatullaev, 2000y.), "O`zbek tilining imlo lug`ati" (Sh.Rahmatullayev, A. "O`zbek tilining imlo lug`ati" (Sh.Rahmatullayev, A. Hojiyev, 1995), "o’zbek tili tasviriy ifodalarining izohli Hojiyev, 1995), "o’zbek tili tasviriy ifodalarining izohli lug’ati" (

 Tanlangan tillar miqdoriga ko’raTanlangan tillar miqdoriga ko’ra lug’atlar bir tilli, ikki tilli va ko’p tilli lug’atlar bir tilli, ikki tilli va ko’p tilli bo’ladi: "Adabiyotshunoslik terminlari lug’ati" (h.homidiy, SH.Abdullaeva, bo’ladi: "Adabiyotshunoslik terminlari lug’ati" (h.homidiy, SH.Abdullaeva, S.Ibrohimova, 1967) bir tilli; "Ruscha-o’zbekcha va o’zbekcha-ruscha S.Ibrohimova, 1967) bir tilli; "Ruscha-o’zbekcha va o’zbekcha-ruscha geografiya terminlari lug’ati" (h.h.Xasanov, 1964), "Adabiyotshunoslikdan geografiya terminlari lug’ati" (h.h.Xasanov, 1964), "Adabiyotshunoslikdan qisqacha ruscha-o’zbekcha terminologik lug’at" (N.T.hotamov, 1969), qisqacha ruscha-o’zbekcha terminologik lug’at" (N.T.hotamov, 1969), "Ruscha-o’zbekcha

 So’z yoki atama ma’nolarining yoritilishiga ko’raSo’z yoki atama ma’nolarining yoritilishiga ko’ra lug’atlar izohli va izohsiz turlarga bo’linadi: so’z yoki lug’atlar izohli va izohsiz turlarga bo’linadi: so’z yoki terminlarning imlosini, tushunchalarning ruscha-o’zbekcha terminlarning imlosini, tushunchalarning ruscha-o’zbekcha yoki o’zbekcha-ruscha nomlarini berish bilan cheklangan yoki o’zbekcha-ruscha nomlarini berish bilan cheklangan lug’atlar lug’atlar izohsiz lug’atlarizohsiz lug’atlar deb, shunday so’z yoki deb, shunday so’z yoki terminlarning ma’nolariga izoh beradigan lug’atlar terminlarning ma’nolariga izoh beradigan lug’atlar izohli izohli lug’atlarlug’atlar deb ataladi. CHunonchi: "o’zbek tilining qisqacha deb ataladi. CHunonchi: "o’zbek tilining qisqacha imlo lug’at

 Ob’ekti (materiallarning qaysi sohaga yoki nimaga oidligi) jihatidan ham Ob’ekti (materiallarning qaysi sohaga yoki nimaga oidligi) jihatidan ham lug’atlar xilma-xil bo’ladi. CHunonchi: lug’atlar xilma-xil bo’ladi. CHunonchi:  a) a) terminologik lug’atlar:terminologik lug’atlar: "Ruscha-o’zbekcha fizik terminlar lug’ati" "Ruscha-o’zbekcha fizik terminlar lug’ati" (M.D.Yagudaev, R.X.Mallin, 1952). "Ruscha-o’zbekcha matematik terminlar (M.D.Yagudaev, R.X.Mallin, 1952). "Ruscha-o’zbekcha matematik terminlar lug’ati" (M.Sobirov, 1952), "Pedagogikadan qisqacha ruscha-o’zbekcha lug’ati" (M.Sobirov, 1952), "Pedagogikadan qisqacha ruscha-o’zbekcha terminologiya lug’ati" (SH.Boyburova, N.Takanaev, 1963), "Qisqacha ruscha-terminologiya lug’ati"

 g)g) orfoepik lug’atlarorfoepik lug’atlar : "Talaffuz madaniyati" (o’.Usmonova, 1976). : "Talaffuz madaniyati" (o’.Usmonova, 1976). Ushbu risolaning 29-58-betlarida ayrim so’zlar talaffuzi (lug’ati) Ushbu risolaning 29-58-betlarida ayrim so’zlar talaffuzi (lug’ati) berilgan:berilgan:  d)d) antroponimik lug’atlarantroponimik lug’atlar : "o’zbek ismlari imlosi" : "o’zbek ismlari imlosi" (E.A.Begmatov, 1972); "o’zbek ismlari" (E.A.Begmatov, 1991);(E.A.Begmatov, 1972); "o’zbek ismlari" (E.A.Begmatov, 1991);  e)e) toponimik lug’atlartoponimik lug’atlar : "Geografik nomlar ma’nosini bilasizmi?" : "Geografik nomlar ma’nosini bilasizmi?" (S.Qoraev, 1970);(S.Qoraev, 1970);  yo)yo) sinonimlar lug’ati:sinonimlar lug’ati: "o’zbek

 i)i) tarixiy lug’atlar:tarixiy lug’atlar: "o’zbek klassik adabiyoti asarlari uchun "o’zbek klassik adabiyoti asarlari uchun qisqacha lug’at" (P.SHamsiev, S.Ibrohimov, 1953), "Navoiy asarlari qisqacha lug’at" (P.SHamsiev, S.Ibrohimov, 1953), "Navoiy asarlari lug’ati" (P.SHamsiev, S.Ibrohimov, 1972), "Alisher Navoiy asarlari lug’ati" (P.SHamsiev, S.Ibrohimov, 1972), "Alisher Navoiy asarlari tilining izohli lug’ati", 4 tomlik. O’zbekiston Fanlar akademiyasi tilining izohli lug’ati", 4 tomlik. O’zbekiston Fanlar akademiyasi muxbir a’zosi (hozir-akademik) E.I.Fozilov tahriri ostida. –muxbir a’zosi (hozir-akademik) E.I.Fozilov tahriri ostida. – Toshkent,1983 (I-II tomlar), 1984 (III tom), 1985 (IVtom); Toshkent,1983 (I-II tomlar), 1984 (III tom),

 l)l) etimologik lug’atlar:etimologik lug’atlar: "Etimologicheskiy "Etimologicheskiy slovarslovar ьь tyurkskix yaz tyurkskix yaz ыы kov" (E.V.Sevortyan, 1974). kov" (E.V.Sevortyan, 1974). Bu tipdagi lug’atlarda so’zlarning kelib chiqishi Bu tipdagi lug’atlarda so’zlarning kelib chiqishi ilmiy asosda yoritiladi; "o’zbek tilining qisqa ilmiy asosda yoritiladi; "o’zbek tilining qisqa etimologik lug’ati" (SH.Rahmatullaev, M.Mirtojiev, etimologik lug’ati" (SH.Rahmatullaev, M.Mirtojiev, M.Qodirov, 1997); "o’zbek tilining etimologik M.Qodirov, 1997); "o’zbek tilining etimologik lug’ati" (SH.Rahmatullaev, 2000);lug’ati" (SH.Rahmatullaev, 2000);  m)m) maqol va matallar lug’atimaqol va matallar lug’ati : "o’zbek xalq : "o’zbek xalq maqollari&

Lug`atlar va ularning Lug`atlar va ularning turlariturlari  Lug`atlar avvalo, ikki Lug`atlar avvalo, ikki turga bo`linadi; 1) turga bo`linadi; 1) qomusiy lug`atlar, qomusiy lug`atlar, 2)lingvistik (yoki 2)lingvistik (yoki filologik) lug`atlar.filologik) lug`atlar.  Qomusiy lug`atlar. Qomusiy lug`atlar. Bunday lug`atlarning Bunday lug`atlarning sohasi narsalar, tarixiy sohasi narsalar, tarixiy shaxslar, jug`rofiy shaxslar, jug`rofiy nomlar haqida nomlar haqida ma`lumot berishdir.ma`lumot berishdir.  Qomusiy lug`atlar ham Qomusiy lug`atlar ham ikki xil l)umumiy ikki xil l)umumiy lug`atlar; "O`zbekiston lug`atlar; "O`zbekiston Respublikasi qomusi", Respublikasi qomusi", "O`zbek sovet "O`zbek sovet ensiklopediyasi" kabi; ensiklopediyasi" kabi; 2) maxsus lug`a

 Lingvistik lug`atlar. Lingvistik lug`atlar. So`zlik shu tilning barcha So`zlik shu tilning barcha lug`aviy birliklarini lug`aviy birliklarini (leksik, frazeologik) o`z (leksik, frazeologik) o`z ichiga oladi va ularning ichiga oladi va ularning ma`nosi, grammatik va ma`nosi, grammatik va boshqa xususiyatlari boshqa xususiyatlari haqida ma`lumot beradi. haqida ma`lumot beradi. So`zlik barcha so`z So`zlik barcha so`z turkumlaridan iborat turkumlaridan iborat bo`ladi.bo`ladi.  Lingvistik lug`atlar Lingvistik lug`atlar lug`aviy birliklarining lug`aviy birliklarining necha tillardan necha tillardan olinishiga ko`ra ikki olinishiga ko`ra ikki turga bo`linadi.turga bo`linadi.  l)bir tilli (o`z til) l)bir tilli (o`z til) lug`atlari. 2) ikki tilli lug`atlari. 2) ikki tilli (tarjima) lug`atlari(t

 Bir tilli (o`z til ) lingvistik Bir tilli (o`z til ) lingvistik lug`atlarda so`z va iboralar lug`atlarda so`z va iboralar bir tilda (masalan, o`zbek bir tilda (masalan, o`zbek tilida) izohlanadi. Bunday tilida) izohlanadi. Bunday lug`atlar ham ikki xil lug`atlar ham ikki xil ko`rinishga ega. 1) umumiy ko`rinishga ega. 1) umumiy lug`atlar: izohli lug`at, imlo lug`atlar: izohli lug`at, imlo lug`ati, morfemik lug`at va lug`ati, morfemik lug`at va boshqalar.boshqalar.  Masalan: "O`zbek tilining Masalan: "O`zbek tilining izohli lug`ati". T., 1992. izohli lug`ati". T., 1992. "O`zbek tilining imlo "O`zbek tilining imlo lug`ati". T., 1998. lug`ati". T., 1998. (Tuzuvchilar E.D.Panasenko, (Tuzuvchilar E.D.Panasenko, E.A.Umarov). E.A.Umarov).  Morfem lug`at. A.Gulo

 Misollar, "O`zbek tili Misollar, "O`zbek tili sinonimlarining izohli sinonimlarining izohli lug`ati" (A.Ho-jiyev. T., lug`ati" (A.Ho-jiyev. T., 1974) "O`zbek tilining 1974) "O`zbek tilining izohli frazeologik lug`ati" izohli frazeologik lug`ati" Sh.Rah-matullayev. T., Sh.Rah-matullayev. T., 1978). O`zbek tili 1978). O`zbek tili antonimlarining izohli antonimlarining izohli lug`ati, (SLRahmatulladv, lug`ati, (SLRahmatulladv, N.Mamatov, R.Shukurov. N.Mamatov, R.Shukurov. T., 1998), T., 1998),  "O`zbek ismlari" (E.Begmatov "O`zbek ismlari" (E.Begmatov va boshqalar. T., 1998). 3) va boshqalar. T., 1998). 3) Ikki tilli (tarjima) lug`atlarga Ikki tilli (tarjima) lug`atlarga bir tilning lug`aviy birligiga bir tilning lug`aviy birligiga boshqa til

 Ruscha-o`zbekcha Ruscha-o`zbekcha lug`at (A.K.Borovkov lug`at (A.K.Borovkov tahriri, besh tomli, M., tahriri, besh tomli, M., 1950-1955), 1950-1955), o`zbekcha-ruscha o`zbekcha-ruscha lug`at (S.F.Akobirov, lug`at (S.F.Akobirov, Z.M.Ma`-rufov, A. T. Z.M.Ma`-rufov, A. T. Xo`jaxonov. M., 1959) Xo`jaxonov. M., 1959) va boshqalar.va boshqalar.  Leksikografiya Leksikografiya tilshunoslikning tilshunoslikning lug’atchilik bilan lug’atchilik bilan shug’ullanuvchi sohasidir.shug’ullanuvchi sohasidir.  Lug’atlar tildagi so’zlarni, Lug’atlar tildagi so’zlarni, iboralar, maqol-matallar iboralar, maqol-matallar va turli nomlarni ma’lum va turli nomlarni ma’lum tartibda o’z ichiga olgan tartibda o’z ichiga olgan kitoblardir. Bunday kitoblardir. Bunday lug’atlar o’tmishda qo’l lug’atlar o’tmishda qo’

Купить

Похожие документы
Tilshunoslik va psixologiya
Badiiy matnda nisbiy so‘zlar yordamida bog‘langan qo‘shma gaplar
Murakkab qo‘shma gaplar
Sintaktik va sintagmatik munosabat
O‘zbek tilshunosligida aksentuatsiya va sillabika. Urg‘u va bo‘g‘in