Macromedia flash dasturi bilan tanishish video dars tayyorlash - Informatika va AT - Kurs ishlari

Dokument ma'lumotlari

Narxi	20000UZS
Hajmi	4.0MB
Xaridlar	0
Yuklab olingan sana	24 Dekabr 2025
Kengaytma	docx
Bo'lim	Kurs ishlari
Fan	Informatika va AT

Sotuvchi

Diyorbek Husanov

Ro'yxatga olish sanasi 24 Dekabr 2025

0 Sotish

Macromedia flash dasturi bilan tanishish video dars tayyorlash

Sotib olish

MUNDARIJA
KIRISH ................................................................................................................................................................ 2
I.BOB.MACROMEDIA FLASH DASTURI HAQIDA MA’LUMOT .............................................................................. 7
1.1. Macromedia Flash — veb-grafika, animatsiya yaratishda qulayliklar. ........................................................ 7
1.2. Macromedia Flash dasturining interfeysi va uning asosiy vositalari bilan tanishish ................................. 11
II. BOB. MACROMEDIA FLASH DASTURINI O`RNATISH HAQIDA VIDEO DARS TAYYORLASH ............................ 16
2.1. Macromedia flash va Bandicam dasturlarini o‘rnatish va sozlash. ............................................................ 16
2.2.Bandicam dasturida “ Macromedia flash” dasturini o‘rgatuvchi video dars yaratish. ............................... 25
XULOSA ............................................................................................................................................................ 31
TEST SAVOLLARI .............................................................................................................................................. 32
GLOSSARIY ....................................................................................................................................................... 35
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR ...................................................................................................................... 37

KIRISH
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining (AKT) jadal rivojlanishi inson
faoliyatining barcha sohalarini, xususan ta’lim, fan, sanoat va ommaviy axborot
vositalarini tubdan o‘zgartirdi. Zamonaviy raqamli davrda multimediya
texnologiyalarining ahamiyati keskin oshdi, chunki ular matn, grafika, tovush,
animatsiya va videoni yagona interaktiv muhitda birlashtirish imkonini beradi.
Multimediya vositalari nafaqat axborotni taqdim etish sifatini oshiradi, balki
foydalanuvchi faolligi, interaktivlik va o‘rganish samaradorligini ham kuchaytiradi.
Veb-ishlab chiqish tarixidagi eng ta’sirchan multimediya platformalaridan biri
bu — Macromedia Flashdir. Yigirma yildan ortiq vaqt davomida Flash animatsion
kontent, interaktiv veb-saytlar, onlayn o‘yinlar, reklama bannerlari, ta’limiy ilovalar
va videopleyerlar yaratishda yetakchi texnologiya bo‘lib xizmat qildi. Internet
rivojlanishining dastlabki bosqichlarida veb-sahifalar asosan statik va funksional
jihatdan cheklangan edi. Macromedia Flash esa dinamik harakat, audio-vizual
effektlar va foydalanuvchi bilan o‘zaro aloqani joriy etib, veb-saytlarning tashqi
ko‘rinishi hamda imkoniyatlarini tubdan o‘zgartirdi.
Macromedia Flash vektor va rastr grafikalar, tovush, video, animatsiya hamda
ActionScript deb nomlanuvchi xususiy dasturlash tili orqali skriptlash imkoniyatlarini
qo‘llab-quvvatlaydigan professional multimediya muhitidir. Flash’ning vektor
grafikaga asoslangan tuzilishi dasturchilarga yuqori vizual sifatga ega, lekin hajmi
kichik bo‘lgan animatsiyalar yaratish imkonini berdi. Bu esa uni past tezlikdagi
internet sharoitida ham veb-ilovalar uchun juda qulay vosita sifatida keng
qo‘llanishiga sabab bo‘ldi. Ushbu xususiyat Flash’ning ta’lim, ko‘ngilochar soha,
reklama va elektron tijorat kabi ko‘plab yo‘nalishlarda ommalashishida muhim rol
o‘ynadi.
2

Ta’lim sohasida Macromedia Flash elektron darsliklar, interaktiv
mashg‘ulotlar, virtual laboratoriyalar, simulyatsiyalar va ta’limiy o‘yinlarni yaratishda
keng qo‘llanildi. Flash asosida yaratilgan ta’lim resurslari animatsiya va interaktivlik
orqali talabalar motivatsiyasini oshirib, vizual idrokini kuchaytirdi va murakkab
tushunchalarni o‘zlashtirishni yengillashtirdi. Ko‘plab mamlakatlarda, jumladan
rivojlanayotgan hududlarda ham Flash masofaviy ta’lim materiallari va multimediya
taqdimotlarini yaratish uchun asosiy vosita sifatida xizmat qildi.
Uzoq yillar davom etgan muvaffaqiyatiga qaramay, HTML5, CSS3 va
JavaScript kabi zamonaviy veb-standartlarning paydo bo‘lishi Flash
texnologiyasining dolzarbligini asta-sekin kamaytirdi. Ushbu yangi texnologiyalar
brauzer plaginlarisiz ham xuddi shunday multimediya va interaktiv imkoniyatlarni
taqdim etib, yuqori xavfsizlik, yaxshi unumdorlik va mobil qurilmalar bilan to‘liq
moslashuvni ta’minladi. Natijada, Adobe Flash Player’ni rasmiy qo‘llab-quvvatlash
2020-yilda to‘xtatildi. Shunga qaramay, Macromedia Flash tarixiy ahamiyatga ega
texnologiya bo‘lib, uning asosiy tamoyillari bugungi kunda ham zamonaviy
multimediya va veb-ishlab chiqish vositalariga ta’sir ko‘rsatib kelmoqda.
Macromedia Flash dasturining ishlash tamoyillari, tuzilmasi va funksional
imkoniyatlarini o‘rganish informatika yo‘nalishi talabalari uchun muhim ahamiyatga
ega. U animatsiya texnologiyalari, vektor grafika, vaqt chizig‘iga asoslangan
animatsiya, obyektga yo‘naltirilgan dasturlash va interaktiv multimediya dizayni
bo‘yicha fundamental bilimlarni taqdim etadi. Flash’ni o‘rganish, shuningdek, veb-
texnologiyalarning evolyutsiyasini va plagin asosidagi tizimlardan ochiq veb-
standartlarga o‘tish jarayonini chuqurroq anglashga yordam beradi.
Mazkur kurs ishi Macromedia Flash dasturining nazariy asoslari va amaliy
qo‘llanilishini o‘rganishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda platformaning rivojlanish tarixi,
interfeysi, animatsiya vositalari, skriptlash imkoniyatlari, ta’lim sohasidagi
3

qo‘llanilishi va texnik cheklovlari tahlil qilinadi. Ishning asosiy maqsadi Flash’ni
tarixiy va amaliy multimediya vositasi sifatida keng qamrovli tarzda yoritib berishdan
iborat.
Kurs ishining maqsadi: Ushbu kurs ishining asosiy maqsadi Macromedia
Flash dasturining asosiy xususiyatlari, vositalari va ishlash tamoyillarini har
tomonlama o‘rganish hamda uning multimediya texnologiyalari va interaktiv veb-
kontent rivojidagi o‘rni va ahamiyatini tahlil qilishdan iborat.
Kurs ishining vazifalari: Tadqiqotning asosiy maqsadiga erishish uchun
quyidagi aniq vazifalar belgilandi:
 Macromedia Flash texnologiyasining yaratilishi va rivojlanish bosqichlarini
o‘rganish.
 Flash ish muhiti texnik arxitekturasi va asosiy komponentlarini tahlil qilish.
 Flash interfeysining Stage, Timeline, Tools Panel, Properties Panel va Library kabi
asosiy qismlarini o‘rganish.
 Flash’da vektor va rastr grafika imkoniyatlari hamda ularning amaliy
qo‘llanilishini tahlil qilish.
 Kadrma-kadr animatsiya, motion tweening va shape tweening kabi animatsiya
yaratish usullarini o‘rganish.
 Flash loyihalarida qatlamlar (layers) asosida animatsiyani tashkil etish
tamoyillarini o‘rganish.
 Animatsiya va foydalanuvchi bilan o‘zaro aloqani boshqarish uchun ActionScript
dasturlash tili asoslarini o‘rganish.
 Flash loyihalariga tovush, video va boshqa multimediya effektlarini qo‘shish
imkoniyatlarini tahlil qilish.
 Flash’ning veb-dizayn, reklama, ta’lim va ko‘ngilochar sohalardagi qo‘llanilishini
o‘rganish.
4

 Flash asosidagi ta’lim resurslarining pedagogik ahamiyatini baholash.
 Macromedia Flash vositalari yordamida oddiy multimediya loyihasini yaratish.
 Macromedia Flash’ning multimediya ishlab chiqish platformasi sifatidagi
afzalliklarini aniqlash.
 Flash texnologiyasining asosiy texnik, xavfsizlik va moslashuv muammolarini
aniqlash.
 Macromedia Flash’ni HTML5 va JavaScript kabi zamonaviy veb-texnologiyalar
bilan solishtirish.
 Macromedia Flash’ning multimediya tizimlari rivojidagi tarixiy va amaliy
ahamiyatini baholash.
Mavzuning dolzarbligi: Bugungi kunda axborot texnologiyalari va raqamli
media vositalarining jadal rivojlanishi ta’lim, reklama, web-dizayn va animatsiya
sohalarida yangi imkoniyatlarni yaratib bermoqda. Ayniqsa, multimediali
mahsulotlar, interaktiv darsliklar, animatsiyalar va web-ilovalarni yaratishda grafik
dasturlarning o‘rni beqiyosdir. Shunday dasturlardan biri — Macromedia Flash
bo‘lib, u uzoq yillar davomida vektorli grafika va animatsiya yaratish sohasida
yetakchi dastur hisoblangan.
Macromedia Flash dasturida yaratilgan animatsiyalar, bannerlar, interaktiv
sahifalar va o‘yinlar internet tarmog‘ida keng qo‘llanilgan. Hozirgi kunda ba’zi
zamonaviy texnologiyalar Flash o‘rnini bosa boshlagan bo‘lsa-da, ushbu dastur
animatsiya yaratish asoslarini o‘rganishda, multimediya texnologiyalarining
rivojlanish bosqichlarini tushunishda muhim ahamiyat kasb etadi. Shu sababli
Macromedia Flash dasturini o‘rganish hozirgi davr uchun ham nazariy va amaliy
jihatdan dolzarb hisoblanadi.
Tadqiqot obyekti: Mazkur kurs ishining tadqiqot obyekti — multimediya va
animatsiya yaratish jarayonidir.
5

Kurs ishining tadqiqot predmeti: esa — Macromedia Flash dasturining
funksional imkoniyatlari, interfeysi, animatsiya yaratish vositalari hamda ushbu
dasturda ishlash texnologiyalari hisoblanadi.
Ishning ilmiy yangiligi: Ushbu kurs ishining ilmiy yangiligi quyidagilardan
iborat:
 Macromedia Flash dasturining animatsiya va interaktiv mahsulotlar yaratishdagi
o‘rni zamonaviy texnologiyalar bilan solishtirma tahlil qilinadi;
 Flash dasturining ta’lim jarayonidagi imkoniyatlari va undan foydalanish
samaradorligi ilmiy asosda yoritib beriladi;
 Animatsiya yaratishda asosiy asboblar va skriptlash imkoniyatlarining amaliy
qo‘llanishi tahlil qilinadi;
 O‘quv jarayonida Macromedia Flash dasturidan foydalanish bo‘yicha yangi
uslubiy yondashuvlar ishlab chiqiladi.
Ishning amaliy ahamiyati: Kurs ishida keltirilgan nazariy va amaliy
ma’lumotlar:
 ta’lim muassasalarida informatika, web-dizayn, multimediya texnologiyalari
fanlarini o‘qitishda;
 animatsiya va interaktiv loyihalar yaratishda;
 reklama va dizayn sohalarida boshlang‘ich bilim va ko‘nikmalarni
shakllantirishda;
 talabalar va o‘quvchilar uchun o‘quv-uslubiy qo‘llanma sifatida foydalanish
mumkin.
Shuningdek, ushbu kurs ishi Macromedia Flash dasturida ishlashni mustaqil
o‘rganayotgan foydalanuvchilar uchun ham amaliy yo‘riqnoma vazifasini bajaradi.
6

I.BOB.MACROMEDIA FLASH DASTURI HAQIDA MA’LUMOT
1.1. Macromedia Flash — veb-grafika, animatsiya yaratishda qulayliklar.
Dasturiy ta’minot hamda unga bog‘liq texnologiyalar majmui bo‘lib, uning
tarixi internetning dinamik va vizual jihatdan boylashuviga katta ta’sir ko‘rsatdi.
Flash dasturining kelib chiqishi 1990-yillarning o‘rtalariga borib taqaladi va uning
rivojlanishi bir necha bosqichlarga bo‘linadi: dastlabki yaratilishi, Macromedia
tomonidan sotib olinishi va keng tarqalishi, ActionScript tilining paydo bo‘lishi va
takomillashishi, Adobe kompaniyasi tomonidan sotib olinishi hamda oxir-oqibat
texnologiyaning pasayishi va rasmiy tugatilishigacha bo‘lgan jarayon.
Flash texnologiyasining ildizi FutureWave Software kompaniyasi tomonidan
ishlab chiqilgan FutureSplash Animator mahsulotiga borib taqaladi. FutureSplash
1996-yilda taqdim etilgan bo‘lib, u vektor asosidagi animatsiyalarni yaratish, timeline
va sahna bilan ishlash imkoniyatlarini berar edi. Ushbu dastur o‘sha paytdagi veb-
muhit uchun yengil va samarali echim hisoblangan, chunki vektor grafika rasterga
qaraganda kichikroq fayl hajmini ta’minlab, internet orqali tezroq yuklanishni
kafolatlagan. Shu yilning oxirida Macromedia FutureWave’ni sotib olib, mahsulotni
Macromedia Flash nomi ostida rivojlantirishni boshladi. Bu muhim xarid Flashning
ommaviylashuvini tezlashtirdi va uni web-developerlarga moslashtirilgan kuchli
vositaga aylantirdi.
1990-yillarning oxiri va 2000-yillarning boshlarida Flash tez sur’atlarda
rivojlana boshladi. Flash 3 va Flash 4 kabi versiyalar animatsion imkoniyatlarni
kengaytirdi, yangi multimedia elementlari va interaktivliklar qo‘shildi. Bu davrda
Flash web-sahifalarga jon kiritish, banner-reklamalar, interaktiv taqdimotlar va oddiy
o‘yinlar yaratishda keng qo‘llanildi. Flash-ning asosiy afzalliklaridan biri — SWF
(Shockwave Flash yoki Small Web Format) fayl formati bo‘lib, u vektor-grafikani,
7

matn va oddiy skriptlarni siqib saqlash orqali internetda samarali tarqatishni
ta’minladi.
1-rasm MacromediaFlash dasturi logosi
2000-yillar boshida Flash platformasi yanada rivojlandi: Macromedia Flash 5
versiyasi (2000) va undan keyingi yangilanishlar til va skript imkoniyatlarini
kengaytirdi. Ayniqsa ActionScript — Flash uchun mo‘ljallangan skript tili — Flash-
ning interaktiv kuchini sezilarli darajada oshirdi. ActionScript dastlab oddiy skript
vazifalarini bajaruvchi vosita sifatida boshlandi, ammo versiyalar o‘sishi bilan u
yanada kuchliroq va strukturaviy xususiyatlarga ega bo‘ldi. ActionScript 2.0 va
keyinchalik 3.0 ni ishlab chiqish orqali Flash murakkab veb-ilovalar, o‘yinlar va
multimediya tizimlarini yaratish imkoniyatiga ega bo‘ldi. ActionScript 2.0 obyektga
yo‘naltirilgan dasturlash tamoyillarini qo‘llab-quvvatladi va kattaroq loyihalarni
boshqarishni osonlashtirdi. ActionScript 3.0 esa, 2006-yillarda, to‘liq yangilangan
virtual mashina va samaradorlikni oshiruvchi mexanizmlarni joriy etib, Flash orqali
8

ishlab chiqilayotgan dasturlarning tezligini va barqarorligini sezilarli darajada
yaxshiladi.
Macromedia kompaniyasi o‘z mahsulot portfelini kengaytirib, Flash
Professional (mualliflik muhiti) va Flash Player (brauzer plagin) kombinatsiyasini
taqdim etdi. Flash Player butun dunyoda ko‘plab brauzerlarga integratsiyalashgan
holda tarqaldi va foydalanuvchilarni qo‘shimcha plagin o‘rnatishga chorlagan. Bu esa
Flash-ning ommaviylashuviga katta turtki berdi: ko‘pgina saytlar dinamik bannerlar,
interaktiv reklamalar, onlayn o‘yinlar va hatto videopleyerlar uchun Flash-dan
foydalanishni boshladi. Masalan, YouTube ilk yillarda video kontentni yetkazishda
Flash Player-ga tayanib ishlagani Flashning video formatidagi afzalliklarini ko‘rsatdi.
2002–2004-yillar oralig‘ida Flash MX oilasi va Flash MX 2004 kabi
yangilanishlar chiqarildi, ular grafik muharrir va animatsiya vositalarini
takomillashtirdi hamda veb-ishlab chiqish jarayonini soddalashtirdi. Shu davrda
Flash-ning mobil va kichik qurilmalarga moslashuvi uchun Flash Lite kabi
yengillashtirilgan versiyalar paydo bo‘ldi. Flash Lite mobil telefonlarda oddiy
animatsiyalar va ilovalarni ishlatish imkoniyatini berdi, ammo qurilmalar tezligi va
resurs chegaralari Flash-ning to‘liq imkoniyatlarini chekladi.
2005-yilda Adobe Systems Macromedia kompaniyasini sotib oldi. Bu o‘zgarish
Flash rivojida yangi bosqich boshlab berdi: Flash Adobe brendi ostida rivojlana
boshladi va Adobe Flash Professional, Adobe Flash Player kabi nomlar bilan tanildi.
Adobe so‘nggi versiyalarda Flashning professional muhitini va ActionScript tilini
yanada mustahkamladi. Biroq, Flash tez ommalashgan sayin, uning ayrim
kamchiliklari ham ochila bordi. Flash Playerni brauzer plaginlari sifatida ishlatish
xavfsizlik muammolariga olib keldi: xakerlik hujumlari, zaifligi va tez-tez yangilanib
turishi talab etildi. Shu bilan birga, Flash-ning CPU va xotira resurslarini ko‘p
iste’mol qilishi, ayniqsa ko‘p elementli animatsiyalarda va videoda, tizim ish
9

faoliyatini sekinlashtirdi. Bundan tashqari, Flash kontent brauzerlar va qidiruv
tizimlar tomonidan indekslanishi qiyin bo‘lib, SEO va accessibility talablariga mos
kelmasligi muammolar tug‘dirdi.
10

1.2. Macromedia Flash dasturining interfeysi va uning asosiy vositalari bilan
tanishish
Flashning pasayishiga qaramay, uning web va multimedia sohasiga qo‘shgan
hissasi katta bo‘ldi. Flash veb-dizayn va interaktiv kontent yaratish uchun o‘ziga xos
metodologiyalarni joriy etdi — timeline asosidagi animatsiya, sahnalar va qatlamlar
bilan ishlash, vektor grafika va fayl hajmini optimallashtirish kabi printsiplar bugungi
kunda ham ishlatiladi. Bundan tashqari, ko‘plab o‘yin ishlab chiquvchilar, audio-
vizual kontent yaratuvchilari va ta’lim platformalari Flash vositalariga tayanib
ishlashgan. Hatto Flash-ning SWF formatidagi arxivlari va animatsiyalari internet
tarixining bir qismi sifatida qolib ketdi.
Xulosa qilib aytganda, Macromedia Flash tarixi — internetning vizual va
interaktiv jihatdan rivojlanishidagi muhim epoxa hisoblanadi. U dastlabki yillarda
vebni boyitdi va yangi imkoniyatlar ochdi, keyinchalik esa texnologik muammolar va
ochiq standartlarning rivojlanishi tufayli o‘z o‘rnini yo‘qotdi. Bugungi kunda Flash
tarixiy meros sifatida ko‘riladi: uning texnik echimlari va dizayn printsi-plari yangi
vositalar va standartlarga o‘tishda asos bo‘lib xizmat qilmoqda.
Flash bilan samarali ishlashning eng muhim bosqichlaridan biridir. Dastur
interfeysi intuitiv tuzilishga ega bo‘lib, grafik dizayn, animatsiya va interaktiv
loyihalarni yaratishda kerakli elementlarni birlashtiradi. Quyidagi paragraflarda Flash
interfeysining asosiy qismlari, ularning vazifalari va amaliy qo‘llanilishi haqida
batafsil to‘xtalib o‘tamiz.
Flash ish maydoni markazida joylashgan "Sahna" (Stage) bo‘lib, u
loyihaning vizual ko‘rinishini ko‘rsatadi va ekranga chiqadigan natijani oldindan
ko‘rish imkonini beradi. Sahna o‘lchamlari va fon rangini loyihaning turiga qarab
o‘zgartirish mumkin; masalan, veb-banner, animatsion kartina yoki interaktiv menyu
yaratishda sahna o‘lchamlari har xil bo‘ladi. Sahnadagi ob’ektlar — grafika, matn,
11

videolar va simvollar — real vaqt rejimida joylashtiriladi hamda ularning
koordinatalari va qavatdagi tartibi Xususiyatlar (Properties) panelida o‘zgartiriladi.
Ish jarayonida sahnani qatlarga bo‘lish va har bir qavatni alohida boshqarish orqali
murakkab sahnalarni tartib bilan tashkil etish osonlashadi.
Vaqt chizig‘i (Timeline) Flash’ning animatsion imkoniyatlarini boshqaradigan
eng muhim vositalardan biridir. Vaqt chizig‘i freymlar (frames) va kalit freymlardan
(keyframes) tashkil topadi. Har bir qatlam (layer) uchun alohida vaqt chizig‘i qismi
bo‘ladi va qatlamlardan foydalanish animatsiyani moduliy tarzda yaratishga yordam
beradi: masalan, fon elementlari bir qatlamda, xarakterlar boshqa qatlamda va
interaktiv elementlar uchinchi qatlamda joylashadi. Keyframe qo‘yish orqali ob’ektlar
holatini o‘zgartirish mumkin, tween’lar (shape tween, motion tween) yordamida esa
harakat yoki shakl o‘zgarishini avtomatik tarzda hosil qilish mumkin. Vaqt chizig‘i
bilan ishlashda freymlarni belgilash, nusxa ko‘chirish, kesish va qo‘shish kabi amallar
tez-tez ishlatiladi.
3-rasm
Qavatlar (Layers) — murakkab sahnalarni
tartibga solish uchun ishlatiladigan yana bir muhim
konstruktsiya. Har bir qavat mustaqil tarzda ko‘rinish,
harakat va interaktivlikka ega bo‘lishi mumkin.
Qavatlarning ko‘rinishini o‘chirish, qulflash yoki
nomlarini o‘zgartirish orqali dizayn jarayoni
qulaylashadi. Bundan tashqari, qavatlar ichida
foydalaniladigan sublayers yoki guide qatlamlari
12

yordamida ob’ektlarning pozitsiyasini boshqarish va animatsiya yo‘nalishini belgilash
mumkin. Qavatlar bilan ishlash, xususan, katta sahnalar va murakkab animatsiyalar
yaratayotganda, tashkiliy nazoratni ta’minlaydi va ish jarayonini soddalashtiradi.
Asboblar paneli (Tools panel) Flash dasturining chap tomonida
joylashgan bo‘lib, u turli grafika chizish va tahrirlash vositalarini
to‘plagan.
Ushbu paneldagi asosiy asboblar quyidagilarni o‘z ichiga oladi: tanlash
(Selection) va sub-tanlash (Subselection) asboblari,
shakl chizish vositalari — to‘g‘ri chiziq, to‘rtburchak, oval, o‘tgir shakl
(pen/pencil), cho‘tkalar (Brush), to‘ldirish (Paint Bucket), rang tanlash
(Eyedropper) va o‘chirish (Eraser). Shuningdek, matn kiritish (Text tool),
transformatsiya (Free Transform), tozalash (Lasso) va boshqa amaliy
vositalar ham mavjud. Har bir asbob o‘zining xususiyatlariga ega bo‘lib,
Xususiyatlar panelida uning parametrlarini aniqlash mumkin — masalan,
chiziq qalinligi, to‘ldirish ranglari, gradientlar va chiziq turlarini sozlash.
Xususiyatlar paneli (Properties Inspector) — tanlangan ob’ekt yoki
freym uchun kontekstual parametrlarni ko‘rsatadi va imkon beradi. Bu
panel orqali ob’ektning o‘lchami, pozitsiyasi, aylanish burchagi, rang va
kontur xususiyatlari, shuningdek, matn ob’ektlari uchun shrift va formatlash
parametrlarini o‘zgartirish mumkin. Vaqt chizig‘i elementlari uchun esa Xususiyatlar
panelida tween tiplari, freym tezligi (fps) va boshqa muhim parametrlarga ega
bo‘lasiz. Xususiyatlar paneli dastur bilan samarali ishlashda tez va aniq sozlashlarni
amalga oshirish imkonini beradi.
Kutubxona (Library) — loyihadagi barcha simvollar, grafikalar, tovushlar va
komponentlarning markaziy ombori sifatida xizmat qiladi. Kutubxonaga import
qilingan rasm va audio fayllar, yaratilgan simvollar (symbols), komponentlar va
13

boshqa resurslar saqlanadi. Simvollar uch turga bo‘linadi: Movie Clip (kinokad,
ichida mustaqil animatsiya bo‘lishi mumkin), Button (tugma, interaktiv holatlarni
qo‘llab-quvvatlaydi) va Graphic (grafik element, asosan sahna animatsiyasida
ishlatiladi). Har bir simvolni kutubxonaga joylab, sahnada unga murojaat qilinadi; bu
fayl hajmini kamaytirish va resurslarni qayta ishlatish imkonini beradi. Kutubxona
bilan ishlash samaradorligini oshirish uchun elementlarga nomlar berish va papkalar
orqali tartibga solish muhimdir.
Simvol va komponentlarni yaratish va boshqarish — Flash’ning kuchli
tomonlaridan biridir. Simvollarni yaratgach, ularni sahnada takroran qo‘llash va har
bir nusxani mustaqil sozlash mumkin. MovieClip lar ichida ichki timeline bo‘lib, ular
sahna timeline’idan mustaqil ishlaydi — bu murakkab dialoglar yoki takrorlanuvchi
animatsiyalar uchun juda qulay. Flash komponentlari esa oldindan tayyorlangan UI
elementlari (masalan, tugmalar, rullerlar, ma’lumot kiritish maydonlari) bo‘lib, ularni
joylashtirish va xususiyatlarini sozlash orqali interaktiv elementlarni tez yaratish
mumkin.
Rang va gradientlar bilan ishlash uchun Color Mixer — ranglar aralashmasini
yaratish, gradient va alfa kanalini sozlash imkonini beradi. Transform va Align
panellari esa ob’ektlarni aniqlik bilan joylashtirish va ularga o‘lcham berish uchun
zarur: ob’ektlarni markazlash, teng bo‘lishi, o‘lchamini tenglashtirish kabi amallarni
amalga oshirish mumkin. Shuningdek, Outline rejimi, Snap to Grid va Smart Guides
kabi vositalar dizayn jarayonini to‘g‘ri va chiroyli qilishga yordam beradi.
Ob’ektlarni import qilish va eksport qilish ham Flash interfeysining ajralmas
qismi. Tashqi fayllarni (PNG, JPEG, GIF, WAV, MP3 va boshqalar) kutubxonaga
import qilish, ularni sahnada ishlatish va so‘ngra tayyor loyihani SWF, FLA yoki
boshqa formatlarga chiqarish orqali loyiha internetga yoki mahalliy muhitga
14

joylashtiriladi. Publish Settings orqali eksport parametrlarini, o‘rnatilgan FPS, fayl
arxivlash va HTML bilan birga SWF ni joylashtirish sozlamalarini belgilash mumkin.
Oxirgi jihat — ish maydonini sozlash va klaviatura yorliqlari (shortcuts). Flash
ishchi oynasining panellarini erkin joylashtirish va saqlash orqali o‘ziga mos
workspace yaratish mumkin. Klaviatura yorliqlari yordamida tez-tez ishlatiladigan
buyruqlarga tezroq murojaat qilinadi, bu esa ishlab chiqish jarayonining
unumdorligini oshiradi. Dastur sozlamalari (Preferences) orqali ham ishlash xatti-
harakatlarini optimallashtirish, avtomatik saqlash, previsualizatsiya va boshqa global
parametrlarni o‘rnatish mumkin.
Umuman olganda, Macromedia Flash interfeysi va uning asosiy vositalari
professional darajadagi animatsiya va interaktiv loyihalarni yaratishda keng
imkoniyatlar beradi. Sahna va vaqt chizig‘i bilan ishlash, qatlamlar orqali tartibni
saqlash, asboblar paneli yordamida grafiklarni chizish va tahrirlash, kutubxona va
simvollar orqali resurslarni qayta ishlatish hamda Xususiyatlar paneli bilan
kontekstual sozlashlar Flash’ni samarali va moslashuvchan platformaga aylantiradi.
Ushbu elementlarning har biri haqida chuqurroq bilim va amaliy mashqlar orqali
dasturchi yoki dizayner yuksak sifatli, optimallashtirilgan va interaktiv mahsulotlar
yaratishga qodir bo‘ladi.
15

II. BOB. MACROMEDIA FLASH DASTURINI O`RNATISH HAQIDA VIDEO
DARS TAYYORLASH
2.1. Macromedia flash va Bandicam dasturlarini o‘rnatish va sozlash.
Biz birinchi navbatda Macromedia flash dasturini kompyuterimizga yoki
noutbokimizga o`rnatib olishdan ishimizni boshlaymiz, buning unchun biz birinchi
navbatda uni yuklab olishdan ishni boshlaymiz, google qidiruv tizimiga (Macromedia
flash yuklash) deb izlash deb yozsak bizga kerakli kompyuterimz windows
operatsion tizimiga qarab (64/32) razeryadligini yuklab olamiz.
4-rasm
Yuklab olganimizdan so`ng uni o`rnatish bosqichiga kelamiz bu quydagi
jarayonlarni o`z ichiga oladi.Yuklangan fayllar bo`limiga o`tib olamiz u yerda bizga
Macromedia flash faylni ustiga bosganimizda bizga quydagi oyna ochiladi va biz
(OK) tugamasini bosib davom etamiz.
Ushbu bo`limda bizdan qayega
o`rnatishimizni so`ramoqda hech
qanday o`zgarishlarsiz Ha (Yes)
tugmasini bosib davom etamiz.
5-rasm
16

6-rasm
Macromedia flash dasturi o`z ichiga nimalar olish va shularni o`rnatishga rozimizsiz
deb so`raydi biz keyingisi (next) tugmasini bosib jarayonda davom etamiz.
Ushbu rasmda hamma narsa tayyor siz o`rnatishga rozmisiz deb so`raydi biz ha
o`rnat (Install) tugmasini bosib o`rnatib olamiz ish yakunlangach (Finish) ishni
yahunlash qismiga kelamiz.
Dasturini ishga tushirib olamiz bunda rabochi stolga o`rnatib olgan
Macromedia flash dasturiga kiramiz so`ngra dasturga kirganimizda yangi list ochib
olishdan ishni boshlab olamiz bunda biz (Ctrl+N) yoki yangi list ochish tugmalaridan
foydalanib ochib olamiz.
17

8-rasm
Bandicam dasturida ishlashligimiz uchun birinchi navbatda biz uni
kopmyutirimiz yoki noutbo`kimizga o`rnatib olishimiz kerak bo`ladi.Hozir shu
bosqichlar bilan sizlarni birma bir tanishtirib o`taman.
9-
rasm
Yuklab olgan joyimizga kirib faylni ochishga bosam va ochilgandan so`ng u
yerda ko`rsatilgan tuma oldinga tugmasini bosib jarayonda davom etamiz.
18

10-rasm
Har bir bizdan so`raglan narsalarga
e’tiborli bo`lgan holatda qabul qildim
tugamsi bosiladi va davom etiladi.
11-rasm
19

12-
rasm
Quydagi shartlarni qabul qilganimizdan so`ng bizdan o`rnatishni so`raydi va
biz o`rnatish tugmasini bosgan holatda jarayonni davom ettiramiz.
Bizada o`rnatilib bo`lindi ishga
tushirsiz bo`ladi deb chiqdi va
bizni bunga rozilik bergan holatda
uni ishga tushirib olamiz.
13-rasm
20

14-rasm
Ko`rib turganingizdek biz dasturni ishga tushirdek endi uni ba’zi joylarini
sozlab olishimiz kerak masalan (ekranni qaysi qismlarini record qilishligi, mikrafon,
kamera, sichqoncha ko`rsori va h.k)
21

15-rasm
Biz yuqorida ko`rsatilgan uchlik bo`limiga kirganimizda shunday sahifaga
kiramiz buyerda biz birinchi navbatda kamera qismini sozlab olamiz biz bunga
shunday formatda olasan deb buyruq berib olamiz.
16-rasm
22

So`ngra sahifadagi maslahat (advanced) bo`limiga o`tsak quydagi sahifa
ochiladi bu yerdan vebkameramiz qayerga joylashishi yani biz qaysi nuqtada ko`rinib
turishligimizni belgilab olamiz.O`zimizga qulay nuqtani tanlab olamiz albatta ish
jarayonida bu biz halqat bermasligi kerak.
Bu yerda biz ovozni sozlab olamiz ya’ni
noutbukda bo`lsak u o`zi ovoz yozish
qobilyatiga ega agar kompyutirimiz bo`lsa
mikrafon ulagan shundan ovoz yoz deb
sozlab olamiz.
17-rasm
23

18-rasm
Ko`rib turganingizdek biz dasturni sozlab oldik ya’ni (kamera, kursor,
mikrafon) yuqorida guvoh bo`lgan bo`lsangiz uchlik qismi o`chiq turgan edi ularni
sozlab olganimizdan so`ngra ko`rishingiz mumkin ulash yondi va ish uchun tayyor
end yozish (REC) tugmsi bosiladi va vedio yozuv yozish boshlanadi.
24

2.2.Bandicam dasturida “ Macromedia flash” dasturini o‘rgatuvchi video dars
yaratish.
Bugun sizlar bilan Macromedia Flash dasturini o`rganish davomida kapalak
uchishini animatsiyasini ham yaratishni organamiz Macromedia flash dasturiga kirib
olamiz va Flash Documentni belgilab yangi fayl ochamiz va animatsiya yaratishni
boshlaymiz.
19-rasm
Ekranda ishchi maydoni paydo boladi endi colors bo`limidan rangini tanlab olamiz
uskunalar panelidan oval shaklini tanlab olib kapalak qanotchalarini chizib olamiz.
25

20-rasm
Kapalakni qanotchalarini belgilab olib sichqonchani o`ng tarafini bosib nusxa olamiz
(Copy) nusxa ovoldik endi uni joylashtiramiz (Paste).
21-rasm
26

22-rasm
Kapalak qanotchalarini to`g`irlashimiz uchun menyular satridan( Modify)
bo`limini belgilaymiz (Transform kapalak qanotchalari to`g`irlanib kapalak rasmi
tayyor xolatga keladi.
23-rasm
Endi kapalak orasini qalam bilan belgilab yopib rang berib bo`yab olamiz.
27

24-rasm
Endi sichqonchani o`ng tugmasini bosib (Convert to Symbol) ni bosib
(Timeline) to`g`irlab olamiz .
25-rasm
28

Kapalakni tayyor holatga olib keldik endi animatsiya beramiz harakatlantiramiz
(Frame) dan 5 ,10,15,20 belgilab har biriga (Insert Keyframe) berib
chiqamiz.Kapalak uchish jarayoni uchun har bir belgilagan( Frame)ni orasida kapalak
rasmini kichraytirib kattalashtirib olamiz.
26
-rasm
Bu rasmda har bir (Frame) oralig`ini belgilab (Craete Motivion Tween) belgilab
chiqamiz va tayyor kapalak animatsiyasi yaratiladi.
29

27-rasm
Yaratgan animatsiyamizni xarakatlantirish uchun (Ctrl+Enter) tugmasini
bosamiz va kapalak animatsiyasi harakatlanadi.Tayyorlagan animatsiyamizni saqlab
qoyishimiz uchun (File) sahifasiga o`tamiz va (Save as) belgilab saqlab olamiz.
30

XULOSA
Macromedia Flash dasturi bilan tanishish natijasida olinadigan asosiy xulosalar
bir nechta jihatlarni o‘z ichiga oladi: texnologiyaning imkoniyatlari, uning animatsiya
va interaktivlik yaratishdagi roli, o‘rganish va amaliy qo‘llash usullari hamda
zamonaviy muqobil texnologiyalar bilan solishtirilganda qimmatli tomonlari hamda
cheklovlari. Ushbu mustaqil ish davomida Macromedia Flash tarixiy rivojlanish
jarayoni, interfeys va asosiy vositalar, animatsiya va interaktivlik yaratish metodlari
hamda amaliy loyihalar misollari orqali dasturiy ta’minotning asosiy jihatlari batafsil
tahlil qilindi va hozirgi zamon talablariga mos keladigan tavsiyalar berildi.
Macromedia Flash interaktiv veb-kontent va animatsiya yaratishda inqilobiy
vosita bo‘lgan dastur sifatida tarix sahnasida muhim o‘rin egalladi. Boshlang‘ich
versiyalardan tortib, yanada murakkab funksiyalar va ActionScript tili bilan
integratsiyalashgunga qadar Flash veb-sahifalar va onlayn ilovalarni jonlantirish
imkonini berdi. Bu dastur, ayniqsa, vektor grafikasiga asoslangan bo‘lgani sababli,
fayl hajmini kichik ushlab turish imkoniyati va silliq animatsiya yaratish qobiliyati
bilan ajralib turdi. Shu tariqa, Flash multimedia dizaynerlar va dasturchilar uchun
o‘zaro faoliyat hududni yaratdi — grafika, animatsiya va kodlash bir platformada
jamlandi.
Flash interfeysi va asosiy vositalar o‘rganishning mantiqiy bloklari bo‘lib,
dasturchi va dizaynerlar uchun ishlab chiqish jarayonini intuitiv va samarali qildi.
Vaqt jadvali (timeline), sahna (stage), qatlamlar (layers), shakllar va ob’yektlarni
tahrirlash vositalari birgalikda murakkab animatsiyalarni modulga ajratib yaratishni
osonlashtirdi.
31

TEST SAVOLLARI
1.Macromedia Flash dasturi nimani yaratish uchun ishlatiladi?
a) Matn hujjatlari
b) Animatsiyalar va interaktiv veb-kontent
c) Raqamli audio fayllar
2.Vektor grafika nima bilan tavsiflanadi?
a) Pikselga asoslangan
b) Matematik formulalar yordamida aniqlangan
c) Faqat qora va oq rangli
3.Flash dasturidagi Stage nima vazifani bajaradi?
a) Kod yozish
b) Animatsiyalar va ob’ektlar joylashadigan ish maydoni
c) Fayl saqlash
d) Tovushlarni boshqarish
4.Timeline paneli nima uchun ishlatiladi?
a) Ob’ektlarni chizish uchun
b) Animatsiyadagi kadrlar va qatlamlar ketma-ketligini boshqarish uchun
c) Tovushni qo‘shish uchun
d) Ob’ekt rangini o‘zgartirish uchun
5.Keyframe nima?
a) Animatsiyada ob’ektning holatini belgilovchi asosiy kadr
b) Dastur oynasining rangi
c) Animatsiya fonini yaratish vositasi
d) Faqat vektor grafikaga tegishli
6.Motion tweening nima qiladi?
a) Ob’ektning harakatini kadrlar orasida avtomatik animatsiya qiladi
32

b) Ob’ekt rangini o‘zgartiradi
c) Ob’ektni o‘chiradi
d) Animatsiya fonini o‘zgartiradi
7.Shape tweening qaysi holatda ishlatiladi?
a) Ob’ektning harakatini animatsiya qilish
b) Ob’ekt shaklini boshqa shaklga o‘zgartirish
c) Ob’ektning rangini o‘zgartirish
d) Audio fayl qo‘shish
8.Masking nima uchun ishlatiladi?
a) Ob’ektning fonini o‘zgartirish
b) Ob’ektning ma’lum qismini yashirish yoki ko‘rsatish
c) Animatsiya tezligini oshirish
d) Timeline kadrlarini ko‘rsatish
9.Flashda qatlamlar (Layers) nimaga xizmat qiladi?
a) Kod yozish uchun
b) Animatsiya elementlarini alohida tashkil etish va boshqarish
c) Fayl formatini o‘zgartirish
d) Internetga yuklash
10.ActionScript nima?
a) Animatsiyalardagi fon musiqasi
b) Flashda interaktiv animatsiyalar va ilovalarni yaratish uchun dasturlash tili
c) Vektor grafika tili
d) Rastr tasvirlarni tahrirlash vositasi
11.Symbolning asosiy afzalligi nima?
a) Katta fayl hajmi
b) Qayta ishlatilishi mumkin
33

c) Faqat matn saqlaydi
d) Faol emas
12.Library paneli nima uchun ishlatiladi?
a) Kod yozish uchun
b) Loyihadagi ob’ektlar, rasm, audio va video fayllarni saqlash
c) Animatsiyani eksport qilish
d) Internetga ulanish
13.Frame-by-frame animatsiya qanday ishlaydi?
a) Har bir kadr alohida yaratiladi
b) Ob’ektlar avtomatik animatsiya qilinadi
c) Faqat tovushlar ishlatiladi
d) Faqat vektor grafikada qo‘llaniladi
14.SWF formati nima?
a) Matn fayli
b) Flash animatsiyalari va interaktiv ilovalarni internetda ishlatish formati
c) Rastr tasvir formati
d) Audio fayl formati
15.Interaktiv multimediya nima?
a) Foydalanuvchi bilan o‘zaro aloqada bo‘lgan matn, video, audio va animatsiyalar
b) Faqat video fayllar
c) Faqat matnli fayllar
d) Faqat rastr grafika
TEST KALITLARI
№ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15
B B B B A A B B B B B B A B A
34

GLOSSARIY
Macromedia Flash – animatsiyalar, interaktiv ilovalar va veb-kontent yaratish uchun
ishlatiladigan multimediya dasturi.
Vector graphics (Vektor grafika) – matematik formulalar yordamida aniqlangan,
o‘lchami kattalashtirilganda sifatini yo‘qotmaydigan grafikalar.
Raster graphics (Rastr grafika) – pikselga asoslangan tasvirlar, kattalashtirilganda
sifatini yo‘qotadi.
Stage (Sahna) – Flash ish maydoni, animatsiyalar va ob’ektlar joylashtiriladigan joy.
Timeline (Vaqt chizig‘i) – animatsiyadagi kadrlar va qatlamlarning ketma-ketligini
boshqaradigan panel.
Keyframe (Asosiy kadr) – animatsiyada ob’ektning harakat yoki holatini belgilovchi
kadr.
Tweening – ob’ektlarni kadrlar orasida avtomatik harakatlantirish texnikasi.
Motion tweening – ob’ektning harakatini animatsiya qilish.
Shape tweening – ob’ekt shaklini boshqa shaklga o‘zgartirish.
Masking – animatsiyada ob’ektning ma’lum qismini yashirish yoki ko‘rsatish
texnikasi.
Layer (Qatlam) – animatsiya elementlarini alohida tashkil etish uchun ishlatiladigan
qatlamlar.
ActionScript – Macromedia Flashda interaktiv animatsiyalar va ilovalarni yaratish
uchun ishlatiladigan dasturlash tili.
Symbol (Simvol) – qayta ishlatiladigan ob’ektlar, masalan, Graphic, Button va Movie
Clip.
Library (Kutubxona) – loyihadagi barcha ob’ektlar, tasvirlar, tovush va video
fayllarni saqlash uchun panel.
35

SWF format – Flash animatsiyalari va interaktiv ilovalarni internetda ishlatish uchun
mo‘ljallangan fayl formati.
Frame-by-frame animation (Kadrma-kadr animatsiya) – har bir kadrni alohida
yaratish texnikasi.
Interactive multimedia (Interaktiv multimediya) – foydalanuvchi bilan o‘zaro
aloqada bo‘lgan matn, video, audio va animatsiyalarni birlashtirgan kontent.
36

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Qodirov Sh.E. Ta’limda axborot texnologiyalaridan foydalanish asoslari . –
Toshkent: O‘qituvchi, 2018.
2. Abdullayev V. Zamonaviy ta’limda innovatsion yondashuvlar . – Toshkent:
Akademnashr, 2017.
3. O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi. Raqamli
ta’limni rivojlantirishga oid me’yoriy hujjatlar .
4. Microsoft Corporation. Microsoft PowerPoint dasturidan foydalanish bo‘yicha
qo‘llanma .
5. Adobe Systems Incorporated. Adobe Flash Professional Hujjatlari. Adobe Press.
6. Vaughan, T. Multimedia: Making It Work. McGraw-Hill Education, 2014.
7. Lott, J. ActionScript for Flash Developers. O’Reilly Media, 2010.
8. Inglis, A., Ling, P., & Joosten, V. Delivering Digitally: Knowledge Media ga
o‘tishni boshqarish. Kogan Page, 2005.
9. W3C Konsorsiumi. HTML5 va Zamonaviy Veb Standartlari Hujjatlari. W3C,
2020.
10. UNESCO. Ta’limda Multimediya Texnologiyalari. UNESCO Publishing, 2012.
11. Adobe Flash Arxiv Materiallari. Adobe Systems rasmiy resurslari.
12. Internet Multimedia Texnologiyalari Ensiklopediyasi. Macromedia Flash. Onlayn
manbalar, 2021.
13. Kelleher, C., & Pausch, R. Flash yordamida dasturlashni o‘rganish. Addison-
Wesley, 2006.
14. Freeman, A. Adobe Flash Professional Classroom in a Book. Adobe Press, 2011.
37

MACROMEDIA FLASH DASTURI BILAN TANISHISH VIDEO DARS TAYYORLASH

Sotib olish