Mahmud Koshg‘ariy 11 - sinf - Литература - Презентации

Информация о документе

Цена	4000UZS
Размер	3.1MB
Покупки	0
Дата загрузки	28 Январь 2022
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Литература

Mahmud Koshg‘ariy 11 - sinf

Купить

11-sinf adabiyot darsligi asosida 2-mavzu:M a h m u d K o s h g ‘ a r iy (X I a sr)

XI asrga kelib turkiy xalqlar madaniyati, adabiyoti va san’ati rivojlanishining yangi pallasi boshlanadi. Bu davrda Qoraxoniyl ar davlati amalda ancha mustahkamlanib olgan, Buxoro, Samarqand, Shosh (Toshkent), Qashqar shaharlari yirik madaniyat markazlariga aylangan edi.

992-yilda qoraxoniylar Buxoro va Samarqand kabi poytaxt shaharlarni egallaydi. Ammo ular bu shaharlarni o‘zlariga poytaxt qilmadi. Qoraxoniylarning poytaxt shaharlari Isfijob (Sayram), O‘tror, Shosh, Bolasog‘un, Xo‘tan bo‘lib, ularning davlati Markaziy Tiyonshon, Yettisuv, Chu va Talas vodiylarini o‘z ichiga olgan edi.

Qoraxoniylar davlati Xorun, Bug‘raxon, Tamg‘ochxon va Ibrohim Bo‘ritegin davrlarida ancha kuchaygan, nisbatan iqtisodiy va madaniy yuksalishga erishgan.

Qoraxoniylar davrida Bolasog‘un, Sayram, Shosh, Taroz shaharlarida ilm-fan egalari, turli sohalarning yirik mutaxassislari, dono va fozil kishilar to‘plangan. Mahmud Koshg‘ariy Bolasog‘un shahrida dunyoga keladi.

Uning to‘liq ismi Mahmud ibn Husayn ibn Muhammaddir. Hozirgi Qirg‘izistonda Barskon nomida daryo va dovon bor. Ular Issiqko‘l atrofida joylashgan. Xuddi shu yerda Barskon shahri bo‘lgan. «Barsg‘an – Afrosiyob o‘g‘lining nomi. Barsg‘an shahrini bino qilgan shudir. Mahmudning otasi shu shahardan», – deb yozadi «Devon» muallifi. Uning bobosi ham o‘sha yerdan bo‘lgan.

Mahmudning ilk ustozlaridan biri qashqarlik Husayn xalifadir. So‘ng u Buxoro, Samarqand, Marv, Nishopur, Bag‘doddagi maktab va madrasalarda ilmini oshirgan.

« Devonu lug‘ot at-turk » Mahmud Koshg‘ariy qoldirgan va turkiy xalqlar uchun bebaho qumaru – merosdir. Bu asarda olim turkiy tildagi so‘zlar ma’nosini arab tilida izohlab beradi.

Misol sifatida esa xalq tilida mavjud namu- nalarga murojaat etadi. Muallifning: «Men bu kitobni maxsus alifbo tartibida hikmatli so‘zlar, saj’ (qofiyali nasr)lar, maqol lar, rajaz (misralari nisbatan uzunroq bo‘lgan she’r turi) va nasr deb atalgan adabiy parchalar bilan bezadim... Bu ishda misol tariqasida turklarning tilida qo‘llanib kelgan she’rlaridan, shodlik va motam kunlarida qo‘llanadigan hikmatli so‘zlardan, maqollardan kel tirdim», – deyishi bejiz emas.

« Devonu lug‘ot at-turk » asari 1072-yilda yozila boshlagan. Ammo unga kirgan materiallar 15–20 yillar davomida to‘plangan. Mahmud Koshg‘ariyning o‘zi: « Men turklar, turkmanlar, o‘g‘uzlar, chigillar, yag‘molar, qirg‘izlarning sha harlari, qishloq va yaylovlarini ko‘p yillar kezib chiqdim, lug‘atlarini to‘pladim », – deb yozadi.

Muallif: « Kitob hijriy 464 yil jumodul avval boshlarida boshlandi va to‘rt karra yo zilgan (ko‘chirilgan)dan va tuzatilgandan so‘ng 466 yil jumodul oxirning 12 kuni (1074 yil) bitirildi », – deb ko‘rsatgan.

« Devonu lug‘ot at-turk » asarining qo‘lyozma sahifalaridan namuna

Kitobga « Devonu lug‘ot at-turk » (« Turkiy tillar lug‘atlari ») deb nom berilgan. U Abulqosim Abdulloh binni Muhammad al-Muqtadoga bag‘ishlangan. Mahmud Koshg‘ariy turk tilining nozik bilimdoni va tolmas targ‘ibotchisidir. U «arab tili bilan ikki uloqchi ot singari teng poyga qilib, o‘zib borayotgan turk tilini» ko‘klarga ko‘taradi, uning o‘ziga xos xususiyatlarini mahorat bilan ko‘rsatib beradi.

« Devon » sahifalari orqali tanishish ko‘z oldimizda Mahmud Koshg‘ariyni geograf, botanik, zoolog, biolog, etnograf, tilshunos, folklorshunos, adabiyotshunos, tarixchi olim sifatida namoyon qiladi. Shuning uchun ham uni qomusiy olim deb ataymiz.

Купить

Похожие документы
Fitrat dramaturgiyasi
«Saddi Iskandariy» dostoni
Abdulhamid Cho'lponning «Kecha va kunduz» romanida realizm
Adabiyotshunoslik tarixi va tarixiylik omillari
Abdulla Qahhorning «Sarob» romanida mazmunni ifodalovchi konsepsiyalar