Маҳсулот ишлаб чиқариш таннархини шаклланиши ва уни камайтириш масалалари - Экономика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	196.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	27 Сентябрь 2019
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Экономика

Маҳсулот ишлаб чиқариш таннархини шаклланиши ва уни камайтириш масалалари

Купить

Маҳсулот ишлаб чиқариш таннархини шаклланиши ва уни камайтириш масалалари 1

МУНДАРИЖА Кириш . 1- БОБ . Корхоналарда маҳсулот ишлаб чиқариш таннархи шаклланишининг назарий ва ҳуқуқий асослари .......................... 1.1. Маҳсулот ишлаб чиқариш таннархи моҳияти ва унинг ҳуқуқий асослари ................................................................................................... 1.2. Маҳсулот ишлаб чиқариш таннархи ва унинг таркибий таснифланиши . ...................................................................................... 2- БОБ . Корхоналарда маҳсулот ишлаб чиқариш таннархи таҳлили ... 2.1. Маҳсулот ишлаб чиқариш таннархи таркибий таҳлили .................... 2.2. Маҳсулот ишлаб чиқариш таннархи шаклланишининг корхона фойдасига таъсирининг таҳлили ........................................................... 3- БОБ . Жаҳон молиявий - иқтисодий ин

ишлаб чиқариш таннархини самарали камайтириш орқали экспорт салоҳияти юксалтириш корхоналарни келгусида мувофақиятли ривожланишини таъминлайди . Шу сабабли , глабал молиявий инқироз шароитида молия - банк тизимини қўллаб - қувватлаш , корхоналарда маҳсулот ишлаб чиқариш таннархини камайтиришда юзага келадиган муаммоларни ҳал этиш ва уларнинг молиявий барқарорлигини янада ошириш энг долзарб масалалардан бири бўлиб ҳисобланади . Президентимиз И . А . Каримов таъкидлаганларидек , “ Банк тизимини қўллаб қувватлаш , ишлаб чиқишни модернизация қилиш , техник янгилаш ва диверсификация қилиш , инновацион технологияларни кенг жорий этиўш ва жаҳон бозорида янги марраларга чиқишнинг ишончли йўлидир 1 ” Шунингдек , юртбошимизнинг ушбу Жаҳон молиявий - иқтисодий инқирози , Ўзбекистон шароитида уни барт

корхоналарда маҳсулот ишлаб чиқариш таннархини камайтиришдаги муаммоларни ҳал этиш йўлларини молиявий - иқтисодий асосларини такомиллаштириш бўйича таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқиш лозимлиги мазкур битирув малакавий ишининг долзарблигини билдиради . Битирув малакавий иши мавзусининг ўрганилганлик даражаси Мазкур муаммонинг назарий асослари дастлаб А . Смит , А . Тюрго , Ж . Б . Сей , Й . Шумпетр , Л . Мизес , Ф . Хаек каби классик иқтисодчилар томонидан тадқиқ этилган . Шунингдек , корхоналарда маҳсулот ишлаб чиқариш таннархини камайтириш муаммоларини ҳал этиш йўлларини ғарб ва МДҲ мамлакатлари иқтисодчи олимлари А . И . Агаев , А . В . Бусигин , Б . А . Райзберг , В . Радаев , Г . Гросс , Д . Ғ . Ғозибеков , Ж . Филипс , Л . И . Абалкин , М . Г . Лапуста , Р . Хизрич , С . Питерс кабилар ў

- Корхоналарда маҳсулот ишлаб чиқариш таннархининг рентабеллигини аниқлаш ; - Жаҳон молиявий иқтисоди инқирози шароитида корхоналарда маҳсулот ишлаб чиқариш таннархини камайтириш бўйича илмий асосланган таклифлар бериш ; - Маҳсулот ишлаб чиқариш харажатларининг корхона умумий харажатлари таркибидаги ўрнига баҳо бериш . Битирув - малакавий ишининг объекти ва предмети . Маҳсулот ишлаб чиқарувчи корхоналар ҳамда уларнинг молиявий ҳисоботлари мазкур ишимизнинг объекти ҳисобланади . Ушбу корхоналарда маҳсулот ишлаб чиқариш таннархи , уни бугунги кундаги ҳолати ва уни янада камайтириш йўлларини аниқлаш мазкур ишимизнинг предмети ҳисобланади . Битирув - малакавий ишининг назарий ва услубий асослари . БМИ нинг назарий манбаси сифатида Ўзбекистон Республикаси Президенти И . А . Каримовнинг ҳалқаро

адабиётлар руйхатидан иборат бўлиб , ўз ичига ... та жадвал , ... та диаграмма ва .... та чизмани олган . 1- Боб . Корхоналарда маҳсулот ишлаб чиқариш таннархи шаклланишининг назарий ва ҳуқуқий асослари . 1.1. Маҳсулот ишлаб чиқариш таннархи моҳияти ва унинг ҳуқуқий асослари . Мамлакатимиз бозор иқтисодиётига босқичма - босқич ўтаётган ҳамда бугунги кундаги жаҳон молиявий - иқтисодий инқирози кечаётган бир шароитда мамлакатда рақобатбардош маҳсулот ( иш , хизматлар ) ишлаб чиқариш катта аҳамиятга эга . Бунинг учун мамлакатда истеъмолчилар эҳтиёжини қондира оладиган арзон ҳамда сифатли маҳсулот ишлаб чиқариш лозимдир . Бунда асосий кўриладиган масалардан бири маҳсулот таннархини ўрганиб уни имкон қадар пасайтиришдан иборат . Маҳсулот таннархи – шу маҳсулотни ишлаб чиқариш учун кетган барча

• Амартизация харажатлари ; • Бошқа харажатлар . Моддий харажатлар – ишлаб чиқаришнинг асосий харажатларидан бири бўлиб , маҳсулот ( иш , хизмат ) ларга қараб жами ишлаб чиқариш харажатларининг 60-80 % атрофида бўлиши мумкин . Моддий харажатлар ўз ичига хом ашё ва материалларга қилинган харажатларни ўз ичига олади . Хом ашё ва материалларга қилинган харажатлар дейилганда , маҳсулот сотиб олгандан то корхонага олиб келгунга қадар барча комиссион ва воситачилик харажатлар тушунилади . Моддий харажатларга қуйидагиларни киритишимиз мумкин : • Технологик мақсадлар ва хўжалик эҳтиёжларига сарфланадиган ёқилғи ва энергия харажатлари ; • Ярим тайёр маҳсулотларни сотиб олиниши ; • Маҳсулотга тара ва упаковка учун харажатлар ; • Арзон ва тез эскирувчан инвентарларнинг эскириши ; • Табиий ресурсларда

• Ишчиларга текин кўрсатиладиган коммунал хизматлар , озиқ овқат , уйжой ҳақини тўлаш учун харажатлар ; • Ишчиларга тўланадиган бошқа кўринишдаги харажатлар . Маҳсулот таннархи шаклланишида таъсир этувчи харажатлардан бири ижтимоий суғурта фондига ажратма ҳисобланади . Бу ажратма корхонада шаклланадиган иш ҳақи фондига нисбатан ҳисобланади . Корхонада қанча иш ҳақи фонди шаклланса , шу суммага нисбатан 25 фоиз ажратилади . Бунда 25 % дан 24,8 % и давлат пенсия фондига ўтказилади , 0,1% и бандлик фондига , қолган 0,1 % и касаба уюшмалари фондига ўтказилади . Умуман олганда бу 25 % ли ажратма давлатнинг иқтисодиётни тартибга солиб туришда ҳамда давлат пенсия фондини шакллантиришда фойдаланилади . Иш ҳақи фонди ишчиларга меҳнат ҳақи тўлаш учун шакллансада , лекин унга қўшимча тарзда корхонани

Товарларни сотиш баҳолари асосан корхона фаолиятига боғлик бўлмаган ташқи шароитлар билан белгиланса , ишлаб чиқариш сарфхаражатлари корхонанинг ишлаб чиқариш ва тайёр товарларни сотиш жараёнларини ташкил килиш самарадорлиги даражасига боғлик . Лекин ҳар қандай товарни ишлаб чиқариш ва сотиш учун маълум сарф харажатлар талаб этилади . Ишлаб чиқариш сарф - харажатлари деганда товар ва хизматларни ишлаб чиқариш ва истеъмолчиларга етказиб беришга килинадиган барча сарфлар тушунилади . Ишлаб чиқариш сарф – харажатлари таркибига хом ашё , асосий ва ёрдамчи материллар , ёнилғи ва энергия учун килинган харажатлар , асосий капитал амортизацияси , иш хақи ва ижтимоий суғуртага ажратмалар , фоиз тўловлари ва бошқа харажатлар киради . Ишлаб чиқаришга килинган барча сарф - харажатларнинг пулдаги ифода

киради ва унинг қийматини оширади . Харажатлар товарлар сотилгандан кейин олинган пул тушум суммасидан қопланади . 1.1.1- чизма Корхона маҳсулот ишлаб чиқариш ва уни сотиш билан боғлиқ харажатлар 3 1.1.1- чизмада корхонада маҳсулот ишлаб чиқариш ҳамда муомала харажатлари ва уларнинг таркибини кўришимиз мумкин . Демак бунда ишлаб чиқариш харажатларига юқорида такидлаганимиздек хом ашё материаллари , ёқилғи ва мойлаш ҳаражатлари , иш ҳақи харажатлари , амартизация харажатлари , амартизация ҳамда бошқа харажатлар киритилган . Муомала харажатлари давр харажатлари ҳам деб аталади . Соф муомала харажатлари ( сотувчи маоши ва бошқалар ), маркетинг ( истеъмолчилик талабини ўрганиш ) реклама ва шу каби харажатлардан иборат бўлади . Соф муомала харажатлари товар қийматини оширмайди ва ишлаб чиқариш

қилинган ресурслар бўлиши мумкин . Шунга кўра харажатлар ички ёки ташки харажатларга бўлинади . Ташки харажатлар корхона ўзи учун зарур ресурс ва хизматларга тўловларни амалга ошириши натижасида вужудга келадиган харажатлардир . Бундай харажатларга ёлланма ишчилар иш хақи , хом ашё ва материаллар учун тўловлар , кредит учун фоиз тўловлари , ижарага олинган ер учун рента , транспорт хизмати ва бошқа ҳар хил хизматлар учун тўловлар киради . Ташки харажатлар тўлов хужжатлари билан расмийлаштирилади , шу сабали бухгалтерия харажатлари деб ҳам аталади . Корхонанинг ўзига тегишли бўлган ресурслар фойдаланиш билан боғлик харажатлар ички харажатлар дейилади . Бундай харажатлар пул тўловлари шаклида чиқмайди . Шу сабали ички харажатлар даражасини баҳолаш ўз ресурслари кийматини шунга ўхшаш ресурсла

Мазкур корхона доирасида тадбиркорлик фаолиятини ушлаб туриш учун зарур бўлган тўлов - нормал ( меъёридаги ) фойда ҳам , рента ва иш ҳақи билан бирга харажатларнинг таркибий қисми ҳисобланади . Сарф харажатлар ички ва ташқи харажатларга ажратиш , корхона иктисодий фаолияти самарадорлигини ошириш йулларини киёсий тахлил килиш имкониятини беради . Ишлаб чиқариш ҳажмининг ўзгаришига боғлиқлик даражасига қараб доимий ва ўзгарувчи харажатлар ҳам фарқланади . Ишлаб чиқариш ҳажмининг ўзгаришига ( қисқариш ёки ортиши ) боглик булмаган товарларнинг ҳажмига таъсир этмайдиган харажатлар доимий харажатлар дейилади . Доимий харажатлар ишлаб чиқариш ҳажмига боғлик бўлмайди , унинг ўсишига ҳам бевосита таъсир этмайди ва ишлаб чиқаришнинг ҳар қандай , ҳатто нолинчи ҳажмида ҳам мавжуд бўлади . Бунга корхон

билан аниқланади . Ўртача ўзгарувчан харажатлар ўзгарвчи харажатларни ишлаб чиқарилган маҳсулот миқдорига бўлиш йули билан аниқланади . Энг юқори даражада фойда олишга эришиш учун товар ишлаб чиқаришнинг зарур миқдорини аниқлаш зарур . Бунда иқтисодий таҳлил воситаси бўлиб қўшимча харажат тушунчаси хизмат қилади . Аввало қўшимча харажат деб , кейинги қушилган маҳсулотларнинг ҳар битта бирлигини ишлаб чиқариш билан боғлик қўшимча харажатларга айтилади . Қўшимача харажатларни ҳар бир навбатдаги чиқарилган қўшимча маҳсулот бирлиги учун аниқлаш мумкин . Корхона фойдаланадиган кўплаб ресурслар миқдори , яъни жонли меҳнат , хом - ашё , ёнилғи ва энергия сарфлари товар ҳажмининг ўзгаришига тез ва осон таъсир қилади . Бошқа ресурслар сарфи таъсирида товар ҳажми ўзгариши учун узоқ вақт талаб қилина

учун етарли бўлган даврдир . Бу давр давомида бошқа тармоклар фаолият қилиб турган корхоналар мазкур тармоққа кириб келиши мумкин . Бу ерда шуни таъкидлаш лозимки , ишлаб чиқариш қувватларининг ўзгариши тақозо килинган қисқа ва узоқ муддатли давр давомийлиги айрим тармоқ ва корхона хусусиятидан келиб чиқиб фарқланиш мумкин . Масалан , енгил саноат тармоғида кийим кечак ишлаб чиқарадиган кичкина фирма , бир неча қўшимча тикув машина ўрнатиш билан ўзининг ишлаб чиқариш қувватларини қисқа вақтда ( бир неча кунда ) ошириш мумкин . Оғир саноат тармоқларида янги қувватларни ишга тушириш учун бир неча йил талаб килинади . Оқибат натижасида барча харажат турлари ўзгаради ва ўзгарувчи микдорлар бўлиб колади . 1.1. Маҳсулот ишлаб чиқариш таннархи ва унинг таркибий таснифланиши . Жаҳон молиявий - иқт

1. Бухгалтерия ҳисоби счётида жами харажатлар тўғрида тўлиқ ва аниқ маълумотларга эга бўлиш , корхона фаолиятини рентабеллиги ва бозор иқтисодиёти шароитида рақобатбардошлилигини аниқлаш ; 2. Маҳсулот ( иш , хизмат ) лар таннархини аниқ ҳисоб - китобини қилиш ; 3. Маҳсулот таннархига киритилмайдиган харажатларни алоҳида таркиблаш ва уларни молиявий натижавийликка боғлаш ; 4. Ишлаб чиқариш харажатларини юзага чиқиши ва жавобгарлик марказлари бўйича ҳисобга олиш ва назорат қилиш ; 5. Солиқ тўланадиган базани аниқ ҳисоб - китобини юртиш ва бу орқали ишлаб чиқариш харажатлари ҳамда корхона сарфларини бошқаришни ташкил этишдан иборатдир . Бозор иқтисодиёти шароитида хўжалик юритувчи субъектларнинг ишлаб чиқараётган маҳсулотлари таннархини таҳлил қилишда қуйидагиларга алоҳида эътибор қаратилади

тартиби тўғрисидаги Низомга мувофиқ ишлаб чиқариш харажатларини ҳисобга олишнинг умумийлиги таъминланган . Бунинг якунида маҳсулот ( иш , хизмат ) ларни ишлаб чиқариш ва сотиш харажатларини режалаштриш , таҳлил этиш ва назорат қилишга имконият туғилади . Мазкур Низом бухгалтерия ҳисоби мақсадларида ва солиққа тортиш мақсадларида харажатларни ҳисоблаш тартибларидаги фарқланишларини ҳисобга олиб ишлаб чиқилган . Бунда таҳлил қилишнинг асосий мақсади хўжалик юритувчи субъектларнинг бозор иқтисодиёти шароитларида рақобатга бардошлигини аниқлашдир . Низомда бухгалтерия ҳисоби бўйича фойда билан солиққа тортиладиган фойда ўртасидаги тафовутларга изоҳ берилган . Солиққа тортиладиган фойда бухгалтерия ҳисобидаги фойдадан фарқ қилишининг сабаби шундаки , давлат солиқ сиёсатига мувофиқ амалдаги соли

• 5- С “ Корхона сарф - харажатлари тўғрисида ” ги ҳисоботи маълумотлари ; • 1- Т “ Меҳнат ҳисоботи ” маълумотлари ; • Бухгалтерия ҳисобининг ишлаб чиқариш харажатларини ҳисобга олиб борувчи счёт маълумотлари ва бошқа турдаги қўшимча маълумотлар . Маҳсулот ( иш , хизмат ) ларни ишлаб чиқариш таннархи ишлаб чиқариш ёки қайта ишлаш жараёнида ишлатилган табиий ресурслар , хомашё , материаллар , ёқилғи , энергия , асосий воситалар ( амортизация ), меҳнат русурслари ва бошқа ишлаб чиқариш билан боғлиқ харажатларининг қиймат кўринишини ифода этади . Маҳсулотнинг ишлаб чиқариш таннархига ишлаб чиқаришни ташкил қилиш услуби ва технологияси билан белгиланган маҳсулотни ишлаб чиқариш ( иш , хизматлар бажариш ) билан бевосита боғлиқ харажатлар киритилади . Буларга : бевосита ва билвосита моддий хараж

- корхонанинг технологик , тарнспорт ва бошқа ишлаб чиқариш , шунингдек , хўжалик заруриятларига сарфланадиган сотиб олинадиган барча турдаги энергия ; - табиий камайишининг меъёр чегарасидаги моддий ресурсларнинг камомади ва бузилишларидан йўқотишлар ; Ишлаб чиқаришдаги меҳнатга ҳақ тўлаш харажатларига қуйидаги моддалар киради : - корхонада қабул қилинган меҳнатга ҳақ тўлаш шакл ва тизимларига мувофиқ ишбай ҳақлари , тариф ставкалари ва мансаб окладлари асосида ҳақиқий бажарилган ишлар учун ишлаб чиқаришдаги ҳисобланган иш ҳақи ; - натура шаклида ҳақ тўлаш тартиби бўйича бериладиган маҳсулот қиймати ; - амалдаги тартибларга кўра рағбатлантирувчи тўловлар , жумладан , ишлаб чиқариш натижалари учун мукофотлар ( натурал мукофотларни қўшган ҳолда ) таъриф ставкалари ва окладларга касб маҳорат

2) Корхонанинг умумхўжалик фаолиятидан кўрган фойда ёки зарарини аниқлашда ҳисобга олинадиган молиявий фаолият харажатлари . 3) Фавқулодда зарар ( солиқ тўлашга қадар аниқланадиган фойдани ҳисоблашда иштирок этадиган ). Хўжалик юритувчи субъектларнинг харажатларини юқоридаги таркиб бўйича гуруҳланганда , ҳар бир гуруҳ харажатлари қуйидагича туркумланади : 1. Маҳсулот ишлаб чиқариш таннархига қўшиладиган харажатлар қуйидагича туркумланади : а ) Бевосита ва билвосита моддий харажатлар ; б ) Бевосита ва билвосита меҳнат харажатлари ; в ) Ишлаб чиқаришдаги маъмурий харажатлар . 2. Давр харажатлари қуйидагича туркумланади : а ) Сотиш бўйича харажатлар ; б ) Бошқарув харажатлари ; в ) Бошқа муомала харажатлари ва зарарлар . 3. Молиявий фаолият бўйича харажатлар қуйидагича туркумланади : а ) Фоиз

Маҳсулот ишлаб чиқариш билан боғлиқ харажатларга ишлаб чиқариш харажатлари деб аталади . Уларга қуйидагилар киради : - Моддий харажатлари ; - Меҳнат ҳақи харажатлари ; - Ишлаб чиқариш билан боғлиқ маъмурий харажатлар . Бевосита моддий харажатлари меҳнат ҳақи билан биргаликда дастлабки харажатларни ташкил этади . Меҳнат ҳақи ва ишлаб чиқариш характеридаги маъмурий бошқарув харажатлари биргаликда конверсия харажатларини ташкил этади . Моддий харажатлари конверсия харажатлари билан биргаликда тўлиқ ишлаб чиқариш таннархини ташкил этади . Ноишлаб чиқариш харажатлари . Ишлаб чиқариш билан боғлиқ бўлмаган барча харажатларга ноишлаб чиқариш харажатлари деб аталади . Улар таркибига сотиш билан боғлиқ харажатлар , илмий текшириш ва тадқиқот харажатлари , умумий ва маъмурий бошқарув харажатлари , бо

Маҳсулот таннархига қўшилишига кўра : • маҳсулот ишлаб чиқариш таннархига киритиладиган харажатлар ; • маҳсулот ишлаб чиқариш таннархига киритилмайдиган харажатлар . Юзага чиқиш ўрни бўйича : • бўлим бўйича қилинган харажатлар ; • цех бўйича қилинган харажатлар ; • участка бўйича қилинган харажатлар ва ҳакозо . Сотиш ҳажмига ҳисобдан чиқарилишига кўра : • маҳсулот ишлаб чиқариш харажатлари ; • давр харажатлари . Даврига кўра : • жорий давр харажатлари ; • келгуси давр харажатлари . Солиққа тортиладиган фойда суммасини аниқлашда ҳисобга олинишига кўра : • солиққа тортиладиган базага қайта қўшиладиган доимий тафовутлар ; • солиққа тортиладиган базага қўшиладиган даври бўйича тафовутлар ; • солиққа тортиладиган базани аниқлашда ҳисобга олинмайдиган харажатлар . Маҳсулот ҳажмининг ўзгаришига м

сабабларига баҳо берилади . Таққослаш ёки қиёсий ўрганишда жорий давр ва ўтган йил маълумотлари , бизнес режа кўрсаткичлари , ўртача кўрсаткичлар ва тармоқ бўйича бошқа маълумотлар олинади . Таққослашда кўрсаткичлар бўйича мутлоқ ўзгаришлар нисбий кўрсаткичларни қўллаш орқали тўлдирилади . 22

2- Боб . Корхоналарда маҳсулот ишлаб чиқариш таннархи таҳлили . 2.1. Маҳсулот ишлаб чиқариш таннархи таркибий таҳлили Мамлакатимиз ишлаб чиқарувчилари рақобатбардошлигини ошириш , маҳсулотларини ички ва ташқи бозорда сотиш ҳажмини кенгайтириш , шунингдек Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2008 йил 28 ноябрдаги ПФ -4058- сн фармони билан тасдиқланган Иқтисодиётнинг реал сектори базавий тармоқлари корхоналарини қўллабқувватлаш , уларнинг барқарор ишлашини таъминлаш ва экспорт салоҳиятини ошириш чора - тадбирлари дастурига ва Вазирлар маҳкамасининг 26- сонлиҚарорига мувофиқ йирик саноат корхоналари , хўжалик бирлашмалари томонидан Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт вазирлиги ва Молия вазирлиги билан биргаликда танқидий таҳлил асосида технология жараёнларини ҳамда хом ашё , материаллар ва

2.1.1.- жадвал “ Тошкент тўқимачилик комбинати ” очиқ акциядорлик жамияти томонидан 2005-2009 йилларда сотилган маҳсулот таннархининг таркибий таҳлили 5 ( минг сўмда ) № Харажат элементлари 2005 йил 2006 йил 2007 йил 2008 йил 2009 йил Харажат % да Харажат % да Харажат % да Харажат % да Харажат % да 1 Ишлаб чиқариш моддий харажатлари 147820 65,0% 149314 65,0% 162250 67,1% 185383 69,0% 281579 70,0% 2 Ишлаб чиқариш хусусиятига эга бўлган меҳнатга ҳақ тўлаш харажатлари 37524 16,5% 37903 16,5% 36271 15,0% 42987 16,0% 62350 15,5% 3 Ишлаб чиқаришга тегишли бўлган ижтимоий суғуртага ажратмалар 12280 5,4% 12405 5,4% 9068 3,8% 9672 3,6% 14079 3,5% 4 Ишлаб чиқариш аҳамиятига эга бўлган асосий воситалар ва номоддий активлар амартизацияси 26608 11,7% 26876 11,7% 25994 10,8% 26867 10,0% 36203 9,0% 5 Ишл

2.1.1.- жадвалда “ Тошкент тўқимачилик комбинати ” очиқ акциядорлик жамияти томонидан сотилган маҳсулот таннархининг 2005-2009 йиллар давомида ўзгариш тенденциясини кўришимиз мумкин . ОАЖда йиллар давомида маҳсулот ишлаб чиқариш ва сотиш ҳажми ошиб борган , яъни бу 2005 йилда 227416 минг сўм бўлса , 2009 йилга келиб бу миқдор 402256 минг сўмга айланган . Шунга мос равишда ишлаб чиқаришда сарфланган моддий харажатлар 2005 йилда 147820 минг сўм бўлса , бу миқдор 2009 йилга келиб 281579 минг сўмга айланган . Ишлаб чиқариш хусусиятига эга бўлган меҳнатга ҳақ тўлаш харажатлари 2005 йилда 37524 минг сўм бўлса , бу миқдор 2009 йилга келиб 62350 минг сўмга айланган . Ишлаб чиқаришга тегишли бўлган ижтимоий суғурта ажратмалари 2005 йилда 12280 минг сўм бўлса , бу миқдор 2009 йилга келиб 14074 минг

маҳсулот сотиш ҳажмини оширишга эришилган , гарчи шу йиллардаги жаҳон молиявий - иқтисодий инқирози кечаётган бир шароитда бўлса ҳам . Буни ижобий баҳолашимиз мумкин . Чунки маҳсулот ишлаб чиқариш ва сотиш ҳажмининг ошиши , маҳсулот таннархини ошириш ҳисобига эмас балки , маҳсулот таннархини камайтириб , унинг сонини оширишга эришилган . Бунинг натижасида корхонада охирги йилларда корхона фаолияти самарадорлиги ошган , меҳнат унумдорлиги ошган ва асосий воситалар янада янгиланган . Корхонанинг бундай фаолиятини ижобий фаолият юритилаётган деб баҳо беришимиз мумкин . 2.1.1- диаграмма Сотилган маҳсулот таннархининг харажат элементлари улушлари бўйича ўзгариши тенденцияси 6 ( фоизда ) Ошибка ! Объект не может быть создан из кодов полей редактирования . 2.1.1- диаграммада “ Тошкент тўқимачилик

улуши эса 2005 йилда 1,4 фоиз бўлиб , бу кўрсаткич 2007 йилда 3,4 фоиз бўлиб ва 2009 йилда 2 фоизга камайган . Бу натижани салбий деб бўлмайди . Умуман айтганда корхонада ишлаб чиқариш самарадорлиги охорги йилларда анча ошган , корхона барча активлари рентабеллигини оширишга эришган . Бу айни жаҳон молиявийинқироз шароитида ундан чиқиб кетишга катта ёрдам беради . 28

2.1.1- чизама Маҳсулот ишлаб чиқариш ва сотиш харажатларига таъсир этувчи омиллар 7 Таъсир этувчи омиллар Биринчи гуруҳ Иккинчи гуруҳ харажатлари харажатлари 1. Маҳсулот ўлчами , миқдори 1. Ресурслар қиймати 2. Маҳсулот сифати 2. Ишлаб чиқариш ҳажми 3. Маҳсулот ишлаб чиқариш мураккаблиги 3. Самарадорлик 4. Технология 5. Жойлашган жойи 6. Сотиш харажатлари 7. Бошқа омиллар Биринчи гурух омиллари . Маҳсулот ўлчами , миқдори – бир бирлик ишлаб чиқариладиган маҳсулот миқдори қанча катта бўлса , унга кетадиган харажатлар ҳам шунча кўп бўлади . Маҳсулот сифати – маҳсулот сифатини қанча яхшилаб борган сари , унга сарфланадиган харажатлар ҳам шунга нисбатан ошади ва аксинча сифати паст маҳсулотга харажатлар ҳам кам сарфланади . Маҳсулот ишлаб чиқариш мураккаблиги – маҳғсулот ишлаб чиқариш қанча му

бўлса , мос равишда маҳсулот таннархи ҳам ошади . Ва аксинча ресурслар қиймати қанча арзон бўлса , маҳсулот ишлаб чиқариш таннархи шунча паст бўлади . Ишлаб чиқариш ҳажми – қанча кўп маҳсулот ишлаб чиқариладиган бўлса , бир бирлик маҳсулот таннархи шунча паст бўлади ва аксинча қанча кам маҳсулот ишлаб чиқарилса , маҳсулот таннархи ошади . Самарадорлик – корхона қанча самарадорликка эришса , бунда маҳсулот ишалаб чиқариш таннархи ҳам шунча паст бўлади ва аксинча самарадорлик паст жойда маҳсулот ишлаб чиқариш таннархи шунча юқори бўлади . Технология – корхона фаолиятида технологиялар қанчалик замонавий , янги бўлса , маҳсулот унумдорилигига эришилиб , маҳсулот ишлаб чиқариш таннархи шунча камаяди . Технология , асбоб - ускуналар яхши бўлмаган ишлаб чиқариш жараёнида , самарадорлик паст бўлиб

корхонада ишлаб чиқриладиган маҳсулотнинг бир сўмлик қийматига қанча харажат тўғри келишини аниқлаш мухимдир . Бир сўмлик товар маҳсулоти учун қилинган харажатлар таҳлили . Маҳсулот таннархини ифодаловчи кўрсаткичлардан энг муҳими бир сўмлик товар маҳсулоти учун қилинган харажатдир . Бу кўрсаткич тийин ҳисобида қуйидагича аниқланади : Бир сўмлик товар Ишлаб чиқариш таннархи маҳсулоти учун = ------------------------------------------------ қилинган харажат ( тийин ) Товар маҳсулотини улгуржи баҳоси . Бу кўрсаткич орқали қилинган харажатларнинг самарадорлигини аниқлаш мумкин . Таҳлил этишда бир сўмлик товар маҳсулоти учун қилинган харажатлар динамикаси , бизнес режага нисбатан ўзгариши аниқланади . 2.1.2- жадвал “ Тошкент тўқимачилик комбинати ” очиқ акциядорлик жамиятида 2008-2009 йилларда

ҳисобида 2.1.2- жадвал маҳлумотларидан “ Тошкент тўқимачилик комбинати ” ОАЖининг 2008-2009 йилларда бир сўмлик маҳсулоти учун қанча харажат қилинганини кўришимиз мумкин . Бунга кўра корхонада 2009 йилда 2008 йилга нисбатан маҳсулот сотишдан фойда ошган , лекин шу йилларда ишлаб чиқилган маҳсулотларнинг бир сўмлик қисмига сарфланган харажатлар сезиларли даражада ошган . Яъни бу миқдор 2008 йилда 74,24 тийин бўлса , 2009 йилда эса 77,37 тийинга ошган . Бу миқдорнинг ошишига асосий сабаб корхонада 2009 йилда маҳсулот таннархини ошиши эмас балки , маҳсулот сотиш баҳосининг пасайиши ҳисобига амалга ошган . Умуман олганда корхонанинг йил охирида фойда билан чиққанлигини ҳисобга олсак , бу ҳолатни салбий баҳолаб бўлмайди . Маълумки , корхона эришадиган фойда миқдорининг ошиши харажатларнинг қисқ

Демак бир хил миқдордаги фойдага сотиш ( ишлаб чиқариш ) ҳажмини 33 фоизга ошириб ҳам ёки харажатларни 5.9 фоизга камайтириш ҳисобига ҳам эришиш мумкин экан . Сотиш ҳажмини ошириш учун ишлаб чиқаришни қўшимча молиялаштириш лозим бўлади . Бу эса бевосита қўшимча харажатлар билан боғлиқ ( масалан , банк кредитларидан фойдаланиш ). Қўшимча миқдордаги маҳсулот ишлаб чиқариш чегараланган талаб шароитида қийинчиликларни юзага чиқаради , ҳамда реализацияда қўшимча чиқимларни олиб келади . Маҳсулот бирлигини чиқаришда харажатларни қисқартириш рақобат олдига муҳим устунлик – пастроқ нарх қўллаш имкониятини беради . 2.2. Маҳсулот ишлаб чиқариш таннархи шаклланишининг корхона фойдасига таъсирининг таҳлили . Корхоналарда молиявий менежерлар харажатларни , жумладан маҳсулот ишлаб чиқариш харажатларини

Бунинг натижасида корхоналар қуйидаги афзалликларга эришади : − Кам харажат қилинади ва бу билан маҳсулот нархи пасайтириб рақобат бардош маҳсулот ишлаб чиқаришини таъминлайди ; − Алоҳида кўринишдаги маҳсулотлар таннархи ва уларнинг бозордаги бошқа ишлаб чиқарувчилар маҳсулотлари билан қиёсий ҳолати бўйича аниқ ва сифатли маълумотларнинг мавжудлиги ; − Таннарх пасайганлиги ҳисобига бозорда эгилувчан баҳо шаклланишидан фойдаланиш имкониятига эга бўлади ; − Корхона бюджети тузилиши учун объектив маълумотларга эга бўлади ; − Асосланган ва самарали бошқарув қарорларини қабул қилиш .. Бугунги кунда ишлаб чикариш харажатларини камайтириб бориш ва унга таъсир этувчи омилларни таҳлил килиб бериш жуда мухим ҳисобланмокда . Чунки ишлаб чикаришнинг ривожланиб бориши ва юксалиши харажатларни қисқартир

2. Мехнатни илмий ташкил килиш . 3. Ишчи кучларини туғри жойлаштириш ва ишлаб чиқаришга туқри жалб этиш . 4. Фан - техника тараққиётини юксалтириб бориш , тадбиқ қилиш . 5. Кадрлар малакасини ошириб бориш . 6. Хом - ашё ресурсларидан самарали ва унумли фойдаланиш . 7. Ишлаб чиқаришни бошқаришни туғри ташкил этиш . Умуман олганда эса бу омилларни қуйидагича бирлаштириш мумкин : янги фан - техникани қуллаш мехнат унумдорлигини ошириб бориш , хом ашё сарфларини қисқартириб бориш . Ҳар қандай жамиятнинг муҳим буғинларидан асосийси ишлаб чиқариш харажатларини камайтириб боришдир . Ҳар бир фаолият кўрсатаётган корхона ҳам ўз олдига ана шуни вазифа қилиб кўяди , яъни корхонанинг асосий мақсади , ишлаб чиқариш харажатларини минималлаштириб максимал фойда олишдир , кўпроқ маҳсулот ишлаб чиқаришга қ

харажатларни камайтириб бориш омилларига жиддий таъсир қилмокда дегенидир . Албатта бундай муносабатлар ишлаб чиқаришни пасайишини олдини олиш ишсизликка йул қуймасликни таъминлайди . Ишлаб чиқариш ва тадбиркорликни ривожлантириб бориш эса унга тамал тоши бўлиб хизмат килади . Шундай қилиб , ишлаб чиқариш харажатларига асосан фан - техника ютуқлари , юқори ишчи кучи , хом - ашё ресурслари асисий таъсир кўрсатади . Меҳнатни илмий ташкил қилган ҳолда ишлаб чикаришни юксалтириб бориш хам муҳимдир . Ҳар бир ишчи ўзининг касбини килаётган ишини севиши керак . Бу эса кадралар малакасизлигига бархам беради , натижада ишлаб чиқариш юксалади . Илмий тадқиқотлардан маълумки , ишчиларнинг у ишдан бу ишга кўчиб юришлари натижасида иш самарадорлиги 30-40% фоизгача камаяр экан . Бу деган сўз ишлаб чикар

Доимий харажатлар Ўзгарувчан харажатлар Тўғри харажатлар => - Амартизация ( ишлаб чиқаришда ) - Иш ҳақи ( асосий ишлаб чиқаришда ) вақтбай - Хом ашё ва материаллар - Савдо агентларига комиссионлар - Транспорт харажатлари - Электр энергия ( кучли ток ) - Иш ҳақи ( асосий ишлаб чиқаришда )- ишбай Эгри харажатлар => - Амартизация ( Маҳсулот ўрашда ) - Иш ҳақи ( бошқарув бўғинларида , савдо агентлари ) - иситиш учун иссиқлик энергияси . - Ёрдамчи ишлаб чиқариш станоклари учун электр энергия . Доимий харажатлар ишлаб чиқариш ҳажмининг ўзгаришига боғлиқ эмас . Қуйидаги чизмада доимий харажатлар ва ишлаб чиқариш ҳажми орасидаги боғлиқликни кўришимиз мумкин . 2.2.2.- чизма 10 Ишлаб чиқариш ҳажми Масалан : маъмурий ва бошқарув харажатлари ; амартизация ажратмалари ; ижара тўловлари ; мол - мулк со

Ишлаб чиқариш ҳажми Ўзгарувчан харажатлар ишлаб чиқариш ҳажмининг ўзгаришига пропорционал ҳисобланади . Яъни маҳсулот қанча ишлаб чиқарса , ўзгарувчан харажатлар шунга мос равишда ошади ва аксинча , ишлаб чиқариш ҳажми камайса , ўзгарувчан харажатлар ҳам шунга мос равишда камаяди . Бундан ташқари шартли ўзгармас харажатлар ҳам мавжуд . Бундай харажатлар ишлаб чиқариш ҳажмининг маълум бир миқдоригача ўзгармай , кейин босқичма босқич ўзгариб боради . Қуйидаги чизмада шартли ўзгармас харажатлари ва ишлаб чиқариш ҳажми ўртасидаги ўзаро боғлиқликни кўришимиз мумкин . 2.2.4.- чизма 12 Ишлаб чиқариш ҳажми Шартли ўзгармас харажатлари . Корхона ишлаб чиқарган маҳсулотлари 100 кв м . хонани тайёр маҳсулотларини сақлаш учун ижарага олган . Маълум бир муддатдан сўнг маҳсулот ишлаб чиқариш ҳажми ошган

2.2.1.- жадвал “ Тошкент тўқимачилик комбинати ” очиқ акциядорлик жамияти томонидан 2005-2009 йилларда молия хўжалик фаолияти харажатлари тўғрисида таҳлилий маълумот 13 ( минг сўмда ) № Харажат элементлари 2005 йил 2006 йил 2007 йил 2008 йил 2009 йил Харажат % да Харажат % да Харажат % да Харажат % да Харажат % да 1 Сотилган маҳсулотнинг ишлаб чиқариш таннархи 227416 67,5% 229714 66,2% 241804 65,6% 268670 65,4% 402256 69,7% 2 Давр харажатлари жами , ш . ж .: 103923 30,9% 111231 32,1% 121334 32,9% 135357 33,0% 167515 29,0% 2.1. Сотиш харажатлари 34567 10,3% 35684 10,3% 38778 10,5% 43764 10,7% 55654 9,6% 2.2. Маъмурий харажатлар 45789 13,6% 50960 14,7% 55982 15,2% 61335 14,9% 70567 12,2% 2.3. Бошқа операцион харажатлар 23567 7,0% 24587 7,1% 26574 7,2% 30258 7,4% 41294 7,2% 3 Молиявий фаолият

2.2.1 - жадвал маълумотларида “ Тошкент тўқимачилик комбинати ” очиқ акциядорлик жамиятида 2005-2009 йилларда моли - хўжалик фаолияти харажатларининг ҳолатини кўришимиз мумкин . Бу маълумотларга кўра корхонада маҳсулот ишлаб чиқариш харажатлари , давр харажатлари ва уларнинг таркиби ҳамда молиявий фаолият билан боғлиқ харажатлар келтирилган . Маҳсулот ишлаб чиқариш таннархи 2005 йилда жами харажатлар таркибидаги ўрни 67,5 % бўлса , бу кўрсаткич 2009 йилга келиб 69,7 % га ошган . Буни ижобий ўзгарган натижа деб атасак бўлади . Чунки 2009 йилга келиб ишлаб чиқаришдан ташқари қўшимча харажатларнинг тежамкорлигига эришилган . Бунга асосий сабаб қилиб 2005 йилда давр харажатларининг жами харажатлардаги салмоғи 30,9 % бўлган бўлса , 2009 йилда эса бу кўраткич 29 % га тушган . Яъни бунда корхона

“ Тошкент тўқимачилик комбинати ” очиқ акциядорлик жамияти томонидан 2005-2009 йилларда молия хўжалик фаолияти харажатлари ўзгариш тенденцияси 14 Ошибка ! Объект не может быть создан из кодов полей редактирования . 2.2.1- диаграммада “ Тошкент тўқимачилик комбинати ” очиқ акциядорлик жамияти томонидан 2005-2009 йилларда молия хўжалик фаолияти харажатлари ўзгариш тенденцияси кўрсатилган . Корхонада сотилган маҳсулот ишлаб чиқариш таннархи ўзгариш тенденциясида сезиларли даражада ошганлигини кўришимиз мумкин . Корхона умумий фойдасига маҳсулот ишлаб чиқариш таннархи таъсир этганидек бошқа харажатлар ҳам бирбек таъсир кўрсатади . Корхонада давр харажатлари маҳсулот ишлаб чиқариш харажатларига нисбатан анча камлиги корхона харажатлари анча тежамкорлигига эришилганлигини ҳамда маҳсулот ишлаб ч

3- боб . Жаҳон молиявий - иқтисодий инқирози шароитида корхонада маҳсулот ишлаб чиқариш таннархини пасайтириш йўллари Маҳсулот ишлаб чиқариш ҳаражатларининг узлуксиз пасайиши бозор иқтисодиётида ишлаб чиқариш усулининг қонуниятидир . У меҳнат унумдорлигининг тухтовсиз ўсиши , меҳнаткашлар маданий , техникавий даражасини юксалиши , моддий ва меҳнат ресурсларидан рационал фойдаланиш , хужалик юритиш усулларининг такомиллаштириши билан таъминланади . Ишлаб чиқариш ҳаражатларини пасайтиришнинг аҳамияти йилдан йилга ошиб бормоқда , чунки уни пасайтиришнинг ҳар бир фоизи абсолют ҳажмни ошириб юборади . Яъни корхонада ишлаб чиқарилаётган маҳсулотнинг таннархини 1% га камайтириш эвазига корхона анча миқдорда молиявий ресурсларини иқтисод қилишга эришади . Бу ҳар қандай корхонанинг олдига турган эн

ишлаб чиқаришга имкон яратади . Бунга фан - техника тараккиёти ёрдам беради . Янги техника ва илғор технология ишлаб чиқаришни бошқаришни такомиллаштириш асосида меҳнат унумдорлиги ошиб боради бу эса ишлаб чиқариш ҳаражатларини камайтиришга олиб келади . Моддий ва пул маблағларини сарфлашда катъий иқтисодий тежашга риоя қилиш катта аҳамиятга эга . Асбоб ускуналарни асрашга доир сарфларини камайтириш , материал шунингдек ишлаб чиқариш чиқиндиларидан максимал фойдаланиш . Брак натижасида руй берадиган нобудгарчиликларни камайтириш фондларининг самарадорлик даражасини ошириш , иш хақи фондини рационал сарфлаш цех ва умумзавод ҳаражатларини камайтириш – буларнинг барчаси у ёки бу даражсида маҳсулотнинг арзонлашувига таъсир кўрсатади . Моддий техника таъминотини яхшилаш ишлаб чиқариш ҳаражатлар

етиштирилладиган маҳсулотнинг таннархини пасайтиришга каратиш учун ишлаб чиқаришга қилинадиган ҳаражатларни тўғри режалаштириш ва ҳисобга олиш зарур . Иқтисод қилиш йулларни аниқлаш ортикча ҳаржатларнинг сабабини очиб ташлаш учун бу ҳаржатларни доими таҳлил қилиб туриш керак . Ишлаб чиқариш ҳаражатларини камайтириш режасининг бажарилишини таҳлил қилиш ишлаб чиқариш рентабеллигининг ошиши учун корхонадаги барча ишларнинг такомиллаштиршиучун мухим аҳамиятга эга . Лекин таҳлил фақатгина таннархнинг пасайтирш режасини бажарилишига қўйилган бахо билан чегараланмайди , у ишлаб чиқариш ҳаражатларини янада камайтириш учун тахликий ва техникавий ҳаракатларни хам куриши керак . Маҳсулот ишлаб чиқаришни таҳлил қилишнинг ишчиларнинг актив иштирок этишлари уни пасайтиришнинг мухим йулидир . Ҳаражатлар

Ишлаб чиқариш ҳаражатларини пасайтириш асосий йуналишларидан бири бу фан техника тараққиётининг ютуқларидан оқилона фойдаланишга эришишдир . Фан техника тараққиёти ютукларидан фойдаланиш мавжуд ишлаб чиқариш кувватларидан , хом - ашё материалларидан ёқилги ресурсларидан янада тўлароқ фойдаланишга имкон беради . Шунингдек янги унумдорлиги юқори бўлган самарадор машина , дастгохда янги технологик жараёнлар яратиш , уни ишлаб чиқариш жорий этиш пировард натижада корхонада ишлаб чиқариш самарадорлигини оширишга шароит яратади . Фан техника тараққиёти нинг 20– аср иккинчи ярмидаги ўзига хос жихати принципал янги технологик усулга ўтилиши билан ҳарактерланади . Унинг мавжуд технологик ишлаб чиқариш усулларидан устунлиги фақат нисбатан юқори иқтисодий самарадорлигида эмас , балки сифат нуқтаи наз

Демак , бир ўлчовга тўғри келувчи қўшимча неъматлар ҳосил қилиш самараси олдинги боскичда олинган натижалардан пастрок булади . Иқтисодий самарадорлик бир неча иқтисодий курсатгичлар оркали тавсифланади . Ишлаб чиқариш самарадорлиги бир қанча жузий курсатгичлар орқали тавсифланади . Самарадорликнинг умумий кўрсатгичи меҳнат унумдорлигидир . У умуммаҳсулот миқдорининг жонли меҳнат сарфига нисбатан ифодаланади . Жонли меҳнат сарфи кунларда соатларда ҳисобланади . Меҳнат унумдорлиги билан бирга меҳнат сиғими деган самарадорлик кўрсатгичи ҳам қўлланади . Меҳнат сиғими жонли меҳнатни маҳсулот миқдорига нисбатан оркали аниқланади . Маҳсулотнинг материал сиғими деган иқтисодий курсатгич хам бизнинг давримизда катта аҳамият касб этмокда .. Материал сиғими моддий ашёлар сарфини маҳсулот микдори га

Лекин охирги йилларда мамлакатимизда мамлакатимизда инқирозга қарши чоралар дастури асосида қилинган ишлар натижасида маҳсулот ишлаб чиқариш таннархи 18 фоизга туширишга эришилди . Бу жаҳон молиявийиқтисодий инқирози кечаётган бир пайтда жуда катта натижадир . Бундай ишлар албатта корхоналар барқарорлигини янада оширади . Чунки ишлаб чиқариш таннархи пасайтирилса , маҳсулот сотиш баҳоси ҳам нисбатан пасайтирилиши мумкин , бу эса бундай шароитда мамлакатимиздаги истеъмолчилари учун айни муддао бўлади . Олмлиқ кон - металургия комбинати , “ Ўзметаком ” акциядорлик ишлаб чиқариш бирлашмалари , « Ўзелтехсаноат » уюшмаси , « Ўзқурилишматериаллари » компанияси сингари ва бошқа корхона ва тармоқларда маҳсулот ишлаб чиқариш таннархи 20–25 фоизга камайди . Бу корхоналар ишлаб чиқарадиган тайёр маҳ

муддатини қисқартириш ва бошқа рағбатлантириш чоралари шулар жумласидандир . Демак мамлакатимизда инқирозга қарши чоралар дастуридан келиб чиқиб , корхоналарда маҳсулот ишлаб чиқариш харажатлари таркиби ўрганилиб , маҳсулот таннархи таркибига кирувчи харажатларни асоссиз оширилишига йўл қўйилмаган . Бу эса корхоналарнинг молиявий ҳолати янада яхшиланишига туртки бўлган . Мамлакатимизда молиявий инқироз шароитида корхоналарни турли қўллаб қувватлаш мақсадида , маҳсулои ишлаб чиқариш таннархини пасайтиришда имтиёзли кредитлар берилиши ҳам муҳим аҳамиятга эгадир . Инқирозга қарши дастурдаги амалга оширириладиган йўналишлардан бири ҳам шундан иборат бўлди . Яъни маҳсулот экспорт қиладиган корхоналарга мамлакатимиз банклари томонидан имтиёзли кредитлар берилди . Бу эса уларнинг янада барқарор и

Бунинг натижасида эса корхонада маҳсулот ишлаб чиқариш таннархи янада пасаяди . Маҳсулот экспорт қиладиган корхоналарни қўллаб - қувватлаш бўйича кўрилган чора - тадбирлар натижасида уларнинг барқарор ишлашини таъминлашга , 2009 йилда экспорт ҳажмини 2,4 фоиз оширишга еришдик . Бу эса мамлакатимизда корхоналар иқтисодий тараққиётига ижобий таъсирини кўрсатади . Мамлакатимизда ишлаб чиқарилаётган маҳсулотларни жаҳон бозорига танитади . Бу эса ўз - ўзидан кейинчалик хорижий давлатларнинг мамалакатимиз билан турли йўналишларда ўзаро манфаатли ишлар қилишига замин яратади . - 50 -

Хулоса ва таклифлар Жаҳон молиявий - иқтисодий инқирозининг мамлакатимиз иқтисодиётига таъсири сезиларли бўлсада ўз таъсирини кўрсатди . Бу асосан мамлакатимизда экспорт қилувчи корхоналарда маҳсулот сотиш баҳоси анча пастга тушди . Бу эса мамлакатимиз корхоналари иқтисодий - молиявий барқарорлигига ўз салбий таъсирини кўрсатди . Лекин мамлакатимиз Президенти И . А . Каримов томонидан олиб борилган ишлар , инқирозга қарши чоралар дастурининг ишлаб чиқилиши бундай салбий натижаларнинг ўз вақтида олдини олишга эришилди . Ҳозирги кунда бутун жаҳон иқтисодчи олимлари , етакчи мутахасислар томонидан мамлакатимизда инқирозга қарши олиб борилаётган ишларга ижобий баҳолар берилиб , Ўзбек модели қанчалик тўғри эканлигини тан олмоқдалар , ҳамда мамлакатимиз тажрибасини ўрганиш муҳим аҳамият касб эти

ошириш мақсадида , давлатьимиз томонидан уларнинг уставини кескин оширилди . Бу эса банкларнинг корхонгалар билан ўзаро молиявий муносабатларини жуда яхшилади . Корхоналарнинг банклардаги пул маблағларининг тез ва ўз ватида айлиниши таъминлади . Бу эса корхоналарнинг ишлаб чиқаришини ўз вақтида бўлишини таъминлайди . Бундан ташқари банкларнинг захираси оширилиши , корхоналарга турли имтиёзли кредитлар бера олиш имкониятини оширди . Натижада мамлакатимизда жуда кўп корхоналар , айниқса хорижга маҳсулот экспорт қилувчи корхоналар банкларда имтиёзли кредитлар олишга муваффақ бўлди . Бунинг натижасида эса корхоналар ишлаб чиқариш ҳажми ҳамда сифати оширилди . Экспортёр корхоналарда маҳсулот сотилишида пул маблағлари ўз ватида келиб тушмаслиги натижасида вақтинчалик ишлаб чиқаришнинг узилиши ол

Корхонада узоқ муддатли активларига амартизация ҳисоблаш учули ҳам аҳамиятлидир . Бугунги кунда бозор иқтисодиётининг тез ўзгарувчан бир шароитида амартизация ҳисоблашнинг тезлаштирилган усулининг ўзига хос ижобий томонлари мавжуд . Маҳсулот ишлаб чиқаришда тезлаштирилган амартизация усулини қўллаш , бир томондан вақтинчалик маҳсулот ишлаб чиқариш таннархини оширсада , лекин амартизация ҳисоби натижасида корхонага кўп пул маблағлари келиб тушади . Бу эса юқорида айтиб ўтганимиздек кўп ижобий натижаларга олиб боради . Бошқа томондан эса бошланғич йилларда тезлаштирилган учулда кўп миқдордан амартизация ҳисоблаш натижасида маҳсулот таннархи ошиши , кейинги йилларда кам амартизация ҳисоблайди ва маҳсулот таннархи камаяди . Меҳнат унумдорлиги оширилиши натижасида маҳсулот таннархи таркибига ки

корхонанинг хом ашё ва материалларга бўлган харажатларини ошириб маҳсулот ишлаб чиқариш таннархини оширади . Агарда улардан оқилона фойдаланишни йўлга қўйилса маҳсулот ишлаб чиқариш таннархини камайтиришга эришган бўлади . 2. Корхона ишчи ходимларидан самарали фойдаланишни йўлга қўйиш орқали меҳнат унумдорлигини ошириш лозим . Улардан маҳсулот ишлаб чиқаришда сифат ва миқдорининг яхшилаши устидан назоратни кучайтириш лозим . Меҳнат унумдорлиги қанча ошса маҳсулот таннархи ҳам шунча камаяди . 3. Асосий воситалардан самарали фойдаланишни йўлга қўйиш лозим . Ишлаб чиқаришда кам самара бераётган асосий воситаларни сотиши ёки бошқа хўжалик юритувчи субъектларга ижарага бериш лозим . Натижада амартизация кам ҳисобланиб , маҳсулот ишлаб чиқариш таннархини янада камайтиради . 4. Узлуксиз равишда к

корхонада дебиторлик қарзларини ошўиб кетиш олдини олади ва ишлаб чиқариш бир маромда боришини таъминлайди . Фойдаланилган адабиётлар рўйхати 1. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси . – Тошкент : Ўзбекистон , 2008. 2. “ Ўзбекистон Республикасининг “ Бюджет тизими тўғрисида ” ги 2000 йил 14 декабрдаги Қонуни . // Солиқлар ва божхона хабарлари , 2001 йил № 2. 3. Ўзбекистон Республикасининг “ Хусусий корхона тўғрисида ” ги 2003 йил 11 декабрдаги Қонуни . // Солиқ ва божхона хабарлари , 2004 йил 10 феврал , № 6. 4. Ўзбекистон Республикасининг 2009 йилги Давлат бюджетининг параметрлари ва асосий макроиқтисодий кўрсаткичларнинг прогнози тўғрисида ” Ўзбекистон Республикаси Президентининг ПҚ -1024- сонли Қарори , 29 декабрь 2008 йил . 5. Ўзбекистон Республикасининг 2010 йилги Давлат бюджетининг п

таъминлаш – бизнинг олий мақсадимиз ” , – Т .: “ Ўзбекистон ”, 2008, 24 бет 11. Каримов И . А . “ Бизнинг бош мақсадимиз – жамиятни демократлаштириш ва янгилаш , мамлакатни мадернизация ва ислоҳ этишдир ”, – Т .: “ Ўзбекистон ”, 2005, 83 бет . 12. Каримов И . А . Банк тизими , пул муомаласи , кредит , инвестиция ва молиявий барқарорлик тўғрисида . – Т .: Ўзбекистон , 2005 й . Т .1. – 465 б . 13. Ваҳобов А ., Жумаев Н ., Хошимов Э . “ Жаҳон молиявий - иқтисодий инқирози : сабаблари , хусусиятлари ва иқтисодиётга таъсирини юмшатиш йўллари ” - Т :, “ Академнашр ” – 2009 й . 123- бет 14. Ваҳобов А , Маликов Т . Молия : умумназарий масалалар . Т .: “IQTISOD– MOLIYA” 2008. 354 б . 15. Вавилов А . Государственный долг : уроки кризиса и принципы управления . – М .: Городец - издат , 2001. 16. Ерма

Евролинц , 2003. 26. Павлова Л . Н . “ Финансовый менеджмент ” Москва – “ Юнити ” – 2003, 203 стр . 27. Под ред . М . В . Романовского « Финансы » учебник , – Москва – « Юрайт - Издат », 2007 г . 36 стр . 28. Под ред . Г . Н . Белоглазовой « Денги , кредит , банки » учебник , – Москва – « Юрайт - Издат », 2007 г . 36 стр . 29. “ Жаҳон молиявий - иқтисодий инқирози шароитида молия ва бюджет тизимини такомиллаштириш масалалари ” мавзусида республика илмий - амалий конференцияси материаллари (II қисм ) (2010 йил , март ). Т .: “IQTISOD- MOLIYA”, 2010. –94 бет 30. “ Жаҳон молиявий - иқтисодий инқирози шароитида бухгалтерия ҳисоби , аудит ва таҳлилни такомиллаштириш масалалари ” мавзусида республика илмийамалий конференцияси материаллари (II қисм ) (2009 йил 11-12 декабрь ). Т .: “IQTISOD-MOLIY

46. ww.ziyokor.uz 47. ww.finance.ru 48. ww.menegme nt.ru 49. ww.gov.uz 50. ww.bis.org - 58 -

Купить