Маънавият-миллий ва умуминсоний қадриятлар муштараклиги - Основы культурологии - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	410.9KB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Сентябрь 2019
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Основы культурологии

Маънавият-миллий ва умуминсоний қадриятлар муштараклиги

Купить

Маънавият-миллий ва умуминсоний қадриятлар муштараклиги www.arxiv.uz

РЕЖА:  1. Маънавият ва қадриятларнинг ўзаро боғлиқлиги  2. Қадриятлар ҳақида тушунча  3. Миллий ва умуминсоний қадриятларнинг муштараклиги www.arxiv.uz

  Миллий қадриятлар комил инсонни тарбиялашда, улар одоб-ахлоқи ва ҳуқуқий маъданиятини шакллантиришда асосий омилдир. Жамиятни янгилашда мустақиллик қадриятларини эъзозлаш, миллий ифтихор туйғуларини тўла шакллантириш миллий истиқлол ғояларига содиқ бўлиш алоҳида аҳамият касб этади. Мустақиллик олий неъмат эканлигини тушунган ҳолда ушбу тушунча ва ғояларни янада теран ҳис этиш жамият аъзоларига ўта масъулиятли вазифа юклайди.  Ўзбекистон Республикаси Президенти И.Каримов Олий Мажлис Қонунчилик палатаси ва Сенатининг қўшма мажлисида таъкидлагани дек, «бугун ҳамма бўлмаса ҳам, лекин кўпчилик одамлар яхши англайдики, фақат замон билан тенг қадам ташлаётган, тез ўзгараётган дунёнинг қатъий шарт ва талабларига жавоб беришга интилаётган мамлакатнинг келажаги ёруғ бўлиши мумкин. Шу маънода

 Янги жамият фуқароларини тарбиялашда одоб-ахлоқ ва ҳуқуқий маданият муҳим ўрин тутади. Унинг асосини Президент И.Каримов томонидан асослаб берилган миллий истиқлол ғояси: асосий тушунча ва тамойиллари ташкил этади.  Янги жамият бунёдкори энг аввало миллий ғоя ва истиқлол мафкурасига содиқ Ўзбекистон фуқаросидир. Янги жамият бунёдкори Ватан равнақи, юрт тинчлиги, халқ фаравонлиги каби тушунчалар нинг моҳиятини чуқур англаши лозим. Ана шу буюк ғоялар замирида янги жамият бунёдкорининг одоб- ахлоқи ва ҳуқуқий маданияти ўзининг мужассам ифодасини топиши лозим.  Ўзбекистон Республикаси Президенти эътироф этганидек, жаҳон хўжалик алоқаларига қўшилишнинг асосий шарти сифатида умум қабул қилинган норма ва қоидаларга кўпроқ яқинлашишга интилган ҳолда, республиканинг ўз ҳуқуқий асосларини ишлаб

 Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 14-моддасига кўра, давлат ўз фаолиятини инсон ва жамият фаравонлигини кўзлаб, ижти моий адолат ва қонунийлик принциплари асосида амалга оширади. Ушбу конституциявий нормада одоб-ахлоқ ва ҳуқуқий маданият қоидаси сифатида ижтимоий адолатни ҳам ўз ичига қамраб олган. Ижтимоий адолат - хулқнинг кенг доирасини ўзида қамраб олади ва унинг яхлит мазмунини ўзида акс эттиради. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексида ахлоқий тушунчалар ва нормалар ифода этилган, хусусан, Кодекснинг 9-моддасига кўра, фуқаролик ҳуқуқий муносабатлари иштирокчиларининг ҳалол, оқилона ва адолат билан ҳаракат қилиши назарда тутилади. Фуқаролар ва юридик шахслар ўз ҳуқуқларини амалга оширишда жамиятнинг маънавий тамойиллари ва ахлоқий нормаларини ҳурмат қилишлари керак. Шуни

 Жамият ва давлат ижтимоий фаол, одобли ахлоқли ва қонунга итоаткор фуқароларни тарбиялашдан манфаатдор. Миллий одоб- ахлоқ ва ҳуқуқий қадриятлар асосида комил инсонни тарбиялаш демократик ҳуқуқий давлатнинг асосий вазифасидир.  Миллий ҳуқуқий тизимни фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликла рига зид бўлмаган одоб-ахлоқ ва ҳуқуқий маъданият қоидалари билан тўлдириб бориш қонунчилик фаолиятимизнинг ҳам бош мезони бўлиши керак.  Мустақиллик ҳуқуқий тафаккури, умуминсоний ва миллий қад риятлар, ватанпарварлик, адолатпарварлик, ҳуқуқий меросни асраб-авайлаш ва ижтимоий ҳаётнинг ҳамма жабҳаларида уни қарор топти ришга қолаверса, ахлоқий фазилатларни шакллантиришга ёрдам Бера ди. Абу Наср Фаробий ибораси билан айтганда, «аҳолиси хушхулққа эга бўлмаган мамлакатда ҳокимиятга эҳтиёж сезилади. Демак, жа

 Ҳуқуқ назариясидан бизга маълумки, одоб-ахлоқ қоидалари ўз- ўзидан ҳуқуқ манбаси бўлиб ҳисобланмайди. Ушбу қоидалар агар муайян норматив ҳуқуқий ҳужжатда ўз аксини топсагина ҳуқуқ манбаси бўлиши мумкин. Бундай ҳолда одоб-ахлоқ қоидаси ҳуқуқ нормаси бўлиб тегишли ҳуқуқий муносабатга татбиқ этилиши лозим. Фуқаролик ҳуқуқий муносабатларда тарафларнинг эркинлиги нафақат ёзма битимларда балки унда ифода этилмаган одоб ахлоқ муомала шартларига риоя этиши уни бажарилишини таъминлашнинг муҳим омилидир. Хусусан, Фуқаролик Кодексининг 192-моддасида одоб-ахлоқ нормаси сифатида йўқолган ашёни топиб олган шахс бу ҳақда уни йўқотган шахсни ёки ашё эгасини ёхуд уни олиш ҳуқуқига эга бўлган ўзга маълум шахслардан биронтасини дарҳол хабардор этиши ҳамда топилган ашёни шу шахсга қайтариш шарт. Бинобарин,

 Мамлакатимизда суд-ҳуқуқ ислоҳотларини амалга оширишда жавобгарликни эркинлаштиришда фуқаролар ҳуқуқ ва эркинликла рига зид бўлмаган одоб-ахлоқ қоидалари ҳуқуқ нормаси сифатида ифода этилишининг таъминланиши янги жамиятда ижтимоий адолат тамойилларининг қарор топишида муҳим аҳамиятга эгадир. Шу боис, миллий қонунчиликни одоб-ахлоқ қоидалари билан уйғунлаштириш қонун ижодкорлик фаолиятида ҳам муҳим йўналиши бўлмоғи лозим. Қонун ҳужжатларининг ижтимоий ҳаётда тутган ўрни жуда катта, улар жамият аъзоларининг хулқ- атвор қоидаларини белгиловчи олий юридик қадрият сифатида инсон фаровонлигини таъминлаш воситаси сифатида хизмат қилади. Президент И.А.Каримов таъбири билан айтганда, «ҳуқуқий давлатнинг қуроли ҳам, ҳимояси ҳам, кўзи ҳам қонундир. Биз жамиятни қонун асосида ва қонун ёрдамида бошқа

 Фуқаролик жамиятини шакллантиришда нафақат қонунларнинг устуворлигини таъминлаш балки миллий одоб-ахлоқ қоидаларининг ижтимоий тартибга солувчи восита тарзда мавқеини ошириш янги жамият кишисини хушхулқли сифатида тарбиялашда ҳам катта аҳамиятга эгадир. Абу Райхон Беруний таъбири билан айтганда, яхши хулқ яхшилик аломатидир. Миллий қадриятлар негизида ҳам одоб-ахлоқ ва ҳуқуқий маданият қоидалари мужассам ифодасини топган. Инсоният тарихида ҳуқуқ нормалари яратилгунга қадар ижтимоий тартибга солишнинг элементи сифатида одоб-ахлоқ муҳим ўрин тутган. Инсонлар онгида ҳуқуқий хулқ атвор мезонларига нисбатан одоб-ахлоқ қадриятлари устуворлик касб этган. Одоб- ахлоқ қадриятлари хулқ-атворни шакллантиришга ёрдам беради. Ахлоқда ҳал қилувчи мезон сифатида одоб талаблари мужассамлашган. www.arxiv.

 Ҳуқуқ ижтимоий тартибга солувчи восита сифатида одоб-ахлоқ талабларига жавоб бериши керак. Ўз навбатида, ҳуқуқ-ижтимоий тараққиётнинг барометри, уни амалга оширувчи ва кафолатчисидир. Шу сабабли, ҳуқуқ ва ижтимоий тараққиёт бир-бири билан чамбарчас боғлиқдир. Ҳуқуқнинг ёрдамисиз, унинг умуммажбурлов кучисиз, давлат томонидан кафолатисиз жамият бир бутун тузилма сифатида яшай олмайди. Ҳуқуқ фақат жамият тараққиёти билан боғлиқ бўлиб қолмай, балки уни ҳаракатга келтирувчи куч, восита, ижтимоий тараққиёт кафолатчиси сифатида ҳам хизмат қилади. Одоб- ахлоқ ҳам ҳуқуқ каби ижтимоий тараққиётни жадаллаштиришга, жамиятни янги лаш ва демократлаштиришга ўзининг фаол таъсирини кўрсатади. Юридик жавобгарликни эркинлаштиришда ҳуқуқни ахлоқийлашти ришга жиддий эътибор беришни тақазо этади. Шунингдек я

 Ҳуқуқнинг ахлоқийлиги энг аввало этик-юридик талаб асоси бўлмиш адолат негизлари ифодаланганлиги билан тавсифланади. Одоб- ахлоқ ва ҳуқуқ шахсни тарбиялашда муҳим ўрин тутади. Шу сабабли, уларнинг мавжуд бўлиши ахлоқий мезон ва баҳолашни ҳам ўзига қамраб олади.  Ўз навбатида, ҳуқуқ одоб-ахлоқни шакллантиришга ҳам ижобий ёрдам кўрсатади. Одоб-ахлоқ принциплари жамиятда ҳуқуқий асосни вужудга келишида ҳам муҳимдир.  Одоб-ахлоқ ва ҳуқуқ бир-бири билан узвий боғлиқ бўлиши билан бир қаторда, ҳар иккаласи ҳам мустақил умум инсоний ва миллий қадрият бўлиб ҳисобланади.  Биринчидан, ахлоқ, адолат, оқибат, меҳр-мурувват ва бошқа ахлоқий талаблар инсонга унинг онги, маънавий дунёси орқали унга ичидан таъсир кўрсатади. Ҳуқуқ эса ташқи тартибга солувчи восита бўлиб норматив-ҳуқуқ тизимга муайян юр

 Учинчидан, одоб-ахлоқнинг мазмуни энг аввало, инсонларнинг ўз (қилмиши) учун қарз, мажбурият, жавобгарлик кабиларда мужассам бўлади. Ҳуқуқ эса хуқуқ йўл қўйган ҳаракатларда, алоҳида шахсларнинг субъектив ҳуқуқларида намоён бўлади.  Ахлоқ ва ҳуқуқ бу иккита маънавий, ижтимоий тартибга солувчи восита сифатида жамият ҳаётида муҳим ўрин тутади.  Одоб-ахлоқ кишилар ўртасидаги муносабатларни ижтимоий тартибга солувчи восита сифатида хизмат қилади.  Ўтмишдан маълумки, ҳар бир жамиятнинг ахлоқий талаблари мавжуд бўлиб ўзига хос ҳолда намоён бўлган. Ахлоқ қоидалари одатда хулқнинг умумий принципларини белгилайди. Ахлоқий нормалар жамият таъсири чоралари билан кафолатланади. Одоб-ахлоқ ҳуқуқни шакллантириш ва уни амалга оширишда роли беқиёсдир. Президент И. Каримов эътироф этганидек,биз барча и

 Имом Ал Бухорий хадисларида кўрсатилганидек, «инсонларга берилган фазилатларининг энг яхшиси ахлоқдир». Юсуф Хос Хожиб «Қутадғу-билик асари одоб-ахлоқ, илм маърифат, жамоат жойларида ўзини қандай тутиш, сўзнинг аҳамияти ва қадри, меҳмондўстлик қоидаси, инсон маънавий оламининг кўп жиҳатлари ижтимоий тартибга солувчи восита сифатида баён этилган».  Ҳуқуқий онг билан одоб ахлоқ бир-бири билан узвий боғлиқдир. Шу боис ҳуқуқий онг жамият онгини турли шаклларида ҳам ифодаланиши мумкин.  Гарчи, жамиятда ҳуқуқий маданият муҳим ўрин тутсада жамият аъзоси ҳуқуқ билан тартибга солинмаган қадриятларни, яъни маънавий тамойиллари ва ахлоқий нормаларини ҳурмат қилишлари лозим. Янги жамиятни қуришда юксак одоб-ахлоқли кишиларни тарбиялаш муҳим масаладир. Чунки, одоб сабоқлари - ҳаёт сабоқлари деб беж

 Жамиятни эркинлаштириш ўз навбатида хар бир киши ўзини тўла эркин тутишни ҳам тақозо этади. Эркинлик қонун устиворлигини таъминлашнинг ҳам муҳим омили бўлиб ҳисобланади. Бобомиз Амир Темирнинг «қаерда қонун ҳукумронлик қилса, ўша ерда эркинлик бўлади» деган ўгитлари ҳозирги пайтда ҳам ўзига хос маъно касб этмоқда.  Янги жамиятни қуришда унинг аъзолари ҳуқуқий ҳулқ атворга эга бўлиши ва одоб-ахлоқ қоидаларига риоя этиши, улар ҳуқуқий маданиятини оширишга ҳам ёрдам беради. Янги жамият кишилари нинг одоб-ахлоқи энг аввало, жамиятда кишининг ҳулқи, юриш-туриши ва ҳаёт фаолиятининг маҳсули сифатида намоён бўлади. Жамиятда кишиларнинг хулқи турли шаклларда бўлиб ҳуқуқий ҳулқ-атвор, одоб-ахлоқ жиҳатдан баҳоланиши мумкин. www.arxiv.uz

 Жамият аъзоси ўзининг ҳуқуқий маданиятини шакллантиришдан бевосита манфаатдор бўлиши ва ҳар доим уларнинг ижтимоий хавфли харакати ёки харакатсизлиги, хулқ атвори жамоатчилик назоратида бўлишини таъминлаш, ўз навбатида қонунларнинг ижросини амалга оширишнинг муҳим гарови бўлиб ҳисобланади. Агар жамият аъзоси хатти- ҳаракатига, хулқ атворига, одоб ахлоқига ижтимоий баҳо берилмаса ҳуқуқни қўлловчи идоралар томонидан қонуний муносабат билдирилмаса, бу ҳолат жамият учун ёт иллатларнинг илдиз отишига ёки тарқалишига сабаб бўлиши мумкин. Шахс хулқ атворига жамоат чилик таъсири катта бўлиб уларнинг, камолотга эришувида ҳамда уларда инсоний фазилатларнинг шаклланишида муҳим ўрин тутади. Шу сабабли янги жамият фуқаросини тарбиялашда жамоатчилик назо рати институтидан ҳам самарали фойдаланиш фуқор

 Шу сабабли янги жамият фуқаролари Конституция ва қонунларни ҳурмат қилиш ва уни нормаларига риоя этиши улар хулқ атворининг юксаклигидан далолат беради. Шунингдек улар ижтимоий фойдали, жамият ва давлат томонидан ижобий баҳоланадиган ҳулқ атворга эга бўлиши лозим.  Ҳар бир фуқаро инсон ҳуқуқларини ҳурмат қилиши, давлат суве ренитети ғояларига содиқ бўлиши лозим. Ижтимоий ҳаётда ҳозирги ва келажак авлодлар олдидаги ўзининг фуқаролик ва инсоний масъу лиятини англаши зарур. Ўзбек давлатчилиги ривожланишининг тари хий тажрибаси асосида миллий ҳуқуқий қадриятларни эъзозлаши ва уни ҳар томонлама тарғиб этиши керак. Демократия қадриятларини ҳурмат қилиши ва ижтимоий адолатга садоқатли бўлиши, инсонпар вар демократик ҳуқуқий давлат барпо этишга ўзининг муносиб ҳиссасини қўшиши, юрт тинчлиги ва

 Янги жамият фуқаро нафақат миллий ғояга содиқлигини намоён қилиб қолмай, балки жаҳон мафкуралар майдонида бўлаётган жараён лардан воқиф бўлиб ўзининг ҳаётий нуқтаи-назарига эга бўлиши керак. “Мустақиллик ҳуқуқ демакдир”. Ҳар бир фуқаронинг фаравон лиги бутун жамиятнинг фаравонлигидир. «Тарихий хотирасиз кела жак йўқ», «Биз ҳеч кимга қарам бўлмаймиз», «Кучли давлатдан – кучли жамият сари» каби пурҳикмат ақидаларни моҳиятини теран англаши ва ўз ҳаёт мамотини шиорига айлантириб олиши зарур.  Юқоридагиларга асосан баён этиш лозимки, янги жамият фуқароларининг одоб-ахлоқ ва ҳуқуқий маданият қоидаларини ҳар бир шахс қалби ва онгига сингдириш миллий ўзини англашда муҳим аҳамият касб этиши баробарида мустақиллигимизни мустаҳкамлашга ва ҳар бир фуқаронинг қалби ва онгига миллий истиқлол ғоясини

Купить