Markaziy bankning mustaqilligi - Экономика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	84.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	13 Октябрь 2023
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Экономика

Markaziy bankning mustaqilligi

Купить

“ BANK ISHI” FANIDAN MUSTAQIL ISH Mavzu: Markaziy bankning mustaqilligi

Reja: 1.Markaziy bankning iqtisodiy mustaqilligi va uni baholash tartibi. Markaziy bankning siyosiy mustaqilligi va uni baholash tartibi. 2. Markaziy banklarning mustaqillik shkalasi. AQSh Federal zaxira tizimining mustaqillik darajasi. 3. Evropa Markaziy bankining mustaqillik darajasi. Yaponiya Markaziy bankining mustaqillik darajasi. O’tish iqtisodiyoti mamlakatlari Markaziy banklarining mustaqillik darajasi. 4. O’zbekiston Respublikasi Markaziy bankining mustaqillik darajasi.

Markaziy bankning iqtisodiyotdagi o’rni va ahamiyati hamda uni mamlakat hududida bo’layotgan iqtisodiy jarayonlarni tartibga solishdagi roli haqida munozarali bahslar bir necha marotaba o’zining rivojlanish yo’nalishlarini o’zgartirdi va buning oqibatida iqtisodiyotdagi bank tizimining birinchi pog’onasida real o’zgarishlar bo’lishiga sabab bo’ldi, bu esa birinchi navbatda davlat boshqaruv organlariga bo’lgan munosabatlarda namoyon bo’ldi. Bu muammoni tahlil etishda asosiy jihat - mamlakat Markaziy bank siyosatining davlat iqtisodiy siyosati yo’nalishiga tobeligi, ya’ni aniqrog’i bu tobelikning darajasiga bog’liq. qachonki, mamlakat Markaziy banki siyosati davlatning iqtisodiyotni tartibga solish siyosati bilan chambarchas bog’liq bo’lsa, bunday bog’liqlikni samarali, deb hisoblash mumkin.

Shular orqali, tahlil qilingan besh omil ichidan uch asosiy (aniqrog’i: 2,4,5) va ikki qo’shimcha (1 va 3) omilni ajratish mumkin. Markaziy bankning xukumat boshqaruv organlaridan mustaqilligini belgilovchi asosiy ob’ektiv omillarga: bank rahbarini saylash va ishdan ozod qilish tartibi; pul-kredit siyosatiga davlatning aralashishi huquqi; xukumatni Markaziy bank tomonidan kreditlash chegaralanganligining mavjudligi va qat’iyligini ajratib ko’rsatish mumkin. Markaziy bank kapitalida davlat ulushini va qonunchilikda Markaziy bankning maqsadi va vazifalarini aniq belgilanganligi yuqoridagi tahlildan ko’rinib turibdiki, u Markaziy bank mustaqilligi darajasini belgilashda hal qiluvchi rol oynamaydi va ular ikkilamchi omillar bo’lib hisoblanadilar.

2. Markaziy banklarning mustaqillik shkalasi. AQSh Federal zaxira tizimining mustaqillik darajasi. Sanoati rivojlangan mamlakatlar Markaziy banklari mustaqilligining ob’ektiv omillariga baho berishda quyidagi mezonlarni kiritish mumkin: Markaziy bank kapitalida va foydani taqsimlashda davlatning ishtiroki; bank rahbarlarini tayinlash (saylash) dagi tartib va ularning faoliyat ko’rsatishi muddati hamda davlat tomonidan milliy bankning faoliyatini nazorat qilish shakli ; Markaziy bank vazifalarini aniqlashning qonunchilikda yoritilish darajasi; Markaziy bank rahbariyati qarorini davlat organlari qrnatilgan qonun bilan tqxtatishini yoki davlatning umumiqtisodiy yo’nalishi bilan Markaziy bankning pul-kredit doirasidagi tadbirlarni tartibga solishning mavjudligi; mamlakat Markaziy bankining d

Bundan tashqari , Markaziy bankning funktsiya va vazifalari qonunda ko’rsatilgan. Shu sababli ulush egalari yig’ilishi chegaralangan masalalarnigina echa oladi. Albatta, bu masalalar bankning iqtisodiy siyosati bilan to’g’ridan- to’g’ri bog’liq bo’lmaydi. Shunday qilib, mamlakat Markaziy bankining kapitalida 100 foizi davlatning ishtiroki - ko’proq Markaziy bank salohiyatiga va an’analariga hamda ulush egalariga ham bog’liq. Misol tariqasida AQShning Federal Rezerv Tizimini va Germaniyaning Federal bankini ko’rsatish mumkin. Ikkala Markaziy bank jahonda eng mustaqil markaziy banklar sifatida tan olingan. Shunday bo’lsa-da, Nemis Federal bankining 100 foiz kapitali Federatsiyaga, Federal Rezerv Tizimi kapitali esa , 100 foiz a’zo-banklarning to’liq mulkiga tegishli. Va aksincha, banklar va

Markaziy banklarning raislari va boshqaruv a’zolarini qonun boyicha ishdan olish tartibi ham qiziqarli holatda rasmiylashtirilgan. Ko’pgina sanoati rivojlangan mamlakatlar (Germaniya, Buyuk Britaniya, Yaponiya, AQSh, Daniya, Avstriya, Shveytsariya va Gollandiya)ning markaziy banklar raislarini, boshqaruv a’zolarini saylangan muddatlaridan ilgari ishdan bqshatib bo’lmaydi. Xukumatga yuqoridagi davlatlarga nisbatan qaramroq bo’lgan markaziy banklar bunga kirmaydi (Italiya, Frantsiya). Markaziy bankning siyosiy mustaqilligini ko’rsatuvchi uchinchi omil, uning qonunda ko’rsatilgan faoliyati darajasi va maqsadlari hisoblanadi. Bu omil bir tomondan, Markaziy bank faoliyatini erkinligiga chegara qqysa, boshqa tomondan, uning qonunda ko’rsatilgan vakolatlarini aniqlaydi. Bir qator mamlakatlarda, m

Albatta, Frantsiya Markaziy banki tomonidan xukumatning pul-kredit siyosatini tartibga solishdagi harakatini qoralab chiqishlar bo’ldi. Masalan, 1982 yilda Markaziy bank Moliya Vazirligi talabiga binoan xukumatning kreditlayotgan summa miqdorini oshirishdan bosh tortdi. Biroq, Raisga qarshi tazyiq (siquv)lar bo’ldi va Frantsiya banki odatdagidek, Moliya Vazirligi ko’rsatmasiga boysinishga majbur bo’ldi. AQShning Federal Rezerv Tizimidan farqli ravishda Nemis Federal banki parlamentga hisobot bermaydi, u o’zfaoliyati vakolatini “Nemis Federal banki haqida”gi qonunga muvofiq amalga oshiradi. Shveytsariya , Italiya, Shvetsiya va Daniyada xukumatni kreditlash hajmini chegaralash rasman mavjud emasligi , ular markaziy banklarining bu mezon boyicha davlatga qattiq qaramliklarini ko’rsatadi. Sh

Yuqorida qayd etilganlar asosida xulosa qilish mumkinki, rivojlangan mamlakatlar markaziy banklari o’zlarini mustaqil ta’sir o’tkaza oladigan institut sifatida ko’rsatishlari zarur. Bu bir tomondan, ularga qonun asosida ruxsat etilgan vositalar yordamida iqtisodiyotni tartibga solishni amalga oshirish huquqini beradi, boshqa tomondan esa, Milliy bank va pul tizimi manfaatlarining ximoyachisi sifatida maydonga chiqadi. Shu munosabat bilan Markaziy bankning iqtisodiyotni tartibga solish jarayonidagi va umuman iqtisodiyotdagi mavqeini, shuningdek, mamlakat xukumati bilan o’zaro munosabatlarini tahlil qilar ekanmiz, uning pul-kredit tizimi va xukumat organlari o’rtasida oddiy vositachi emasligini, balki ma’lumot, tadqiqot, tartibga soluvchi va nazorat qiluvchi markaz ekanligini alohida ta’kidl

3. Evropa Markaziy bankining mustaqillik darajasi. Yaponiya Markaziy bankining mustaqillik darajasi. O’tish iqtisodiyoti mamlakatlari Markaziy banklarining mustaqillik darajasi. Ko’rilayotgan davrda markaziy banklar darajasida xalqaro aloqalar muvaffaqiyatli rivojlandi. Bunga yaqqol misol qilib, Evropa Valyuta Tizimini tashkil topishi va Evropa Markaziy bankini tuzish rejasini ko’rsatish mumkin. Biroq, 80-yillarning o’rtalaridan, milliylik xususiyatlarining yo’qotilishi va markazlashmagan siyosatlarning boshlanishi bilan markaziy banklarning “qudratli”ligi nazariyasi tarafdorlari chet el ilmiy doiralarida sezilarli darajada kamaydi. Shunday qilib, 80-yillarning oxirlarida g’arbiy Evropada markaziy banklarning pul-kredit siyosatidagi roli hamda valyuta bozoridagi operatsiyalar ustidan bo’lg

U yoki bu Markaziy bankning o’zfaoliyatidagi mustaqillik darajasini aniqlash uchun ularning mustaqillik mezoni (belgisi)ga xolis baho berish kerak. Xorijiy adabiyotlarda markaziy banklar mustaqilligini aniqlashning bir necha usullari qayd etilgan. Asosan markaziy banklarning iqtisodiy va siyosiy mustaqilligi ajralib (farqlanib) turadi. Markaziy bankning mustaqilligi darajasini aniqlashda uning pul-kredit siyosatini tanlash va qtkazishda davlat boshqaruv organlariga ko’proq yoki kamroq qaramligiga e’tibor beriladi. Markaziy bankning iqtisodiy mustaqilligi - bu uning o’zinstrumentlaridan o’zi xohlagan yo’nalishda va chegaralanmagan miqdorda foydalana olishiga aytiladi. Iqtisodiy rivojlangan mamlakatlar markaziy bank-larining turkumlanishi pul-kredit siyosati masalalarini hal etishdagi mustaq

Markaziy banklarning raislari va boshqaruv a’zolarini qonun boyicha ishdan olish tartibi ham qiziqarli holatda rasmiylashtirilgan. Ko’pgina sanoati rivojlangan mamlakatlar (Germaniya, Buyuk Britaniya, Avstriya, Shveytsariya)ning markaziy banklar raislarini, boshqaruv a’zolarini saylangan muddatlaridan ilgari ishdan bo’shatib bo’lmaydi. Xukumatga yuqoridagi davlatlarga nisbatan qaramroq bo’lgan markaziy banklar bunga kirmaydi (Italiya, Frantsiya) Ko’pgina iqtisodiy rivojlangan mamlakatlar (Germaniya, Shveytsariya, Frantsiya, Yaponiya, Daniya, Avstriya)da Markaziy bankning faoliyat doirasi va asosiy maqsadlari Konstitutsiyada va Markaziy bank haqidagi qonun hamda shu kabi boshqa banklar faoliyati haqidagi qonunchilikda o’z aksini topadi. Nemis Federal bankining asosiy maqsadi va vazifalari d

Avstriya bank qonunchiligining o’ziga xos xususiyati, uning Markaziy bank qonunchiligida qatnashish huquqiga ega ekanligi hisoblanadi. Pul-kredit sohasiga tegishli qonun loyihalarining hammasi Markaziy bankka ko’rib chiqish uchun ma’lum vaqtga beriladi va uning roziligidan so’nggina tasdiqlanadi. Bu borada Angliya Markaziy banki mavqei o’zgachadir. 1 Uning asosiy vazifalari qonuniy tartibda ham qayd qilinmagan , shu bilan birga Moliya Vazirligiga ham bqysinmaydi. Angliya Markaziy bankining vazifalari bu sohada milliy urf-odatlarga tayanadi, bu esa o’znavbatida Angliya bankining tashkil topishdagi tarixiy hujjatlariga asoslanadi. . Mustaqillik darajasi nisbatan past bo’lgan markaziy banklarga Frantsiya va Italiya markaziy banklarini misol qilib ko’rsatish mumkin. Bu davlatlarda pul-kredit

Angliya Markaziy banki tashkil topishida o’zining haqiqiy mustaqilligini yo’qotgan. Davlat bilan Markaziy bank o’rtasidagi munosabatlar 1946 yilda qabul qilingan “Angliya banki haqidagi qonun”ning 1-bo’lim 4- bandi bilan tartibga solinadi. Shu qonunga muvofiq, Moliya Vazirligi Markaziy bank ustidan sezilarli ta’sir qtkazish uchun rasmiy huquqga ega hisoblanadi. Shu sababli, Angliya banki vazifalarni bajarishdagi mustaqilligini yqqotdi va u xukumat siyosatiga jiddiy qarshilik qila olmaydi. Angliya banki ma’muriyatining fikrlari Moliya Vazirligi tomonidan tinglanadi va pul-kredit siyosati masalalarini echishda e’tiborga olinadi, biroq, Angliya bankining pul-kredit siyosati Moliya Vazirligining oddiy qarorini o’zida aks etadi. Faqatgina Angliya banki ma’muriyati a’zolarining professionallikla

Bank bilan Federal xukumat o’rtasidagi o’zaro munosabatlar “Nemis Federal banki haqida”gi qonunda quyidagicha ta’riflangan: “Nemis Federal banki o’z vazifalariga muvofiq tarzda xukumatning umumiqtisodiy siyosatini qo’llab-quvvatlashga majbur. qonunda belgilanishicha, u o’z majburiyatlarini bajarishda xukumatga boysinmaydi”. 2 50-yillarning o’rtalaridan boshlab, Nemis Federal banki o’z siyosati oldiga bosh maqsad qilib “nemis markasining barqarorligini ximoyalash va inflyatsiyaga qarshi kurashish” deb belgiladi. Bu maqsad, 1957 yilgi “Nemis Federal banki haqida”gi qonunda o’z ifodasini topgan va mustaqilligi poydevorining asosiy qismini tashkil etadi. Nemis Federal banki va xukumat o’rtasidagi o’zaro munosabat masalasining boshqa tomoni ham qiziqarlidir. Aniqrog’i, Nemis Federal Xukumati Ma

4. O’zbekiston Respublikasi Markaziy bankining mustaqillik darajasi. Mamlakat Markaziy bankining kapitalida 100 foizi davlatning ishtiroki - ko’proq Markaziy bank salohiyatiga va an’analariga hamda ulush egalariga ham bog’liq. Misol tariqasida AQning Federal Rezerv Tizimini va Germaniyaning Federal bankini ko’rsatish mumkin. Ikkala Markaziy bank jahonda eng mustaqil markaziy banklar sifatida tan olingan. Shunday bo’lsa-da, Nemis Federal bankining 100 foiz kapitali Federatsiyaga, Federal Rezerv Tizimi kapitali esa, 100 foiz a’zo-banklarning to’liq mulkiga tegishli. Va aksincha, banklar va sug’urta kompaniyalarining mulkiga tegishli bo’lgan Italiya Markaziy banki davlat boshqaruv organlariga qaramdir. Bu omilning tahlilidan ko’rinadiki, markaziy banklar kapitali egalarining tarkibidan qat’iy

Shunday qilib, Markaziy bank boshqaruvining saylovi va ishdan bo’shatish tartibi mamlakat Markaziy bankining davlat boshqaruv organlariga nisbatan bo’lgan mustaqilligini namoyon etadi. O’zbekiston Respublikasining “Markaziy bank haqida”gi qonunida Markaziy bankka quyidagi vazifalar yuklatilgan. Bular: pul muomalasini tartibga solish; so’mning qadrini oshirishni ta’minlash; pul-kredit siyosatini ishlab chiqish va amalga oshirish; tijorat banklari va boshqa kredit muassasalari faoliyati ustidan nazorat qrnatish; tashqi iqtisodiy faoliyat boyicha operatsiyalarni amalga oshirish; davlatning tashqi qarzini to’lash va oltin-valyuta rezervlarini boshqarish. Qonun O’zbekiston Respublikasi Markaziy bankiga pul-kredit siyosati mexanizmlarini tanlashda keng mustaqillik berilgan. Misol tariqasida , k

Kredit berish xukumat va Markaziy bank o’rtasida alohida kredit shartnomasi tuzish bilan rasmiylashtiriladi, unda kreditning miqdori, qaytarilish muddatlari, to’lanadigan foizlar normasi va ssudani uzish tartibi kelishib olinadi. Markaziy bank xukumatga obuna boyicha badallar uchun yoki respublikaning u yoki bu xalqaro tashkilotga a’zoligidan kelib chiquvchi boshqa to’lovlar uchun ancha uzoq muddatli kreditlar berishga haqli. Markaziy bank xukumatga ushbu moddada nazarda tutilganlardan tashqari hollarda moliyaviy yordam berishga haqli emas”. 4 Biroq, iqtisodiy inqiroz, ishlab chiqarish hajmining pasayishi hamda inflyatsiyaning o’sish tendentsiyasi davom etayotgan davrda Markaziy bankning byudjetni engilliklar bilan moliyalashtirishi kuzatilmoqda. Xukumat bilan Markaziy bank o’rtasidagi kre

Купить