Информация о документе

Цена 40000UZS
Размер 77.0KB
Покупки 0
Дата загрузки 31 Октябрь 2026
Расширение docx
Раздел Курсовые работы
Предмет Лингвистика

Продавец

DocX Seller

Дата регистрации 31 Октябрь 2026

0 Продаж

Matn tushunchasining tahlili, matn ma’nosini tushunishning ahamiyati, matnning serma’noliyligi

Купить
Пользователь 1 “Matn tushunchasining tahlili, m atn ma’nosini tushunishning ahamiyati, matnning serma’noliyligi ” mavzusida MUNDARIJA KIRISH ………..... .................. .....…………………………………………… 3 I BOB MATN TUSHUNCHASINING TAHLILI 1.1 -§ Matn ma’nosini tushunishning ahamiyati……..……………………. 4 1.2 -§ Matnning serma’noliyligi…………………………………………… 7 II BOB GNOSEOLOGIYA VA GERMENEVTIKA FANLARI ORASIDAGI ALOQADORLIK 2.1 -§ Germenevtikaning fan sifatida vujudga kelishi…………………....... 11 2.2 -§ Germenevtikada matn tahlili………….…………………………….. 18 XULOSA 26 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI 2 7 KIRISH Пользователь 2 Gnoseologiya falsafaning bilim, uning tabiati, qamrovi va cheklovlari bilan bog’liq bo’limidir. Matnni tushunish haqida gap ketganda, gnoseologik tahlil matnga kiritilgan bilimlarning tabiati va manbalarini tekshirishni anglatadi. Shuningdek, matn gnoseologiya fanining asosiy manbasi hisoblanadi. Qadim zamonlarda avloddan avlodga o’tib keluvchi bilimlar: otadan bolaga o’tib kelgan bilimni yakka shaxs qo’lida to’plangan va bu ilmni qo’lida to’plagan shaxs butun xalq ustidan hukmronlik qilishga imkoniyatini bergan. Biroq turli xavflar va qo’shni davlatlarning xujumini hisobga olgan bilim egalari o’zlarida mavjud ilmlarni turli moddiy ashyolarga: tosh, daraxt, papirus va qog’ozlarga yozishni boshlashdi. Natijada asrlar osha ota-bobolarimizning bilimlari bizning qo’limizga yetib keldi. Zabur, Tavrot, Injil va Avesto bularga misol bo’la oladi. Germenevtika fani esa bizga asrlar osha yetib kelgan matnlar o’qish imkoniyatini berdi. Qadimgi diniy kitoblar tarkibida nafaqat xalqlarning orzu- umidlari, balki urf-odatlari, tib, al-jabr va tabiat haqidagi ilmlarini bizga ma’lum qildi. Bu esa o’rta asr sxolastika va patrisiya maktabining yozma manbalari, islom oltin asrida yaratilgan matnlar o’qish imkoniyatini yaratdi. Bularning barchasi jamlanib gnoseologiya fanidagi bilim tushunchasini o’rganishni osonlashtirdi. I BOB MATN TUSHUNCHASINING TAHLILI Пользователь 3 1.1 - §. Matn ma’nosini tushunishning ahamiyati Matnni tushunish so’zlar, iboralar, jumlalar va paragraflarni tushunishni o’z ichiga oladi. Bu faol jarayon bo’lib, o’quvchidan ma’lumotni dekodlash, sharhlash va sintez qilish kabi bir qator kognitiv faoliyat bilan shug’ullanishni talab qiladi. Matnni tushunishning gnoseologik tahlili bir nechta asosiy fikrlarni o’z ichiga oladi: Bilimning tabiati: matnda faktik bilimlar (masalan, tarixiy voqealar), kontseptual bilimlar (masalan, ilmiy tushunchalar) va protsessual bilimlar (masalan, qanday qilish bo‘yicha ko‘rsatmalar) kabi bilimlarning har xil turlari bo‘lishi mumkin. Matnni tushunish o‘quvchidan bu bilim turlarini aniqlash va farqlashni talab qiladi. Gnoseologiya falsafaning bilim, uning tabiati, manbalari va cheklovlari bilan bog’liq bo’limidir. Ushbu sohada bilim nimadan iboratligi va uni qanday olish mumkinligi haqida turli xil nazariyalar mavjud. Umumiy qarashlardan biri shundaki, bilim oqlangan haqiqiy ishonchdir. Bu shuni anglatadiki, biror narsa haqida ma’lumotga ega bo’lish uchun siz uning haqiqat ekanligiga ishonishingiz va e’tiqodingizni qo’llab-quvvatlash uchun asosli sabablar yoki dalillarga ega bo’lishingiz kerak. Boshqa bir fikr shundaki, bilim aniqlik yoki tuzatmaslikni talab qiladi. Ushbu nuqtai nazarga ko’ra, bilim mutlaqo aniq bo’lishi kerak va hech qanday tarzda qayta ko’rib chiqilishi yoki tuzatilishi mumkin emas. Bundan tashqari, bilim manbalari haqida bahslar bor, masalan, u birinchi navbatda bizning his-tuyg’ularimizdan keladimi yoki aql va sezgi orqalimi. Umuman olganda, gnoseologiya bilimning mohiyatini va uni qanday qilib ishonch va ishonchlilik bilan olishimiz mumkinligini tushunishga intiladi. Bilim manbalari: Matn o’z bilimlarini shaxsiy tajriba, empirik tadqiqotlar yoki madaniy an’analar kabi turli manbalardan olishi mumkin. Gnoseologik tahlil o’quvchidan ushbu manbalarni o’rganishni va ularning ishonchliligini baholashni talab qiladi. Пользователь 4 Gnoseologiyada matnni tushunish juda muhim, chunki gnoseologiya bilim va e’tiqodni o’rganadi va biz ularni qanday qo’lga kiritamiz, oqlaymiz va himoya qilamiz. Matn bizga epistemologiyani tushunish uchun asos bo’lgan ko’plab turli nazariyalar, g’oyalar va tushunchalarning asosini beradi. Matnni aniq tushunmasdan, bu nazariya yoki g’oyalarni tushunish yoki qo’llash qiyin. Bundan tashqari, epistemologiyada matnni tushunish bizga bilim va e’tiqodga oid turli dalillar va pozitsiyalarni tanqidiy baholash imkonini beradi. Bu bizga to’g’ri va noto’g’ri fikrlarni farqlash, noto’g’ri fikrlarni aniqlash va dalillarning asosliligini baholash imkonini beradi. Bu ko’nikma, ayniqsa, ko’plab axborot manbalari mavjud bo’lgan, ba’zilari noxolis yoki ishonchsiz bo’lgan bugungi dunyoda juda muhimdir. Bundan tashqari, epistemologiyada matnni tushunish bilim olish va asoslash haqidagi o’z e’tiqodimizni rivojlantirishga yordam beradi. Ushbu mavzu bo’yicha turli nazariyalarni o’rganish orqali biz ishonchli bilim nimadan iboratligi va o’z e’tiqodimizni qanday oqlashimiz haqida o’z fikrlarimizni shakllantirishimiz mumkin. Xulosa qilib aytadigan bo’lsak, gnoseologiyada matnni to’liq tushunish bilim olish va asoslashni chuqurroq tushunishga qiziqqan har bir kishi uchun juda muhimdir. Bu bizga ushbu mavzu bo’yicha turli dalillar va pozitsiyalarni tanqidiy baholash imkonini beradi, shuningdek, o’z e’tiqodlarimizni rivojlantirishga yordam beradi. Gnoseologiyada matnning keng ma’nosi ahamiyatlidir, chunki u ko‘rib chiqilayotgan mavzuni to‘liqroq tushunish imkonini beradi. Epistemologiya bilimlarni va narsalarni qanday bilishimizni o’rganish bilan shug’ullanadi va matnni keng o’qish bilimlarni olish va baholashning turli usullarini o’rganishga yordam beradi. Пользователь 5 Epistemologiya falsafaning bilim, e’tiqod va asoslashni o’rganadigan bo’limidir. U quyidagi savollar bilan bog’liq: bilim nima? Bilim manbalari qanday? Biz nimani bilishimiz mumkin va buni qanday bilamiz? Gnoseologiyada bilim manbalari haqida turli xil nazariyalar mavjud. Ba’zi faylasuflar barcha bilimlar tajribadan kelib chiqadi, deb ta’kidlaydilar, boshqalari esa ba’zi bilimlar tug’ma yoki apriori deb hisoblaydilar. Misol uchun, empiristlar barcha bilimlar hissiy tajribadan kelib chiqadi, deb ta’kidlaydilar, ratsionalistlar esa ba’zi bilimlar faqat aqlga asoslanadi. Umumiy qarashlardan biri shundaki, bilim oqlangan haqiqiy ishonchdir. Bu shuni anglatadiki, biror narsa haqida ma’lumotga ega bo’lish uchun siz uning haqiqat ekanligiga ishonishingiz va e’tiqodingizni qo’llab-quvvatlash uchun asosli sabablar yoki dalillarga ega bo’lishingiz kerak. Boshqa bir fikr shundaki, bilim aniqlik yoki tuzatmaslikni talab qiladi. Ushbu nuqtai nazarga ko’ra, bilim mutlaqo aniq bo’lishi kerak va hech qanday tarzda qayta ko’rib chiqilishi yoki tuzatilishi mumkin emas. Bundan tashqari, bilim manbalari haqida bahslar bor, masalan, u birinchi navbatda bizning his-tuyg’ularimizdan keladimi yoki aql va sezgi orqalimi. Umuman olganda, gnoseologiya bilimning mohiyatini va uni qanday qilib ishonch va ishonchlilik bilan olishimiz mumkinligini tushunishga intiladi. Epistemologiya falsafaning bilim, e’tiqod va asoslashni o’rganadigan bo’limidir. U quyidagi savollar bilan bog’liq: bilim nima? Bilim manbalari qanday? Biz nimani bilishimiz mumkin va buni qanday bilamiz? Gnoseologiyada bilim manbalari haqida turli xil nazariyalar mavjud. Ba’zi faylasuflar barcha bilimlar tajribadan kelib chiqadi, deb ta’kidlaydilar, boshqalari esa ba’zi bilimlar tug’ma yoki apriori deb hisoblaydilar. Misol uchun, empiristlar barcha bilimlar hissiy tajribadan kelib chiqadi, deb ta’kidlaydilar, ratsionalistlar esa ba’zi bilimlar faqat aqlga asoslanadi. Matndagi bilim manbai nuqtai nazaridan ham turlicha qarashlar mavjud. Ba’zi faylasuflar barcha bilimlarni empirik dalillar yoki tajriba orqali to’g’ridan- Пользователь 6 to’g’ri tekshirish mumkin, deb ta’kidlaydilar. Boshqalar, matn qonuniy bilim manbai bo’lishi mumkin, deb hisoblashadi, lekin u faqat empirik dalillar yoki mulohazalar bilan tasdiqlansa. Umuman olganda, gnoseologiyada bilim manbai masalasi murakkab bo‘lib, faylasuflar tomonidan asrlar davomida muhokama qilinib kelinmoqda.Va bilimning o’zini tushunish. Bilim kontekstlari deganda bilimlarni egallash, izohlash va qo‘llashni o‘rab turgan va ta’sir etuvchi turli holatlar va shart-sharoitlar tushuniladi. Bu kontekstlar ijtimoiy, madaniy, tarixiy, siyosiy, lingvistik va hatto shaxsiy omillarni o’z ichiga olishi mumkin. Epistemologlar bilimning turli kontekstlari bizning e’tiqodlarimiz, qadriyatlarimiz va bilimga bo’lgan munosabatimizni qanday shakllantirishini tushunishdan manfaatdor. Ular tarafkashlik, noto’g’ri qarash, kuch dinamikasi va ijtimoiy me’yorlar kabi kontekst omillari biz bilgan narsaga va qanday bilishimizga qanday ta’sir qilishini o’rganadilar. Masalan, insonning madaniy kelib chiqishi uning ma’lum tushunchalar yoki g’oyalar haqidagi tushunchalarini shakllantirishi mumkin. Bundan tashqari, ma’lum bir g’oya yoki kontseptsiyani ifodalash uchun ishlatiladigan til uni turli odamlar tomonidan qanday tushunishiga ham ta’sir qilishi mumkin. Epistemologlar kontekst va haqiqat o’rtasidagi munosabatni ham o’rganadilar. Ular kontekst omillariga bog’liq bo’lmagan ob’ektiv haqiqatlar bo’lishi mumkinmi yoki barcha haqiqatlar muayyan kontekstlarga nisbatan bo’ladimi, degan savollarni berishadi. Umuman olganda, bilim kontekstlarini o’rganish bilimlarning turli sharoitlarda qanday olinishi, almashinishi va qo’llanilishini tushunish uchun muhimdir. Bu bizga haqiqatni tushunishimizga ta’sir qilishi mumkin bo’lgan cheklovlar va noto’g’ri qarashlarni tan olishga yordam beradi va bilimga tanqidiy ko’z bilan yondashishga undaydi. Пользователь 7 1.2 - §. Matnning serma’noliyligi Matndagi bilim manbai nuqtai nazaridan ham turlicha qarashlar mavjud. Ba’zi faylasuflar barcha bilimlarni empirik dalillar yoki tajriba orqali to’g’ridan- to’g’ri tekshirish mumkin, deb ta’kidlaydilar. Boshqalar, matn qonuniy bilim manbai bo’lishi mumkin, deb hisoblashadi, lekin u faqat empirik dalillar yoki mulohazalar bilan tasdiqlansa. Umuman olganda, gnoseologiyada bilim manbai masalasi murakkab bo‘lib, faylasuflar tomonidan asrlar davomida muhokama qilinib kelinmoqda. Kontekstning roli: Matnlar ma’lum bir kontekst (masalan, tarixiy davr, madaniy me’yorlar) ichida joylashgan bo’lib, ularning ma’nosi va talqinini shakllantiradi. Gnoseologik tahlil o’quvchidan matndagi bilimlarni ishlab chiqarish va qabul qilishga kontekstual omillar qanday ta’sir qilishini ko’rib chiqishni talab qiladi. Bilim kontekstlari deganda bilimlarni egallash, izohlash va qo‘llashni o‘rab turgan va ta’sir etuvchi turli holatlar va shart-sharoitlar tushuniladi. Bu kontekstlar ijtimoiy, madaniy, tarixiy, siyosiy, lingvistik va hatto shaxsiy omillarni o’z ichiga olishi mumkin. Epistemologlar bilimning turli kontekstlari bizning e’tiqodlarimiz, qadriyatlarimiz va bilimga bo’lgan munosabatimizni qanday shakllantirishini tushunishdan manfaatdor. Ular tarafkashlik, noto’g’ri qarash, kuch dinamikasi va ijtimoiy me’yorlar kabi kontekst omillari biz bilgan narsaga va qanday bilishimizga qanday ta’sir qilishini o’rganadilar. Masalan, insonning madaniy kelib chiqishi uning ma’lum tushunchalar yoki g’oyalar haqidagi tushunchalarini shakllantirishi mumkin. Bundan tashqari, ma’lum bir g’oya yoki kontseptsiyani ifodalash uchun ishlatiladigan til uni turli odamlar tomonidan qanday tushunishiga ham ta’sir qilishi mumkin. Epistemologlar kontekst va haqiqat o’rtasidagi munosabatni ham o’rganadilar. Ular kontekst omillariga bog’liq bo’lmagan ob’ektiv haqiqatlar Пользователь 8 bo’lishi mumkinmi yoki barcha haqiqatlar muayyan kontekstlarga nisbatan bo’ladimi, degan savollarni berishadi. Umuman olganda, bilim kontekstlarini o’rganish bilimlarning turli sharoitlarda qanday olinishi, almashinishi va qo’llanilishini tushunish uchun muhimdir. Bu bizga haqiqatni tushunishimizga ta’sir qilishi mumkin bo’lgan cheklovlar va noto’g’ri qarashlarni tan olishga yordam beradi va bilimga tanqidiy ko’z bilan yondashishga undaydi. Matndagi bilimlarning cheklovlari: Matnlarda bilim da’volarida bo’shliqlar yoki noaniqliklar bo’lishi mumkin. Gnoseologik tahlil o’quvchidan ushbu cheklovlarni tan olishni va ularning tushunish uchun oqibatlarini baholashni talab qiladi. Umuman olganda, matnni tushunishning gnoseologik tahlili matnlarning turli xil manbalardan ma’lum kontekstlarda turli xil bilimlarni qanday qurishi va etkazishini tekshirishni va ularning cheklovlarini tan olishni o’z ichiga oladi. Gnoseologiyada matnni tushunish juda muhim, chunki gnoseologiya bilim va e’tiqodni o’rganadi va biz ularni qanday qo’lga kiritamiz, oqlaymiz va himoya qilamiz. Matn bizga epistemologiyani tushunish uchun asos bo’lgan ko’plab turli nazariyalar, g’oyalar va tushunchalarning asosini beradi. Matnni aniq tushunmasdan, bu nazariya yoki g’oyalarni tushunish yoki qo’llash qiyin. Bundan tashqari, epistemologiyada matnni tushunish bizga bilim va e’tiqodga oid turli dalillar va pozitsiyalarni tanqidiy baholash imkonini beradi. Bu bizga to’g’ri va noto’g’ri fikrlarni farqlash, noto’g’ri fikrlarni aniqlash va dalillarning asosliligini baholash imkonini beradi. Bu ko’nikma, ayniqsa, ko’plab axborot manbalari mavjud bo’lgan, ba’zilari noxolis yoki ishonchsiz bo’lgan bugungi dunyoda juda muhimdir. Bundan tashqari, epistemologiyada matnni tushunish bilim olish va asoslash haqidagi o’z e’tiqodimizni rivojlantirishga yordam beradi. Ushbu mavzu bo’yicha turli nazariyalarni o’rganish orqali biz ishonchli bilim nimadan iboratligi va o’z Пользователь 9 e’tiqodimizni qanday oqlashimiz haqida o’z fikrlarimizni shakllantirishimiz mumkin. Xulosa qilib aytadigan bo’lsak, gnoseologiyada matnni to’liq tushunish bilim olish va asoslashni chuqurroq tushunishga qiziqqan har bir kishi uchun juda muhimdir. Bu bizga ushbu mavzu bo’yicha turli dalillar va pozitsiyalarni tanqidiy baholash imkonini beradi, shuningdek, o’z e’tiqodlarimizni rivojlantirishga yordam beradi. Gnoseologiyada matnning keng ma’nosi ahamiyatlidir, chunki u ko‘rib chiqilayotgan mavzuni to‘liqroq tushunish imkonini beradi. Epistemologiya bilimlarni va narsalarni qanday bilishimizni o’rganish bilan shug’ullanadi va matnni keng o’qish bilimlarni olish va baholashning turli usullarini o’rganishga yordam beradi. Matnda keltirilgan turli nuqtai nazar va yondashuvlarni ko’rib chiqsak, biz gnoseologiyaning murakkabliklarini chuqurroq tushunishimiz mumkin. Bu bizga qo’shimcha tadqiqotlar zarur bo’lgan sohalarni, shuningdek, bilim haqidagi shaxsiy fikrlashimizda mumkin bo’lgan cheklashlar yoki noto’g’ri fikrlarni aniqlashga yordam beradi. Bundan tashqari, matnni keng o’qish epistemologiyadagi g’oyalar xilma- xilligini va vaqt o’tishi bilan turli olimlarning ushbu sohaga qanday hissa qo’shganligini tushunishga yordam beradi. Bu gnoseologik tadqiqotlarning boyligi va murakkabligiga bo’lgan minnatdorchiligimizni yanada oshirishi, shuningdek, bizni yangi g’oyalar va tadqiqot usullari bilan ilhomlantirishi mumkin. Пользователь 10 II BOB GNOSEOLOGIYA VA GERMENEVTIKA FANLARI ORASIDAGI ALOQADORLIK 2.1- §. Germenevtikaning fan sifatida vujudga kelishi Germenevtika — talqin qilish nazariyasi va metodologiyasi, ayniqsa, Injil matnlari, hikmatli adabiyotlar, shuningdek, falsafiy matnlarning talqini. Germenevtika zudlik bilan tushunish muvaffaqiyatsizlikka uchraganda qo llaniladigan izohli tamoyillar yoki usullardan ko proq narsa bo lib, tushunish vaʻ ʻ ʻ muloqot san atini o z ichiga oladi. ʼ ʻ 1 Zamonaviy germenevtika ham og'zaki, ham og'zaki bo'lmagan muloqotni, shuningdek, semiotika , presuppozitsiyalar va oldingi tushunchalarni o'z ichiga oladi. Germenevtika gumanitar fanlarda , ayniqsa huquq, tarix va ilohiyotda keng qo'llanilgan . Germenevtika dastlab Muqaddas Bitikning talqini yoki tafsirida qo'llanilgan va keyinchalik umumiy talin savollariga kengaytirilgan. Germe- nevtika va eksegez atamalari ba zan bir-birining o rnida ishlatiladi. ʼ ʻ Germenevtika - yozma, og'zaki va og'zaki bo'lmagan muloqotni o'z ichiga olgan kengroq fan. Tafsir, birinchi navbatda, matnlarning so'z va grammatikasiga e'tibor beradi. Germenevtik, birlikdagi sanash otlari sifatida , ma'lum bir izohlash usuliga ishora qiladi. Germenevtika yunoncha ( hermeneus , "tarjimon, tarjima"), noaniq etimologiyasi so'zlaridan olingan. Falsafaga asosan Aristotel asari nomi orqali kiritilgan va ingliz tiliga On Interpretation deb tarjima qilingan. Bu til va mantiq o rtasidagi ʻ munosabatlarni har tomonlama, aniq va rasmiy tarzda ko rib chiqishga qaratilgan ʻ G arb an analarida saqlanib qolgan eng qadimgi (miloddan avvalgi 360- ʻ ʼ yil ) falsafiy asarlardan biridir : "Germenevtika" ning dastlabki qo'llanilishi uni muqaddas chegaralar ichiga joylashtiradi : Ilohiy xabarni uning haqiqatiga nisbatan 1 Zimmermann, Jens(2015) – “Germenevtika: qisqa kirish”. Oksford. Пользователь 11 noaniqlik bilan qabul qilish kerak. Bu noaniqlik irratsionallikdir; bu xabarni qabul qiluvchining o'ziga xos jinnilikdir. Ratsional talqin qilish usuliga (ya'ni, germenevtik) ega bo'lgan kishigina xabarning haqiqat yoki yolg'onligini aniqlay oladi. Xalq etimologiyasi o'zining kelib chiqishini "xudolarning xabarchisi" bo'lgan mifologik yunon xudosi Germes bilan bog'laydi. 2 U xudolar va xudolar va odamlar o'rtasida vositachi bo'lishdan tashqari, o'limdan keyin ruhlarni yer osti olamiga olib bordi. Germes, shuningdek, til va nutqning ixtirochisi, tarjimon, yolg'onchi, o'g'ri va nayrangchi hisoblangan. Bu bir nechta rollar Germesni germenevtikaning ideal vakiliga aylantirdi. Sokrat ta'kidlaganidek, so'zlar oshkor qilish yoki yashirish qobiliyatiga ega va xabarlarni noaniq tarzda etkazishi mumkin. Yunonlarning tilni haqiqatga yoki yolg'onga olib boradigan belgilardan iborat deb qarashi Germesning mohiyati bo'lib, u o'zi etkazgan xabarlarni qabul qilganlarning bezovtalanishidan zavqlanishadi. Tavrotni talqin qilish mumkin bo'lgan tamoyillarning qisqacha mazmuni, hech bo'lmaganda, Oqsoqol Hillelga to'g'ri keladi, garchi Rabbin Ismoilning Baraitasida bayon qilingan o'n uchta tamoyil , ehtimol, eng yaxshi ma'lum. Bu tamoyillar mantiqning standart qoidalaridan (masalan, fortiori argument [ma'lum [ ibroniycha kk kh wŗumr – kal v'chomer ])dan tortib, kengroq bo'lganlargacha, masalan, parchani boshqa parchaga havola qilish orqali talqin qilish qoidasigacha bo'lgan. xuddi shu so'z paydo bo'ladi ( Gezerah Shavah ). Ravvinlar turli xil printsiplarga teng ishontirish kuchiga ega emas edilar . 3 An'anaviy yahudiy germenevtikasi yunoncha usuldan farqi shundaki, ravvinlar Tanaxni ( yahudiylarning Injil kanoni) xatosiz deb hisoblashgan. Ko'rinib turgan har qanday nomuvofiqliklar berilgan matnni boshqa matnlar kontekstida 2 Hoy, Devid Kuzens(1981). Tanqidiy doira. Kaliforniya. 3 Rambam Xilkhot. Talmud. Tavrot Пользователь 12 Germes Пользователь 13 sinchkovlik bilan o'rganish orqali tushunilishi kerak edi. Tafsirning turli darajalari mavjud edi: ba'zilari matnning aniq ma'nosiga erishish uchun ishlatilgan, ba'zilari matndaberilgan qonunni tushuntirgan, boshqalari esa yashirin yoki mistik daraja- dagi tushunishni topgan. Vedik germenevtikasi Vedalarning tafsirini , eng qadimgi muqaddas matnlarni o'z ichiga oladi. Vedik germenevtikasi hinduizmning . Mimamsa etakchi germenevtik maktab edi va ularning asosiy maqsadi Vedalarni batafsil germenevtik o'rganish orqali Dxarma (solih hayot) nimani anglatishini tushunish edi. Ular, shuningdek, aniq bajarilishi kerak bo'lgan turli marosimlar uchun qoidalarni ishlab chiqdilar. Asosiy matn Mimamsa sutrasidir (taxminan miloddan avvalgi 3—1-asrlar) bo lib,ʻ Shabara ( taxminan milodiy 5—6-asrlar) tomonidan katta sharhlangan. Mimamsa sutra Vedik talqinining asosiy qoidalarini jamlagan. Buddist germenevtikasi keng buddist adabiyotini , xususan, Budda ( Buddavakana ) va boshqa ma'rifatli mavjudotlar tomonidan aytilgan matnlarni talqin qilish bilan shug'ullanadi. Buddist germenevtikasi buddistlarning ruhiy amaliyoti bilan chambarchas bog'langan va uning yakuniy maqsadi ma'naviy ma'rifatga erishish uchun mohir vositalarni olishdir . Buddist germenevtika buddistlarning ruhiy amaliyoti bilan chambarchas bog'langan va uning yakuniy maqsadi ruhiy ma'rifat yoki nirvanaga . Buddist germenevtikasidagi asosiy savol - buddistlarning qaysi ta'limotlari aniq, yakuniy haqiqatni ifodalaydi va qaysi ta'limotlar oddiy yoki nisbiydir. Bibliya germenevtikasi Injilni sharhlash tamoyillarini o'rganadi. Yahudiy va nasroniy bibliya germenevtikasi bir-biriga o'xshash bo'lsa-da, ular aniq talqin qilish an'analariga ega. Injil tafsirining dastlabki patristik an'analari boshida birlashtiruvchi xususiyatlarga ega bo'lmagan, ammo Bibliya germenevtikasining keyingi maktablarida birlashishga moyil bo'lgan. Avgustin o'zining De doctrina christiana asarida germenevtika va homiletikani taklif qiladi. U Muqaddas Bitikni o'rganishda kamtarlik Пользователь 14 muhimligini ta'kidlaydi. U shuningdek, Matto 22-bobidagi sevgi haqidagi ikki tomonlama amrni xristian imonining yuragi deb biladi. Avgustin germenevtikasida belgilar muhim o rin tutadi.ʻ Xudo imonli bilan Muqaddas Bitikning alomatlari orqali muloqot qilishi mumkin. Shunday qilib, kamtarlik, sevgi va belgilarni bilish Muqaddas Bitikni to'g'ri talqin qilish uchun muhim germenevtik taxmindir. Avgustin platonizmning ba'zi ta'limotlarini ma'qullagan bo'lsa hamo'z davrida, u Muqaddas Kitobning teotsentrik ta'limotiga ko'ra uni qayta talqin qiladi. Xuddi shunday, amaliy fanda u klassik notiqlik nazariyasini nasroniycha tarzda o'zgartiradi. U Muqaddas Kitobni qunt bilan o'rganish va ibodatning ma'nosini oddiy insoniy bilim va notiqlik mahoratidan ko'ra ko'proq deb ta'kidlaydi. Xulosa o'rnida, Avgustin Bibliya tarjimoni va voizini yaxshi hayot tarzini izlashga va eng muhimi, Xudoni va yaqinni sevishga undaydi. 4 Injil germenevtikasining an'anaviy ravishda to'rtta ma'nosi mavjud: tom ma'noda, axloqiy, allegorik (ruhiy) va anagogik. 5 “Encyclopædia Britannica”da ta’kidlanishicha, so‘zma-so‘z tahlil “Injil matni lingvistik konstruksiya va tarixiy kontekstda ifodalangan “oddiy ma’no”ga ko‘ra shifrlanishi kerak” degan ma’noni anglatadi. Mualliflarning niyati so'zma- so'z ma'noga mos keladi deb ishoniladi. Literal germenevtika ko'pincha Bibliyaning og'zaki ilhomi bilan bog'liq. 6 Axloqiy talqin Muqaddas Kitobdagi yozuvlardan tushunish mumkin bo'lgan axloqiy saboqlarni qidiradi. Allegiyalar ko'pincha bu toifaga joylashtiriladi. 7 Allegorik talqin shuni ko'rsatadiki, Injil rivoyatlari aniq eslatib o'tilgan odamlar, voqealar va narsalardan ko'ra ikkinchi darajali havolaga ega. Allegorik talqinning bir turi tipologik deb nomlanadi , bu erda Eski Ahdning asosiy raqamlari, voqealari va muassasalari "turlar" (naqshlar) sifatida qaraladi. Yangi Ahdda bu odamlar, narsalar va hodisalarning bashoratini ham o'z ichiga olishi 4 Vu B.Xun (2013). “Avgustin germenevtikasi va homiletekasi”. Xristian falsafasi jurnali 5 “Germenevtika: ta’rif va faktlar”. Britannica ensiklopediyasi 6 “Germenevtika” (2014). Research Startes. EBSCO. 7 “Germenevtika” (2014). Research Startes. EBSCO. Пользователь 15 mumkin. Ushbu nazariyaga ko'ra, Nuhning kemasi kabi o'qishlarni Kemadan Xudo boshidan boshlab yaratgan xristian cherkovining "turi" sifatida ishlatish orqali tushunish mumkin. Ushbu turdagi talqin ko'pincha mistik talqin sifatida tanilgan. U Muqaddas Kitobdagi voqealarni va ular qanday bog'liqligini yoki kelajakda nima bo'lishini bashorat qilishni tushuntiradi. Bu yahudiylarning Kabbalasida yaqqol ko'rinadi , u ibroniycha so'zlar va harflarning raqamli qiymatlarining mistik ahamiyatini ochib berishga harakat qiladi . Iudaizmda anagogik talqin o'rta asr Zoharida ham yaqqol namoyon bo'ladi . Xristianlikda buni Mariologiyada ko'rish mumkin . Germenevtika intizomi 15-asrning yangi gumanistik ta'limi bilan matnlarni tahlil qilishning tarixiy va tanqidiy metodologiyasi sifatida paydo bo'ldi. Ilk zamonaviy germenevtikaning g'alabasida italiyalik gumanist Lorenzo Valla 1440 yilda Konstantinning xayr- ehsoni soxta ekanligini isbotladi . Bu matnning o'ziga xos dalillari orqali amalga oshirildi. Shunday qilib, germenevtika Bibliyaning asl ma'nosini tushuntirishning o'rta asrlardagi rolidan kengaydi. Biroq, Injil germenevtikasi o'lmadi. Misol uchun, protestant islohoti Bibliya talqiniga qiziqishning yangilanishini keltirib chiqardi, bu esa o'rta asrlarda shakllangan talqin qilish an'anasidan matnlarning o'ziga bir qadam tashladi. Martin Lyuter va Jon Kalvin scriptura sui ipsius interpres (Muqaddas Kitob o'zini o'zi izohlaydi) ni ta'kidladilar. Kalvin brevitas et facilitas teologik germenevtikaning bir jihati sifatida foydalangan. 8 Ratsionalistik ma'rifatchilar germenevtchilarni,ayniqsa protestant ekzegetistl arini Muqaddas Kitob matnlariga dunyoviy klassik matnlar sifatida qarashga olib keldi. Ular Muqaddas Bitikni tarixiy yoki ijtimoiy kuchlarga javob sifatida talqin qildilar, masalan, Yangi Ahddagi zohiriy qarama-qarshiliklar va qiyin parchalar ularning mumkin bo'lgan ma'nolarini zamonaviy nasroniy amaliyotlari bilan taqqoslash orqali aniqlanishi mumkin. 8 Myung Jun An, “Brevitas et facilitas: Jon Kalvinning teologik germenevtikasining muhim jihatini o’rganish” Пользователь 16 Fridrix Shleyermaxer (1768-1834) tushunishning tabiatini nafaqat muqaddas matnlarni ochish muammosiga, balki barcha insoniy matnlar va muloqot usullariga nisbatan o'rgandi. Пользователь 17 2.2-§. Germenevtikada matn tahlili Matnni talqin qilish uning mazmunini ishning umumiy tashkil etilishi nuqtai nazaridan shakllantirish orqali davom etishi kerak. Shleyermaxer grammatik talqin va psixologik talqinni ajratdi. Birinchisi asarning umumiy g'oyalardan qanday tuzilganligini o'rganadi; ikkinchisi asarni bir butun sifatida tavsiflovchi o'ziga xos kombinatsiyalarni o'rganadi. U talqin qilishning har bir muammosi tushunish muammosi ekanligini aytdi va hatto germenevtikani tushunmovchilikdan qochish san'ati sifatida belgiladi. Grammatik va psixologik qonunlarni bilish orqali tushunmovchilikdan qochish kerak edi. Shleyermaxer davrida nafaqat aniq so'zlar va ularning ob'ektiv ma'nosini tushunishdan, balki yozuvchining o'ziga xos xarakterini va nuqtai nazarini tushunishga tubdan o'zgarishlar yuz berdi. 9 Germenevtikaning analitik falsafa muammolari bilan aloqasiga kelsak , ayniqsa analitik heideggerchilar va Xaydeggerning fan falsafasi ustida ishlovchilar orasida realizm va antirealgumentizmga oid munozaralarda Xaydeggerning germenevtik loyihasini sinab ko rish va joylashtirishga urinishlar bo lganʻ ʻ : Xaydeggerning germenevtik idealizmi (ma no ʼ havolani belgilaydi degan tezis yoki ekvivalent tarzda, borliqlarning borligi haqidagi tushunchamiz mavjudliklarni ob yekt sifatida belgilaydi degan tezis) ʼ 10 va Xaydeggerning germenevtik realizmi 11 uchun ham. (a) tabiatning o'zida borligi va fan bizga tabiatning qanday ishlashini tushuntirishi mumkin va (b) (a) kundalik amaliyotimizning ontologik oqibatlariga mos keladi degan tezis). 12 9 Byorn Ramberg, Kristin Gjesdal. “Germenevtika”. Stenford falsafa ensiklopediyasi. 10 Steven Galt Crowell, Jeff Malpas. Transcendental Heidegger, Stenford University Press (2007) 11 Hubert L.Dreyfus, Mark A. Wrathall (tahrirlar), Xaydegger qayta ko’rib chiqilgan: Haqiqat, realizm va mavjudlik tarixi, Routledge, 2002-yil, 245-274-280-betlar, Hubert L. Dreyfus, “Xaydeggerning germenevtik realizmi”, Devid R. Xiley, Jeyms Bohman, Richard Shushtermen, “The Interpretive Turn: Philosophy, Science, Culture, Cornell University Press” (1991) 12 Hubert L.Dreyfus, Mark A. Wrathall, “Xaydegger qayta ko’rib chiqilgan: haqiqat, realizm va mavjudlik tarixi”. Routledge (2002), 245-bet. Пользователь 18 Analitik falsafani germenevtika bilan birlashtirish ustida ishlagan faylasuflar orasida Georg Henrik fon Rayt va Piter Vinch bor . Roy J. Xovard bu yondashuvni analitik germenevtika deb atadi. 13 Germenevtik an'anadan ta'sirlangan boshqa zamonaviy faylasuflar orasida Charlz Teylor ( germenevtika bilan shug'ullangan ) va Dagfinn Føllesdal bor. 14 Dilthey (1833-1911) talqinni tarixiy ob'ektivlashtirish bilan bog'lash orqali germenevtikani yanada kengaytirdi. Tushunish inson harakati va mahsuldorligining tashqi ko'rinishlaridan ularning ichki ma'nosini o'rganishga o'tadi. O'zining "Boshqa odamlarni tushunish va ularning hayot ko'rinishlari" (1910) so'nggi muhim inshosida Dilthey bu tashqidan botinga, ifodadan ifodalangan narsaga o'tish empatiyaga asoslanmaganligini aniq ko'rsatdi . Boshqa bilan identifikatsiya qilish. Empa-tiyaning germenevtik kontseptsiyasi bo'yicha talqin 15 insoniy iboralarni tarixiy kontekstga joylashtirish orqaligina erishish mumkin bo'lgan bilvosita yoki vositachi tushunchani o'z ichiga oladi. Shunday qilib, tushunish muallifning ruhiy holatini qayta qurish jarayoni emas, balki uning asarida ifodalangan narsalarni ifodalash jarayonidir. Dilthey aql fanlarini ( inson fanlari ) uchta tarkibiy darajaga ajratdi: tajriba, ifoda va tushunish. Tajriba vaziyatni yoki narsani shaxsan his qilishni anglatadi. Dilthey, biz har doim noma'lum fikrni boshdan kechirishga harakat qilganimizda, uning ma'nosini tushunishimiz mumkinligini taklif qildi. Uning tajriba haqidagi tushunchasi fenomenolog Edmund Husserlning tushunchasiga juda o'xshaydi . Ifoda tajribani ma'noga aylantiradi, chunki nutq o'zidan tashqarida kimgadir murojaat qiladi. Har bir gap ifodadir. Diltey har doim iboraga, ayniqsa uning yozma shakliga qaytish mumkinligini taklif qildi va bu amaliyot fandagi tajriba bilan bir xil ob'ektiv qiymatga ega. Qaytish imkoniyati ilmiy tahlilni amalga 13 Byorn Ramberg, Kristin Gjestal. “Germenevtika”. Stenford falsafa ensiklopediyasi. 14 Aarde, Andries G.Van (2009). “Postsekulyar ma’naviyat, shug’ullangan germenevtika va Charlz Teylorning gipertovarlar tushunchasi”. Teologik tadqiqotlar 15 Gallager, Shon (2019). Dilthey va empatiya. E.S. Nelson. Diltheyni tarjima qilish. Kembrij. Пользователь 19 oshirishga imkon beradi va shuning uchun gumanitar fanlar fan sifatida belgilanishi mumkin. Bundan tashqari, u ibora so'zlovchining niyatidan ko'ra ko'proq "aytish" mumkinligini taxmin qildi, chunki ibora individual ong to'liq tushuna olmaydigan ma'nolarni keltirib chiqaradi. Dilteyning fikricha, aql ilmining so‘nggi strukturaviy darajasi idrok bo‘lib, u ham tushunish, ham tushunishni o‘z ichiga olgan darajadir. Tushunmaslik ko'proq yoki kamroq noto'g'ri tushunishni anglatadi . U tushunish birgalikda yashashni keltirib chiqaradi, deb taxmin qildi: "Tushungan boshqalarni tushunadi, tushunmagan esa yolg'iz qoladi". AI tili modeli sifatida menda shaxsiy imtiyozlar yo’q. Biroq, matn tushunchasining genealogik tahlilini o’rganishga yordam beradigan ba’zi kitoblar: Xaydegger (1889-1976) 20-asrda Martin Xaydeggerning falsafiy germenevtikasi asosiy e tiborniʼ talqindan ekzistensial tushunishga o tkazdi, chunki u fundamental ontologiyaga ʻ asoslangan bo lib, u ko proq dunyoda bo lishning to g ridan-to g ri va shu tariqa ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ haqiqiyroq usuli sifatida ko rib chiqildi ( In- der-Welt-sein ) shunchaki “bilish ʻ usuli” sifatida emas. 16 Masalan, u “boshqa onglar” haqidagi klassik falsafiy masalani yechish uchun “empatiyaning maxsus germenevtikasi”ni, masalani borliq-inson aloqadorligi kontekstiga qo yishga chaqirdi. (Xaydeggerning o‘zi bu ʻ so‘rovni yakunlamagan). 17 Ushbu yondashuv tarafdorlari ba’zi matnlarni va ularni yaratgan odamlarni tabiiy fanlarda qo’llaniladigan bir xil ilmiy usullardan foydalangan holda o’rganish mumkin emasligini da’vo qiladilar va shu bilan antipozitivizmga o’xshash dalillarga asoslanadilar . Bundan tashqari, ular bunday matnlar muallif tajribasining shartli ifodasi ekanligini ta’kidlaydilar. Shunday qilib, bunday matnlarning talqini ular shakllangan ijtimoiy kontekst haqida nimanidir ochib beradi va eng muhimi, o’quvchiga muallifning tajribasini almashish vositasini taqdim etadi. 16 Heidegger, Martin. “Borliq va vaqt”. Harper va Rou. 17 Agosta, Lou (2010). “Falsafa konteksiga empatiya”. Palgrave Makmillan. Пользователь 20 Matn va kontekst o’rtasidagi o’zaro munosabat Xaydegger germenevtik doira deb atagan narsaning bir qismidir . Ushbu g’oyani ishlab chiqqan asosiy mutafakkirlar orasida sotsiolog Maks Veber ham bor edi . Hans-Georg Gadamerning germenevtikasi uning ustozi Xaydeggerning germenevtikasining rivojlanishidir. Gadamerning ta’kidlashicha, uslubiy tafakkur tajriba va fikrlashga qarama-qarshidir. Biz haqiqatga faqat tajribamizni tushunish yoki o’zlashtirish orqali erisha olamiz. Gadamerning so’zlariga ko’ra, bizning tushunchamiz qat’iy emas, aksincha o’zgarib turadi va har doim yangi istiqbollarni ko’rsatadi. Eng muhimi, individual tushunishning tabiatini ochishdir. Gadamer ta’kidlaganidek, xurofot bizning tushunchamizning elementidir va o’z-o’zidan qadrsiz emas. Haqiqatan ham, biz tushunmoqchi bo’lgan narsaning oldindan hukmlari ma’nosida noto’g’ri qarashlar muqarrar. Muayyan an’anaga yot bo’lish bizning tushunishimiz shartidir. Uning so’zlariga ko’ra, biz hech qachon o’z an’analarimizdan chetga chiqa olmaymiz – buni tushunishga harakat qilishimiz mumkin. Bu germenevtik doira g’oyasini yanada rivojlantiradi . Yangi germenevtika – bu Bibliya matnlarini ekzistensializm orqali tushunish uchun talqin qilish nazariyasi va metodologiyasi . Yangi germenevtikaning mohiyati nafaqat tilning mavjudligini, balki tilning individual hayot tarixida yakuniy holga kelishini ham ta’kidlaydi. 18 Bunga til hodisasi deyiladi. Ernst Fuchs, 19 Gerxard Ebeling va Jeyms M. Robinson yangi germenevtikani ifodalovchi olimlardir. Marksistik germenevtika usuli, birinchi navbatda, Valter Benjamin va Fredrik Jeymsonning ishlari bilan ishlab chiqilgan . Benjamin o zining “Ursprungʻ des deutschen Trauerspiels” 20 tadqiqotida allegoriya nazariyasini bayon qiladi (“Trauerspiel” so zma-so z “motam o yinlari” degan ma noni anglatadi, lekin ʻ ʻ ʻ ʼ ko pincha “fojiali drama” deb tarjima qilinadi). ʻ 21 Fredrik Jeymson Bibliya 18 Agosta, Lou. “Falsafa konteksiga empatiya”. Palgrave Makmillan. 19 Ernst Fuchs, Briefe va Gerxard Ebelling. Festschrift. 20 Erasmus: Speclum Scientarium, 25-bet. “Marksisttik germenevtikaning turli xil versiyalari Valter Benjaminning German fojiasining kelib chiqishi” va Ernst Bloxning “Prinsipumidi” 21 Benjamin, Valter. “Nemis tragik dramasining kelib chiqishi”. Verso. Пользователь 21 germenevtikasidan foydalanadi, Ernst Bloch o zining ta sirchan “Siyosiyʻ ʼ ongsizlik” asarida o zining marksistik germenevtika nazariyasini ilgari surish ʻ uchun Bibliya germenevtikasi 22 va Nortrop Fray asarlaridan. Jeymsonning marksistik germenevtikasi kitobning “Interpretatsiya haqida” deb nomlangan birinchi bobida bayon etilgan 23 Jeymson Bibliya tafsirining to’rtta (yoki to’rt darajali) tizimini (so’zma-so’z; axloqiy; allegorik; anagogik) qayta talqin qiladi (va dunyoviylashtiradi). Talqinni ishlab chiqarish usuli va oxir-oqibat tarix bilan bog’lash. 24 Ob'ektiv germenevtika Karl Popper birinchi marta “ Obyektiv germenevtika ” atamasini “ Obyektiv bilim ” (1972) asarida ishlatgan. 25 1992-yilda Frankfurt-na-Maynda gumanitar va ijtimoiy fanlar bo yicha turli ʻ fanlar olimlari tomonidan Ob'ektiv Germenevtika Assotsiatsiyasi (AGOH) tashkil etildi. Uning maqsadi ob'ektiv germenevtika metodologiyasidan foydalanadigan barcha olimlarni axborot almashish vositalari bilan ta'minlashdir. 26 Ushbu nemis germenevtika maktabining bir necha tarjima matnlaridan birida uning asoschilari shunday deb e'lon qildilar: Bizning yondashuvimiz oilaviy o'zaro munosabatlarni empirik o'rganish, shuningdek, tadqiqotimizda qo'llaniladigan talqin qilish tartib-qoidalarini aks ettirishdan kelib chiqdi. Hozircha biz uni an'anaviy germenevtik texnika va yo'nalishlardan aniq ajratish uchun uni ob'ektiv germenevtika deb ataymiz. Ob'ektiv germenevtika masalalarini sotsiologik tahlil qilishning umumiy ahamiyati shundan iboratki, ijtimoiy fanlarda izohlash usullari nazariyaga tegishli tadqiqot ma'lumotlarini yaratish va o'lchashning asosiy protseduralarini tashkil qiladi. Bizning nuqtai nazarimizdan, miqdoriy ijtimoiy tadqiqotning standart, germenevtik bo'lmagan usullari faqat ma'lumotlarni yaratishda yorliqlarga ruxsat berganligi sababli oqlanishi mumkin (va tadqiqot 22 David Kaufmann, “Xotira uchun rahmat: Bloch, Benjamin va tarix falsafasi”. “Hali emas”, Ernst Bloch. Jeymi Ouen Daniel va Tom Moylan. London. Nyu-York. 23 Jeymson, Fredrik (1982). “Siyosiy ongsizlik: rivoyat ijtimoiy ramziy akt sifatida”. Kornell universiteti. 17-102-betlar. 24 Dowling, Uilyam (1984). Jeymson, Altusser, Marks: “Siyosiy ongsizlikka kirish”. Kornell universiteti. 25 Anna Tereza Tymieniecka – “Hayot fnomenologiyasi – Hayot ruhidan inson ongiga: II kitob. Inson ruhi ongining ijodiy o;zgarishi”, Spinger (2007). 26 Obyektiv germenevtika veb-sayti (27.01.2004) Пользователь 22 "iqtisod" muayyan sharoitlarda yuzaga keladi). Ijtimoiy fanlardagi an'anaviy metodologik yondashuv sifat yondashuvlarini tadqiqot yoki tayyorgarlik faoliyati sifatida asoslab bergan bo'lsa, standartlashtirilgan yondashuvlar va usullardan so'ng haqiqiy ilmiy protseduralar (aniqlik, asoslilik va ob'ektivlikni ta'minlash), biz germenevtik protseduralarni asosiy usul sifatida ko'rib chiqamiz. Ijtimoiy fanlar bo’yicha aniq va asosli bilimlarga ega bo’lish. Biroq, biz muqobil yondashuvlarni dogmatik ravishda rad etmaymiz. Ilgari germenevtik jihatdan yoritilgan tadqiqot tajribalari nuqtai nazaridan tadqiqot iqtisodiyoti talabidan kelib chiqqan holda aniqlik va ob’ektivlikni yo’qotishga yo’l qo’ymaslik va toqat qilish mumkin bo’lgan joyda ular aslida foydalidir. Haqiqiy ilmiy protseduralar (aniqlik, to’g’rilik va ob’ektivlikni ta’minlash) sifatida standartlashtirilgan yondashuvlar va usullar bilan muvaffaqiyat qozonish uchun biz germenevtik protseduralarni ijtimoiy fanlarda aniq va to’g’ri bilim olishning asosiy usuli deb bilamiz. Biroq, biz muqobil yondashuvlarni dogmatik ravishda rad etmaymiz. Ilgari germenevtik jihatdan yoritilgan tadqiqot tajribalari nuqtai nazaridan tadqiqot iqtisodiyoti talabidan kelib chiqqan holda aniqlik va ob’ektivlikni yo’qotishga yo’l qo’ymaslik va toqat qilish mumkin bo’lgan joyda ular aslida foydalidir. Haqiqiy ilmiy protseduralar (aniqlik, to’g’rilik va ob’ektivlikni ta’minlash) sifatida standartlashtirilgan yondashuvlar va usullar bilan muvaffaqiyat qozonish uchun biz germenevtik protseduralarni ijtimoiy fanlarda aniq va to’g’ri bilim olishning asosiy usuli deb bilamiz. Biroq, biz muqobil yondashuvlarni dogmatik ravishda rad etmaymiz. Ilgari germenevtik jihatdan yoritilgan tadqiqot tajribalari nuqtai nazaridan tadqiqot iqtisodiyoti talabidan kelib chiqqan holda aniqlik va ob’ektivlikni yo’qotishga yo’l qo’ymaslik va toqat qilish mumkin bo’lgan joyda ular aslida foydalidir. 27 Boshqa so’nggi o’zgarishlar Bernard Lonerganning (1904– 1984) germenevtikasi unchalik ma’lum emas, lekin uning ishini Xaydegger bilan boshlangan postmodern germenevtik inqilobning cho’qqisi sifatida ko’rib chiqish 27 Oevermann, Ulrich, Tilmann Allert, Elizabet Konau va Yorgen Krambek (1987). “Ma’no va obyektiv germenevtikaning tuzilmalari” 436-447-betlari. Zamonaviy nemis sotsiologiyasi, Yevropa istiqbollari: ijtimoiy fikr va madaniy tanqidlar seriyasi, Volker Meja, Dister Misgeld va Niko Stehr tomonidan tahrirlangan. Nyu-York. Kolumbiya Universiteti. Пользователь 23 masalasi Lonergan mutaxassisi Frederik G. Lorens tomonidan bir nechta maqolalarida keltirilgan. 28 Pol Rikor (1913-2005) Xaydegger tushunchalariga asoslangan germenevtikani ishlab chiqdi. Uning ishi Gadamerdan ko’p jihatdan farq qiladi. Karl-Otto Apel (1922 yilda tug’ilgan) Amerika semiotikasiga asoslangan germenevtikani ishlab chiqdi . U o’z modelini tanqidiy nazariyaga o’xshash siyosiy motivlarga ega nutq etikasiga qo’llagan . Yurgen Xabermas (1929 yilda tug’ilgan) oldingi germenevtistlarning, ayniqsa Gadamerning konservatizmini tanqid qildi, chunki ularning an’anaga e’tibor qaratishlari ijtimoiy tanqid va transformatsiya imkoniyatlarini susaytirgandek tuyuldi. U, shuningdek, marksizmni va Frankfurt maktabining oldingi a’zolarini germenevtik o’lchovni yo’qotganliklari uchun tanqid qildi. Oldingi a’zolarini tanqidiy nazariyaning tanqid qildi . Xabermas hayot dunyosi tushunchasini o’z ichiga oldi va o’zaro ta’sir, aloqa, mehnat va ishlab chiqarishning ijtimoiy nazariyasi uchun muhimligini ta’kidladi. U germenevtikani tanqidiy ijtimoiy nazariyaning o’lchovi sifatida ko’rdi. Rudolf Makkreel (1939 yilda tug’ilgan) aks ettiruvchi mulohazaning kontekstualizatsiya funktsiyasini keltirib chiqaradigan orientatsion germenevtikani taklif qildi. Gadamerning dialogik yondashuvini to’ldirish uchun Kant va Dilthey g’oyalarini kengaytiradi doimiy o’zgaruvchan va ko’p madaniyatli dunyo bilan shug’ullanishi mumkin bo’lgan diagnostik yondashuv bilan Andrés Ortiz-Osés (1943–2021) o zining ramziy germenevtikasini Shimoliy Yevropaʻ germenevtikasiga O rta er dengizi javobi sifatida ishlab chiqdi . Uning dunyoni ʻ ramziy tushunishga oid asosiy bayonoti shundan iboratki, ma’no jarohatni ramziy davolashdir . 28 Frederik G.Lournes, “Martin Xaydegger va germenevtik inqilob”, “Gans-Georg Gadamer va Germenevtik inqilob”, “Germenevtik inqilob va Bernard Lonergan: Gadamer va Lonergan Avgustinning Verbum Kordisi – Postmodern Hermeneut yuragi”, “XX asrning noma’lum germenevtik inqilobi: Lonerganning integral germenevtikasida Quddus va Afina”, Divyadaan, “Falsafa va ta’lim jurnali” (2008) Пользователь 24 Yana ikkita muhim germenevtik olimlar Jan Grondin (1955 yilda tug’ilgan) va Mauritsio Ferraris (1956 yilda tug’ilgan). Maurisio Beuchot germenevtikaning talqinga asoslangan va ma’noning ko’p tomonlarini hisobga oladigan bir turi bo’lgan analogik germenevtika atamasi va fanini yaratdi . U analitik va qit’a falsafasidan, shuningdek, tafakkur tarixidan toifalarni chiqardi. Toifalarni tortdi . Gadamer germenevtikasini tanqid qilgan ikki olim italiyalik huquqshunos Emilio Betti va amerikalik adabiyot nazariyotchisi E.D.Hirshdir. Xulosa Пользователь 25 Xulosa qilib aytadigan bo’lsak, gnoseologiyada matnni to’liq tushunish bilim olish va asoslashni chuqurroq tushunishga qiziqqan har bir kishi uchun juda muhimdir. Bu bizga ushbu mavzu bo’yicha turli dalillar va pozitsiyalarni tanqidiy baholash imkonini beradi, shuningdek, o’z e’tiqodlarimizni rivojlantirishga yordam beradi. Gnoseologiyada matnning keng ma’nosi ahamiyatlidir, chunki u ko‘rib chiqilayotgan mavzuni to‘liqroq tushunish imkonini beradi. Epistemologiya bilimlarni va narsalarni qanday bilishimizni o’rganish bilan shug’ullanadi va matnni keng o’qish bilimlarni olish va baholashning turli usullarini o’rganishga yordam beradi. Matnda keltirilgan turli nuqtai nazar va yondashuvlarni ko’rib chiqsak, biz gnoseologiyaning murakkabliklarini chuqurroq tushunishimiz mumkin. Bu bizga qo’shimcha tadqiqotlar zarur bo’lgan sohalarni, shuningdek, bilim haqidagi shaxsiy fikrlashimizda mumkin bo’lgan cheklashlar yoki noto’g’ri fikrlarni aniqlashga yordam beradi. Bundan tashqari, matnni keng o’qish epistemologiyadagi g’oyalar xilma- xilligini va vaqt o’tishi bilan turli olimlarning ushbu sohaga qanday hissa qo’shganligini tushunishga yordam beradi. Bu gnoseologik tadqiqotlarning boyligi va murakkabligiga bo’lgan minnatdorchiligimizni yanada oshirishi, shuningdek, bizni yangi g’oyalar va tadqiqot usullari bilan ilhomlantirishi mumkin. Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati: 1. Jak Derridaning “Grammatologiyadan”; Пользователь 26 2. Mishel Fukoning “Bilimlar arxeologiyasi”; 3. Josue Harari tomonidan tahrirlangan “Matn strategiyalari: Poststrukturalistik tanqiddagi istiqbollar”; 4. Frederik Jeymsonning “Postmodernizm yoki kech kapitalizmning madaniy mantiqi”; 5. Barbara Jonsonning “Matn holati”; 6. Umberto Ekoning “Talqin chegaralari”; 7. “Muallifning o‘limi va qaytishi: Bart, Fuko va Derridadagi tanqid va sub’ektivlik”, Shon Burk. Foydalanilgan internet saytlar: 1. Stenford falsafa entsiklopediyasi: Ushbu sayt turli falsafiy mavzular, jumladan, gnesologik tahlillar bo’yicha keng qamrovli qo’llanmani taqdim etadi. 2. Oksford Bibliografiyalari Onlayn: Bu adabiyot nazariyasi va tanqidining turli jihatlarini o’rganmoqchi bo’lgan tadqiqotchilar uchun ajoyib manba. 3. Adabiyot nazariyasi va tanqidi: Bu sayt adabiyot nazariyasi va tanqidiga, jumladan, gnesologik tahlilga keng miqyosda sharh beradi. 4. JSTOR: JSTOR – turli mavzular, jumladan, adabiyot va falsafaga oid minglab ilmiy maqolalarni o‘z ichiga olgan onlayn ma’lumotlar bazasi. 5. http://library.thinkquest.org/11431/soccer_slang.htm 6. http://dictionary.cambridge.org 7. https://www.justciencenow.com 8. http://www.coe.int/t/dg4/linguistic/cadre_en.asp 9. Academia.edu: Bu olimlar turli mavzular, jumladan, gnesologik tahlil bo‘yicha o‘z ilmiy maqolalari va maqolalari bilan bo‘lishishlari mumkin bo‘lgan platformadir. 10. https://www.wikipedia.org/ Пользователь 27

MUNDARIJA

KIRISH

I BOB. MATN TUSHUNCHASINING TAHLILI

1.1-§. Matn ma’nosini tushunishning ahamiyati

1.2-§. Matnning serma’noliyligi

II BOB. GNOSEOLOGIYA VA GERMENEVTIKA FANLARI ORASIDAGI ALOQADORLIK

2.1-§. Germenevtikaning fan sifatida vujudga kelishi

2.2-§. Germenevtikada matn tahlili

XULOSA

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI

Купить