Меhmonxonalarning turizm sohasidagi o’rni va Mehmonxona xizmatlari raqobatbardoshligi - Экономика - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	61.6KB
Покупки	0
Дата загрузки	09 Октябрь 2022
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Экономика

Меhmonxonalarning turizm sohasidagi o’rni va Mehmonxona xizmatlari raqobatbardoshligi

Купить

Ме hmonxonalarning turizm sohasidagi o’rni va Mehmonxona xizmatlari raqobatbardoshligi Reja: Kirish 1-bob. Ме hmonxonalarning turizm sohasidagi o’rni. 1.1. Mehmonxona sohasidagi asosiy tushunchalar va mavjud me’yoriy hujjatlar. 1.2. Mehmonxona tipidagi joylashtirish vositalari tasnifi. 1.3. Mehmonxonalarning xalqaro tasnifi. 2-bob. Mehmonxona xizmatlari raqobatbardoshligining nazariy- uslubiy asoslari. 2.1. Mehmonxona biznesida raqobatning ijtimoiy-iqtisodiy mohiyati. 2.2. Mehmonxona xizmatlarining raqobatbardoshlik ko’rsat-kichlari. 2.3 Turizmda turistlarning xavfsizligini ta’minlashning huquqiy me’yorlari va mehmonxonalarda turistlar xavf-sizligini ta’minlash. Х ulosa. Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati.

KIRISH Mamlakatimizda mustaqillikning dastlabki kunlaridanoq xizmatlar ko’rsatish sohasidagi turizm xizmatlari iqtisodiy taraqqiyotning ustuvor yo’nalishi sifatida talqin qilinib, unga e’tibor davlat siyosati darajasiga ko’tarilgan. Soha rivoji uchun zaruriy tashkiliy-huquqiy mexanizmlar vujudga keltirilib, hukumat tomonidan tegishli me’yoriy hujjatlar qabul qilindi va bu yo’nalishdagi ishlar hozir ham davom etmoqda. Hozirgi sharoitda turizm sohasida raqobat muhiti mavjud bo’lib, bozor munosabatlarining murakkabligiga qaramay, O’zbekistonda qator turistik firmalar va mehmonxonalar tashkil etilmoqda, lekin ularning ko’pchiligi ma’lum vaqtdan so’ng raqobatga dosh berolmay turizm bozoridan chiqib ketmoqda. Statistik ma’lumotlarga ko’ra, respublikada 2010 yilda 374 ta mehmonxona faoliyat ko’rs

1-BOB. МЕ HMONXONALARNING TURIZM SOHASIDAGI O’RNI 1.1. Mehmonxona sohasidagi asosiy tushunchalar va mavjud me’yoriy hujjatlar Mehmonxona industriyasi iqtisodiy faoliyatning bir turi bo’lib, muayyan haq evaziga mehmonxona, motel, kemping, pansionat va boshqa joylashtirish vositalarida qisqa muddatli joylashtirishni tashkillashtirish bilan shug’ullanadi. Joylashtirish vositasi deganda insonlarning vaqtinchalik yashashi uchun mo’ljallangan ihtiyoriy ob’yekt tushuniladi. Mehmonxona bu turist va fuqarolarni vaqtinchalik joylashtirish hamda ularga hizmat ko’rsatish uchun mo’ljallangan korxonadir. Mehmonxonalarda kamida 10ta xona bo’lishi kerak. Mehmonxonalar quyidagi xususiyatlari bilan ajralib turadi: - belgilangan miqdordan oz bo’lmagan xonalardan iborat, yagona boshqaruvga ega; - turli hildag

- mehmonxonalar; - motellar; - joylashtirish imkoniyatiga ega bo’lgan klublar; - pansionatlar; - mebellangan xonalar; - yotoqxonalar. Mahsus joylashtirish vositalariga quyidagilar kiradi: - sanatoriyalar; - profilaktoriyalar; - dam olish uylari; - turist uylari; - tiristik,sport bazalari, dam olish bazalari; - ovchi (baliqchi) uylari; - kongres-sentlar; - kempinglar; - botellar; - flotellar; - rotellar; Individual joylashtirish vositalariga quyidagilar kiradi: Ijaraga beriladigan kvartiralar, kvartiradagi xonalar, uylar va kottedjlar. Mehmonxona xo’jaligi sohasida ikkita asosiy me’yoriy hujjat mavjud.Bular: 1.“Turist-ekskursion hizmat. Mehmonxonalar klassifikatsiyasi”1998 yil, 918-98 raqami bilan ro’yxatga olingan O’zbekiston Respublikasi Standartidir. 2.O’zbekiston Respublikasi Adliya Vaz

Ushbu me’yoriy hujjatga ko’ra ihtiyoriy kategoriyadagi mehmonxona quyidagi talablarga javob berishi kerak: 1) Ihtiyoriy kategotiyadagi mehmonxona yol harakati ko’rsatgichlariga ega bo’lgan qulay yo’laklarga, obodonlashtirilgan va yoritilgan hudud, avtotransportni( jumladan avtobusda) to’xtastish va qayriltirish mumkin bo’lgan qattiq qoplamali maydonga ega bo’lishi, korxona nomi va kategoriyasini ko’satuvchi yorliq, agarda restoranga alohida kirish eshigi mavjud bo’lsa uning nomi yozilgan ko’rsatgich mavjud bo’lishi kerak. Agarda mehmonxona binoning bir bo’lagida joylashgan bo’lsa, alohida kirish yo’lagiga ega bo’lishi shart. 2)Mehmonxonaning arxitektura-rejalashtirish va qurilish elementlari, ishlatiladigan texnik jixozlar KMK 2.08.02-96 ga muvofiq bo’lishi kerak. 3)Mehmonxona yaxshi ekolo

- umumiy fiydalanish va yashash xonalarida 18,5 C past bo’lmagan haroratni ta’minlovchi isitish tizimi’ - havoning normal aylanishini ta’minlovchi va tashqaridan hidlarning kirib kelishidan saqlovchi ventilatsiya. - radiouzatishlar va televideniye; - telefon aloqasi; - honalarninng yoritilishi: tabiiy ( kamida bitta oyna), 100 lk yorug’likni ta’minlovchi oddiy lampalar yoki 200lk yorug’likni ta’minlovchi lyuminestsent lampalardagi sun’iy yoritish. 9) Yangi binolarni loyihalash yoki eskilarini qayta tiklash chog’ida aravachadan foydalanuvchi nogirinlarni qabul qilish va ularga hizmat ko’rsatish sharoitlari ko’zlanishi kerak. “Ozbekiston Respublikasida mehmonxona hizmatlarini ko’rsatish qoidalari”ga ko’ra mehmonxona, yashash joyidan qat’i nazar fuqarolarning vaqtinchalik yashashi uchun mo’lj

Iste’molchi ko’rsatilgan hizmatda kamchiliklarni sezsa quyidagilardan birini tanlashi mumkin: - yo’l qo’yilgan kamchilikni qo’shimcha haq olmagan tarzda bartaraf ettirilishi; - hizmatga haq to’lash jarayonida to’lovni tegishli miqdorda kamaytirish; Iste’molchi ko’rsatilgan zararni qoplashni talab etishi mumkin. Istemolchimehmonxonaning ichki tartib-qoidalariga amal qilishga majbur. Ketish chog’ida ijrochiga ma’lum qilishi, to’lovni amalga oshirishi va kalitni topshirishi shart. Ijrochi ro’yxatdan o’tkazish chog’ida yashovchilarni asosiy va qo’shimcha hizmatlar, ularni to’lash shakli va tartibi haqida ma’lumot berishi kerak. Ijrochi saqlash kamerasidagi yashovcining shahsiy buyumlarining saqlnishini kafolatlashi kerak. Qimmatbaxo taqinchoqlar( oltin, platina, kumush, qimmatbaho toshlardan y

1.2. Mehmonxona tipidagi joylashtirish vositalari tasnifi Jahon Turizm Tashkiloti tavsiyasiga ko’ra, mehmonxonalar joylahish o’rni, hizmatlar toifasi, hilma-hilligi va narhiga ko’ra alohida guruhlarga ajratiladi. Joylashish o’rniga ko’ra quyidagi turlardagi mehmonxonalarni ajratish mumkin: - shahar markazidagi mehmonxonalar; - yo’l chekkasidagi, past qavatli mehmonxonalar; - shahar chetidagi va aeroport atrofidagi mehmonxonalar; - suv yuzasidagi mehmonxonalar – turistlarni dengiz, ko’l, daryo qirg’oqlarida joylashtirish va dam olishi uchun mo’ljallangan, mehmonxona kabi jihozlangan suzuvchi vositalardir. Zarur hollarda ushbu mehmonxona ustidagi mijozlari bilan birgalikda boshqa qirg’oqqa olib o’tilishi mumkin. Hizmatlar toifasi, hilma-hilligi va narhiga ko’ra mehmonxonalar bir necha turga

O’rta hol otellar – keng omma uchun mo’ljallangan bo’lib, o’rtameyona narxlar asosida hizmat ko’rsatadi. Ishlab chiqarish harajatlarini pasaytirish uchun zamonaviy texnologilaryani qo’llaydi. Apart-otel – odatda 100-400 xonadan iborat bo’ladi mebellangan xonalardagi sharoitni eslatadi. Narxlar sezon va joylashtirish shartlariga qarab o’zgarishi mumkin. Uzoq muddat qoluvchi biznesmen va turastlarga mo’ljallangan. Ekonom sinfdagi otel – uncha katta bo’lmagan taqdirda 10 tadan 150 tagacha xonadan iborat bo’lishi mumkin.Shahar hududida joylashadi, kam sondagi xodimlarga ega, xonalari yaxshi jihozlangan, ekin ovqatlanish hizmatlarini taklif etmaydi. Iste’molchilarining aksariyat qismi biznesmen va individual turistlardir. Motel – avtotransportda sayohat qiluvchi turistlarga mo’ljallangan.150-40

2002-yilda ushbu ko’rsatgich 30 milliard dollarni tashkil etdi.157 mamlakat fuqarolari taymsherlarga egalik qilishadi.Taymsherli kurortlar dunyoning 75 mamlakatida mavjud. Qo’llanish maqsadiga ko’ra mehmonxona turlari Tranzit mehmonxonalar ihtiyoriy turdagi shaxslarni qisqa muddatga joylashtirish uchun mo’ljallangan.Ular odatda Yirik transport bog’lanishlarida, temiryo’l vokzallari, aeroport, dengiz portlarida, avtovokzallar hududida joylashadi. Hizmat toifasi va hilma-hilligi odatda chegaralangan. Vokzallarda ovqatlanish korxonalari mavjud bo’lgani uchun ovqatlanish hizmatlarini ko’pchilik hollarda ko’rsatmaydi. Biznes otellar (Ish odamlari uchun mehmonxonalar) hizmat safarlarni o’tovchi va ish bo’yicha yuborilgan shahslar uchun mo’ljallangan. Ish odamlari uchun mo’ljallangan mehmonxonala

- shahar markazidan iloji boricha uzoqdagi, ko’kalamzorlashtirilgan dahalarda joylashish. - dam olish va va sport bilan shug’ullanish uchun mo’ljallangan, ko’kalamzorlashtirilgan hududga ega bo’lish. - xonalar fondida ikki kishilik nomerlar ko’proq bo’lishi kerak. - bolalar maydonchasi, o’ynash va ko’ngil ochish uchun mo’ljallangan xonalar bo’lishi kerak. Shuningdek dam olish uchun mo’ljallangan har bir mehmonxona o’ziga hos hususiyatlarga ega bo’lishi kerak. Jumladan, kurort mehmonxona tibbiy davolanish, sog’lomlashtirish xonalarga ega bo’lishi va parhez ovqatlanishni ta’minlashi kerak. Statsionar mehmonxona asosan oilavit dam olish uchun mo’ljallangan. Shuning uchun bunday mehmonxonalarda bolalar o’yingohi, xodim tarafidan uyushtiriladigan ko’ngilochar va sport-sog’lomlashtirish mashg’ul

Rotel – bir, ikki kishilik vagoncha ko’rinishidagi harakatlanuvchi mehmonxonadir. Kunduzlari turistlar turli shaharlar va ulardagi e’tiborga sazovor joylar bilan tanishadilar, tunda esa vagoncha ichida tunashadi. Botel – suv yuzasida joylashgan, lekin suzmaydigan mehmonxonadir.Ushbu turdagi mehmonxona sifatida mahsus jihozlangan kema ishlatilishi mumkin.Misol tariqasida Dubaydagi Burj al-arab mehmonxonasini keltirish mumkin. Ushbu mehmonxona Fors ko’rfazida, suv yuzasida joylashgan bo’lib, ko’rfaz suvlarida to’lqinlanayotgan moviy rang yelkanni eslatadi.Ushbu mehmonxona “Jumeirah beach” kompaniyasi tomonidan qurilgan bo’lib dunyodagi eng baland mehmonxonalardan biri hisoblanadi. Avstraliyadagi Buyuk baryer riflarida shunga o’xshash yana bir mehmonxona mavjud. Ushbu mehmonxopnadagi ba’zi xo

1.3. Mehmonxonalarning xalqaro tasnifi Bugungi kunda dunyoda 300 mingdan ortiqroq mehmonxona mavjud.Ularning barchasi mijozlarga joylashtirish hizmatini ko’rsatadi, ammo ulardagi hizmat sifati keskin farqlanadi.Turist sayohatga otlanar ekan, o’zi uchun joy band qilib qo’yilgan mehmonxponadagi sharoit uning ko’nglidagidek bo’lishiga ishonch hosil qilishni istaydi. Ushbu muammoni hal qilish uchun mehmonxona hizmatlarini sertifikatsiya qilish tizimi ishlab chiqilgan. Ammo dunyoning turli ma,lakatlarida turli tizimlar asosida mehmonxonalar sinflarga ajratiladi. Barcha davlatlarda mehmonxona hizmatlarini baholashning yagona tizimini joriy qilishga bir necha omil to’siqlik qiladi, bular: davlatlarning tarixiy-madaniy rivojlanishi, olib borayotgan turistik faoliyati, milliy qadriyatlardir. Hozir

- suv va elektr ta’minoti; - isitish tizimi; - havfsizlik masalalari; - texnik jihozlanish; - xonalar va ularning jihozlanishi; - santexnika uskunalari; - mehmonxonadagi yordamchi xonalar; - mehmonxona va uning jihozlanishi; - hizmat ko’rsatuvchi hodimlar va hizmat toifasi. Yunonistonda xarfli tizim keng tarqalgan, ammo ushbu davlatdagi mehmonxona fasadlarida yulduzchalarni ko’rish mumkin. Barcha yunon mehmonxonalari 4 ta kategoriyaga bo’linadi, ya’ni: A, B, C, D. A kategoriyali mehmonxonani - to’rt yulduzli, B kategoriyani - uch yulduzli, C kategoriyalini ikki yulduzli mehmonzonaga teglashtirish mumkin. Yunonistondagi eng yuqori sifatli mehmonxonalarga ko’pincha “de Luxe” kategoriyasi beriladi. Ingliz mehmonxonalari tasnifi ancha murakkab ko’rinishga ega.Odatda mehmonxona fasadida yulduzc

- toifali mehmonxonalar ( to’rt yulduzli). Juda yuqori sifatli joylashtirish va a’lo darajadagi hizmat ko’rsatish jaratoni. - oliy toifali mehmonxonalar ( besh yulduzli). Joylashtirish va hizmat ko’rsatish nihoyatda yuqori darajada. Italiyadagi mehmonxonalar 3 ta kategoriyaga ajratiladi: - birinchi kategoriyani shartli ravishda to’rt yulduli; - ikkinchi kategoriyani – uch yulduzli; - uchinchi kategoriyani – ikki yulduzli mehmonxonaga tenglashtirish mumkin. Ispaniyadagi joylashtirish vositalari turli kategotiyalarga ajratiladi: - mehmonhonalar – bittadan 5 yulduzgacha bo’lgan kategoriyalarga; - mehmonxona tipidagi uylar, bingalo, apartamentlar – bittadan 4 yulduzgacha; - tunash xovlilari – bittadan 3 yulduzgacha; - pansionatlar – uch kategoriyaga ajratiladi. Bundan tashqari Ispaniyada turis

- texnik jihozlanish; - xonalar fondi; - mebel bilan jihozlanish; - xonaning sanitar va taxnik jihozlanishi; - umumiy ovqatlanish; - ovqatlanish xizmatlari ko’rsatiladigan xonalar, taqdim etilayotgan hizmatlar turi va sifati; - xodimlar va ularning kasbiy tayyotgarligi; - hizmat toifasi. <*> kategoriyali mehmonxona Xonalarning jihozlanishi : bir kishilik xonaning maydoni kamida 10 m 2 , ikki kishilik xona 14m 2 , ichki telefon tarmog’i yoki xidimni chaqirish tugmasi, har bir qavatda kamida bittadan shahar telefoni, xonalarning kamida 25%da xojatxona, xojatxonasi bo’lmagan nomerlarda umivalnik, ko’p xonali nomerlarda va har bir qavatda muzlatgich, radioproyomnik, bir kishilik yotoq o’lchami – 80x190sm, ikki kishilik 90x200 sm, kamida 5ta ilg’ichga ega bo’lgan kiyim shkafi, stol, kishi boshi

uchun yetarlicha jihozlangan joylashtirish hizmati, teleko’rsatuvlar tomosha qilish xonasi. <**> kategoriyali mehmonxona Xonalarning jihozlanishi: xonalarning kamida 50%da xojatxona, xar bir xonada telefon apparati, bundan oldingi kategoriyadagidek mebellar, shuningdek dam olish kursisi. Mehmonlar talabiga ko’ra bolalar kravati berilishi mumkin, telefon ma’lumotnomasi. Ovqatlanish hizmatlari: Restoran va kafening mavjudligi, taklif etilayotgan ovqatlanish variantlaridan birini ihtiyoriy tanlash imkoniyati (faqat nonushta, ikki maxal, uch maxal ovqatlanish), nonushta soatlarida xonalarda hizmat ko’rsatish. Hizmatlar: Bundan oldingi kategoriyadagi kabi, shuningdek mehmon talabiga ko’ra bagajni tashish, yotoq anjomlarini xar 3 kunda almashtirish, kimyoviy tozalash bir sutka ichida). Umumiy fo

sartaroshxona, sinxron tarjima va audiovideo uskunalarga ega bo’lgan, madaniy va ish anjumanlari o’tkaziladigan zal. <****> kategoriyali mehmonxona Xonalarning jihozlanishi : Barcha xonalarda to’g’ridan-to’g’ri shahar, shaharlararo va xalqaro telefon aloqasi, barcha xonalarda vanna, ko’p xonali nomerlarda qo’shimcha xojatxona, vannaxonada fen, shampun, gel, los’on, hammom shippagi va xalati, xonalarda mini-seyf, xonadagi barcha chiroqlarni markaziy o’chirish tizimi, xona xaroratini boshqarish dastagi, kamida 37sm diagonalli, dunyoning asosiy kanallarini ko’rsatuvchi televizor, mini-bar, taymer, gilam qoplamasi, yumshoq mebel va jurnal stolchasi, xonalarda katta o’lchamdagi ko’zgu, ikki kishilik yotoq o’lchami – 160x200sm, yuqori darajadagi tovush o’tkazmaslik (shovqinnning 35 dBAdan yuqori

<*****> kategoriyali mehmonxona Xonalarning jihozlanishi: Xonaning xavfsizligini ta’minlovchi elektron nazorat vositalari va signalizatsiya, bir kishilik xonaning maydoni kamida 16-18m 2 , ikki kishilikda 18-25m 2 , hojatxonaning maydoni 5m 2 , vannaxona polining isitilishi, vannaxonada telefon, ikki kishilik yotoq o’lchami 200x200sm. Hizmatlar: muzokaralar olib borish uchun mo’ljallangan xonalar, basseyn va sauna, buyurtma telefakslarni yuborish va yetkazib berish, mehmonxona xodimi yordamida avtomobillarni parkovka qilish va garajdan olib chiqish, nonushtaning 11-00dan erta tugamasligi, tunu-kun xonalarga xizmat ko’rsatish. Xalqaro mehmonxona zanjirlari Rivojlangan mamlakatlarda turli soxlardagi iqtisodiy yuksalish, insonlar hayot tarzining rivojlanishi, hizmat safaridagilar va turislarn

an’anasidagi nafislik va aristokratizm hosdir. Hozirgi kunda ushbu model inqirozga yuz tutmoqda. Ikkinchi model – Amerakalik tadbirkor Kemansi Uilson nomi bilan bog’liq (“Holiday Inn”mehmonxona zanjiri).Ushbu model mijoz talabalarining qondirilishiga moslashuvchanligi bilan bir qatorda nihoyatda yuqori standartdagi hizmatlari bilan ajralib turadi. Ushbu zanjirdagi mehmonxonalarga quyidagi talablar qo’yilgan: - yagona stildagi arxitektura va inter’er. - yagona usuldagi ko’rsatgich tashqi ma’lumot. - keng va funksional xo’ll. - mijozlarni ro’yxatdan o’tkazishdagi tezkorlik. - doimiy mijozlar uchun mo’ljallangan xonalar. - shved stoli shaklidagi nonushta. - konferens-zalning mavjudligi. - moslashuvchan narxlar tizimi. - boshqaruv, marketing va aloqalar birligi. Dunyodagi mehmonxona nomerlario

olish) beruvch mehmonxona zanjiri va mehmonxona o’rtasida tuzilgan shartnomaga asoslanib, mehmonxonaga quyidagi huquqlar beriladi: 1. Savdo maqsadida ishlatish uchun janjir firma belgisidan foydalanish. 2. Texnikaviy va savdo maslaxatlarini olish. 3. Rezervatsiya qilish informatsion tizimlaridan foydalanish. 4. Zanjir tomonidan xodimlarni tayyorlab berish. Respublikamizda Intercontinental, Le Meridien, Sheraton, Dedeman, Hilton, Radisson kabi xalqaro mehmonxona zanjirlari faoliyatini aytib o’tish mumkin. 1.3-jadval. Dunyodagi eng yirik mehmonxona zanjirlari. 1 Savdo markasi nomi Zanjir egasi Shtab-kvartira joylashgan davlat Holiday Inn Bass H&R Buyuk Britaniya Days Inn Cendant AQSH Sheraton Starwood AQSH Marriot Marriot AQSH Comfort Choice AQSH Ramada Cendant AQSH Super 8 Motels Cendant AQ

Le Meridien Granade/Forte Buyuk Britaniya Sol Sol Melia Ispaniya Ritz carlton Marriot Int’l AQSH Kempinski Dusit Thani Germaniya

2-BOB. MEHMONXONA XIZMATLARI RAQOBATBARDOSHLIGINING NAZARIYUSLUBIY ASOSLARI 2.1. Mehmonxona biznesida raqobatning ijtimoiy-iqtisodiy mohiyati Mamlakatimizda mustaqillikning dastlabki kunlaridanoq xizmatlar ko’rsatish sohasidagi turizm xizmatlari iqtisodiy taraqqiyotning ustuvor yo’nalishi sifatida talqin qilinib, unga e’tibor davlat siyosati darajasiga ko’tarilgan. Soha rivoji uchun zaruriy tashkiliy-huquqiy mexanizmlar vujudga keltirilib, hukumat tomonidan tegishli me’yoriy hujjatlar qabul qilindi va bu yo’nalishdagi ishlar hozir ham davom etmoqda. Xizmat ko’rsatish va servis faoliyati bilan shug’ullanuvchi korxona va tashkilotlar hamda yakka tartibdagi tadbirkorlar faoliyati milliyiqtisodiyotga katta hissa qo’shmoqda. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining “O’zbekiston Respublikasida 20

gavdalanishi (moddiy xizmatlar), hamda mehnat jarayonining o’zida iste’mol qilinadigan foydali mehnat samarasi sifatida (nomoddiy xizmatlar) namoyon bo’ladi...”. 3 Demak, xizmat - bu bir kishining ikkinchi kishi uchun qiladigan ma’lum ishi, deb tushuniladi. Xizmatlarni iste’molchi bilan muloqotda bo’lish darajasiga qarab ham tasniflash mumkin. Agar xizmatlarni taklif etuvchi xodimning iste’molchi bilan muloqoti yaqin bo’lsa, xodimning xizmatni sifatli bajarishi uchun zaruriy texnik tayyorgarligidan tashqari, uni yana shaxslararo munosabatlar borasida ham o’qitish zarurati paydo bo’ladi. Chunki, xizmatlar sifati bir xil bo’lgan taqdirda iste’molchi u bilan yaxshi munosabatda, xushmuomila bo’lgan taklif etuvchini tanlaydi. Xizmat tovardan farq qiladi, shu bilan birga o’zida tovar kabi o’z na

3. Mijoz mehmonxona xizmatlarini iste’mol qilishi uchun uni ushbu xizmatlarni taklif etuvchi joydan ajratib turuvchi ma’lum masofani bosib o’tishi shart. 4. Mehmonxona xizmati vaqt va muhitga bog’liq. Bu yerda mavsumiylik omili katta ahamiyatga ega. 5. Mehmonxona xizmatlarini taklif etuvchi, destinatsiyalarni strategik rivojlantirishda turistik talabning o’zgarishi va mavjud raqobatni hisobga olib, tizimli yondashish lozim. Destinatsiyalarni rivojlantirishda iste’molchilar xohishini oqlaydigan va sayohatga qiziqtiradigan ijobiy muhitni yaratish va shakllantirish muhimdir. 6. Mijozga va xizmat ko’rsatuvchiga bevosita bog’liq bo’lmagan tashqi omillar ham turistik xizmatlar sifatiga ta’sir ko’rsatadi. Masalan, ob-havo, siyosiy beqarorlik, xalqaro voqealar, tabiiy ofatlar va sh.k. 2.1-jadval.

etayotganligini aniq bilishi shart. Mijoz xizmatdan foydalanishi jarayonida sotuvchining hara- katlari, malakasi, bilimi xizmatlarning takroriy is- te’molini belgilab beradi. Xizmat sifatining doimiy emasligi Xizmatlar sifati uni taklif etayotgan mutaxas - sislar malakasi , xush - muomilaligi , kommuni - kabelligi va har bir mi - jozning individual ta - lablari hisobga olini - shiga bog ’ liq . Xizmat ko ’ rsatish standartla - riga rioya qilish va mijoz - larga xizmat ko ’ rsatish sifa - tini nazorat qiluvchi kor - xonaning nazorat siyosatini ishlab chiqish , korxonaning firma stilini ya ’ ni , nomi , tovar belgisi , uning o ’ ziga xos rangi , logotipini yaratish , xodimlarning malakaviyli - gini va xizmat ko ’ rsatish sifatini oshirish maqsadida tizimli o ’ qitishni yo ’ lga qo ’ yish ker

Raqobat atamasi “O’zbek tilining izohli lug’ati”da basma-baslikka bellashuv, kim o’zdi ma’nosida berilgan. Bu so’z iqtisodiyotda ko’proq foyda olish, bozorlarni, xom ashyo manbalarini egallash va shu kabilar uchun o’zaro kurashish tushunchasini anglatadi. Raqobat muhiti bilim va ko’nikmalardan samarali foydalanishga undaydi. Inson qo’lga kiritgan ko’pgina boyliklar aynan bellashuv, raqobat orqali erishilgan bo’lib, raqobat resurslarning oqilona sarfini rag’batlantiradi. Raqobat bozor iqtisodiyotining me’yoriy faoliyatini ta’minlovchi zaruriy element hisoblanadi. Lekin raqobat muhiti o’zining ijobiy va salbiy tomonlariga ega. 5 Ijobiy tomonlari: - resurslardan samarali foydalanish imkonini beradi; - o’zgaruvchan ishlab chiqarish sharoitlariga tez moslashish zaruratini talab qiladi; - yangi

- jamiyatni boylar va kambag’allar qatlamiga ajralishining oldini oluvchi va ijtimoiy nohaqliklarga qarshi mexanizmlarga ega emas. Umuman olganda, ushbu iqtisodiy munosabat ko’proq ijobiy holatlarni vujudga keltiradi. Raqobatning mazmun, mohiyatini chuqurroq anglash uchun turli mualliflar ta’riflarini tahlil qilamiz (2.2-jadval): 2.2- jadval. Raqobat atamasiga turli mualliflarningta’riflari Mualliflar Ta’riflar O’zbekiston Respublikasi- ning “Raqobat to’g’risida”gi Qonuni Raqobat – xo’jalik yurituvchi sub’ektlarning (raqobatchilarning) musobaqalashuvi bo’lib, bunda ular-ning mustaqil harakatlari ulardan har birining tovar yoki moliya bozoridagi muomalasining umumiy shart-sharoitlariga bir tomonlama tartibda ta’sir ko’r-satish imkoniyatini istisno etadi yoki cheklaydi. F.Nayt Raqobat - bu r

raqobatbardoshligini ta’minlashga erishmog’i lozim. E.N.Xodjayev, R.T.Yunusova, E.Radjabov, M.To’raqulov, I.Olloyorov, Y.Abdullayev, Sh.Musayeva, B.Abdukarimov Raqobat g’oliblar va yengilganlarning o’zaro musobaqasi shakli bo’lib, u bozor iqtisodiyoti sub’ektlari o’rtasida ro’y beradi...bu esa ular orasida qarama-qarshilik paydo bo’lishiga, ishbilarmonlarning o’z oldiga qo’ygan vazi- fasiga boshqalar manfaatiga zarar yetkazmagan holda erishishga olib keladi. Mamlakatimiz va xorij iqtisodchi olimlarning fikrlari tahlil qilinib, quyidagicha xulosa qilishimiz mumkin: “raqobat” - bu iste’molchilar manfaati uchun zaruriy bozor elementi bo’lib, uni o’rganish bozorda o’tkaziladigan tadqiqotlarning asosiy tarkibiy qismi hisoblanadi, chunki bu tadqiqotlar mehmonxona xizmatlari raqobatbardoshligini

Hozirda “raqobatbardoshlik” atamasi ishlab chiqaruvchilar, xususan xizmat ko’rsatuvchilar, tadbirkorlar orasida kam ishlatilmoqda. Bu ichki bozorda raqobat darajasining pastligidan va xizmat ko’rsatishning xalqaro mehnat taqsimotidagi ulushi kamligini bildiradi. O’zbekistonning jahon iqtisodiyotida bosqichma- bosqich integrallashuvi korxonalar raqobatbardoshligini oshirish muammosining dolzarbligini belgilamoqda. Hozirgi paytda “raqobatbardoshlik” mohiyatini chuqurroq anglash uchun turli mualliflar ta’riflarini ko’rib chiqamiz (2.3-jadval): 2.2- jadval. Raqobatbardoshlik atamasiga turli mualliflarning ta’riflari Mualliflar Ta’riflar “O’zbek tilining izohli lug’ati” Raqobatbardoshlik - bu raqobatga dosh bera olish, raqobatchilarga qarshilik ko’rsata olishdir. M.A.Jukova Raqobatbardoshlik -

M.Q. Pardayev Tadbirkor tovari (ishi, xizmati) raqobatbardoshligi deganda, raqobatbardosh sub’ektlar tovari (xizmati) ning sifati va narxiga nisbatan iste’molchiga (haridorga) qulayligi, unga ketadigan harajatlar-ning samaradorligi va shu tovardan oladigan foydaning ko’pligini ta’minlovchi omillar tizimi tushuniladi. Mamlakatimiz va xorij iqtisodchi olimlarining fikrlarini tahlil qilib, raqobatbardoshlikning takomillashgan ta’rifini keltiramiz: “raqobatbardoshlik” - bu ma’lum bir bozorda tovar yoki xizmatlarning iste’molchi ehtiyojini qondira olishi darajasi bilan belgilanadi. Raqobatbardoshlik tovarning (xizmatning) farq qiluvchi jihatlari bilan emas, balki haridni amalga oshirayotgan mijozlar uchun uning qoniqarliligi bilan aniqlanadi. Korxona faoliyat olib borayotgan tovar va xizmatlar

2.3 – jadval. “Raqobatbardoshlik” tushunchasining turli ob’ektlarga nisbatan qo’llanilishi 6 Ob’ektlar Raqobatbardoshlikni tavsiflovchi omillar Ob’ektga qo’yilgan asosiy talablar 1 2 3 Me’yoriy aktlar (hujjat-lar) Ushbu me’yoriy hujjatda ehtiyojlar qondirili-shining darajasi, uni na-zariya va amaliyotda qo’l-lash imkoniyati Xalqaro me’yorlarga muvofiqligi, tizimli va kompleks yondashuvlar ishlab chiqishda qo’llanilishi, talablarning asoslanganligi va istiqbolliligi Ilmiy – Uslubiy Ushbu me’yoriy hujjatda ehtiyojlar qondirilishi-ning Ekologik, xavfsizlik va boshqa ta- lablar bo’yicha xalqaro me’yorga mu-vofiqligi, Hujjatlar darajasi , uni na - zariya va amaliyotda qo ’ l - lash imkoniyati jahon yutuqlaridan foydalanilganligi , zamonaviy yon - dashuvlar , tadqiqot metodlari va ishlanmalar qo

mahsulot ishlab chiqarib, shuning hisobidan normal faoliyati, rivoji uchun foydani ta’minlash jara-yonlarning proporsiionalligi, pa- rallelligi, uzluksizligi, bir ma- romdaliligini va korxonaning bar- qaror faoliyati ta’minlanganligi Mahsulot (taqdim etiladi-gan xizmat) Bozorda boshqa yaxshi o’xshash mahsulot bilan so- lishtirilganda aniq ehti- yojning qondirish daraja-si, sifat sertifikatining mavjudligi Ushbu bozor segmenti iste’molchi- larining talablariga muvofiq mahsulot sifati va tejamkor-ligining ta’minlanganligi Ishchixodim Barcha ko’ratkichlar bo’yicha (sifat, son, harajat, muddat) texnologiya talab-larini bajara olish Lavozimi va ish o’rni talablariga muvofiqligi, to’g’ri hayot (yashash) tarzini olib borishi Mutaxas-sis Ob’ektga tegishli ra- qobatbardosh hujjat- lashtirishni olib

tashkilot maning barqaror moliyaviy faoliyati (kamida) ulushi, firmaning barqa- rorligi, samaradorligi, ishonch- liligining ta’minlanganligi Mehmonxona xizmatlarining raqobatbardoshligini quyidagi ko’rsatkichlar bo’yicha ko’rib chiqishimiz mumkin: - iqtisodiy - xizmatlarning iste’mol narxi, qiymatida namoyon bo’ladi; - tashkiliy - xizmatlarning taklif etish sharoitlarini tavsiflaydi; - tasnifiy - xizmatlarning ma’lum bir turga mansubligini bildiradi; - me’yoriy - xizmatlarning aniq bir standartlar, qoidalarga muvofiqligini ko’rsatadi; - konstruktiv - xizmatlarning texnik ustunliklarini namoyish etadi; - ijtimoiy - xizmatlarning shaxsiy, ijtimoiy guruh va umuman jamiyatning o’ziga xosligiga muvofiqligini ko’rsatadi; - ergonomik - xizmatlarning inson organizmi va ruhiyati xossalariga muvofiq

turistik mahsulot qaysi bozorda taqdim etilishidan qat’iy nazar, shubhasiz raqobat ustunligiga ega bo’lishi ham mumkin. 3. Raqobatbardoshlik ichki iyerarxiyaga ega, ya’ni alohida turistik xizmat darajasidan to hududiy va milliy turistik majmua darajasigacha har xil lokalizatsiya darajalarining o’zaro munosabatlari orqali namoyon bo’ladi. Iyerarxiya darajalari o’rtasidagi bog’liqliqlar dialektik tavsifga ega: bir tomondan ularga o’zaro majburiyatlar xos bo’lsa, ikkinchi tomondan, har biri o’zaro bog’liq bo’lmagan aniq sifat tavsiflariga ega bo’lishi mumkin. 4. Turistik majmualar raqobatbardoshligini ma’lum bir darajada ta’minlovchi muhim elementlardan biri sifatida hududning turistik xizmatlar taklif etish omillariga egaligi, uning sifati, narxi va ulardan foydalanish darajasini ko’rsatish

Insonning hayoti xavfsizligini ta’minlash hamma vaqtda ham avvalo insonning o’z hayotini muhofaza qilish, sog’lig’ini saqlash, yashash istagi hissiyotlaridan kelib chiqadi. O’z hayoti xavfsizligining ertasini o’ylamaydigan, hozirgi zamonamizdan juda ko’p yillar ilgari xavfli sharoitlarda tavakkaliga sayohatga chiqgan jasur kishilar (Kuk, Skott, Magellan, Maklay, Livingston, Dikson, Nikitin, Bering, Dejnyov, Prjevalskiy, Polo, Batuta, Lazerev, Kruznshtern, Kolumb, Vamberi va boshqalar) buyuk geografik tadqiqotchi sayyohlar bo’lishgan. Lekin, vaqt o’tishi bilan insonning yashashga bo’lgan hissiyotlari ham o’zgardi. Bunday hissiyotlar zamirida albatta qo’rqish hissi hukumronroq, ikkilanish hissi kuchliroq bo’lganligi hisoblanadi. Bir mamlakatdan o’zga mamlakatlarga sayohat qilmoqchi bo’lgan

Turizmning xalqaro xavfsizligidagi xalqaro tajribalarni Butunujahon turistlik tashkiloti (BTT) tadqiq qiladi va tadqiqot natijalari asosida ishlab chiqilgan tavsiyalarni turizm to’g’risidagi qonun va huquqiy-me’yoriy hujjatlr qabul qilgan davlatlarga ko’rsatma – yo’llanma sifatida taqdim qilib kelmoqda. Sayohatlarning xavfsizligini ta’minlash xaqidagi Hartiya 1985 yil BTT dagi Bosh Assambleyaning VI – sessiyasida qabul qilingan. Hartiya tarkibi 9 ta modda va turist kodeksi, turist kodeksi ham yana 9 ta moddadan iborat. Hartiyaning IV moddasida turistlarning sog’ligi va hayoti xavfsizligini ta’minlashda, ularning buyumlarining saqlanishi, har bir davlat hududlarida erkin harakat qilishida quyidagi talablar bajarilishi dunyodagi barcha davlatlarga tavsiya qilingan: • davlatlarning ma’sulligi

• turistlar va mahalliy aholini giyohvandlik moddalaridan noqonuniy foydalanish manbalaridan himoya qilish tizimlarini ishlab chiqishi kabi xalqaro turizm huquqiyme’yorlari ishlab chiqilgan. BTT ning davlatlar o’rtasida obro’sini ko’targan va konferensiyalar ishlab chiqilgan tavsiyalar, ko’rsatmalar, yo’llanmalarning aniqligi, joriy etishga qulayligi va tushunarli ekanligi bo’yicha BTT ning “Jahon turizmi bo’yicha Manila deklaratsiyasi” ni qabul qilgan Turizm bo’yicha butunjahon konferensiyasi qarorlari muhim ahamiyatga ega. Konferensiya 1980 yil 27 sentyabrdan 20 oktyabrgacha Filippin davlatining poytaxti Manila shahrida bo’lib o’tdi. Konferensiyaga 107 davlatning delegatsiyalari va 91 delegatsiya kuzatuvchi sifatida qatnashdi. • Manila konferensiyasidagi eng muhim qaror va tavsiyalar xal

Parlamentlararo ittifoq (MGTS) vakillari ham qatnashdi. Bu xalqaro tashkilotni Niderlandiya davlatning parlamenti taklif qilgan edi. Konferensiya birinchi navbatda BMT ning jahon davlatlarida turizmni rivojlantirishda BTT ning mehnatlari va muhim mavqe’ga ekanligini e’tirof etdi. Ikkinchidan, jahon turizmining rivojlanayotganligida xalqaro tashkilotlar: xalqaro mehnat tashkiloti (MOT), Butunjahon sog’liqni saqlash tashkiloti (VOZ), BMT ning fan va madaniyat, ma’orif tashkiloti (YUNESKO), Xalqaro fuqaro aviatsiyasi (MKAO), atrof-muhit bo’yicha BMT dasturi (YUNEP), xalqaro jinoiy qidiruv politsiyasi (INTERPOL) va xalqaro iqtisodiyot hamkorlik va rivojlantirish tashkilotlari BTT bilan mustahkam aloqada bo’ldilar, yordam berdilar. Turizm bo’yicha Gaaga deklaratsiyasi 10 ta tamoyilni qabul qild

a. turistlarning qadr-qimmati, hayoti xavfsizligini ta’minlash chora-tadbirlari ular harakatlanadigan barcha turistlik ob’ektlarda, safarda, sayohatda, mehmonxonalarda ishlab chiqilgan va bartaraf etilgan bo’lishi; b. turistlik ob’ektlarga va turistlar hayotiga xavf soluvchi vaziyatlar va omillar haqidagi barcha axborotlar, ma’lumotlarni turistlarga o’z vaqtida yetkazishini ta’minlash; v. har bir davlatda turistlarning erkin harakat qilish, xavfsizligini ta’minlashning huquqiy me’yorlari ishlab chiqilishi va qabul qilishishga erishish, har bir davlatda turistlarning huquqni himoya qilish organlariga o’z vaqtida murojaat qilishi, o’zining haq-huquqlarini himoya qilish imkoniyatlarining yaratilishiga erishish; g. turistlarni himoya qilish, hayoti xavfsizligini ta’minlashdagi huquqiy me’yorla

mos bo’lgan huquqiy me’yorlarni qabul qilishini tavsiya qildi. Qayd qilish lozimki, BTT 1994 yilda o’z boshqaruvi tarkibida “Turistlik xizmatlar sifati” bo’yicha komitet tashkil qildi. Bu komitet xalqaro turizmda sayyohlarning havfsizligi masalalariga ham javob beradi. Xuddi shu yili BTT dunyoning 73 mamlakatlarida “Sayyohlarni (turistlarni), turistlik ob’ektlarni himoya qilish va xavfsizligi” mavzusida xalqaro tadqiqotlarni amalga oshirishning tashabbusi bilan 1995 yilning yozida Shvesiya davlatining Esterund shahrida “Sayohat davrida xavflarni kamaytirish va turizm xavfsizligini ta’minlash” mavzusida P xalqaro konferensiyasi o’tkazildi. Turizm mamalakatlarining 21% ida maxsus turizm politsiyasi tashkil qilingan bo’lib, bu politsiya faqat turizm faoliyati bilan shug’ullanadi. Turizm polit

cheklanadilar. Sochiqlar, xalatlar va shunga o’xshash narsalarni o’g’rilash sodir etilganda, mehmonxona bunday mehmonlarni “qora ro’yxat ”ga , ishonchsiz mijozlar safiga kiritadi. Bu ro’yxatga yana norozilik bildirishga “usta” (jalobshik) mijozlar ham kiritiladi. Ular mehmonxonadan pul undirish maqsadida atayin norozilik uyushtiradilar. Xavfsizlik xizmatining asosiy vazifasi – jinoyatni ko’rib chiqish emas, uni oldini olishdir. Bu ayniqsa muhim, chunki bu xizmat xodimlari militsiya xodimlaridan farqli o’laroq so’roqqa tutish, tintuv o’tkazish huquqiga ega emaslar. Xavfsizlik xizmatining muvaffaqiyatli faoliyat ko’rsatishi uning boshqa xizmatlar bilan munosabatiga bog’liq, ayniqsa, moliya departamenti va kadrlar bo’limi bilan Xavfsizlik xizmatining nazorati moliyaviy nazorat bilan uyg’unlas

Xavfsizlik xizmatining tarkibi unchalik katta emas: 500 nomerli mehmonxonaga 10 kishi to’g’ri keladi. Shtatda ayollar ham ishlashi maqsadga muvofiqdir. Jabrlanuvchi mijoz ayol kishi bo’lsa, unga ayol kishi bilan suhbatlashish osonroq bo’ladi. Xavfsizlik xizmatining ideal xodimi – bu bosiq, o’zini tuta oladigan va ruhan barqaror inson bo’lishi kerak. Ko’pincha bu xizmatga sobiq organ xodimlarini olishadi. Lekin har doim ham ular mehmonxona instruksiyalariga rioya qilishmaydi (ayniqsa, mehmonlar bilan munosabatda ularga muloyimlik yetishmaydi). Ular mehmonxonada armiya tartibi yo’qligiga ko’nikishlari qiyin bo’ladi. Bazida xavfsizlik xizmatiga shveysarlar va pajlar ham bo’ysunadilar. Xavfsizlik xizmati xodimlari ishga qabul qilinayotganda mehmonxonadaning bo’limlari, huquq va majburiyatlari,

Xulosa Mehmonxona bu turist va fuqarolarni vaqtinchalik joylashtirish hamda ularga hizmat ko’rsatish uchun mo’ljallangan korxonadir. Mehmonxonalarda kamida 10ta xona bo’lishi kerak. Bugungi kunda dunyoda 300 mingdan ortiqroq mehmonxona mavjud. Ularning barchasi mijozlarga joylashtirish hizmatini ko’rsatadi, ammo ulardagi hizmat sifati keskin farqlanadi. Hozirgi kunda jahonda 30 dan ortiq tasniflash tizimlari mavjud. Yulduzli tizim – Fransiya, Avstriya, Belgiya, Gollandiya, Rossiya, MDH davlatlari, jumladan O’zbekiston, shuningdek xalqaro turistik almashinuvda ishtirok etuvchi davlatlarda qo’llaniladi. O’zbekiston Respublikasidagi mehmonxonalar Davlat standartiga asoslangan holda kategoriyalarga ajratiladi. Kategoriyalar yulduzlar bilan belgilanadi, hizmatlar sifati ko’tarilishi bilan yuldu

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI: 1. O’zbekiston Respublikasining “Turizm to’g’risida”gi Qonuni. – T.: 1999.20 avgust. 2. “Turizm faoliyatini litsenziyalash to’g’risidagi nizomni tasdiqlash haqida”gi O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2003 yil 11 noyabrdagi 497sonli Qarori. 3. “Xizmat ko’rsatish va servis sohasini 2006-2010 yillarda rivojlantirish haqida”gi O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2006 yil 17 maydagi PQ-325- sonli Qarori. 4. “O’zbekiston Respublikasida 2010 yilga qadar xizmat ko’rsatish va servis sohasini rivojlantirishni jadallashtirish bo’yicha qo’shimcha chora-tadbirlar haqida”gi O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2007 yil 21 maydagi PQ-640- sonli Qarori. 5. Jukova M.A. Menedjment v turistskom biznese: uchebnoye posobiye. - 2-ye izd., ster. - M.: KNOR

12. Urazov K.B., Xudayberdiyev N.U. Turistik tashkilotlarda buxgalteriya hisobini tashkil kilish asoslari. Uslubiy ko’rsatmalar. – Samarqand: SamISI, 2007. 13. Fayziyev E.S. Cervis tizimi faoliyati asoslari: Ma’ruzalar kursi – Samarqand.: SamISI, 2007. – 5 b.

Купить