Menejmentda aniq (maxsus) tadqiqot usullari - Экономика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	662.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	06 Март 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Экономика

Menejmentda aniq (maxsus) tadqiqot usullari

Купить

Menejmentda aniq (maxsus) tadqiqot usullari

• Reja: • 1. Aniq tadqiqot usullarining mohiyati • 2. Hujjatlarni o‘rganish usuli • 3. Ijtimoiy va ekspert tadqiqot usullari • 4. SWOT, SMART, Morfologik, Aqliy hujum, Sinektika usullari

Aniq tadqiqot usullari haqida umumiy tushuncha • Aniq yoki maxsus tadqiqot usullari — bu menejmentda qo‘llaniladigan, boshqaruv ob’ektining o‘ziga xos jihatlarini chuqur o‘rganishga qaratilgan metodlardir. • Ular tadqiqot predmetining mohiyati, vazifalari va natijalarini aniqlashda muhim o‘rin tutadi. • Bu usullar boshqaruv jarayonlarida ilmiy asoslangan qaror qabul qilish imkonini beradi. • Aniq usullar orasida hujjatlar tahlili, sotsiologik so‘rovlar, eksperimentlar, testlash, SWOT va SMART tahlillari mavjud.

Tadqiqot usullarini tanlash mezonlari • Har bir boshqaruv muammosini o‘rganish uchun mos usulni tanlash muhim. • Usul tanlashda muammoning aniqlanganlik darajasi asosiy mezon hisoblanadi. • Muammo minimal, qisman yoki maksimal aniqlangan bo‘lishi mumkin. • Shunga ko‘ra, tadqiqot usullarining majmuasi shakllanadi. • Aniqlangan muammo holatiga qarab, turli yondashuvlar qo‘llaniladi. • Bu esa menejmentdagi har bir vaziyatga mos ilmiy yondashuvni ta’minlaydi.

Hujjatlarni o‘rganish usuli • Boshqaruvdagi muammolarni tahlil qilishning muhim vositasi — bu hujjatlarni o‘rganishdir. • Hujjatlar orqali tashkilot faoliyati, axborot oqimi, qarorlar jarayoni o‘rganiladi. • Bu usulda tadqiqotchi hujjatlar mazmuni va tuzilishini tizimli tahlil qiladi. • Hujjatlarning ishonchliligi, mazmun boyligi va shakliy to‘liqligi natijalarga bevosita ta’sir qiladi. • Ba’zan maqsadli tadqiqotlar uchun zarur ma’lumotlar hujjatlarda yetarli bo‘lmasligi mumkin.

Hujjatli tahlilning ahamiyati • Hujjatlar yordamida boshqaruv tizimi, qarorlar sifati, ma’lumotlar oqimi tahlil qilinadi. • Bu usul natijalarning obyektivligi va ilmiy asosini kuchaytiradi. • Tahlil jarayonida hujjatlarning shakli, mazmuni, axborot qiymati e’tiborga olinadi. • Hujjatli tahlil boshqa tadqiqot usullariga tayanch ma’lumot beradi. • Shuning uchun u menejmentda eng ishonchli manbalardan biridir.

Ijtimoiy tadqiqot usullari • Ijtimoiy tadqiqot usuli — boshqaruvdagi inson omillarini o‘rganishning samarali vositasidir. • U orqali xodimlarning faoliyat motivatsiyasi, qadriyatlari va munosabatlari tahlil qilinadi. • Bunday tadqiqotlar so‘rovnoma, intervyu yoki kuzatuv asosida o‘tkaziladi. • To‘g‘ri tashkil etilgan ijtimoiy tadqiqot boshqaruv tizimiga boy empirik ma’lumot beradi. • U insoniy omillarni chuqur tahlil qilish imkonini yaratadi.

Ekspert baholash usuli • Ekspert baholash usuli murakkab muammolarni hal etishda qo‘llaniladi. • U sub’ektiv tajriba, bilim va fikrga asoslanadi. • Ekspertlar guruh tarzida yoki yakka holda ishlaydi. • Baholashda “yaxshi”, “yomon”, “afzal”, “kamroq” kabi verbal mezonlar qo‘llaniladi. • Bu usul orqali qarorlarning ishonchliligi va obyektivligi oshiriladi.

Ekspert tanlash va baholash • Ekspertlarni tanlash – tadqiqot samaradorligini belgilovchi muhim bosqich. • Ular bilim, tajriba va tahliliy fikrlash qobiliyatiga ega bo‘lishi kerak. • Ekspertlar baholash jarayonida maqsadga yo‘naltirilgan xulosalar beradi. • Ularning fikrlari sifat va miqdor jihatdan tahlil qilinadi. • Baholash natijalari boshqaruv qarorlarini ishlab chiqishda qo‘llaniladi.

Testlash usuli • Testlash menejmentdagi muammolarni aniqlash va o‘lchashning samarali yo‘lidir. • Test – bu sinov, fikr-mulohaza va baholar yig‘indisidir. • Testlash yordamida xodimlarning qobiliyati, malakasi, fikr doirasi aniqlanadi. • Bu usul nafaqat psixologik, balki tashkiliy va boshqaruv tahlilida ham ishlatiladi. • Natijalar statistik tahlil orqali qayta ishlanadi.

Testlashning talablari • Testlar qisqa, aniq va tushunarli bo‘lishi kerak. • Javob variantlari 5 dan 11 tagacha bo‘lgan muqobillikda bo‘lishi maqsadga muvofiq. • Har bir testga “kalit” – baholash mezoni ishlab chiqiladi. • Test natijalari sir saqlanadi va faqat ilmiy maqsadda tahlil qilinadi. • Testlash tadqiqotchilik axloqiga rioya etgan holda o‘tkazilishi zarur.

SWOT-tahlilining mohiyati • SWOT-tahlili – bu kuchli va kuchsiz tomonlar, imkoniyatlar va tahdidlarni aniqlash usuli. • U boshqaruv tizimini ichki va tashqi omillar bo‘yicha tahlil qiladi. • SWOT yordamida strategik rejalashtirish uchun zarur ma’lumotlar olinadi. • Bu usul muammoni tizimli o‘rganishga va kelajakni prognozlashga xizmat qiladi. • Natijada tashkilotning hozirgi holati va istiqbollari aniqlanadi.

SWOT-tahlilining bosqichlari • Birinchi bosqichda – kuchli va zaif tomonlar aniqlanadi. • Ikkinchisida – imkoniyatlar va tahdidlar tahlil qilinadi. • Uchinchi bosqichda esa ularning o‘zaro bog‘liqligi tahlil qilinadi. • Natijada tashkilotning strategik harakat rejalari ishlab chiqiladi. • SWOT natijalariga asoslanib, rivojlanish strategiyasi belgilanadi.

SWOT-tahlilida ichki omillar • Ichki omillar – bu kompaniya ichidagi resurs va imkoniyatlardir. • Masalan: moliyaviy, moddiy, insoniy va axborot resurslari. • Ularning kuchli va zaif tomonlari ob’ektiv baholanadi. • Ichki omillar tashkilotning barqarorlik darajasini ko‘rsatadi. • Ularni to‘g‘ri tahlil qilish tashqi muhitga mos strategiyani ishlab chiqadi.

SWOT-tahlilida tashqi omillar • Tashqi omillar – bu tashqi muhitdagi iqtisodiy, siyosiy, demografik omillardir. • Ular biznes va boshqaruv faoliyatiga to‘g‘ridan-to‘g‘ri ta’sir ko‘rsatadi. • Bozor oqimlari, iqtisodiy tendensiyalar, raqobat holati tahlil qilinadi. • Ushbu omillar imkoniyatlar yoki tahdidlar sifatida baholanadi. • Tashqi muhitni to‘g‘ri o‘rganish strategik qarorlarning sifatini oshiradi.

SMART-tahlili • SMART – bu inglizcha “Specific, Measurable, Achievable, Realistic, Time-bound” so‘zlarining qisqartmasi. • U maqsadlarni aniq, o‘lchab bo‘ladigan, erishiladigan va vaqt jihatdan belgilashni nazarda tutadi. • Har bir maqsad mezonlar bo‘yicha baholanadi. • Bu usul boshqaruvdagi strategik rejalashtirishda muhim ahamiyat kasb etadi. • SMART maqsadlarni shakllantirish boshqaruv samaradorligini oshiradi.

SMART-tahlil bosqichlari • Avval maqsad belgilanadi, so‘ng uni o‘lchov mezonlari bo‘yicha tahlil qilinadi. • Maqsadlar resurslar, vaqt va ustuvorliklarga muvofiq baholanadi. • Matritsa asosida muammolar va ularning echimlari aniqlanadi. • Natijada aniq reja va harakat strategiyasi ishlab chiqiladi. • SMART boshqaruvni natijaviylikka yo‘naltiradi.

Morfologik tahlil usuli • Morfologik tahlil – bu muammoni tarkibiy qismlarga ajratib, ularni tizimli o‘rganish usulidir. • U dekompozitsiya, ya’ni muammoni elementlarga bo‘lish asosida quriladi. • Bu usul yordamida muammoning chuqur sabablarini aniqlash mumkin. • Morfologik tahlil echim variantlarini taqqoslash va eng samaralisini tanlash imkonini beradi.

Morfologik tahlilning bosqichlari • Birinchi bosqich – muammoni aniqlash. • Ikkinchi bosqich – muammoni elementlarga ajratish. • Uchinchi bosqich – har bir elementni alohida tahlil qilish. • So‘ng ularning o‘zaro bog‘liqligi aniqlanadi. • Natijada muammoning eng muhim qismi va yechimi topiladi.

Aqliy hujum usuli • Aqliy hujum (brainstorming) – jamoaviy fikr almashish orqali yangi g‘oyalarni topish usulidir. • Bu usul XX asr o‘rtalaridan boshlab keng qo‘llanilmoqda. • U ikki bosqichda o‘tkaziladi: g‘oyalarni yaratish va ularni tahlil qilish. • Aqliy hujumda tanqid taqiqlanadi, ijodiy fikr erkinligi qo‘llab- quvvatlanadi. • Natijada yangicha, innovatsion yechimlar ishlab chiqiladi.

Aqliy hujum jarayoni • Guruh 5–7 kishidan iborat bo‘ladi. • Har bir ishtirokchi erkin fikr bildiradi. • Barcha g‘oyalar qayd etiladi, baholanmaydi. • Keyinchalik ularni tahlil qiluvchi ekspertlar guruhi baho beradi. • Bu jarayon ijodiy muhitni kuchaytiradi va samarali yechimlar topadi.

Sinektika usuli • Sinektika – bu ijodiy tafakkurni faollashtiruvchi usul bo‘lib, “turli elementlarni birlashtirish” degan ma’noni anglatadi. • U “aqliy hujum” usulining takomillashtirilgan shaklidir. • Sinektika noratsional fikrlash, metafora va obrazlardan foydalanishga asoslanadi. • Bu usul orqali yangi, kutilmagan g‘oyalar yaratiladi.

Sinektikaning bosqichlari • 1. Noma’lumni ma’lumga aylantirish. • 2. Ma’lumni noma’lumga aylantirish. • 3. Noma’lumni tushunarli ko‘rinishga keltirish. • Har bir bosqichda sub’ektiv, ramziy, obrazli va fantastik o‘xshashliklar ishlatiladi. • Bu tadqiqotda ijodiy fikr va intuitsiyani birlashtirish imkonini beradi.

Sinektika guruhini shakllantirish • Sinektik guruh 25–50 yoshdagi faol mutaxassislardan tashkil topadi. • Ular turli bilim sohalaridan bo‘lishi kerak. • Har bir a’zo ijodiy fikrlash, tahlil va muomala qobiliyatiga ega bo‘lishi lozim. • Guruhda doimiy lider bo‘lmaydi — liderlik navbat bilan bajariladi. • Bunday yondashuv jamoaviy fikrlashni kuchaytiradi.

Aniq tadqiqot usullarining ahamiyati • Aniq tadqiqot usullari boshqaruv tizimini ilmiy asosda rivojlantirish uchun zarurdir. • Ular boshqaruv qarorlarini asoslash, muammolarni tahlil qilish va echim topishda qo‘llaniladi. • Bu usullar inson omili, axborot oqimi, tashkiliy tuzilma va boshqaruv mexanizmlarini o‘rganishda samaralidir. • Aniq usullar menejmentda innovatsion yondashuvni shakllantiradi.

Xulosa • Menejmentda aniq tadqiqot usullari – bu boshqaruv samaradorligini oshirishga xizmat qiluvchi ilmiy yondashuvlardir. • Hujjatlarni o‘rganish, testlash, SWOT, SMART, morfologik, aqliy hujum va sinektika kabi metodlar zamonaviy boshqaruvda muhim o‘rin tutadi. • Ular qaror qabul qilishda obyektivlik, tizimlilik va ijodkorlikni ta’minlaydi. • Natijada boshqaruv jarayonlari takomillashadi va tashkilotning rivojlanish darajasi oshadi.

Купить