Metaforaning badiiy san'at hosil qilish xususiyatlar
![36atalishiga umumtektologik-mantiqiy qonuniyatlar ko‘rsatish qiyin. Biroq
metonimiyaning xususiy ko‘rinishi bo‘lgan sinekdoxa – butunni qism, qismni butun bilan
atash asosini kibernetika ham tushuntirib bera oladi. Chunki kibernetikaning asosiy
qonunlaridan bo‘lmish axborot nazariyasi bo‘yicha har qanday butun qism haqida, har
qanday qism butun haqida axborot tashiydi.
Metafora va o‘xshatish. Metafora va o‘xshatish orasidagi munosabatga qarash ikki
xil:
1. Metafora – qisqargan o‘xshatish, ya‘ni ular orasida farq tashqi
shakllanishidadir.
2. Metafora va o‘xshatish o‘zaro mazmuniy (ichki) shakllanuv jihatidan farq
qiladi.
1. Metafora – qisqargan o‘xshatish . Ya‘ni ular orasidagi farq shakl-lanishdadir
(Arastu, A.A.Potebnya).
2. Metafora va o‘xshatish o‘zaro mazmuniy (ichki) shakllanuv jihatidan ham
farq qiladi (V.Veselovskiy, I.Kukina, M.Shteyn,).
Ayrim olimlar o‘xshatishni morfologik yoki lug‘aviy emas, balki sintaktik
konstruksiya deb baholaydi. Chunki o‘xshatish uchun bittagina so‘z yoki shakl kamlik
qiladi. Lekin shuni hisobga olish kerakki, har qanday lug‘aviy yoki morfologik mohiyat
aynan sintaktik qurshovda namoyon bo‘ladi. Bu mutlaqo ularni mustaqil mohiyat sifatida
mavjud emas degan xulosaga olib kelmasligi kerak. N.Mahmudov, A.Nurmonov o‘zbek
tilidagi qiyosiy tizimlar uchun quyidagicha formula tuzadi: {A [V] V] S}. Bunda A –
qiyos subyektining ramzi, V – qiyosning shakliy ko‘rsatkichi, S – qiyos asosining
ramzidir. Qiyoslang: Qovun asaldayin shirin, Qovun asldan shirin. Bunda qovun – A,
asal – V, -day, -dan-V va shirin-S. 1
O‘xshatish va metafora orasida shakliy farqning borligi bunda yaqqol ko‘rinib
turadi. Y a ‘ni o‘ x shatishd a ishl a tiluvchi ― k a bi, ― g o‘ y o, ― x uddi, ―-dek sin g a ri
unsurl a r metaforada uchramaydi. Demak, bu yerda sifat o‘zgarishlarining miqdor
o‘zgarishlariga aylanish qonuni amal qiladi.
B u qonunni
o‘ z o b y e kt i mi z g a tadbiq e tadi g a n bo‘ls a k, ― k a bi, ― g o‘ y o , ―-dek
va hokazolarning tushib qolishi bilan belgilanadigan shakliy farq, o‘z-o‘zidan, mazmuniy](https://docx.uz/documents/00262d04-0be4-4a2c-8d9e-0cea3e6c63f9/page_34.png?v=1)
Metaforaning badiiy san'at hosil qilish xususiyatlar