Milliy boylik statistikasi 2 - Экономика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	1.4MB
Покупки	0
Дата загрузки	19 Апрель 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Экономика

Milliy boylik statistikasi 2

Купить

“ MILLIY BOYLIK” mavzusi

Mavzu: MILLIY BOYLIK STATISTIKASI Reja: 1. Milliy boylik mohiyati va turlari. 2. Milliy hisoblar tizimida aktivlar va passivlar. 3. Asosiy vositalar (fondlar) ko‘rsatkichlari statistikasi. 4. Aylanma mablag‘lar ko‘rsatkichlari statistikasi. Mavzu: MILLIY BOYLIK STATISTIKASI Reja: 1. Milliy boylik mohiyati va turlari. 2. Milliy hisoblar tizimida aktivlar va passivlar. 3. Asosiy vositalar (fondlar) ko‘rsatkichlari statistikasi. 4. Aylanma mablag‘lar ko‘rsatkichlari statistikasi.

Milliy boylik kishilar mehnati tufayli to‘plangan moddiy, moliyaviy va ma’naviy boyliklar va tabiatdan yaratilgan tabiiy boyliklar yig‘indisidir. Milliy boylik hajmi ma’lum sanalarga aniqlanib, mamlakatning ijtimoiy-iqtisodiy qudratini belgilaydi. Milliy boylik kishilar mehnati tufayli to‘plangan moddiy, moliyaviy va ma’naviy boyliklar va tabiatdan yaratilgan tabiiy boyliklar yig‘indisidir. Milliy boylik hajmi ma’lum sanalarga aniqlanib, mamlakatning ijtimoiy-iqtisodiy qudratini belgilaydi.

Milliy boyliklar yaratilish manbai jihatdan 2 katta guruhga bo‘linadi: Tabiiy boyliklar. Inson mehnati tufayli shu davrgacha yaratilgan barcha moddiy, moliyaviy va ma’naviy boyliklar.

Milliy boylik - iqtisodiy statistikaning tayanch ko‘rsatkichlaridan biridir. Uning hajmi (solishtirma baholarda) - mamlakatning iqtisodiy-ijtimoiy salohiyatini ifodalaydi, jon boshiga to'g'ri keladigan miqdori esa - mamlakatning iqtisodiy rivojlanish darajasiga baho beradi. Milliy boylik - iqtisodiy statistikaning tayanch ko‘rsatkichlaridan biridir. Uning hajmi (solishtirma baholarda) - mamlakatning iqtisodiy-ijtimoiy salohiyatini ifodalaydi, jon boshiga to'g'ri keladigan miqdori esa - mamlakatning iqtisodiy rivojlanish darajasiga baho beradi.

Jahonning turli mamlakatlarida iqtisodchilar milliy (xalq) boyligi haj-mini hisoblash va mamlakatlararo solishtirish masalalari bilan shug'ullanganlar. Iqtisodiyot va statistika tarixidan ma’lumki, milliy boylikning hajmini birinchi bor, Angliya da (1664-yilda) U. Petti hisoblagan. Bu ko‘rsatkich Fransiya da 1789-yilda, AQSh da 1805-yilda va Rossiyada esa , 1864-yilda hisoblangan.

BMT statistika komissiyasi hamda Jahon banki huzurida Dj. Dikson (AQSh) va K. Hamilton (Kanada) boshchiligida ishchi guruhi tuzildi. Bu guruh 1997-yilda 92 mamlakat bo'yicha (1994-yil ma’lumotlari asosida) va 2000- yilda 10 mamlakat bo‘yicha (1997-yil ma'lumotlari asosida) milliy boylik elementlarining qiymatini, strukturasini va jon boshiga to'g'ri keladigan darajasi hamda indeksini hisoblashdi.

Davlatlar Milliy boylik Shu jumladan, kapital turlari bo'yicha inson tabiiy jismoniy . jami, trln. doll. aholi jon boshiga, ming doll. trln. doll. % trln. doll. % trln. doll. % Dunyo bo'yicha jami 550 90 365 66.4 90 16.4 95 17,3 Yettilik va Yevropa ittifoqi davlatlari 275 360 215 78.2 10 3.6 50 18,2 OPEK davlatlari 95 195 45 47,4 35 36,8 15 15,8 MDH davlatlari 80 275 40 50,0 30 37,5 10 12,5 Boshqa davlatlar 100 30 65 65,0 15 15,0 20 20.0XXI asr boshida dunyoning milliy boyligi va tarkibi

Yettilik G7 - Buyuk Britaniya. Germaniya, Italiya, Kanada, Fransiya, Yaponiya, AQSh OPEK - neft kazib. olishni va a zo ʼ mamlakatlarning neft eksporti siyosatini muvofiqlashtiruvchi hamda a zo mamlakatlar ʼ manfaatlarini himoya qiladigan xalqaro tovar tashkiloti. Mustaqil Davlatlar Hamdo stligi ʻ (MDH) — davlatlararo tashkilot.

Milliy boylik deganda ma'lum bir sanaga institutsional birliklar ya'ni mamlakat rezidentlariga tegishli bo‘lgan kapital sof qiymati tushuniladi. Kapital sof qiymati institutsional birliklarining aktivlari (nomoliyaviy va moliyaviy) va majburiyatlari orasidagi farq kabi aniqlanadi. MHT-93

Aktivlar va passivlarning davr boshi (oxiri)dagi balansi Aktivlar (talablar) Passivlar (majburiyatlar) 1. Nomolivaviy aktivlar 3. Moliyaviy majburiyatlar 2. Moliyaviy aktivlar 4. O'ziga tegishli kapitalning sof qiymati (nl+n2-n3)

Aktivlar va passivlar balansining yil boshi va oxiridagi ko'rsatkichlarining solishtirilishi natijasida sof aktivlar - milliy boylik hajmining o‘zgarishi (mutlaq va nisbiy)ni aniqlash imkonini beradi.

Nomoliyaviy aktivlar – jumlasiga barcha xo`jalik yurituvchi sub’ektlarning ixtiyoridagi ma’lum davr mobaynida foydalanish yoki saqlashdan aniq yohud potensial iqtisodiy samara keltiruvchi ishlab chiqarish va noishlab chiqarish ob’ektlari kiradi.

Moliyaviy aktivlarning xarakterli tomoni shunda namoyon bo`ladiki, ularning ko`p qismi moliyaviy majburiyatlarga teskari ta’sir ko`rsatadi.

Aktivlar turli ko‘rinishdagi boyliklardir. Ulardan daromad oluvchilar ham turlichadir. Masalan, yer egasi dehqonchilik qilib yoki yerni ijaraga berib daromad oladi. Kapital egasi esa undan tadbirkorlik bilan foydalanib, daromad oladi. Qimmatli qog‘ozlar egasi divident yoki foizlar oladi. Aktivlar moddiy, nomoddiy va moliyaviy resurslardan tashkil topadi. Korxona, firmalar aktivlari balansning aktiv tomonida ko‘rsatiladi.

Passivlar deb , xo‘jalik yurituvchi sub’ektlarining qarzlari yoki qarzlarni qaytarish bo‘yicha qarzdorlik majburiyatlariga aytiladi. Passivlar ham turli- tuman: banklardan qarzdorlik, kreditorlardan qarzdorlik, xodimlardan mehnat haqqi va boshqalardan qarzdorlik va hokazolar kiradi. Korxona, firmalar aktivlaridan majburiyatlarini ayirib tashlasak, korxona firmaning sof kapitali, ya’ni korxonaning o‘z ixtiyoridagi xususiy kapitali kelib chiqadi. Passivlar deb , xo‘jalik yurituvchi sub’ektlarining qarzlari yoki qarzlarni qaytarish bo‘yicha qarzdorlik majburiyatlariga aytiladi. Passivlar ham turli- tuman: banklardan qarzdorlik, kreditorlardan qarzdorlik, xodimlardan mehnat haqqi va boshqalardan qarzdorlik va hokazolar kiradi. Korxona, firmalar aktivlaridan majburiyatlarini ayirib tashlasak, k

Milliy boylikning asosiy komponentlaridan biri asosiy kapital hisoblanadi. Asosiy kapital bu - mahsulot ishlab chiqarish, bozor va nobozor xizmatlar ko'rsatish uchun uzoq davr, lekin bir yildan kam bo`lmagan muddatda bir necha marotaba yoki doimo ishlatiladigan ishlab chiqarilgan aktivlardir.

Mamlakatning sof aktivlari – milliy boyligi – mamlakat mulkiy holati ko`rsatkichi zahirasida ko`rsatkichlari turkumiga kiradi. U mahsulot, YaIM, YaMD ko`rsatkichlarida farq qiladi.

Zahiraning ko`payishi (kamayishi) hajmini va unga ta’sir etgan omillarni quyidagi formula yordamida hisoblash mumkin. - yil boshi va oxiridagi aktivlarning hajmi; - aktivlar qiymatini iqtisodiy harakatlarga bod`liq bo`lmagan boshqa faoliyati tufayli o`zgarishi; - aktivlarning nominal qiymatini inflyatsiya (deflyatsiya) natijasida o`zrarishi

Balansda asosiy kapital tarkibiga qo‘shimcha holda quyidagilar kiritiladi: a) “Boshqa inshootlar” kichik guruhiga tarixiy obidalar (agar ularning xarid baholari bo`lsa); b) "Mashinalar va uskunalar” guruhiga fuqarolik maqsadlarida foydalaniladigan harbiy jihozlar (avtomobillar, kompyuterlar va hokazo); d) ‘‘Transport vositalari” kichik guruh kosmik uchuvchi apparatlar; e) ''Hayvonlar” ; f) tugallanmagan obyektlar ning qiymatlari, agar ular mulk egasini o‘zgartirsa. Balansda asosiy kapital tarkibiga qo‘shimcha holda quyidagilar kiritiladi: a) “Boshqa inshootlar” kichik guruhiga tarixiy obidalar (agar ularning xarid baholari bo`lsa); b) "Mashinalar va uskunalar” guruhiga fuqarolik maqsadlarida foydalaniladigan harbiy jihozlar (avtomobillar, kompyuterlar va hokazo); d) ‘‘Trans

Inson kapitali - bu umr davomida inson tomonidan to’planadigan jihatlari yig`indisi (sog‘liq, bilim, malaka, kasbiy sifatlar va boshqalar) bo`lib, ulardan foydalanish ishlab chiqarish jaravonini yo`lga qo`yish imkonini beiadi.

Asosiy fondlar (vositalar) ishlab chiqarishning muhim omili sifatida qaralib, ular vositasida bevosita mehnat predmetlari va mehnat kuchlari birikuvida mahsulotlar ishlab chiqariladi, ishlar bajariladi va xizmatlar ko`rsatiladi. Asosiy fondlar (vositalar) ishlab chiqarishning muhim omili sifatida qaralib, ular vositasida bevosita mehnat predmetlari va mehnat kuchlari birikuvida mahsulotlar ishlab chiqariladi, ishlar bajariladi va xizmatlar ko`rsatiladi.

Asosiy fondlar deb ishlab chiqarish davrida bir necha marta qatnashib o`zining qiymatini yaratilayotgan mahsulotlarga qisman-qisman o`tkazuvchi hamda jismoniy shaklini saqlab qoluvchi mehnat vositalariga aytiladi. Asosiy fondlar deb ishlab chiqarish davrida bir necha marta qatnashib o`zining qiymatini yaratilayotgan mahsulotlarga qisman-qisman o`tkazuvchi hamda jismoniy shaklini saqlab qoluvchi mehnat vositalariga aytiladi.

Asosiy vositalar juda turli-tuman, ular statistikada quyidagi 12 guruhga bo‘linadi: 1. inshootlar (ko‘priklar, yo‘l o‘tkazgichlar va hakozalar). 2. uzatuvchi qurilmalar (transportyorlar, elektr liniyalar va hakozolar). 3. mashina va uskunalar (matorlar, dizellar va shu kabilar). 4. b inolar . 5. transport vositalari (avtomobil, samolyot va shu kabilar). 6. uskunalar (elektr parmalagichlar, turli kalitlar va shu kabilar). 7. ishlab chiqarish jihozlari (ish stollari va shu kabilar). 8. xo‘jalik anjomlari (shkaflar, seyflar, muzlatgichlar va shu kabilar). 9. hayvonlar (ishchi va mahsulot: otlar, tuyalar, ona sigirlar va shu kabilar). 10. ko‘p yillik daraxtlar (mevali bog‘lar, manzarali daraxtlar va shu kabilar). 11. Yerning holatini yaxshilash va foydali qazilmalar topish uchun qilingan xaraj

Asosiy vositalar quyidagi baholarda ifodalanadi: - dastlabki (boshlang‘ich) - bahosi qayta tiklash bahosi - qoldiq bahosi Asosiy vositalar quyidagi baholarda ifodalanadi: - dastlabki (boshlang‘ich) - bahosi qayta tiklash bahosi - qoldiq bahosi

Asosiy vositalarning yillik eskirish summasi va normasi hisoblanadi: Bu yerda; P(V) – asosiy vositalar dastlabki (qayta tiklash) qiymati; K – kapital ta’mirlashga sarflanadigan xarajat; M – modernizatsiya, L – likvidatsiyada olinadigan daromad T – asosiy vosita xizmat muddati. &#55349;&#56424; &#55349;&#56474;&#55349;&#56458;&#55349;&#56461; .&#55349;&#56468; = &#55349;&#56439; ( &#55349;&#56445; ) + &#55349;&#56434; + &#55349;&#56436; − &#55349;&#56435; &#55349;&#56443; - yillik amortizatsiya normasi

Asosiy vositalarni tavsiflovchi ko‘rsatkichlar 1. Asosiy vositalar holatini ifodalovchi ko‘rsatkichlar; 2. Asosiy vositalar bilan ta’minlanganlikni ifodalovchi ko‘rsatkichlar; 3. Asosiy vositalardan foydalanish samaradorligini ifodalovchi ko‘rsatkichlarga bo‘lish mumkin. Asosiy vositalarni tavsiflovchi ko‘rsatkichlar 1. Asosiy vositalar holatini ifodalovchi ko‘rsatkichlar; 2. Asosiy vositalar bilan ta’minlanganlikni ifodalovchi ko‘rsatkichlar; 3. Asosiy vositalardan foydalanish samaradorligini ifodalovchi ko‘rsatkichlarga bo‘lish mumkin.

Asosiy vositalarning umumiy mablag‘lardagi hissasi; – jami asosiy vositalar summasi; – balans jami summasi.Asosiy vositalar holatini ifodalovchi ko‘rsatkichlar o‘z navbatida quyidagi ko‘rsatkichlar bilan ifodalanadi.

Asosiy vositalar faol qismining asosiy vositalarning umumiy summasidagi ulushi; - faol asosiy vositalar summasi;

Asosiy vositalar eskirish koeffitsienti;

Asosiy vositalar yaroqlilik koeffitsienti;

Asosiy vositalar yangilanish koeffitsienti; &#55349;&#56424;&#55349;&#56471; &#55349;&#56474;&#55349;&#56450; &#55349;&#56463;&#55349;&#56456;&#55349;&#56458;&#55349;&#56461;&#55349;&#56450;&#55349;&#56463;&#55349;&#56458;&#55349;&#56468;&#55349;&#56457; = &#55349;&#56424;&#55349;&#56468;&#55349;&#56464;&#55349;&#56468;&#55349;&#56458;&#55349;&#56474; &#55349;&#56471;&#55349;&#56464;&#55349;&#56468;&#55349;&#56458;&#55349;&#56469;&#55349;&#56450;&#55349;&#56461;&#55349;&#56450;&#55349;&#56467;&#55349;&#56463;&#55349;&#56458;&#55349;&#56463;&#55349;&#56456; &#55349;&#56474;&#55349;&#56450;&#55349;&#56463;&#55349;&#56456;&#55349;&#56458; &#55349;&#56458;&#55349;&#56468;&#55349;&#56457;&#55349;&#56456;&#55349;&#56450; &#55349;&#56469;&#55349;&#56470;&#55349;&#56468;&#55349;&#56457;&#55349;&#5

Asosiy vositalar chiqarilish koeffitsienti; &#55349;&#56424;&#55349;&#56471; &#55349;&#56452;&#55349;&#56457;&#55349;&#56458;&#55349;&#56466;&#55349;&#56450;&#55349;&#56467;&#55349;&#56458;&#55349;&#56461;&#55349;&#56458;&#55349;&#56468;&#55349;&#56457; = &#55349;&#56433;&#55349;&#56464;&#55349;&#56467;&#55349;&#56458;&#55349;&#56474; &#55349;&#56474;&#55349;&#56458;&#55349;&#56461;&#55349;&#56453;&#55349;&#56450; &#55349;&#56458;&#55349;&#56468;&#55349;&#56457;&#55349;&#56453;&#55349;&#56450;&#55349;&#56463; &#55349;&#56452;&#55349;&#56457;&#55349;&#56458;&#55349;&#56466;&#55349;&#56450;&#55349;&#56467;&#55349;&#56458;&#55349;&#56461;&#55349;&#56456;&#55349;&#56450;&#55349;&#56463; &#55349;&#56450;&#55349;&#56468;&#55349;&#56464;&#55349;&#56468;&#55349;&#56458;&#55349;&#56474; &#55349;&#5

Korxona xodimlarining fond bilan qurollanganlik darajasi; Korxonaning asosiy vositalar bilan ta’minlanganligini quyidagi ko‘rsatkichlar bilan ifodalash mumkin:

Faoliyat natijalarining fondlardagi sig‘imi; - ishlab chiqarilgan mahsulot, tovaroborot, foyda va shu kabilarKorxonaning asosiy vositalar bilan ta’minlanganligini quyidagi ko‘rsatkichlar bilan ifodalash mumkin:

Korxona o‘z mablag‘larining asosiy vositalar bilan ta’minlanganligi; Korxonaning asosiy vositalar bilan ta’minlanganligini quyidagi ko‘rsatkichlar bilan ifodalash mumkin:

Asosiy vositalar samaradorligini ifodalovchi ko‘rsatkichlar

Korxonalarning moliyaviy ahvolini yaxshilashda mavjud aylanma mablag‘lardan samarali foydalanish katta ahamiyatga ega. Buning uchun ularni doimo tahlil qilib turish lozim. Korxona aylanma mablag‘larini statistik o‘rganganda ularning hajmini hisobot davrida qanday o‘zgarganligini, korxona aylanma mablag‘lar bilan ta’minlanganligini, ulardan samarali foydalanish darajalarini aniqlash lozim. Korxonalarning moliyaviy ahvolini yaxshilashda mavjud aylanma mablag‘lardan samarali foydalanish katta ahamiyatga ega. Buning uchun ularni doimo tahlil qilib turish lozim. Korxona aylanma mablag‘larini statistik o‘rganganda ularning hajmini hisobot davrida qanday o‘zgarganligini, korxona aylanma mablag‘lar bilan ta’minlanganligini, ulardan samarali foydalanish darajalarini aniqlash lozim.

Aylanma mablag‘larni tahlil qilish uchun asosiy manba, korxona balansi aktiv qismining II “Joriy aktivlar” bo‘limi hisoblanadi. Bu bo‘limda hisobot yili boshiga va oxiriga quyidagi aylanma mablag‘lar qoldig‘i ko‘rsatiladi: • ishlab chiqarish zahiralari, • chorva mollar, • tugallanmagan ishlab chiqarish, • tayyor mahsulotlar, • tovarlar, pul mablag‘lari, • hisob-kitobdagi debitorlardagi mablag‘lar. Aylanma mablag‘larni tahlil qilish uchun asosiy manba, korxona balansi aktiv qismining II “Joriy aktivlar” bo‘limi hisoblanadi. Bu bo‘limda hisobot yili boshiga va oxiriga quyidagi aylanma mablag‘lar qoldig‘i ko‘rsatiladi: • ishlab chiqarish zahiralari, • chorva mollar, • tugallanmagan ishlab chiqarish, • tayyor mahsulotlar, • tovarlar, pul mablag‘lari, • hisob-kitobdagi debitorlardagi mablag‘lar

Aylanma mablag‘larni o‘rganganda, - ularning holati, - aylanma mablag‘lar bilan ta’minlanganlikni, - aylanma mablag‘lardan samarali foydalanganlikni o‘rganish lozim. Aylanma mablag‘larni o‘rganganda, - ularning holati, - aylanma mablag‘lar bilan ta’minlanganlikni, - aylanma mablag‘lardan samarali foydalanganlikni o‘rganish lozim.

Aylanma mablag‘lar holatini quyidagi ko‘rsatkichlar ifodalaydi: - aylanma mablag‘larning ma’lum sanaga umumiy summasi; - aylanma mablag‘larning umumiy mablag‘lardagi hissasi; - aylanma mablag‘lar tarkibida pul mablag‘lari hissasi; - aylanma mablag‘lar tarkibidagi zahiralar va xarajatlar hissasi; - aylanma mablag‘lar tarkibida debitorlik qarzlar hissasi. Aylanma mablag‘lar holatini quyidagi ko‘rsatkichlar ifodalaydi: - aylanma mablag‘larning ma’lum sanaga umumiy summasi; - aylanma mablag‘larning umumiy mablag‘lardagi hissasi; - aylanma mablag‘lar tarkibida pul mablag‘lari hissasi; - aylanma mablag‘lar tarkibidagi zahiralar va xarajatlar hissasi; - aylanma mablag‘lar tarkibida debitorlik qarzlar hissasi.

Korxona aylanma mablag‘lar bilan ta’minlanganligini: - aylanma mablag‘lar belgilangan me’yorlarining haqiqiy miqdori bilan ta’minlanganlik koeffitsienti; - korxona asosiy vositalariga to‘g‘ri keladigan aylanma mablag‘lar; - korxona xodimlariga to‘g‘ri keladigan aylanma mablag‘lar kabi ko‘rsatkichlar ifodalaydi..

Korxona aylanma mablag‘larining foydalanish samaradorligini ifodalovchi ko‘rsatkichlarga quyidagilarni kiritish mumkin: - aylanma mablag‘lar aylanuvchanlik tezligi (kunlarda); - aylanma mablag‘lar rentabelligi; - aylanma mablag‘lar daromadliligi; - debitor qarzlarning aylanuvchanlik koeffitsienti; - aylanma mablag‘lar tarkibidagi o‘z mabalag‘lar hissasi.

Korxonalarning aylanma mablag‘lar bilan ta’minlanganligini quyidagi ko‘rsatkichlar ifodalaydi: *me’yorlashtiriladigan aylanma mablag‘larning haqqiqiy qoldiqlari belgilangan me’yorlarga to‘g‘ri ekanligi; *korxona faoliyat natijalariga to‘g‘ri keladigan aylanma mablag‘larni, *asosiy vositalarga to‘g‘ri keladigan aylanma mablag‘larni, *xodimlarning aylanma mablag‘lar bilan ta’minlanganligini va boshqalar.

Купить