Milliy turizm mahsuloti reklamasini tashkil etish yo’nalishlari - Экономика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	276.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	27 Сентябрь 2019
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Экономика

Milliy turizm mahsuloti reklamasini tashkil etish yo’nalishlari

Купить

REJA: KIRISH ............................................................................................... . ....... . ....... . ... 3 1-BOB. MILLIY TURIZM MAHSULOTI VA REKLAMA KOMMUNIKASIYASINING NAZARIY ASOSLARI 1.1. Turistik mahsulot turizmda asosiy kategoriya sifatida. …....... ............. 1.2. Milliy turistik mahsulotlar tarkibi, ularning takomillashtirishning o byektiv zaruriyati ………….…...… ..................................................... 1.3. Reklama mohiyati va reklama kommunikatsiyasining ahamiyati ……. 2-BOB. TURIZM BOZORIDA REKLAMA FAOLIYATINI TASHKIL QILISH ……………………………………………………...…………………… 2.1. Turizm bozori va turistik mahsulotning asosiy xususiyatlari ….……... 2.2. Turizm bozorida markеting stratеgiyasini ishlab chiqish ……………. 2.3. Turizm mahsuloti reklamasi vositalari

o‘zining harakat doirasini o‘zgartirib, yangi yerlarni kashf qilishga intilgan. XX asrga k e lib bunday intilishlar kuchaydi va turizm industriyasining rivojlanishiga turtki bo‘ldi. Ayrim mamlakatlarda turizm sohasi juda ham barqaror rivojlanib bormoqda va ularning har yillik o‘sish sur’ati 8%-10% gacha boradi. Bu esa turizm sohasining qanchalik darajada mamlakatlar iqtisodiyoti tizimida hal qiluvchi ahamiyatga ega ekanligidan dalolat beradi. Shunisi qiziqki, turizm rivojlanishi natijasida transport, bozor infratuzilmasi, savdo-sotiq, oziq-ovqat tarmoqlari, qurilish, hunarmandchilik, reklama va boshqa xizmat ko‘rsatish tarmoqlari ham rivojlanib boradi. O‘zbekiston yangi XXI asrga shaxdam qadamlar bilan kirib k e ldi. XXI asr turizm va sayyohlik asri bo‘ladi d e b bashorat qilinmoqda. XXI a

faollashtiradi, mintaqaviy resurslardan samarali foydalanishga hamda xizmat ko‘rsatish sohasi xodimlarining malakasini oshirishga yordam beradi. Turistik tarmoq qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishni rivojlantirishni jadallashtirish va uni yaxshilashga yordam beradi. Kelajakda aholiga xizmat ko‘rsatish sohasining kengayishi bilan xizmat ko‘rsatish sohasida band bo‘lganlar soni ortib boradi. Turizm sohasida hamkorlik qilish orqali tarmoqning jadal rivojlanishi, uning iqtisodiy ahamiyatining o‘sishi turistik xizmat sohasining katta foyda keltira olishi, bu sohaga sarmoyalarni ko‘plab sarflanishiga olib keldi. Mablag‘ni ko‘p talab qilishiga qaramay, turistik sohaga sarflangan sarmoya juda foydalidir, chunki u o‘zini nisbatan tez qoplaydi. Xorijiy turistlardan olinadigan pul tushumlari daromadga

reklama xizmatlarini taklif etuvchi turli reklama agentliklari, reklama sohasida xizmat ko’rsatadigan turli firma va tashkilotlar soni ko’paymoqda. Ishning asosiy maqsadi milliy turmahsulot, reklama faoliyati hamda uning turizmdagi oz’iga xos tomonlarini o’rganish asosida O’zbekiston turizm bozorida reklama faoliyatini samarali olib borishning istiqbolli yo’nalishlarini aniqlashtirishdir. Buning uchun bitiruv malakaviy ishda quyidagi asosiy vazifalar belgilab olingan: - zamonaviy iqtisodiyotda reklama faoliyatining ahamiyatini, uning turlari va vositalarini aniqlash; - turizm bozoridagi reklama faoliyatining o’ziga xos tomonlarinin o’rganish; - O’zbekiston turizm bozoridagi reklama faoliyatining SWOT-tahlilini o’tkazish; - turizm bozorida reklama faoliyatini yanada yaxshilashga qaratilgan

1- BOB. MILLIY TURIZM MAHSULOTI VA REKLAMA KOMMUNIKASIYASINING NAZARIY ASOSLARI 1.1 Turistik mahsulot turizmda asosiy kategoriya sifatida. Turizm termini fransuzchadan olingan bo`lib, “taech”-“aylanma harakat”, “sayr- sahoyat” degan ma`noni anglatadi. 1963-yilda BMTning xalqaro turizmga oid Rim konferensiyasi xulosasiga binoan “sayyoh” yoki “turist” deb bir mamlakatdan ikkinchi mamlakatga safarga borib, kamida 24 soat ichida o’sha yerda turib sayyohlik xizmatlaridan foydalangan kishiga aytiladi. Turizm keng ma`nodagi tushuncha, turizm va sayyohlik ya`ni butun bir soha turist-sayyoh demakdir. Bugungi kunda turizm jahondagi uchta yetakchi sohalar qatoriga kiritilmoqda. O‘zbekiston Respublikasining «Turizm to‘g‘risida»gi Qonunida ayrim moddalarda turistik xizmatlar bilan bog‘liq tushunchalarn

unda: «Turistik yo‘llanma (vaucher) – turistning yoki turistlar guruhining tur tarkibiga kiruvchi turistik xizmatlarga bo‘lgan huquqini belgilovchi va bunday xizmatlar ko‘rsatilganligini tasdiqlovchi hujjat», deb qaraladi. Bizning nazarimizda , turistik xizmatlar sayohat davomida turistning barcha ehtiyojlarini qondirishga , ta’minlashga qaratilgan va xizmat ko‘rsatish sohasida gi aniq maqsadga yo‘naltirilgan harakatlar to‘plami bo‘lib, ular turizm maqsadlar iga, turiga va turistik xizmatning qanday yo‘naltirilganligiga to‘la javob berishi ke rak. Turistik xizmatlar – turist va ekskursant ehtiyojlarini qondirish va ta’minlas hga qaratilgan, xizmat sohasidagi bir maqsadga yo‘naltirilgan harakatlar to‘plam i bo‘lib, ular turizm maqsadlariga, harakteriga va turistik xizmatning qanday yo‘n alt

boshlashdan oldin) ya’ni to‘lov oldindan amalga oshirilgan bo‘ladi. Qo‘shimcha turistik xizmatlarda to‘lov – xizmatdan foydalanish jarayonida turist tomonidan qo‘shimcha to‘lov sifatida amalga oshiriladi. Ammo individual turist hech qanday dastur (turpaket)siz sayohat qilganda, uning asosiy va qo‘shimcha turistik xizmatlar to‘lovi bir xil ko‘rinishda amalga oshiriladi. Yuqoridagi farqlardan kelib chiqqan holda, qo‘shimcha turistik xizmatlar deganda turpaketda nazarda tutilmagan, turist o‘zining qo‘shimcha to‘lovi asosida foydalanadigan xizmatlar tushuniladi. Butunjahon turizm tashkiloti qo‘shimcha turistik xizmatlarning 400 xil turini keltirib o‘tgan. Qo‘shimcha turistik xizmatlarning ahamiyati shundaki, unda turist yuzaga kelgan ehtiyojlarini to‘laqonli qondiradi, ma’lum bir vazifalarni b

- turist uchun yangilik bo‘lgan va bunday vaziyatga oldin duch kelmagan qo‘shimcha turistik xizmatlarni ko‘rsatish. Masalan: Samarqandda bir –biriga masofa jihatidan yaqin joylashgan yodgorliklar (Amir Temur maqbarasi, Registon maydoni, Bibixonim masjidi, Shohizinda ansambli va boshqalar) ga sayohat qilishda turistlarni tuya, ot-aravalarda olib borish chuqur taassurot qoldiruvchi xizmatlardir. Buning uchun shu yodgorliklar joylashgan hududda piyoda turistik yo‘laklar tashkil etib, turistik-tomosha hududiga aylantirish kerak ; - turistlarni milliy urf – odatlar va an’analar bilan tanishtirish orqali milliy hunarmandchilik va kasanachilik jarayonlarida bevosita qatnashishini tashkil etish. Yoki o‘zbek milliy taomlarining pishirilish jarayonini tomosha qilish kabi xizmatlar ko‘rsatish. Buning

moddasiga asosan: « Tur – muayyan yo‘nalish bo‘yicha turistik xizmatlar majmui (joy bandlash, joylashtirish, ovqatlantirish, transport, rekreatsiya, ekskursiya xizmatlari va boshqa xizmatlar) bilan ta’minlangan aniq muddatlardagi turistik sayohat», deb belgilangan. Yuqoridagi fikrlardan kelib chiqib, turmahsulot bo‘yicha turistik harajatlar tarkibi quyidagi holatda bo‘ladi: 1-rasm. Turmahsulotning turistik harajatlar bo‘yicha tarkibi Turistik harajatlar tarkibida ko‘rsatilganidek, turist sayohat uchun qiladigan umumiy harajatlarining o‘rtacha 50 foizi –tur (turpaket)ni sotib olishga ishlatadi, 30 foizi – qo‘shimcha turistik xizmatlardan foydalanishga sarflanadi, 20 foizi esa – tovar (sotib olish: suvenir va sovg‘alar) harajatlarini tashkil etadi. Bundan ko‘rinib turibdiki, asosiy xizmatlar

2-rasm . Turistik mahsulotning tarkibiy tuzilishi Turto‘plam (turpaket) – iste’molchilarga guruhli yoki individual variantlar bo‘yicha taqdim etiladigan xizmatlar to‘plamiga kiradi. Turpaketni tashkillashtirishga ta’sir etuvchi omillar:  berilgan sayohatga talabning mavjudligi;  xizmatlar, infratuzilma, moddiy bazaning mavjudligi; 11TURISTIK MAHSULOTLARNING TARKIBI Turistik tovarlar assortimenti Turizmning asosiy xizmatlari Turizmning qo‘shimcha xizmatlari Suvenirlar, estaliklar Turoperator xizmatlari Moliyaviy cheklar Bank kredit kartalari Avtomobillarni ijaraga berish Immigrantlarning vizalari va hujjatlari Qo‘riqlash Sug‘urtalash Axborotlar bilan ta’minlashTuragentlar xizmatlari Tashish – transfert Joylashtirish Ovqatlantirish Turistik ekskursiya xizmatlari Davolash va dam olish xizma

 aviakompaniyalar va boshqa transport kompaniyalari bilan munosabati;  jo‘natuvchi va qabul qiluvchi mamlakatlar o‘rtasidagi munosabatlar;  hamkor turistik tashkilotlar bilan munosabat;  belgilangan mamlakatda turizmning rivojlanish darajasi;  belgilangan mamlakatning siyosiy barqarorligi. Shuni ta’kidlash lozimki, siyosiy barqarorlik omili turoperator tomonidan o‘zining strategiyasini ishlab chiqishda muhim hisoblanadi. Turizmda Suriya, Levandagi voqealar, Misrdagi terroristik portlashlar bilan bog‘liq hodisalar talabning keskin pasayish hollariga olib keladi. Ushbu yo‘nalishlarga ixtisoslashgan turoperatorlar katta yo‘qotishlarni boshdan kechirdilar. Ammo shuni ham ta’kidlash lozimki, ushbu hududlarda vaziyat barqaror bo‘lishi bilan turistlar oqimi yana kuchaya boshlaydi. Berlindagi

zamonaviy inshootlar va qumli sohillar, Misr o’zining mo’jizalari, qumli plajlar milliy turistik mahsulotining shakllanishiga ta’sir qilmoqda. O’zbekiston ham o’z mustaqilligini qo’lga kiritgandan keyin halqaro turizm bozoriga o’zining milliy turistik mahsulotlari bilan ishtirok etmoqda. O’zbekiston turistik korxonalari tomonidan taklif etilyotgan turistik mahsulotlar qadimgi dunyoga mashhur Samarqand, Buxoro, Xiva, Shahrisabz, Toshkent kabi shaharlardagi tarixiy, me’moriy obidalar, shuningdek tabiat manzaralari Jizzax, Shoximardon, Nuroto kabi shaharlarimizdagi ekologik manzaralar asosida yaratilmoqda. Milliy turistik mahsulotlarimiz ni yaratishda Respublikamiz viloyatlarining turistik salohyati ulardagi asosiy tarixiy va me’moriy obidalar bilan bevosita bog’liq bo’lmoqda. Asosiy tarixiy

mahsulotlari va qimmatbaho taqinchoqlarga ega. Samarqand o’zining noz-ne’matlari, tabiati, boy ma’naviy merosi, betakror tarixi, olamshumul me’moriy obidalari bilan butun dunyo jamoatchiligining diqqat-e’tiborini o’ziga qaratib kelayotgan «sayqali ro’yi zamindir». So’g’diyona va Turon davlatlarining ulug’vor an’analari, dunyoviy stivilizastiyaning eng muxim boskichlari «er yuzining yorqin nuqtasi» bo’lgan bu shaharning tarixi va madaniyati bilan o’zviy bog’liqdir. Samarqand 2750 yillik tarixga ega. Temuriylar sulolasi davrida solingan arxitektura yodgorliklari ahamiyati jihatidan qadimgi Misr, Xitoy, Hindiston, Yunoniston va Rimdagi arxitektura durdonalaridan sira ham qolishmaydi. Ayni paytda Samarqand viloyatida 2010 yilgacha turizmni rivojlantirishning mintaqaviy dasturi qabul qilingan b

Samarqand. Registon majmuasi 15

"Buxoro" so’zi sanskrit tilida «Ibodatxona», sug’d tilida «Tangri jamoli» ma’nolarni anglatadi. Buxoro Buyuk Ipak Yo’lining yirik tijorat markazi bo’lib hisoblangan. Buxoro — O’rta asrlarga mansub 140dan ortiq arxitektura yodgorliklariga ega bo’lgan «Muzey shahardir». Poyi Kalon, Qo’shmadrasa, Minorai Kalon, Ismoil Somoniy maqbarasi kabi ko’plab yodgorliklar bundan ming yillar oldin qurilgan bo’lib, hozirgi kunda xam mehmonlarni o’zlariga jalb etmokda. Buxoroning mashhurligini Al—Buxoriy, Rudakiy, Daqiqiy, Abu Ali ibn Sino va Baxouddin Naqshband kabi siymolar yanada orttirib yuborishgan. Islom dunyosida Buxoroning ismiga Sharif, ya’ni Muqaddas qo’shimchasi qo’shib ishlatilgan . B uxo ronin g asos iy tarixiy va arxitektu ra yodgo rlikl ari № Nomlani sh i Quril ga n vaqti 1 Ark (XI

2 Bolo —Hovuz majmuasi XVIII-XX- asrlar 3 Ismoil Somoniy maqbarasi IX—X –asrlar 4 Chashmai-Ayub 1380 yoki 1384-85 yil 5 Abdullaxon madrasasi 1596-98 yillar 6 Modari —Xon madrasasi 1556-57 yillar 7 Masjidi Baland XVI -asr boshlari 8 Gavkushon majmuasi (masjid, minora, madrasa) XVI –asr 9 Zayniddin Xoji xonaqosi 1555 yil 10 Poyi —Kalon majmuasi XII —XIV- asrlar 11 Labi —Xovuz majmuasi XVI—XVII- asrlar 12 Ko’kaldosh madrasasi 1568-69 yil 13 Nodir Devonbegi xonaqosi 1620 yil 14 Ulug’bek madrasasi 1417 yil 15 Abdulazizxon madrasasi 1652 yil 16 Boloxovuz masjidi 1712 yil 17 Sayfiddin Boxarziy maqbarasi XIII-XIV-asr 18 Bayonkulixon maqbarasi XIV-XV-XVI asrlar 19 Namozgox masjidi XII—XVI- asrlar 20 Fayzobod xonaqosi 1598-99 yillar 21 Cyorminor madrasasi 1807 yil 17

Buxoro. Ark qo`rg`oni Xiva ko’plab arxitektura yodgorliklari joylashgan Ichan qal’ada qadimiy sharq ruxini saqlab qolgan. Xivaning arxitektura yodgorliklari asosan madrasa, masjid va minoralar, Pahlavon Mahmud maqbarasi (1835yil), Muhammad Aminxon madrasasi (1850—1855 yillar), Ko’xna Ark, Tosh Hovli, Olloqulixon karvonsaroyi (1855 yil) kabilardan iborat. Rangli bezaklar berilgan Kalta Minor (1835 yil) va 218 ta naqshli ustunga ega bo’lgan Juma masjidlarni alohida ta’kidlab o’tish mumkin. 2,5 kilometr uzunlikdagi devorga ega bo’lgan Ichan qal’a, Otadarvoza, Shimoliy, Sharqiy, Janubiy, Buxoro va Toshdarvozalariga ega. Unda 40 ta quduq bor. Xivaning asosiy tarixiy va arxitektura yodgorliklari: 1. Ichan qal’a, Saidboy masjidi va madrasasi (XVIII asr boshi - XIX asr boshi), 2. Polvon Darvoza a

4. Qutlug’murod-inoq; madrasasi (1804 F 12), 5. Olloqulixon Timi va Karvonsaroyi (XIX- asr), 6. Abdullaxon madrasasi (1865), 7. Anushxon masjidi va xarami (1657), 8. Toshxovli (Olloqulixonning saroyi) (1830 F 36), 9. Oqmasjid (1832 F 42), 10. Juma masjidi va minorasi (1788 F 89), 11. Said Olovuddin maqbarasi (XIV- asr), 12. Muxammad Aminxon madrasasi (1851 F 52), 13. Kaltaminor (1855), 14. Ko’xna Ark (1868 F 88), 15. To’ramurod minorasi (1888), 19

Bog’lar va uzumzorlarga burkangan Shahrisabz shahri xunarmandchilik markazi bo’lgan. Shahrisabzdagi dastlabki turar joylarga V—VI asrlarda asos solingan bo’lsa, IX-X asrlarga kelib u yirik savdo va hunarmandchilik markaziga aylangan. Amir Temur tomonidan devor bilan o’ralganidan so’ng u madaniyat va ilm -fan shahriga aylangan. Shaxrisabzning asosiy tarixiy va arxitektura yodgorliklari: 1. Oksaroy (1380-1404 yillar), 2. Dorus — Saodat majmuasi (XIV- asr) , 3. Xazrati Imom masjidi (XIV- asr), 4. Jahongir maqbarasi (XIV- asr), 5. Dor-ut-Tilovat arxitektura majmuasi (XIV-asr) 6. Kuk Gumbaz masjidi (1435 i.) 7. Gumbazi Saidon (XV—XVII asrlar) 8. Shamsiddin Kulol maqbarasi (XV asr) Termizning asosiy tarixiy va arxitektura yodgorliklari: 1. Qirk qiz saroyi (IX-XIV- asrlar), 2. Termiz hukmdorlari

3. Jome masjidi va minorasi (1809— 1812), 4. Mulkobod masjidi (1913) , 5. Said Ahmadxoji madrasasi (XIX asr boshlari), 6. Chokar masjidi (1911) 7. Xuja Magiz maqbarasi (XVIII- asr), 8. Mullo Dirgiz madrasasi (XX- asr boshlari), 9. Axsikent qadimiy shaxarchasi (eramizdan avvalgi II-I- asrlar). Milliy turistik mahsulotlarimizning kelgusidagi rivojlanishi O’zbekiston Respublikasi hududidagi ma’muriy chegaralarni hisobga olgan holda faoliyat ko’rsatayotgan to’rtta: Farg’ona, Toshkent, Samarqand-Buxoro, Xorazm va kelajakda rejalashtirilayotgan Jizzax, Qarshi-Termiz, O’rta- Qoraqalpoq turizm rayonlari bilan bog’liqdir. Bugungi kunda milliy turistik mahsulotlarimizni takomillashtirishning ob’ektiv zaruriyati quyidagilardan iborat:  Potenstial iste’molchilar extiyoji yuksalib borishi, milliy turi

qichqirib e’lon qilinar yoki xalq to’planadigan maydonlar va boshqa joylarda o’qib berilardi). Hozirgi kunda odatda “Reklama - bu savdo yetakchisi” degan iborani ishlatamiz. Reklama – bu birovga biron narsa haqida ma’lumot berishdir. Ammo reklama juda keng ma’noni anglatadi va turli hil izoh berish mumkin, nafaqat bir ta’rif bilan chegaralanib qolmasdan Bu savolga chuqurroq qarasangiz agar, umuman olganda reklama haqida hammaga bilish foydali va darkor bo’lgan malumotlar mujassamlashgan. Bu mavzuda so`zlayotganda, biz nafaqat biznes haqida fikr yuritamiz, balki umuman bizning atrofimizdagi har kungi hayot haqida. Reklama qilish imkoniyati faqat puli borlarda emas, balki kim yaxshi reklama qilsa, o’shaning qo`liga pul keladi. Mashhur marketolog Filip Kotler, reklamaga quyidagicha ta’r

keltirib o’tishga majbur qiladigan qirrasidir. Muayyanlik – reklama vositasi matnida foydalaniladigan ishonchli dalillar va raqamli ma’lumotlarda namoyon bo’ladi. Reklama grafikasida ushbu prinsipga rioya qilish asossiz rasmiyatchilik va tomoshabinlar ommasiga tushunarsiz usullarni istisno qiladi. Reklamaning maqsadga yo’naltirilganligi shuni bildiradiki, uning boshlang’ich nuqtasi reklama qilinayotgan tovarlar va bozor konyunkturasi, obyekti esa – iste’molchi hisoblanadi. Sotish reklamasining insoniyligi shuni anglatadiki, u shaxsning uyg’un rivojlanishi, odamning ma’naviy o’sishi, uning dunyoqarashi kengayishi, sog’lig’i mustahkamlanishi, turmushi va ishlab chiqarish yaxshilanishiga xizmat qiladi. Reklamaning bilimga asoslanganligi shundan iboratki, u turli fanlar va texnik (san’at, sots

shaklidir» (Amerika marketing assotsiattiyasi (AMA) ta’rifi). «Reklama – ommaviy axborot vositalari va boshqa aloqa turlari orqali amalga oshiriladigan, biror tovar, rusum, firma (biror ish, nomzod, hukumat) foydasiga tashviq qiladigan haq to’lanadigan, bir yo’nalishli va shaxsan bo’lmagan murojaatdir» . Ba’zi mutaxassislar reklamaga «tovarlar va xizmatlar sifatini, shuningdek, g’oyalarni iste’molchi ehtiyojlari va talablari tiliga ko’chirishga harakat qiladigan aloqa shakli» sifatida qarashadi. Reklama murojaatining sotuvchidan xaridorga qar a b bir yo’nalganligi. Oluvchining javob ta’siri ancha vaqt kechikishi mumkin. Reklama samarasi nuqtai nazaridan mavhumlik . Bu sifat oldin ko’rsatilgan xususiyatning mantiqiy davomidir. Kommunikatsiyadagi javob aloqasi (sotuvchi esa, tabiiyki, xarido

Ko’zga tashlanish va uqtirishga moyillik. Reklama vajlarining ko’p marta qaytarilishi iste’molchiga ma’lum ruhiy ta’sir o’tkazadi va uni sotib olishga undaydi. Pirovardida marketing majumining boshqa elementlari kabi reklamaning barcha funksiyalari marketing kommunikatsiyasi tizimining maqsadlari, ya’ni talabni shakllantirish va sotishni rag’batlantirishga erishishga xizmat qiladi. Reklama - marketingning muhim tarkibiy qismi ekanligi haqidagi asosiy ta`kidlar shunga asoslanadiki, marketing sohasi rivojlangan mamlakatlar hozirgi iqtisodiyotining barcha tomonlarini qamrab oladi va bunda marketing faoliyatining har qanday bosqichi ularning reklama faoliyati bilan bevosita yoki bilvosita aloqadordir. Yagona marketing strategiyasi doirasida reklama ishlab chiqarishga faol ta`sir ko'rsatad

balki ularning imij-bilding, ya`ni etkazib berish va xizmat ko'rsatish qulayligi, kafolat ta`miri shartlari va shu kabi tavsiflari talab omillari sifatida oldinga chiqmoqda. Bugungi kunda xorij bozorlarida tovarlar jozibadorligining muhim unsuri (elementi) ular sotilganidan keyin ko'rsatiladigan xizmatlar darajasi hisoblanadi. Shunday qilib, bir tomondan, reklama mahsulot sotishni rag'batlantirishning narx bilan bog'liq bo'lmagan moslashuvchan vositasiga aylanib bormoqda, boshqa tomondan esa - birlashgan reklama-axborot kommunikatsiyasining yangi turiga aylanmoqda. Muayyan bozor vaziyatidan kelib chiqib belgilanadigan maqsadlarga ko'ra reklama quyidagi vazifalarni samarali hal qilish mumkin: - axborot berish (yangi tovar, muayyan voqea, firma va sh.k. haqida xabardo

kanallari sifatida qabul qilinadi. Bunday yondashuvda reklama tizimsiz va amalda samarasiz bo'lib qoladi. Garchi marketing kommunikatsiyalarining boshqa vositalari (to'g'ridan- to'g'ri marketing, sotishni rag'batlantirish va b.) uchun shaxslararo aloqadan boshlab kommunikatsiyaning barcha turlari dolzarb bo'lsa-da, aksariyat hollarda reklama ommaviy kommunikatsiyalarga kiradi.. Ijtimoiy kommunikatsiyaning asosiy funktsiyalari quyidagilar hisoblanadi: 1) axborot (axborot uzatish); 2) ekspressiv (faqat ma`no axborotini emas,balki baholovchi axborotni ham ifodalash); 3) pragmatik (qabul qiluvchiga ma`lum bir ta`sirni amr etuvchi ko'rsatma berish imkoniyati). Ko'rib turibmizki, kommunikatsiya sifatida reklama ko'rsatilgan har uchala funktsiyalarni bajari

SHuningdek, ma`lum fil'tralar (cheklashlar), adresatning xabarga javob aks- ta`siri va tasodifiy omil - kommunikatsiyani amalga oshirishning barcha bosqichlaridagi shovqinlar (buzilishlar) nazarda tutiladi. Reklama kommunikatsiyasining o'ziga xos qirralari ko'p jihatdan reklamaning funktsional vazifalari, ya`ni iste`molchiga ta`sir eta turib jo'natuvchining muayyan tijorat vazifalarini hal qilishdan kelib chiqib belgilanadi. Reklama kommunikatsiyasining asosiy unsurlarini qisqacha ko'rib chiqamiz. Avvalambor ushbu sxemada qabul qiluvchi (adresat)ning asosiy rolini ta`kidlab o'tish zarur. Boshqa barcha, ya`ni kodlashtirishdan tortib to aks aloqagacha bo'lgan unsurlarning ko'plab xususiyatlari murojaatning maqsadga yo'naltirilgan auditoriyasi o'lchamla

ishoralar, tananing o'ziga xos holatlari va shu kabilar qo'llaniladi. Masalan, Lipton choyi reklama roliklari seriyasida ishoralar tilidan yaxshi foydalanilgan. Qo'lning xuddi choy solingan chashkaga botayotgandek harakatini, endilikda bemalol ushbu reklama beruvchining firma belgisi deb aytish mumkin. Nescafe reklamasidagi qoshiqcha bilan chashkaga biр maromda taqillatish haqida ham shuni aytish mumkin (darvoqe Nestle kompaniyasi buni tovar belgisi sifatida ro'yxatdan o'tkazgan.). Dunyoga mashhur avtomobil' ishlab chiqaruvchi gigant kompaniyalaridan biri "Chevrolet"ning Meksikadagi savo-sotiq ishlari sira yurishmaganining sababi ham o'ziga xos. Gap shundaki, kompaniyada yangi ishlab chiqarilgan avtomobil "Chevy Nova" deb nomlangan yangi rusumdag

"Pepsodent"ning janubi-sharqiy Osiyodagi reklama kompaniyasi inqirozga uchragani rost gap. Chunki, reklama matni odamlarga tishlarini qorday oppoq bo'lishini va`da bergan edi. Vaholanki, bu erlarda qoraygan va sarg'aygan tishlar obro'-e`tibor ramzi sanalar ekan. Demak, reklama aholi qatlamiga ham mos bo'lishi kerak ekan. Bozor munosabatlari sohasida kommunikatsiya deyilganda, umumiy ma`noda, murojaatni ma`lumot manbaidan uni qabul qiluvchiga muayyan kanal orqali uzatish anglashiladi. Shundan kelib chiqib, reklamaga (haqli ravishda) reklama beruvchi va potentsial iste`molchi o'rtasidagi aloqalarning maxsus sohasi sifatida baho berish mumkin. Reklama kommunikatsiyasi uning boshqa turlaridan, umuman olganda, hech nimasi bilan farqlanmaydi. Reklama kommunikatsiyasin

birlashtiradi. Reklama kommunikatsiyasida qabul qiluvchi muayyan kishilar - reklama qaratilgan auditoriyadir. Odatda reklama qaratilgan auditoriya tushunchasi kommunikator firmaning maqsadi qaratilgan bozor tushunchasiga mos keladi. Biroq ba`zi hollarda ushbu tushunchalar orasida sezilarli farqlar vujudga kelishi mumkin. Aks javob qabul qiluvchilarning murojaat bilan aloqaga kirishuvlari natijasida yuzaga keladigan javob harakatlari majmuini tashkil etadi. Tabiiyki, kommunikator reklama xabarini qabul qiluvchidan reklama qilinayotgan tovarni xarid qilishini kutadi. Aks aloqa aks javobning qabul qiluvchi tomonidan yo'llovchi e`tiboriga taqdim etilayotgan qismini tashkil etadi. Aks aloqa elementlari sifatida qabul qiluvchilarning kommunikatorga qo'shimcha ma`lumot uchun murojaati, re

qadam tashlash "xaridor bozori"ga o'tish vaqtida, ya`ni, taklif talabdan ustun turgan sharoitda kuzatiladi. Bozorning ushbu turi xaridorga tanlash imkoniyatini beradi. Bunday vaziyatda sotish muammosi birdan keskinlashadi. Tovarni takomillashtirish kontseptsiyasining mohiyati ishlab chiqarilayotgan tovarning sifat ko'rsatkichlarini yaxshilash hisobiga raqobatdagi ustunlikni ta`minlashdan iboratdir. Bu kontseptsiя tizimida ham reklamaga ikkinchi darajali, yordamchi o'rin ajratilgan. Bunda iste`molchining o'zi yuqori sifatli tovarlarni ishlab chiqaruvchi yoki sotuvchi bilan aloqa o'rnatishdan manfaatdor ekanligi nazarda tutiladi. Tijorat sa`y-harakatlairni jadallashtirish kontseptsiyasi, aksincha, reklamaga markaziy o'rinlardan birini ajratadi. Tadbirkorlik fa

beruvchi asosiy tayanch hisoblanishadi. Har qanday mamlakatdagi turistik xizmatlar bozorida xususiy turistik firmalar mavjud talab va ehtiyojlarni atroflicha hisobga olmay turib, o‘z xizmatlari taklifini kutilganidek amalga oshirisha olmaydi. Ko‘rinib turganidek, xususiy turistik firmalar bozordagi talab va taklif omillarini to‘liq hisobga olgan holda harakat qilganda, ularning respublika turizm iqtisodiyotiga ijobiy ta’siri bo‘lishi mumkin. Shu nuqtai nazardan olib qaraganda, biz xususiy turistik firmalarning turizm iqtisodiyotini rivojlantirishda tutgan o‘rni to‘g‘risida to‘xtalib o‘tishdan oldin talab va taklif omillari xususida ayrim fikr va mulohazalarimizni bildirib o‘tmoqchimiz. Talab omillari o‘zida asosan xalqaro (hududiy) va ichki (milliy) turistik bozorlarni namoyon etadi. Bunda

transporti va boshqalar) xizmatini, suv va elektr ta’minoti, kanalizatsiya va telekommunikatsiya kabi sohalarni qamrab olishi kerak. Hozirgi kunga kelib, dunyodagi ko‘plab mamlakatlar o‘zlarining turizmni rivojlantirish bo‘yicha strategiyalarida sanitar-ekologik omilga ham infratuzilma rivojini ta’minlovchi omil sifatida baho berishmoqda. Chunki, zamonaviy turizmni atrof-muhitning muhofazalanishi va ekologik tozaliksiz tasavvur etish qiyin. Ana shunday jihatlarga ega infratuzilmaning jahon andozalariga mos ravishda rivojlanishi, ya’ni turistlarga imkon qadar sifatli xizmat ko‘rsatishning tashkil etilishi har jihatdan xususiy firmalarning samarali faoliyat ko‘rsatishiga bog‘liq bo‘ladi. Eksp e rt mutaxassislarning baholashlaricha barcha talab va taklif omillari turistik mahsulotni shakllant

3-jadval O‘zbekiston turizmida milliy turistik mahsulotning bozor tizimi Talab omillari O‘zbekiston bo‘yicha taq- simlanishi, % Taklif omillari O‘zbekiston bo‘yicha taqsimlanishi , % Xalqaro bozorlar 20 Diqqatga sazovorliklar va faoliyat turlari 30 Joylashtirish vositalari 10 Ichki bozorlar 35 Boshqa turistik ob’yektlar va xizmatlar 15 Transport 10 Mahalliy aholi tomonidan turistik diqqatga sazovor joylar, ob’yektlar va xizmatlardan foydalanish 45 Infratuzilmaning boshqa el e m e ntlari 15 Institutsional el e m e ntlar 20 Jami 100% Jami 100% Manba: www.ziyonet.uz Umuman olganda, yuqorida ta’kidlab o‘tganimizdek, xususiy turistik firmalar turizm bozoridagi talab va taklifni atroflicha tahlil etish orqali samarali faoliyat ko‘rsatsa, bu holat o‘z navbatida mamlakatimiz turizm infratuzilmasin

qilganidan boshlab orqaga qaytgunlariga qadar foydalangan barcha xizmatlari va to‘plagan tajribalari turistik mahsulot hisoblanadi. Ishlab chiqaruvchilar tomonidan m e hmonxonaning xonalari, r e storanlarning ovqatlari biror turistik mahsulotdir. Faqat turistlarg ko‘ra bular aralash turistik mahsulotning bir parchalari hisoblanadi. Turist ta’tilga chiqar ekan turli xil aralash bir mahsulot, y’ani xizmat pak e ti sotib oladi. Turistik mahsulot - turistning sayohati davomida foydalangan tunash, ovqatlanish, tomosha qilish va boshqa bir qancha xizmatlarning yig‘indisidir. Turizmda mahsulot 2 shaklda o‘rtaga chiqadi: 1. Biror davlatda mavjud bo‘lgan barcha tabiiy, tarixiy-madaniy va turistik resurslarni tashkil qilgan turizm mahsuloti. 2. Iste’molchilarning joy o‘zgartirishlariga va sayohat qi

3. Turistik xizmat va mahsulotning o‘z vaqtida sotilishi shartdir. 4. Turistik mahsulotlarda sub’y e ktiv baholanish juda yuqoridir. 5. Turistik mahsulotlarda tortuvchanlik, foydalilik va qulay yaratilish xususiyatlarining bo‘lishi k e rakdir. 6. Turistik mahsulotlarda m e hnat zich ishlab chiqarish shaklida bo‘lib avtomatlashtirish juda kamdir. 7. Turistik mahsulotlarda standartlashtirish juda kamdir. Xususan xizmat yoki s e rvislarning bir tartibda va bir qolibda bo‘lishi mumkin emas. Biror turistik mahsulot yoki xizmat, jonli bir mavjudod kabi yaratiladi, yashaydi va yo‘qoladi. Bu bosqichlarning muddati mahsulot yoki xizmat turlariga ko‘ra va korxonaning tashkiliy tuzilishiga ko‘ra har xil bo‘ladi. Mehmonxona xo‘jaligida o‘rtacha umr 10 yil. Restoran yoki bar uchun bir necha yil, diskot

uchun eng ahamiyatlisi bozordan yetarli bir ulush olishdir. Qo‘lga kiritgani bozor bo‘limini imkon qadar muhofaza qilish uchun harakat qiladilar. Bu bosqichda turizm muassasalari, har bir mahsulotning yaxshi sotilgani va muddatli bo‘lishini tushinadilar. Mahsulotlar o‘zini oqlamagan taqdirda bozordan ch e kilish tahlikasi bilan yuzlashadi. Sotish narxi asosan 3 ta omil sababli pasayishni ko‘rsatadi; a) ishlab chiqarish yoki boshqarish texnikalarining foydanalishih va sotish hajmining ortishi oqibatida biror xona yoki ovqatning qiymat tannarxlaridagi kamayish; b) o‘xshash xizmatlar uchun bozorda narx yaratishni tashkil qilgan raqiblarning paydo bo‘lishi; v) muassasaning o‘rnashgan y e riga, nomiga ahamiyat b e rgan xaridorlar m e xanizmining k e ngayishi. Saqlanish bosqichi, mehmonxona sekt

o‘rtasida paydo bo‘lgan raqobat yuzasidan. 2. Kam daromadli xalq mexanizmlarining turistik iste’molchiga yetishadigan harakatlaridan narx farqlari ko‘paymoqdadir. Turizm sektorida ko‘rilgan turli xizmat va mahsulotlar natijasida narx omili sotib olish omillaridan keyin ikkinchi o‘ringa tushishni boshlagan. Chunki turistlarning kutishlari va zavq olish hislari oldindadir. Biror mehmonxonaning narxini bilmasdan turib, turist xonani majburan sotib olish majburiyatiga ega emasdir. Boshqa arzon mehmonxonaning mijozi ayni vaqtda ma’lumot olishni ham xohlaydi. Yetarli ma’lumotni olgandan keyin narx- sifat farqliligini qiladi. Turistik mahsulotni sotish narxining belgilanishi kelgusidagi sotish va foyda olish tartibining tavsiya qilinishiga imkon beradi. Faqat turistik mahsulotning aralash xususiy

lozim. Markеting faoliyatining bir nеchta yo’nalishlarini o’z ichiga oladi. Bularga markеting maqsadlarini bеlgilash, markеting stratеgiyasini ishlab chiqish, rеklama – axborot dasturini ishlab chiqish va uni amalga oshirish, shuningdеk turistlar uchun ma'lumotlar xizmatini tashkil etish kiradi. Bozorni rеjalashtirish alohida yoki xalqaro va ichki turistlar bilan birgalikda amalga oshirilishi mumkin. Har tomonlama va komplеks rеjalashtirish jarayonida markеting sohasidagi vazifalar jalb qilinadigan turistlarning turlari va miqdori nuqtai nazaridan bozor maqsadlari ko’rinishini oladi. Bozor maqsadlari odatda bеsh yillik davr uchun bеlgilanadi va turistlarning turi, tashrif muddatlarining o’rtacha davomiyligi, ularni yuborgan mamalakat yoki xalqaro xududlar va boshqa xususiyatlarni hisob

bog’liq turistik mahsulotdagi tеgishli o’zgarishlarga moslashtirish talab etiladi. Markеting stratеgiyasida bozor maqsadlariga erishishning prinsiplari ifodalanadi. Bunday stratеgiya, jumladan, quyidagi elеmеntlarni o’z ichiga oladi: Markеting tabiat umumiy, qiziqishlari bir xil bo’lgan turistlrga yo’naltirilgan, turizm bozorlarining o’ziga xos turlariga yo’naltirilgan - Rеklama – axborot usullarining asosiy ko’rinishlariga qarab kullash lozim. Masalan, turopеratorlarga, turistе'molchilarga yoki bu toifalarning ikkalalariga birgalikda muljallangan bo’lishi mumkin. - Vaqt bo’yicha rеjalashtirish yoki rеklama – axborot tadbirlari bozorning muayyan turlari yoki mamalakatlarga nisbatan ustuvorligini bеlgilash. Vaqt bo’yicha rеjalashtirish turistik ob'еktlarning foydalanishga kiritilish

rеjalashtirish uchun asos yaratiladi. Markеting stratеgiyasini tеz – tеz qayta ko’rib chiqish lozim. Lozim topilganda, bozor yo’nalishlariga va turistik mahsulot evalyutsiyasidagi har qanday o’zgarishlarga qarab tеgishli o’zgartirishlar kiritiladi. Turizmni riojlantirish dasturi asosida qator elеmеntlar yotadi. Bularga markеting stratеgiyasi, markеting taqsimlash kanallarini bilish, mavjud rеklama – axborot ishlari usullari, shuningdеk smеta hajmi kiradi. Bunday dastur odatda 3 – 5 yilga mo’ljallab chiqiladi. Unda yillar bo’yicha o’tkaziladigan rеklama – axborot tadbirlarining turlari hamda ularning hisobiy narxi ko’rsatiladi. Rеklama – axborot smеtasida doimiy xarajatlar ko’rsatiladi. Bunday xarajatlarga turistlarni jo’natuvchi mamlakatlardagi vakolatxonalarning va maxalliy turistik ma&#3

ko’rsatkichlari (agar, ular savdoda bo’lmasa) tayyorlash va chop ettirish. Bu mahsulotni uni ishlab chiqarishga sarflangan xarajatlarni qoplash uchun sotish mumkin. - turizmning maxsus turlari, masalan dеngiz sayohati va kongrеss turizmi, markеting uchun maxsus usullarni bilish va ulardan foydalanish lozim. - turistlarni muayyan xududga jalb qilish bo’yicha rеklama – axborot ishlari, shuningdеk bu xududdagi diqqatga sazovor joylar va ob'yеktlar to’g’risidagi ma'lumotlar aniq va to’g’ri bilishi lozim, agar rеklamada tеgishli xudud to’g’risida noto’g’ri ma'lumot bеrilsa, yolg’on va'dalar yordamida turistlar jalb qilinsa, ularning umidlari puchga chiqadi, ko’ngli soviydi. Buning natijasida turistlar o’z tanishlariga bu xududga bormaslikki maslahat bеrishadi, turistlar jo’natuv

ko’rsatishlari mumkin. Markеtingning muhim elеmеntlaridan biri turistlar tashrif etadigan joylariga kеlgunlariga qadar va kеlganlaridan kеyin ham ma'lumotlar bilan ta'minlashdir. Turli ma'lumotlarni ularga taklif qilish lozim. Bunday ma'lumotlarga tеgishli xududning gеografiyasi, tarixiy va madaniyatiga doir umumiy ma'lumotlar. Mavjud diqqatga sazovor joylar, ob'еktlar va xizmatlar (ularning narxlari) to’g’risidagi, transportning ish rеjimi, savdo nuqtalar, tabiiy punktlar, aloqa bo’limlari, konsulxonalar, elchixonalar va din muassasalarining manzilgohlari to’g’risidagi va shuningdеk boshqa aniq ma'lumotlar kiradi. Turistik ma'lumotlar byurosi qulay joylarda joylashishi va unda bilimdon odamlar ishlashi lozim. Ma'lumotlar byurosi xodimlari talab etiladig

muxim vositadir. Jahon amaliyoti ko’rsatishicha, turizm sohasi yirik rеklama bеruvchidir.Tur firma daromadining o’rtacha 5-6% ini faoliyatiga sarflashadi. Turizm sohasida markеting kommunikatsiyalarining asosiy vositasi sifatida rеklamaning spеtsifikatsiyasi soha mahsuloti turmahsulotning farqli tomonlaridir. Rеklama istе'molchiga ta'sir qiluvchi kuchli vositadir. Biroq tadqiqotlar shuni ko’rsatadiki, markеting qarakatlari faqat rеklama ko’rinishdagina bo’lsa, bu omad kafolatini bеrmaydi. Katta miqdordagi bozor ma'lumotlarini tahlil qilib, taniqli amеrika mutaxassisi A.Polits rеklamaning quydagi ikki asosiy qonunini ishlab chiqdi: 1-qonun. Rеklama yaxshi mahsulotlarning sotilishini va yomon mahsulotning chеtlanishini tеzlashtiradi. 2-qonun. Mahsulotning ko’zga ko’rinmas va kam

ichiga turli ma'lumotlarni oladi.Ularni 2 asosiy guruxga bo’lish mumkin: Rеklama e'lonlari va ko’rgazma-rеklama xaraktеridagi maqolalar. 2 turiga ko’pincha maqolalar, Rеportajlar va xokozolar kiradi. Amaliyot ko’rsatishicha bunday maqolalar potеtsial mijozga ta'sir qilishda samarali imkoniyatlarga ega. Bunday ma'lumotlar chiroyli bеzatilgan bo’lishi lozim,illyustratsiyasizkatta tеkst samarali qabul qilinmaydi. Matbuotdagi rеklama kutilayotgan natijalarni bеrishi uchun qilinayotgan jurnal, gazеta, byullеtеn, ma'lumotnoma yoki yo’l ko’rsatmalarini to’g’ri tanlash lozim, turizm profеssionallari uchun mo’ljallangan rеklama mahsus turistik nashrlarda chop etilishi lozim. Bеvosita pochta rеklamasi bu – biznеs hamkor, potеntsial istе'mochilar, doimiy mijozlar manziliga rеk

- doimiy mijozlar; - avval rеklamaga javob qaytarganlar; - tarkibiy (turfirma buyurtmasiga binoan); - ijara qilingan (maxsus kompaniyalar tomonidan ijaraga bеriladi). Mutaxassislarning fikricha, kompyutеrlashgan rеklama yaqin kеlajakda rеklamaning boshqa turlari va vositalarini siqib chiqaradi. Zamonaviy hayot tarzi global tarmoq va intеrnеt tarmoqlaridan kеng foydalanishni ko’zda tutmoqda. Intеrnеt - butun dunyo bo’ylab yagona tarmoq bilan ulangan kompyutеrlar tizimidir. Intеrnеt biznеs faoliyat, aloqa o’rnatish, sayohat va eng tеz va ishochli aloqa - elektron pochtasi uchun kеng imkoniyatlarni yaratadi. Biroq intеrnеt bu faqatgina pochta yuborish yoki qabul qilish emas, balki katta miqdordagi ma'lumotlarga chiqish hamdir. Ma'lumot tashuvchi rolini tizimda wеb-sеrvеrlar bajaradi.

-xarajatlar (odatda 1000 gazеtxon uchun sarflangan xarajat ko’rsatkichi qo’llaniladi); -rangli e'lon bеrish imkoniyati (rеklama maqsadini amalga oshirishda rang bеrish zarur bo’lsagina qo’llaniladi); Rеklama uchun konkrеt nashr tanlangandan so’ng, rеklamani joylashtirish joyini aniqlash ham e'tibordan chеtda qolmasligi lozim. Odatda gazеtxon o’z nazarini o’ng tarafda joylashgan e'lonlarga qaratadi. Buni S.R. Gaas jadvalidan ko’rishimiz mumkin. 4-jadval Rеklama e'lonining gazеta varag’idagi pozitsiyasi samaradorligi Chap qismi O’ng qismi Varaq qismi 3 5 12 11 2 1 Tеpa chorak qismi 7 14 20 19 10 4 Tеpa qismining o’rtasi 8 16 24 23 15 6 Past qismining o’rtasi 13 18 22 21 17 9 Pastki chorak qismi Manba: www.adme.ru Tizimda ma'lumot taqdim qilishning eng oddiy shakli vеb sah

katta xarajatlar talab qiladi, shuning uchun rеklama faoliyatini samaradorligini baholash zarur. Bu quyidagi imkoniyatlarni yaratadi: - rеklamaning maqsadga muvofiqligi xaqida ma'lumot olish; - alohida rеklama tarqatish usullarining samaradorligini aniqlash; - potеnsial istе'molchilarga ta'sir qiluvchi rеklamaning optimal sharoitlarini aniqlash. Ko’p hollarda rеklamaning to’liq samaradorligini aniqlashning imkoni yo’q. Rеklamaning iqtisodiy samaradorligi ko’pincha uning sotuv miqdoriga ta'siri bilan o’lchanadi. Rеklamaning kommunikativ samaradorligi esa yangi mijozlarning e'tiborini jalb qilish, rеklama e'lonlarining esda qolarlik darajasi bilan xaraktеrlanadi. Doimiy tahlil rеklama faoliyati davomida kamchiliklarni aniqlash va vaqtida oldini olish imkoniyatini yara

3-BOB. O’ZBEKISTON TURIZM BOZORIDA REKLAMA FAOLIYATI TAHLILI VA ISTIQBOLLARI YO’NALISHLARI 3.1. O’zbekiston turizm bozorida reklama faoliyatining SWOT-tahlili Iqtisodiy hayotning har bir sohasidagi faoliyatni tahlil qilishda juda qulay bo’lgan SWOT-tahlil usulidan foydalanish mumkin. Sodda bo’lishiga qaramasdan ushbu tahlil usuli anchagina keng ko’lamli va umumiy tahlil olib borish imkoniyatini beradi. Turizm bozoridagi reklama faoliyatining SWOT-tahlili ushbu sohadagi biron-bir bo’g’inida, masalan reklama faoliyati natijasida tashrif buyurgan sayyohlar borasida olib borilishi ham mumkin. SWOT-tahlilning mohiyat ingliz tilidagi quyidagi so’zlarning tarjimasida mujassamlashgan: S-Strengths – kuchli tomonlar, W-Weakness – zaif tomonlar, O-Opportunities – imkoniyatlar, T- Threats – xavflar. A

sotuvchilar o’rtasidagi ayrboshlash munosabati reklama orqali amalga oshirilayotganligi (reklamaga murojaat qilinayotganligi); - Zamonaviy bozor talablariga javob bera oladigan reklama vositalari mavjudligi. - yashirin reklama yoki qonun bilan taqiqlangan reklamalarning tarqalayotganligi; - reklamatsiya. O -O pportunities – imkoniyatlar T -T hreats – xavflar - R eklama faoliyati rivojlanishi uchun ilg’or usullardan foydalanish imkoniyatlari mavjud ligi ; - D oimiy malaka oshirish va treninglar o’tkazish uchun yetarli imkoniyatlar va talab mavjudligi; - X orijiy investitsiya o’zi bilan birga yangicha boshqaruv uslublarini olib kelishi; - Reklama faoliyatining davlat tomonidan himoyalanganligi; - O’zbekistondagi turistik oqimning kuch ayayotganligi , tashrif buyurgan har bir sayyoh yana bir

borish zarur bo’ladi. Reklama qilish bilan bog’liq umumiy qoidalar bilan bir qatorda, mahalliy vaziyat yoki reklama qilinayorgan turmahsulotga bog’liq bo’lgan xususiyatlarga tayangan holda tashkil qilinadigan reklama faoliyati albatta samarali bo’ladi. Shuningdek, prognozlashtirish ham muhum ahamiyat kasb etadi. Mavjud yoki kelgusida vujudga keladigan imkoniyatlarni to’g’ri baholay olish, xavf-xatarni kamaytira olish ham reklama faoliyatiga o’z ta’sirini ko’rsatadi. 3.2. Milliy turizm mahsuloti reklamasini tashkil qilish masalalari Turizm nuqtai nazaridan jozibador imidjni hamda mamlakatdagi o’ziga xos va takrorlanmas turizm imkoniyatlarini mujassamlashtiruvchi turmahsulot reklamasinin yaratish xalqaro turizm bozorida o’z o’rning egallab bo’lgan mamlakatlar qatorida, ushbu bozorda nisbatan

uyi” (“Maison de la France”) shug’ullanadi. Uning byudjeti taxminan 60 mln. dollarni tashkil etib, asosan davlat mablag’lari hisobidan (60 %), qolgan qismi esa Fransiyani xorij mamlakatlarida tanishtirish va u haqida ijobiy tasavvur shakllanishiga harakat qiluvchi mahalliy hamda xorijiy turistik va noturistik kompaniyalar yordami evaziga shakllanadi. Tashkilotni moliyalashtirishda 800 dan ortiq hamkorlar ishtirok etadi. Ularning roli Fransiya Uyi faoliyatida tobora ko’proq ahamiyat kasb etib bormoqda. Fransiya Uyining marketing faoliyati turizm bozorlaridagi yangi tendensiyalarva o’zgarishlarni hisobga olib boorish, hujumkor raqobat kurashi olib borish, asosiy raqobatchilar bo’lgan Ispaniya va Italiya taklif qila olmaydigan turmahsulotlar taklif qilishga asoslanadi. Taklif qilinayotgan tur

tadbirkorligidan keladigan mablag’lar ham ishlatilishi mumkin. Ba’zi bir mamlakatlarda esa xususiy sector mablag’lari ham ushbu faoliyatga jalb qilinadi. Ularning jami byudjetdagi hissasi turizm sohasidagi ma’muriy boshqaruv tadbirkorlik tuzilmalari bilan qay darajada hamkorlik qilishiga bog’liq bo’ladi. Chunki milliy turmahsulotning reklamasi turizm sektoridagi tadbirkorlik subyektlari uchun qulay muhit yaratadi. 5-jadval Milliy turistik mahsulotni reklama qilishda davlat xarajatlari hissasi Mamlakat Davlat xarajatlari hissasi, % Ispaniya 100 Keniya 100 Kolumbiya 100 Polsha 100 Singapur 100 Tailand 100 Shri-Lanka 100 Gong Kong 95 JAR 80 Irlandiya 79 Avstraliya 78 Misr 75 Buyuk Britaniya 68 Fransiya 60 Gollandiya 47 Manba: Durovich A.P. Reklama v turizme. – M., Novoe znanie, 2013 Butunjaho

Mamlakat Reklama xarajatlarining o’sishi, % Turizm daromadlarining o’sishi, % Germaniya 24 106 Ispaniya 83 126 Kanada 23 38 Singapur 28 213 Fransiya 156 164 Shri-Lanka 177 245 Manba: Durovich A.P. Reklama v turizme. – M., Novoe znanie, 2013 O’zbekistonda yuqorida ta’riflab o’tilgan faoliyat bilan asosan “O’zbekturizm” Milliy Kompaniyasi shug’ullanadi. Kompaniya 1992-yil 27 iyulda, O’zbekiston Respublikasi Prezidentining “O’zbekturizm” milliy kompaniyasini tashkil etish to’g’risida” PF-447-son Farmoni bilan tashkil etilgan. 2016-yil 2 dekabrdagi “Turizmni rivojlantirish davlat qo’mitasini tashkil etish to’g’risidagi” farmon qabul qilindi. Qo’mita turizm sohasida vakolatli davlat organi hisoblanadi va o’z faoliyatida O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga hisobot beradi. Kompaniya O

tanishtirish safarlari loyihasini amalga oshirish davomida O’zbekistonga dunyoning 49 mamlakatidan chet ellik turistik tashkilotlarining 580 dan ziyod vakili va ommaviy axborot vositalarining turizm mavzusini yoritishga ixtisoslashgan 46 vakili kelgan. Chet el turistik tashkilotlar va OAVning O’zbekistonga jalb etilgan vakillarining umumiy soni 627 kishini tashkil qildi. “Mega-info-turlar” tanishtirish safarlari loyihasini amalga oshirish O’zbekistonga keladigan turistlarning soni 2016 yilda o’rtacha 35% ga ko’payishiga imkon yaratadi deb taxmin qilingan. O’zbekistondagi turizm imkoniyatlarini tanishtirishda Toshkent xalqaro turistik yarmarkasi alohida o’rin egallaydi. TXTY joriy yilda 23-marta o’tkaziladi. Shu bilan birga Ipak va ziravorlar an’anaviy festival ham mavjud turistik potensial

qilishi ham mumkin. 5. Reklama qilish yoki brendni yaratishsda neymingga (ingl. naming – nomlamoq) ham alohida yondashish zarur. Ham ichki ham tashqi turizmga yo’naladigan kompaniyalr o’zlariga yoki o’zlariga tegishli xizmat, mahsulot, infratuzilma obyektlariga nom tanlashda bir qator elementar va maxsus qoidalarga e’tibor qaratishlari kerak bo’ladi. Shu jumladan: - Nom lotin alifbosida to’g’ri va aniq yozilishi lozim; - Uzun so’zlarning tanlanishi esda qolish ehtimolini kamaytiradi; - O’zbek alifbosi yoki boshqa ba’zi alifbolardagina mavjud bo’lgan o’, g’, ä, ñ, tutuq belgisi kabilardan foydalanmaslik lozim; - O’zbek alifbosida ishlatilmaydigan harflarni ishlatishdan chetlanish zarur (masalan, W harfi); - Xorijiy so’zlarni ishlatgan hollarda ular o’zbek tilidagi talaffuziga ham e’rtibor b

keladigan daromad nuqtai nazaridan samaradorliginin oshirib borish kabilarga qaratilgan bo’lishi lozim . Annotation OF THE BACHELOR'S GRADUATION QUALIFICATION THESIS OF THESTUDENT OF 3-1TUR-13 GROUP Sattorova Donoxon Title of the thesis : The ways of promotion of national tourist product Todays in every country as in Uzbekistan there is developing the fields non- release of service in economy, such as tourism is one of them. People are trying to know about customs of world countries, to have a rest and recreation for their health. The field of tourism services as this ones. The human are changing their 59

life style and discovering new things. These tendencies become stronger in the XX century. In some countries tourism is increasing steady and annually rising degree reaches 8-10%. And this means that tourism is the solution of economy system in many countries. The interesting thing is that inconsequence of developing of tourism there are developing the fields of transportation, market infrastructure, branches of trading, food, building, craftsmanship, advertisement and lots of other branches also. Uzbekistan took with new steps in the XXI century. XXI century is predicted to be a “tourism and traveling century”. In the XXI century the field of tourism provides with monetary profit in the republic. For this, there are enough possibilities and opportunities in our country. Only thing we must

work. Especially in the sphere of tourism. Because the same advertisement must recruit even very sensitive tourists. Every man working in this field should be animation, enthusiastic, energetic, zealous, and creative in everything and should do his work with the whole his heart. Because these specialists can use their ability in the sphere of business, and know about peculiarities of organizational advert activities. In our country, producing, servicing, entrepreneurship, small business, and the branch of tourism are developing. In turn, it increases the demand for publicity services. In the base of learning the activity of national touristic product and publicity services, the main aim of the work is to identify the effective ways of publicity to practice in perspectives of Uzbekistan tou

XULOSA Turizm bozorida reklama faoliyatinin tashkil qilishga bag’ishlangan bitiruv malakaviy ishni tayyorlash jarayonida mavzuga tegishli belgilab olingan vazifalar amalga oshirildi hamda tegishli xulosalar qilindi. Jumladan, bitiruv malakaviy ishda: 1) Globallashuv jarayonlari jadal borayotgan, jahon bozorlarida raqobat kuchaygan ayni paytda reklama faoliyatining ahamiyati, uning o’ziga xos turlari va vositalari o’rganib chiqildi, ularning har biriga tavsiflab o’tildi. 2) Turizm mahsulotlari bozoridagi reklama faoliyatining xususiyatlari, uning boshqa soha yoki boshqa tur mahsulotlar reklamasidan farq qiladigan jihatlari aniqlashtirildi. 3) O’zbekiston turizm bozoridagi reklama faoliyatining SWOT-tahlilini o’tkazildi hamda uning kuchli va kuchsiz tomonlari, mavjud imkoniyatlar va yuzaga k

4) O’zbekistondagi turizm salohiyatini tanishtirishda reklamaning o’rni va uning samaradorligini oshirishga qaratilgan bir nechta taklif va tavsiyalar ishlab chiqildi. Mavzuni o’rganish jarayonida qilingan asosiy xulosa shuki, turizmda mavjud turmahsulotlarni ko’rsata olish, ularni tanishtirish markaziy o’rinni egallaydi. Mahsulot yoki xizmatni yaratish boshqa ish, uni sotish boshqa ishdir. O’zbekistonda ham boy madaniyat, bir necha ming yillik tarix va ko’rkam tabiat turizm mahsulotini yaratib bergan. Endigi asosiy vazifa mana shu mahsulotni asrab-avaylagan holda tanishtirish, turizm daromadi olishda foydalanishdir. Bunda esa reklamaning ahamiyati beqiyosdir. Ammo gap har qanday reklama haqida ems, balki aniq maqsadga qaratilgan, reklama faoliyati qonun-qoidalariga mos ravishda amalga osh

5. Neymingga alohida yondashish, bir qator elementar va maxsus qoidalarga e’tibor qaratish; 6. Internet orqali reklama faoliyatini jadallashtirish; Reklama mahsulotni bozorda tanitish va uni sotish uchun asosiy omillardan biri ekanligidan kelib chiqqan holda, jahon turizm bozorida o’z o’rnini egallab borayotgan O’zbekiston uchun ham majud turistik mahsulotlarni jahonga tanita olish aynan samarali reklama faoliyatiga tayanishi shubhasizdir. 64

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. O’zbеkiston Rеspublikasining “Turizm to’g’risida”gi qonuni. – O’zbеkistonning yangi qonunlari. T.-22 – T.: Adolat, 2000. b.131-140 2. Degtyarev A.R. Izobrazitelnie sredstva reklami: Slovo, kompozitsiya, stil, tsvet. – M.: Fair-Press, 2006. – 256 s. 3. Djerom J., Bonni A., Dryuniani L. Kreativniye strategii v reklame: Iskusstvo sozdaniya effektivnoy reklami. Sankt-Peterburg, PITER, 2002 4. Durovich A.P. Reklama v turizme. – M., Novoe znanie, 2013 5. Kamaеv V.D. Ekonomichеskaya tеoriya: Kratkiy kurs: uchеbnik / V.D.Kamaеv, M.Z.Ilchikov, T.A.Borisovskaya. – 2-е izd., stеr. – M.: KNORUS, 2007. – 384 s. 6. Kamilova F.K. Xususiy tadbirkorlikni rivojlantirish sharoitida turizm xizmatlari marketingini takomillashtirish. “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy

Купить