Moliyaviy hisobot tuzilgandan keyingi xodisalar va ularning auditorlik hulosasiga ta’siri - Экономика - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	69.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	13 Октябрь 2023
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Экономика

Moliyaviy hisobot tuzilgandan keyingi xodisalar va ularning auditorlik hulosasiga ta’siri

Купить

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O’RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI TOSHKENT MOLIYA INSTITUTI KURS ISHI. Mavzu: MOLIYAVIY HISOBOT TUZILGANDAN KEYINGI XODISALAR VA ULARNING AUDITORLIK HULOSASIGA TA’SIRI

REJA: I. Kirish 1.Auditorlik hisoboti va xulosasini tuzish , 70 sonli AFMS. 2.Auditorlik tekshiruvi jarayonida tekshiruv sifatini aniqlash yoki o’rganish. 3.Auditorlik tekshiruvini ish sifatini moliyaviy hisoboti tuzilgandan keyingi xodisalarga ta’siri II . Xulosa qismi. III . Foydalanilgan adabiyotlar ro’yhati.

KIRISH Auditorlik xulosasi moliyaviy hisobotning tarkibiy qismi bo’lib, undan foydalanuvchilar uchun ushbu hisobot ishonchliligi axborot manbasi bo’lib xizma t qiladi. Buxgalteriya hisobotidan foydalanuvchilar auditorlik xulosasida bayon qilingan fikrga tayanib, auditorga yoki auditorlik firmasiga ishonch bildiradilar. Ushbu ishonch, eng avvalo, auditor tomonidan bajarilgan ishning sifati bilan qo’lga kiritiladi va oqlanadi. O’zbekiston Respublikasi «Auditorlik faoliyati to’g’risida» gi qonunning 19-moddasiga muvofiq, «Auditorlik xulosasi moliyaviy hisobotning to’g’riligi va buxgalteriya hisobi yuritish tartibining qonun hujjatlarida belgilangan talablarga muvofiqligi to’g’risida auditorlik tashkilotining fikri yozma shaklda ifodalangan, xojalik yurituvc

3* buxgalteriya hisobotidagi axborotlarni taqdim qilish va bayon qilish; 4* hisobot tuzilganidan so’ng sodir bo’lgan hodisalarni baholash; 5* tekshiruv natijalari bo’yicha auditorning mijoz-korxona rahbariyatiga taqdim qiladigan yozma axborotini tuzish; 6* auditorlik hisoboti va xulosasini tuzish. Auditorlik tekshiruvi o’tkazish chog’ida asosan tekshirilayotgan xo’jalik yurituvchi sub’ektning dastlabki hujjatlari, hisob registrlari va hisobotlarida aks ettirilgan haqiqiy axborotlar tahlil qilinadi va baholanadi. Faqat ayrim hollardagina auditorlar taxmin va hisob-kitoblarga asoslangan moliyaviy axborotlarni baholaydilar. Ta’kidlash joizki, tekshiruv natijalari va xo’jalik yurituvchi sub’ekt mutaxassislarining hisob-kitoblarini baholashda auditorlar ma’lum darajada professional ehtiyotkorli

xatolar xatarini dastlabki baholash va batafsil tekshirish rejalari ham e’tiborga olinishi lozim. Agar bunday holatlar rejalashtirish bosqichida aniqlangan va hisobga olingan bo’lsa, unda auditor to’plangan dalillarning etarliligiga va rejalashtirilgan hamda qo’shimcha auditorlik amallarini bajarishning maqsadga muvofiqligiga baho berishi zarur. Auditorlik tekshiruvining asosiy bosqichlarini o’tkazish natijalari audit o’tkazishdan qo’yilgan maqsadga erishilganlik darajasini baholagan holda auditorning ishchi hujjatlarida qaid qilinishi lozim. Masalan, audit o’tkazish dasturining «Debitor va kreditor qarzlarni tekshirish» bo’limi bo’yicha o’tkazilgan audit natijalarini baholashda quyidagi auditorlik amallarini tahlil qilish va baholash maqsadga muvofiq: -k eyingi pul kirimlari va tegishli s

majburiyatlarning balansda to’g’ri aks ettirilganligini tekshirish maqsadida taqqoslanishi maqsadga muvofiq. -m avjud qoldiqlarni schyot-fakturalar ma’lumotlari, moddiy javobgar shaxslar hisobotlari va to’lov hujjatlari bilan solishtirish. Agar debitor va kreditor qarzlarning miqdori xo’jalik yurituvchi sub’ekt moliyaviy ahvoli uchun sezilarli darajada bo’lsa, auditorlar hisobga olishning to’g’riligi va aniqligini tekshirishi, shuningdek, hisob ma’lumotlari bo’yicha majburiyatlarning oshirib ko’rsatilmaganligini aniqlashlari lozim. Bu holda dastlabki hujjatlar ma’lumotlari analitik hisob registrlari (jurnallar, oborot yoki saldo vedomostlari) da aks ettirilgan axborotlar bilan, oldin eng katta qoldiqlilaridan boshlab (chunki ular bo’yicha oshirib ko’rsatish ehtimoli ko’proq) solishtiriladi

buxgalteriya balansini tuzish sanasiga tayyorlanmagan. Tasdiqlash ishlarining natijalarini umumlashtirib, eng avvalo, ularning ishonchliligini baholash zarur. Bunda qarzlarning yozma va og’zaki shaklda tasdiqlangan miqdori va ahamiyatliligi baholanadi. Yozma shaklda olingan dalil-isbotlarni eng ishonchli deb tan olish qabul qilingan. Yozma tasdiqlarning ishonchliligi ularning to’g’ri rasmiylashtirilishiga bog’liq. Tasdiqlar ishonchliligining tahlilidan kelib chiqib, tasdiqlangan va tasdiqlanmagan summalarning katta-kichikligi, shuningdek majburiyatlarning ishonchliligi to’g’risida auditor fikrini shakllantirish uchun olingan dalillar etarliligi baholanadi; Debitor va kreditor qarzlar analitik hisobi ma’lumotlarining tengligini tekshirish. Dastlabki hujjatlarni tekshirib chiqish yoki debito

Agarda olingan tasdiqlar natijalariga ko’ra kontragentda bunday qarzdorlikning yo’qligi aniqlansa, u holda auditor analitik hisob ma’lumotlarini ishonchsiz deb baholashi mumkin. Analitik hisob registrlari ma’lumotlarini Bosh daftar bilan taqqoslash mijoz tomonidan vaqti-vaqti bilan o’tkaziladigan nazorat tadbiri bo’lib hisoblanadi. Qoidaga ko’ra, auditorlar qilingan taqqoslashlarni, aniqlangan g’ayrioddiy summalarni tahlil qiladi, jami summalarni qayta jamlab chiqadi. Auditorlik hisoboti va uni tuzish tartibi Auditning maqsad va vazifalaridan kelib chiqib, umumlashtirilgan va baholangan tekshiruv natijalarini kamida ikkita hujjat bilan rasmiylashtirish maqsadga muvofiqdir: 1. audit haqidagi shartnomada ko’zda tutilgan davr ichidagi korxonaning moliya- xo’jalik faoliyatini auditorlik tekshi

Auditorlik hisoboti moliyaviy hisobotni auditorlik tekshiruvidan o’tkazgan auditor(lar) tomonidan betma-bet imzolanishi lozim. Auditorlik hisoboti auditorlik tekshiruvining buyurtmachisiga, buyurtmachining barcha zarur rekvizitlari ko’rsatilgan holda jo’natiladi. Auditorlik hisobotining kirish qismida auditorlik tashkilotining rekvizitlari, shu jumladan auditorlik faoliyatini amalga oshirish uchun berilgan litsenziyaning raqami va sanasi, auditorlar va auditorlik tekshiruvida qatnashgan boshqa shaxslar haqida ma’lumotlar, hamda auditorlik tekshiruvini o’tkazish uchun asos va xo’jalik yurituvchi sub’ekt faoliyatining umumiy tavsifi ko’rsatiladi. Auditorlik hisobotining tahliliy qismi auditorlik faoliyati milliy standartiga tayanadi va quyidagilarni o’z ichiga oladi: 20* xo’jalik yurituvchi

27* buxgalteriya hisobining yuritilishi va moliyaviy hisobotni tuzishning belgilangan tartibiga rioya qilinishini baholash; 28* buxgalteriya hisobini yuritish va moliyaviy hisobotni tayyorlash tartibini auditorlik tekshiruvidan o’tkazish jarayonida aniqlangan katta qoidabuzarlik holatlarini bayon qilish. Xo’jalik yurituvchi sub’ekt tomonidan moliya-xo’jalik faoliyatini amalga oshirish chog’ida qonunchilikka rioya qilinishini tekshirish natijalari to’g’risidagi axborotlar quyidagilarni o’z ichiga olishi lozim: 29* xo’jalik yurituvchi sub’ekt tomonidan sodir etilgan moliya-xo’jalik muomalalarining qonunchilikka mos kelishini baholash; 30* xo’jalik yurituvchi sub’ekt tomonidan amalga oshirilgan moliya-xo’jalik muomalalarini auditorlik tekshiruvidan o’tkazish jarayonida aniqlangan katta nomuvo

axborotlarga aloqador shaxslar axborotlarni oshkor qilganligi uchun qonunchilikka muvofiq javobgarlikka tortiladi (7 parag. 16-17 bandlar). Auditorlik tekshiruvining natijalari asosida tuzilgan hisobotda korxona moliya- xo’jalik faoliyati va uning natijalarining umumiy ahvoli, shuningdek, buxgalteriya hisobini yuritish va hisobot tuzishning holati, tahlil ishlarining darajasi hamda korxonadagi hisob-tahlil xodimlarining tavsifi aks ettiriladi. Auditorlik hisoboti ma’lumotlari korxona bozor sharoitlariga qanday moslashayotganligi va muvaffaqiyatli rivojlanishi hamda foydasini ko’paytira olishga qodirligini yoki aksinchaligini bildirishi lozim. Albatta, tekshirilayotgan korxonadagi ahvol bezab ko’rsatilmasdan, auditorga taqdim qilingan axborot haqiqiy bo’lgandagina ehtiroslarga berilmagan va

Auditorlik xulosasi buxgalterlik (moliyaviy) hisobotning tarkibiy qismi bo’lib, undan foydalanuvchilar uchun ushbu hisobot ishonchliligi axborot manbasi bo’lib xizmat qiladi. Buxgalteriya hisobotidan foydalanuvchilar auditorlik xulosasida bayon qilingan fikrga tayanib, auditorga yoki auditorlik firmasiga ishonch bildiradilar. Ushbu ishonch, eng avvalo, auditor tomonidan bajarilgan ishning sifati bilan qo’lga kiritiladi va oqlanadi. O’zbekiston Respublikasi «Auditorlik faoliyati to’g’risida»gi qonunida belgilanishicha, auditorlik xulosasi moliyaviy hisobotning to’g’riligi va buxgalteriya hisobi yuritish tartibining qonun hujjatlarida belgilangan talablarga muvofiqligi to’g’risida auditorlik tashkilotining fikri yozma shaklda ifodalangan, xo’jalik yurituvchi sub’ekt moliyaviy hisobotidan foy

Auditorlik xulosasi uchta: kirish, ta’kidlovchi va yakunlovchi qismdan iborat bo’lishi lozim. auditorlik xulosasining k irish qismi da quyidagilar ko’rsatiladi:  auditorlik tashkilotining yuridik manzili va telefonlar;  litsenziyasining tartib raqami;  auditorlik faoliyati bilan shug’ullanish uchun litsenziya bergan organ nomi va berilgan vaqti, shuningdek, litsenziyaning amal qilish muddati;  auditorlik tashkilotini davlat ro’yxatiga olish to’g’risidagi guvohnomasining raqami;  auditorlik tashkilotining hisob-kitob schyoti;  tekshiruvda ishtirok etgan barcha auditorlar hamda auditorlik tashkiloti rahbarining nasabi, ismi-sharifi.  auditorlik tekshiruvi o’tkazish uchun asos va xo’jalik yurituvchi sub’ektning umumiy tavsifi. Shu bilan birga auditorlik xulosasining kirish qismida teks

3. Auditorlik xulosasining yakunlovchi qismi da õûæàëèê þðèòuvchi sub’ektning buxgalterlik (moliyaviy) hisoboti ishonchliligi va qonunchilikka muvofiqligini tasdiqlash to’g’risida yozuv yoziladi. Tekshiruv auditorlik tashkiloti tomonidan o’tkazilganda, auditorlik xulosasini auditorlik tashkilotining rahbari yoki auditorlik tashkilotining u vakolat bergan boshqa xodimi imzolaydi va auditorlik firmasi muhri bilan tasdiqlaydi. Xo’jalik yurituvchi sub’ekt faqat auditorlik xulosasining yakuniy qisminigina manfaatdor shaxslarga taqdim qilishi lozim. Shu munosabat bilan auditorlik xulosasining tahliliy qismi va yakuniy qismi alohida imzolanishi va muhrlanishi mumkin. Auditorlik xulosasining ikkita turi mavjud: a) ijobiy auditorlik xulosasi; b) salbiy auditorlik xulosasi. Ijobiy auditorlik xulosas

hisobotdan foydalanuvchilar olish imkoniga ega bo’lgan ochiq axborot hisoblanadi. Auditorlik xulosasi tegishli moliyaviy hisobotlar bilan birgalikda xo’jalik yurituvchi sub’ekt tomonidan chop ettirilishi mumkin. Auditorlik hisoboti va auditorlik xulosasi uchun javobgarlik. «Auditorlik faoliyati to’g’risida»gi qonunga muvofiq auditorlik tekshiruvini o’tkazmay tuzilgan yoxud auditorlik tekshiruvi natijalari bo’yicha tuzilsada, lekin auditorlik tekshiruvi davomida auditor (auditorlar) tomonidan olingan va o’rganilgan xo’jalik yurituvchi sub’ekt hujjatlari mazmuniga muvofiq bo’lmagan auditorlik hisoboti va auditorlik xulosasi qasddan soxta tuzilgan hisoblanadi. Auditorlik hisoboti va auditorlik xulosasi qasddan soxta tuzilganligi auditorlik faoliyatini amalga oshirishga doir litsenziyaning ama

Auditrolik tekshiruvi uchun javobgarlik Tasodifiy javobgarliklarni ko’zdan kechirish Tasodifiy javobgarlik bu mavjud talab, vaziyat yoki sharoitda kelajakda voqealar sodir bo’lishi yoki muvaffaqiyatsizlikka uchrashini hal qilish uchun mumkin bo’lgan yo’qotishlar haqidagi noaniqlikni aniqlashni bildiradi. “ E htimollik hisobi” tasodifiy javobgarlik mavjudligini bildiradi, 3 kategoriyadan foydalanib kelajakda hodisa natijasida zarar ko’rish ehtimoli aniqlanadi: 1. E htimol. Kelajak hodisasi sodir bo’lishi mumkin. 2. Mantiqiy ehtimollik. Kelajak hodisasi yuz berish riski yiroq, sodir bo’lish ehtimoli pastroq. 3. Uz oq. Kelajak hodisasi yuz berish ehtimoli past. Moliyaviy hisob kurslarida o’rganganingizdek, agar hodisa yuz berishi mumkin bo’lsa va zarar ko’rish qiymatini mantiqiy baholay olins

1. Direktorlar, komitetlar va aksiyadorlar doskasida uchrashuvlar vaqtlarini o’qish; 2. Shartnomalar, qarz shartnomalari, lizing va hokimiyat agentlari bilan aloqadorlik xatlarini ko’zdan kechirish; 3. Daromad solig’i javobgarliklari, soliq qaytimlari va IRS agentlarining hisobotlarini ko’zdan kechirish; 4. Hujjatlar kafolatlarini va moliyaviy institutlar yoki boshqa qarzdor agentliklardan qo’lga kiritilgan kredit xatlarini tasdiqlash yoki hujjatlashtirish; 5. E htimoliy kafolatlar uchun boshqa hujjatlarni nazorat qilish . Masalan, auditor odatda direktorlar doskasida asosiy voqealar vaqtlarini o’qiydi va muhim bitimlarni ma’qullaydi. Odatda direktorlar doskasida mavjud bo’lgan bir qancha noaniq materiallar mohiyati muhokama qilinadi. Shunga o’xshash ravishda, auditor faoliyatning daromad

hujjatlarini tekshirish. 15 – bo’limda huquqiy xarajatlar hisobi tahlili ko’rsatilgan. To’g’ri, huquqiy xarajatlar hisoboti qiymati ahamiyatsiz bo’lishi mumkin,lekin auditor odatda hisoblashda bitimlarni nazorat qiladi. Bu tekshiruvning maqsadi – mijozga qarshi haqiqiy yoki potensial tortishuvni aniqlashdan iborat. Hisob tahlili faoliyatda maslahatlashilgan huquqshunoslar ro’yxatini rivojlantirish uchun ham ishlatilishi mumkin. 3) Bahslashuvlar, da’volar yoki baholar ifodalangan va o’rganib chiqilgan huquqiy xatlarni qo’lga kiritish. Huquqiy xatlar keyingi bo’limlarda muhokama qilinadi. 4) Menejmentdan hamma bahslashuvlar, tasdiqlangan va tasdiqlanmagan da’volar va baholar FAS bilan mosligi oshkora qilinganligi haqida yozilgan taqdimotlarini qo’lga kiritish. Bu ma’lumotlar mijozlar tomonid

Mahsulot javobgarligi Hokimiyat qonunlari va yo’ riqnomani oyoq osti qilish, jumladan xavfsizlik qonunlari irqi, jinsi, yoshi va boshqa xususiyatlarga qarab kamsitishlarga qarshi holatlar ishonchsizlik qonunlari daromad solig’ini tartibga solish atrof-muhitni himoyalash qonunlari pora olish faoliyati aktlari tovlamachi ta’sirlar va Korrupsiya tashkilotlari aktlari Auditor menejmentdan huquqiy xatlarni huquqshunoslarga yuborishni so’rashi lozim, ular quyidagi ma’lumotlar bilan ta’minlanishi talab etiladi:  Huquqshunos katta e’tibor ajratishi lozim bo’lgan hal qilinishi kutilayotgan yoki tahdid solayotgan bahslashuvlar ro’yxati va hisobi. Ro’yxat mijozlar tomonidan ta’minlab berilishi kerak ;  Mantiqan noqulay oqibatga olib kelishi mumkin bo’lgan va tasdiqlanishi ehtimoli mavjud bo’lgan ,

 Agar huquqshunos o’z javobgarligini chegaralangan deb ko’rsatsa, bunday chegaralar sabablarini talab qilish ;  Tadqiqot va javobgarlik maqsadlari uchun rozilik. Huquqshunoslar odatda mavjud yoki hal qilinishi kutilayotgan sudlashuvlarda dalillarni keltirishga tayyor turishadi. Shunga aramasdan, ular ba’zida tasdiqlanmagan da’volar va shikoyatlarga ma’lumot berishni istashmaydi. Tasdiqlanmagan da’vo yoki shikoyatlarda mumkin bo’lgan da’vo yoki shikoyatlarning faoliyati shikastlangan qism yoki ehtimoldagi shikoyatda hali bildirilmaydi. Masalan, ko’mir konlarining biridagi konchilarning ma’lum qismi halok bo’lishdi. Kelgusi tergovlar mijozning zaruriy xavfsizlik jihozini o’rnatishda yiqilganligini ko’rsatadi. Faoliyatning fiscal yili tugashi mumkin va ma’lum muddat uchun falokat taqdim qil

ma’lumotsiz fikrlarning oldini olish uchun etarli audit imkoniyatlarini chegaralaydi. Majburiyatlar Kompaniyalar xomashyolarni sotib olish yoki o’zlarining mahsulotlarini belgilangan narxlarda sotish uchun tez-tez uzoq muddatli majburiyatlarni kiritib turadi. Bunday sotib olish yoki sotish shartnomalarini kiritishdan asosiy maqsad qulay narx kelishuvlariga erishish yoki xomashyolarning yaroqliligini himoya qilishdan iborat. Uzoq muddatli shartnomalar odatda daromadlarni va xarid qilish jarayonlarini taftish qilish davomida mijoz-xodimlar tadqiqotlari orqali, uchrashuvlar doskasidagi vaqtlarni ko’zdan kechirish orqali ifodalanadi. Ko’p holatlarda, bunday kelishuvlar moliyaviy hisobotlarning havolalarida ko’rsatiladi. Shunga qaramasdan, faoliyatning bunday namunalari tovar ayirboshlanmaganda

Ikki turdagi kelgusi tadbirlar menejment mulohazalarini va auditor hisoblarini talab qiladi: I tur: Balans varaqasidagi sanada mavjud holat haqida qo’shimcha dalil beradigan va moliyaviy hisobot tayyorlash jarayonidagi baholashga ta’sir ko’rsatadigan tadbirlar II tur: Balans varaqasidagi sanada mavjud bo’lmagan holat haqida qo’shimcha dalil beradigan, lekin o’sha sanadan keyin paydo bo’ladigan tadbirlar. II turdagi tadbirlar odatda moliyaviy hisobotlarda qayd etilishi talab qilinadi. Ba’zi misollarda voqea yoki kelishuv juda sezilarli ta’sir ko’rsa t a di , moliyaviy hisobotlarning notog’ri fikr hosil qilishini oldini olish maqsadida moliyaviy hisobotlarning o’rnini bosuvchi shakllardan foydalaniladi. I turdagi voqea yoki hodisalarga misollar:  Balans varaqasi sanasidan keyingi bankrotlik

Er urilishi mobaynidagi kelgusi tadbirlar diagrammasini ko’rsatadi. Moliyaviy hisobotlar sanasidan boshlab (2007-yil 31-dekabr) auditor hisoboti sanasigacha (2008-yil 15-fevral) bo’lgan muddat kelgusi tadbirlar uchun rasmiy muddat qilib belgilanadi. Shu davr mobaynida auditor joriy yil auditiga aloqador audit jarayonlarini faol boshqarib turadi. Auditor hisoboti sanasidan boshlab moliyaviy hisobotlar berish gacha (2008-yil 5-mart) ham kelgusi tadbirlar muddatining bir qismi, ammo auditor audit hisobotini topshirgan sanasidan keying jarayonlarni boshqarish yoki savollar uchun javobgar emas. Shunga qaramasdan, bu vaqt davomidagi tadbirlar auditor e’tiborini jalb qilishi mumkin. Agar kelgusi tadbir I tur bo’lsa, moliyaviy hisobotlar to’g’irlanishi lozim. Hodisaga va uning moddiy ahvoliga bog’

cheklashni nazarda tutadi. Agar audit hisoboti 2008-yil 1-mart sanasidagina belgilangan bo’lsa, auditorning javobgarligi o’sha sanagacha davom etadi. Bu misolda, Willis & Adamsning hisobotlari ikki taraflama sanada keltirilgan. Kelgusi tadbirlar uchun audit jarayonlari biznes jarayonlari va ularga aloqador moliyaviy hisoblar uchun yil yakunidan oldin boshqariladi, boshqalar esa kelgusi tadbirlar davomida boshqarilishi ham mumkin.Bu audit jarayonlarining ba’zilar, masalan haqiqiy savdoni va xarid qilish chegarasini tekshirish balansdan keyingi kelishuvlarga tegishli bo’lishi mumkin. Qo’shimcha qilib aytganda, auditor balans sanasidan to audit hisoboti sanasigacha bo’lgan jarayonlarnining maxsus auditini boshqarishi lozim. Bunday audit jarayonlariga misollar:  Kuzatilayotgan masala haqida m

Kirish qism. Men (biz) _____________________________ (auditorlik tashkilotining nomi va rekvizitlari) auditor (auditorlar)___________________________ (auditorlarning nasabi, ismi-sharfi) tomonidan________________________________ning (xojalik yurituvchi subyekt nomi) 200 - yil 1 -yanvardan 31 -dekabrgacha bo’lgan davr uchun moliyaviy hisoboti tekshiruvdan o’tkazildi. Auditorlik tekshiruvidan o’tkaziladigan moliyavi y hisobotning tayyorlanishi va ishonchliligi uchun mas’uliyat xojalik yurituvchi subyekt rahbariyatiga yuklatiladi. Auditorlik tashkiloti mazkur moliyaviy hisobot bo’yicha berilgan xulosa uchun mas’ul hisoblanadi. Ta’kidlovchi qism . Biz auditorlik tekshiruvini AFMS larga muvofiq o’tkazdik. Ushbu standartlar bizga, mo

(xojalik yurituvchi subyekt nomi) moliyaviy hisoboti uning moliyaviy holatini ishonarli aks ettiradi va mazkur xojalik yurituvchi subyekt tomonidan sodir etilgan moliyaviy va xojalik muomalalari O’zbekiston Respublikasi qonunchiligi talablariga muvofiq. Auditorlik tashkiloti rahbari___________ (imzo) Auditorlar________________ (imzolar) «___»_________________20 y. M.O’. Kirish qism . Men (biz) _____________________________ (auditorlik tashkilotining nomi va rekvizitlari) auditor (auditorlar)___________________________ (auditorlarning nasabi, ismi-sharfi) tomonidan________________________________ning (xojalik yurituvchi subyekt nomi) 20 -yil 1 -yanvardan 31 -dekabrgacha bo’lgan davr uchun moliyaviy hisoboti tekshiruv

unchalik ahamiyatli kamchiliklar yo’qligi to’g’risida yetarli darajada ishonchni ta’minlash majburiyatini yuklaydi. Auditorlik tekshiruvi moliyaviy hisobot va boshqa moliyaviy axborotlarning ishonchliligini va qonunchilikka hamda moliyaviy xojalik faoliyatining haqiqiy ahvoliga muvofiqligini baholashdan iborat. Biz, o’tkazgan auditorlik tekshiruvimiz fikr bildirishimiz uchun asosga ega deb hisoblaymiz. Tekshiruvda xojalik yurituvchi subyekt tomonidan _________ million so’mlik summa xarajatlarga noqonuniy olib borilgan bo’lib, amaldagi qonunchili k buzilganligi va moliyaviy hisobot buzib ko’rsatilganligi aniqlandi. Yakunlovchi qism . Biznig fikrimizcha, ____________________________ ning (xojalik yurituvchi subyekt nomi)

Auditor buxgalterlik hisobi va hisobotining sifati to’g’risida ishonch bilan auditorlik xulosasi tuza olish uchun yetarli darajada ishonchli dalillar to’play olmagan vaqtda xulosa tuzilmaydi. Bunday holat auditorlik tekshiruvi hajmining cheklanganligi oqibatida moliyaviy hisobot to’g’risida fikr bildirish uchun auditorlik dalil-isbotlar yetarli bo’lmaganida yuzaga keladi. O’zbekiston Respublikasi qonunchiligiga muvofiq shartnoma tuzuvchi auditorlik tashkiloti va mijoz-korxona tadbirkorlik subyektlari sifatida teng huquq li bo’lsa ham, maqomi bo’yicha teng huquqli bo’la olmaydilar, chunki auditorlik tashkiloti tekshiriladigan xojalik tizimini nazorat qiladi. Bunda mijoz-korxona ma’muriyati auditorlik tashkilotining xulosa tuzishdan voz kechish ehtimol

«Auditorlik tashkilotining auditorlik xulosasi tuzishdan voz kechish to’g’risidagi arizasi» deb nomlanadi va quyidagi shaklda bo’ladi.

Auditorlik tashkilotining auditorlik xulosasi tuzilishdan voz kechis h to’g’risidagi arizasi Men (biz) ________________________________________________ (auditorlik tashkilotining nomi va rekviztlari) auditor (auditorlar)_______________________________________ (auditorlarning nasabi, ismi-sharfi) tomonidan ___________________________________________ning (xojalik yurituvchi subyekt nomi) 200 -yil 1 -yanvardan 31 -dekabargacha bo’lgan davr uchun moliyaviy hisoboti tekshiruvdan o’tkazildi. Xojalik yurituvchi subyekt__________________________ (xojalik yurituvchi subyekt nomi) Xorijiy mol yetkazib beruvchilar bilan hisob-kitoblarni to’liq taqdim qilmadi. Bu biz boshlagan auditorlik tekshiruvini, auditorlik xulosasi tayyorlas

ya’ni korxona rahbariyatiga taqdim qilinadi. Xojalik yurituvchi subyektlar auditorlik tekshiruvi yakunlanganidan so’ng 15 kun ichida auditorlik xulosasining bir nusxasini o’zlari joylashgan hududdagi soliq organiga taqdim qiladilar. Auditorlik xulosasi moliyaviy hisobotda foydalanuvchilar uchun tushunarli bo’lib, unda auditorning ikkilanish va (yoki) noroziligidan kelib chiqqan cheklashlar aniq ko’rsatilishi lozim. Auditorlik xulosasi barcha moliyaviy hisobotdan foydalanuvchilar olish imkoniga ega bo’lgan ochiq axborot hisoblanadi. Auditorlik xulosasi tegishli moliyaviy hisobotlar bilan birgalikda xojalik yurituvchi subyekt tomonidan chop ettirilishi mumkin. Agar ko’rsatilgan kamchiliklar buxgalteriya hisobotining haqqoniyligiga ta’sir qilmaydigan bo

muhokama qilinishi va asoslangan holda chiqarib tashlanishi yoki e’tiborga olinib , xulosaning oxirgi taxririda inobatga olinishi lozim. Korxona bir oy ham o’tmasdan, qayta tekshirish natijasida ijobiy xulosa olsa, bu hol auditorlarga ishonchsizlik bildirishga olib kelishi mumkin. Bu xuddi oylab darsga qatnashmagan, qobiliyatsiz talabaning imtihonda mutlaqo savodsizligini namoyon qilib, «qoniqarsiz» baho olganidan so’ng, ertasiga ba’zi b ir sabablarga ko’ra «a’lo» bahoga qayta topshirgani kabi noreal hodisadir. Shuningdek, agar tekshiruvda hech qanday kriminalga oid holat aniqlanmagan bo’lsada, xulosalarni ochiqdan-ochiq yoki niqoblangan ishoralar bilan shakllantirish mumkin emas. Ammo, shunga qaramasdan korxona ishida

Xalqaro amaliyotda auditorlik xisobotini tuzish amaliyoti Auditorlik hisoboti o’ta qisqa, bir necha satrni band qiladi, xalos. Audit sohasida xabardor bo’lmaganlar bunga salgina ko’proq yuridik rasmiylashtirilishini tashkil qiluvchi sifatida qarashi mumkin. Bu paradoks (sog’lom aqlgaga zid), chunki tekshiruv haqidagi hisobot bir necha qatordan iborat bo’lsada, o’ta ehtiyotkorlikni talab qiladi va sinchiklab, uzoq vaqt o’tkazilgan audit jarayoninin g yakunlangani hisoblanadi. AQShda o’tkazilgan tadqiqotning tasviri shuni ko’rsatadiki, aniq bir yilda auditorlik firmasidagi eng yirik beshta mijozlar har bir mijozga 128000 hajmdagi ishni bajaradilar. Bu qisqlik moliyaviy hisobotlardan foydalanuvchilarning xavotirlanayotgani bois

 rahbar dokladni ko’rib chiqadi;  hisobotda jiddiy faktlar haqida yolg’on bayon qilmaydi yoki moddiy faktni yozmaydi.  moliyaviy hisobotlar va boshqa moliyaviy axborotlar xamma muhim tomonlardan kompaniyaning moliyaviy ahvolini haqqoniy aks ettiradi;  raxbariyatning imzolari: -ichki nazorat tizimini tuzish va saqlash uchun javobgarlik bor; -dokladda ularning ichki nazorati haqida ularning baholashlari asosida o’z xulosalarini berishgan;  imzo qo’yuvchi mansabdor shaxslar kompaniya auditorlari va direktorlar kengashining auditorlik bo’yicha komitetini quyidagilarni ochib beradi: - ichki nazoratni loyihalashtirish yoki ekspluatatsiyalardagi kompaniyaga salbiy ta’sir qilishi mumkin bo’lgan

jiddiy ta’sir ko’rsatuvchi omillar haqida dokladga imzo qo’yilgan mansabdor shaxslar ularni baholash sanasidan keyin jiddiy kamchiliklar va muhim sust joylarga nisbatan har qanday tuzuvchi xatti-harakatlarni ham qo’shgan holda. Bu shuningdek, shtab-kvartirasi AQShdan tashqarida bo’lgan, aktsiyalari AQSh fond birjalarida sotiladigan korporotsiyalarning mansabdor shaxslariga ham tegishli. Bu kelgusida xalqaro debatlarga olib kelish mumkin. Qator Evropa mamlakatlarida bu qonun bo’yicha talab qilinadi, unda direktorlar kengashining hamma a’zolari (yoki ikki karrali darajada ijrochi kengash va kuzatuv kengashi) moliyaviy hisobotlarga imzo qo’yish bilan ularning javobgarligi bu bayonnoma bilan hamkorlikda ekanligini, faqat bitta bosh

saqlash uchun javobgar xodim birja haqidagi qonun qoidalarning 13a....15(e)va 15d....15(e) bandlarida belgilangani kabi tashkilot uchun quyidagilarga ega: A. Axborotlarni nazorat qilish va ochib berish protseduralarining ishlab chiqilgan choralari yoki axborotlarni nazorat qilish va ochib berishning bunday choralari tashkilotga tegishli jiddiy axborotlarni ta’minlash shu jumladan, uning konsalidatsiyalangan shu’ba kompaniyayalarini ham shu tashkilot doirasida, ushb u doklad tayyorlangan davr davomida ta’minlash uchun choralar bizning nazoratimi z ostida bajarilishi lozim; B. Tashkilot nazorati va axborotlarini ochib berish protseduralari samaradorligini baholash ushbu dokladda ko’rsatilgan, bizning nazorat va a

muhim kamchiliklar va jiddiy sust joylar. B. boshqaruvni va moliyaviy hisobotlar ustidan muhim rol o’ynovchi hodimlarni o’z ichiga oluvchi har qanday firibgarliklar. 2.Auditorlik hisobotining elementlari MSA-700 “Moliyaviy hisobotlar bo’yicha auditorlik hulosalarida shunday deyiladi: “Auditor moliyaviy hisobotlar haqidagi fikrlarini bildirish uchun asos sifatida olingan auditorlik dallillarni tahlil qilishi va hulosalarni baholashi lozim”. Auditorlik hulosalari umumiy moliyaviy hisobotlar haqida aniq bildirilgan yozma fikrlarga ega bo’lishi kerak.  Auditorlik hulosalarining mazmuni Auditorlik hulosalari ushbu bo’limda batafsilroq muhokama qilinadigan quyidagi asosiy elementlarni o’z ichiga olishi kerak:  nomi;

- xatboshini qamrab olish (audit tabiatini ta’riflash) -MSAga yoki tegishli milliy standartlarga yoki amaliyotga havola; -Auditor tomonidan qilingan ishni ta’riflash; - moliyaviy hisobot haqida bildirilgan fikrning mazmuni; - hisobot sanasi; - auditorning mazmuni; - auditorning imzosi. Xulosaning nomi Auditning standartlari hulosaning albatta nomi bo’lishini va bu nomga “mustaqil” so’zi qo’shilishini talab qiladi. Ko’pincha “Mustaqil auditorlik” yoki “Auditor hisoboti” degan nomlar ishlatiladi va bu bilan auditorning hisoboti boshqa hisobotlardan farqlanadi. Auditorlik hulosasini oluvchi Hulosa qoidaga ko’ra kompaniyaning yoki aktsionerlarning yoxud kuzatuv kengashiga yo direktorlar ke

haqidagi fikrlarini bildirishga hisoblanadi. Kirish xatboshisi: “Biz AVS kompaniyasining 31dekabr 2013 yil holatiga ilova qilingan buxgalteriya balansi, shuningdek, tugayotgan yil uchun daromadlar va pul mablag’lari harakati haqidag i tegishli hisobotlar auditini o’tkazdik. Ushbu moliyaviy hisobotlar bo’yicha javobgarlik Kompaniya rahbariyati zimmasida. Bizning majburiyatlarimiz, o’tkazilgan auditimiz asosida ushbu moliyaviy hisobot ishonchliligi haqida o’z fikrlarimizni bildirish hisoblanadi”. Soha xatboshisi Soha auditining ushbu holatda zarur deb hisoblanuvchi auditorlik protseduralarini bajarish qobilyatiga taalluqli. Soha xatboshisi o’zida auditor tekshiruv davomida qilgan ishlarni haqiqiy tasdig’ini ko’rsatadi. Bu o’quvchiga audit o’rnatilgan

foydalanuvchilar qarorlariga ta’sir o’tkazmasligini tasdiqlashni dalillarni ta’riflas hi lozim. Hisobotda, shuningdek, moliyaviy hisobotlar baholarining auditini yaxlit holda va bu bayonnomani tayyorlashda raxbariyat tomonidan qilingan muhim kamchiliklar baholanishini ham ta’riflash zarur.

Xulosa: Auditorlik hulosasi natijalarini tashkil etish va hisobga olishni xolisona aks ettirishi lozim . Boshqacha qilib aytganda, auditorlik tekshiruvi mumkin qadar obyektiv bo’lib, uning xulosasi ma’lum ma’noda xojalik yurituvchi subyekt rahbariyati ustidan chiqarilgan «huk m» hisoblanadi. Shuningdek, davlat organlari topshirig’iga binoan o’tkazilgan tekshiruv natijalari bo’yicha tuzilgan auditorlik xulosasi O’zbekiston Respublikasi protsessual qonunchiligiga muvofiq tayinlangan ekspertiza xulosasiga tenglashtiriladi. Auditorlik xulosasi uchta: kirish takidlovchi va yakunlovchi qismdan iborat bo’lishi lozim. Kirish qismida quyidagilar ko’rsatiladi: - auditorlik tashkilotining yuridik man

Auditorlik xulosasining ta’kidlovchi qismida auditorlik xulosasi AFMS ga muvofiq o’tkazilganligi ta’kidlanishi lozim. Ta’kidlovchi qism moliyaviy hisobot va boshqa moliyaviy axborotlarning ishonchliligini va qonunchilikka hamda xojalik yurituvchi subyekt moliya- xojalik faoliyatining haqiqiy ahvoliga muvofiqligini baholashini ko’rsatishi lozim. Shuningdek, ta’kidlovchi qismda o’tkazilgan auditorlik tekshiruvi fikr bildirish uchun yetarli asos berishi to’g’risida auditorlik tashklotining tasdig’i aks ettirilish i lozim. Auditorlik xulosasining yakunlovchi qismida xojalik yurituvchi subyektning moliyaviy hisoboti ishonchliligi va qonunchilikka muvofiqligini tasdiqlash to’g’risida yozuv yoziladi. Tekshiruv auditorlik tashkiloti tomonidan o’t

ishonarli aks ettiradi degan fikrga kelingan vaqtda tuzilishi lozim. Misol tariqasid a ijobiy auditorlik xulosasining namunaviy shaklini keltiramiz. Salbiy auditorlik xulosasi moliyaviy hisobot korxonaning moliyaviy ahvoli to’g’risida ishonarli ma’lumot bermagan va buxgalterlik hisoboti hamda uning moliya-xojalik faoliyati hisobi amaldagi me’yoriy qonunchilik talablariga mos kelmagan holda yuritilgan vaqtda tuziladi. Bunday xato-kamchiliklar o’z vaqtida tuzatilmasa moliyaviy hisobotdan foydalanuvchilarni chalg’itishi mumkin. Salbiy auditorlik xulosasi tuzish auditorlik amaliyotida kamdan-kam uchraydigan holat bo’lib, bunga quyidagi muayyan vaziyatlar sabab bo’lishi mumkin: - auditor tomonidan aniqlangan buxgalteriya

subyektning auditorlik tashkiloti tomonidan aniqlangan xato kamchiliklarni bartaraf qilish maqsadida moliyaviy hisobotga o’zgartishlar kiritish to’g’risida bildirilgan fikrga noroziligi sabab bo’ladi. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YHATI . 1. O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. - T.: O’zbekiston, 2017. 2. O’zbekiston Respublikasi Fuqarolik Kodeksi. – T.: Adolat, 1996. 3. O’zbekiston Respublikasi Soliq kodeksi. – T.: Adolat, 2008.

4. O’zbekiston Respublikasining «Buxgalteriya hisobi to’g’risida»gi Qonuni. (yangi tahriri) 2016 y. 13 aprel. 5. O’zbekiston Respublikasining «Auditorlik faoliyati to’g’risida»gi Qonuni. 2000 y. 26 may. 6. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining “Tadbirkorlik sub’ektlarini davlat ro’yxatidan o’tkazish va hisobga qo’yish tizimini takomillashtirish to’g’risida”gi 2016 yil 28 oktyabrdagi PQ-2646-son Qarori 7. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining “Tadbirkorlik sub’ektlariga davlat xizmatlarini ko’rsatish mexanizmini takomillashtirishga doir qo’shimcha chora-tadbirlar

Купить