Muhyi Xo’qandiy hayoti va ijodi - Литература - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	4.1MB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Сентябрь 2019
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Литература

Muhyi Xo’qandiy hayoti va ijodi

Купить

Muhyi xo’qandiy hayoti va ijodi

Muhyi Ho`qandiyning hayoti va ijodi (1836-1911) 1. Muhyi ijodiga munosabat masalasi. 2. Muhyining hayot yo`li. 3. Muhyi va Qo`qon xonligi 4. Muqimiy va Muhyi 5. Muhyining ijodiy merosi

Atoqli adibimiz G`afur G`ulom “taqdir qiladigan darajada talantli shoir bo`lgan” deb ta`rif bergan Muhyiddin Muhammad Rizo oxund o`g`li Muhyining ijodi va shaxsiga baho berishda yaqin o`tmishda - 74 yillik sobiq sovet ittifoqi davrida adabiyotshunosligimizda bir yoqlamalikka yo`l qo`yildi. Sinfiylik prinsipi Muhyi ijodiga nisbatan “zo`rma-zo`rakilik” bilan yopishtirildi va uni “boylarning, mulkdorlarning, savdogarlarning shoiri” sifatida talqin qilindi, ijodi kamsitildi, yaxshi o`rganilmadi, asarlarini nashr etish esa man etildi. Natijada Muhyi ijodi necha yillar xalq e`tiboridan va tadqiqotchilar nazaridan chetda qoldi. Vaholangki, XIX asrning II yarmi XX asr boshlari Qo`qon adabiy muhiti haqida so`z borganda Muhyi nomi va ijodini chetlab o`tish mumkin emas edi. Shu bois, Qo`qon adabiyoti

Muhyi taxallusi bilan ijod qilgan Hoji Muhyiddin Muhammad Rizo oxund o`g`li G`azna shahrida, ziyoli xonadonida 1836 yilda tug`ildi. Uning otasi G`aznadagi yirik madrasalardan birining mudarrisi bo`lgan. Bo`lajak shoir ibtidoiy tahsilni otasidan oldi. Yuqori tahsilni esa Buxoroning nufuzli madrasalarida ko`radi. 1858-59 yillar chamasi u madrasBu yerda u Tamkin singari yirik shoirlar, Shayx Sulaymon Afg`oniy kabi tilshunos va muarrixlar bilan do`stona munosabatda bo`ladi, hatto Tamkinni o`ziga ustoz deb bildi. Ho`qandda Muhyi o`z ijodi bilan qadr-izzat topdi. a ta`limini tugatib, Ho`qandga kelib yashay boshlaydi. Muhyi ayni ruhan, aqlan va jisman yetilgan davrida, 50-yillar oxirida, Qo`qon adabiy muhitiga qo`shiladi. Bu vaqtdagi Qo`qon adabiy muhitining yirik vakillari - Muqimiy, Furqat, Nis

Mallaxondan keyin Qo`qon xonligining hukmfarmosi Xudoyorxon zamonida ham Muhyining saroydagi obro`si baland bo`lgan. Hatto Xudoyorxon she`riyat ixlosmandi bo`lgan o`g`li Nasriddinbekka nazm va nasrdan ta`lim berishni ishonch bilan Muhyiga topshiradi. Muhyining mehnatlari samara beradi, uning ustozligida Nasriddinbek nozikta`b shoir bo`lib yetishadi. Po`latjon Qayumiyning “Tazkirai Qayumiy” tazkirasida ham Nasriddinbek ijodidan namunalar uchraydi. Aytish mumkinki, Nasriddinbekning ham ustoziga mehri ayricha bo`lgan. Keyinchalik Muhyiga “tojush-shuaro”, ya`ni “shoirlar toji” unvonini ham Nasriddinbek bergan. XUDOYORXON

1874 yil o`rtalarida Muhyi Haj safariga jo`naydi. 1875 yilning yanvar oyida haj marosimini ado etib, undan so`ng Afg`onistonga o`tib ketadi, shu yilning oxirlarida Qo`qonga qaytib keladi. Bu vaqtda Qo`qon taqdiri tahlika ostida edi. Xudoyorxon shaharni tashlab chiqishga majbur bo`ladi, otasidan keyin taxtni boshqarayotgan o`g`li Nasriddinxon esa soxta Po`latxondan yengilib, Mahram qal`asida jon saqlashga majbur bo`lgan og`ir damlar edi. Bu og`ir vaziyatda Muhyi shogirdi, taxt sohibi Nasriddinga ma`naviy madad bo`ladi, unga atab maxsus qasida ham bitadi. O`z qasidasida “shohsiz mamlakat - misli boshsiz tana” ekanligini uqtirib, uni qat`iyat bilan yurtni boshqarishini maslahat beradi. Bu tanbeh va maslahatlar Nasriddinxonga anchayin madad bo`ladi, biroq g`isht qolipdan ko`chgan edi. Fursatni

Muhyining ijodkor, hamfikr do`stlari. ZAVQIY

Muhyi vodiyning Andijon shahrida ham ko`p bo`lgan. Andijonni o`z tug`ilgan maskanidek sevgan, hayotining eng yaxshi damlarini ham Andijonda o`tkazgan. Shuning uchun ham 1902 yilgi Andijon zilzilasi Muhyini qattiq iztirobga soldi, shahar fojiasini o`z shaxsiy fojiasidek qabul qildi. Hatto bu fojiaga atab “Xo`qandlik shoiri nomdor, sohibi iqtidor mavlono Hoji Muhyi afandining Andijon shahri xususida dilso`zona abyotlari” deb nomlangan 19 bandli muxammas-ta`rixini yozdi.

Muhyi o`z hayoti davomida Turkistonning Samarqand, Shahrisabz, Buxoro, Toshkent shaharlariga tez-tez borgan va u yerdagi shoiru fozillar bilan yaqin aloqa bog`lagan. Doimo maktublar yozishib turgan. Maktublarda Muhyining iqtidorini yuqori baholaganlar. Shuningdek, Qo`qon adabiyot muzeyida saqlanayotgan 6650 raqamli “Sharhi Mullo Jomiy” nomli kitobda Ahmadxon to`ra Dahbediyning shunday dastxati bor: Muhyi Ki ba fazl yovt me`roj, Bar masnadi fazl sohibi toj. Gardida laqab bo fazl Muhyi, Toj ush-shuaroi ashraful hoj. (Mazmuni: Muhyi fazlda me`rojga yetdi, fazl taxtida toj sohibi bo`ldi. Fazl sharofatidan Muhyi nomini oldi. U shoirlar toji, hojilar sharaflisidir.)

Xalq orasida Muqimiy bilan Muhyi o`rtasidagi ijodiy va shaxsiy munosabatlar yaxshi bo`lmaganligi haqida noo`rin fikrlar yurgan. Adabiyotshunosligimizda esa bu ikki shoir munosabatiga ortiqcha sinfiy tus berib yuborilgan. Muhyi she`riyati Muqimiy she`rlariga qarama-qarshi qo`yilib, doim kamsitilib kelingan. Ayni davrda Muhyini xalq manfaatiga xiyonat qilgan, boy va amaldorlar shoiri, Muqimiy esa kambag`al, oddiy xalq shoiri degan soxta fikrlar bu ikki shoirni bir-biriga murosasiz muxolif qilib ko`rsatgan. Vaholangki, Po`latjon Qayumiyning Qo`qon adabiy muhiti haqidagi real va obyektiv manba sanalgan “Tazkirai Qayumiy” tazkirasi bu fikrlar mutloqo asossiz ekanligiga guvohlik beradi. Ya`ni tazkirada har ikki shoir ham birday qashshoq bo`lganligi, qashshoqlikda esa Muhyi Muqimiydan qolishmasli

Lekin bu ikki zamondosh va makondosh shoirlarning o`rtalarida nozik bir kelishmovchiliklar bo`lib o`tgan. Muqimiy Muhyini ortiqcha kibr-havolilikda ayblasa, Muhyi esa Muqimiyning ba`zi she`rlarini tanqid qilib, uni yengil-yelpi she`rlar yozishda kamsitadi. Muqimiy va Muhyi o`rtasidagi ma`lum muddatli bu munosabatlarning bo`lib o`tganligi ular haqidagi ba`zi soxta gaplarni tarqalishiga sabab bo`lganligi tayin. Muhyi – zullisonayn shoir. Uning ijodi yakrang emas, turli ranglarda jilolanadi. Shoir qaysi janrda ijod qilmasin, original lavhalar, betakror timsollar yaratadi. Uning hayot go`zalliklaridan bir olam zavq-shavq oluvchi she`rlari talaygina: Keldi navro`z, ey yoronlar, ochdi bag`rin lolazor, Gul chamanda ochilib, bulbulni aylar beqaror. yoki Bahor ayyomi xushdur gulshanu bog`, Chiqib s

Muhyi she`riyatning har bir shaklida birdayin mahorat bilan ijod qila olgan shoir. Masalan quyida uning bir qit`asini keltiramiz: Ey Fuzuliy, bu na ash`oru na devondur bu! So`zlaring jumla maorif, bu na irfondur bu! Bargu bori hama irfon, anga hayron Muhyi; Demish hayratda:“Bu ne bog`u ne bo`stondur bu!” Demak, mazkur qit`adan Muhyi Fuzuliy ijodidan yaxshigina bahramand bo`lganligi va ozuqalanganligini sezish qiyin emas. Hattoki Fuzuliyni madh etuvchi ruboiysi ham mavjud: Nazmi, hama maorif – orif ekan Fuzuliy, Asrori avliyog`a voqif ekan Fuzuliy. Oromgohi jannat qilsun ani, iloho, azbaski, ul avliyo koshif ekan Fuzuliy.

Muhyi o`zbek va fors tillarida ko`p va xo`p asarlar yozgan sohibdevon shoir. Bundan tashqari yirik tarixnavis olim hamdir. U mualliflik qiluvchi “Tarixi Muhyi Ho`qandiy” asari bunga yaqqol misoldir. Mazkur asarning asarning asosiy qismi Qo`qon xonligi tarixini yoritishga bag`ishlangan. Ya’ni xonlikning tarix sarchashmalarida turgan afsonaviy Oltinbeshikxon va uning avlodlari hamda keyingi xonlarning tarixidan qiziqarli ma’lumotlar keltirilgan. Kitobning ikkinchi qismida, asosan, Muhyining xorijiy mamalakatlarlga Qo`qon xonligining elchisi va sayyoh sifatida borganida tug`ilgan taassurotlar, mulohazalar o`rin olgan. Asar fors tilida yozilgan.

E’TIBORINGIZ UCHUN TASHAKKUR!

Купить

Похожие документы
Fitrat dramaturgiyasi
«Saddi Iskandariy» dostoni
Abdulhamid Cho'lponning «Kecha va kunduz» romanida realizm
Adabiyotshunoslik tarixi va tarixiylik omillari
Abdulla Qahhorning «Sarob» romanida mazmunni ifodalovchi konsepsiyalar