Mustaqillik davri dramaturgiyasidan namuna 11 - sinf - Литература - Презентации

Информация о документе

Цена	4000UZS
Размер	884.8KB
Покупки	0
Дата загрузки	28 Январь 2022
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Литература

Mustaqillik davri dramaturgiyasidan namuna 11 - sinf

Купить

MUSTAQILLIK DAVRI DRAMATURGIYASIDAN NAMUNA ERKIN A’ZAM O‘zbekiston xalq yozuvchisi (1950 yilda tug‘ilgan) 11-sinf adabiyot darsligi asosida 28-mavzu:

TANHO QAYIQ Orol bobodan dramatik rivoyat QATNASHDILAR Orol bobo Amet Jumaboy Tilovbergan Genjamurod O‘tagan maxsum Qalimbet Gulxadicha Rohat Sobirovna Atrofi qamish chiy bilan o‘ralgan, dov- daraxtsiz yaydoq hovli. Bir yonda bahaybat duradgorlik dastgohi, tegishli asbob-anjom; yerda eski imoratlardan chiqqan uzun-qisqa taxta-yu tunuka qirqimlari, nam latta o‘rab simga tortilgan egma-qayishqoq tol novdalari-yu yirik-yirik mum palaxsalari va qirindi-payraxalar aralash-quralash bo‘lib yotibdi.

Ish chala, chala ishlar... Qarshi tarafda tayyor mahsulot – katta-kichik qayig‘-u qayiqchalar qator qilib chetanga suyab qo‘yilgan. Biri qoramoyga bo‘yalgan, biri qizil, biri kumushrang; chetroqdagilari hali bo‘yoq ko‘rmagan – ajralib turibdi. Hovlining to‘rida – ro‘parada g‘aribgina, pasqam bir kulba. Eshigi nimochiq, derazalari lang. Zehn solib qaralsa, eshik ham, deraza qasnoqlari ham qayiqqa mengzab ketadi, allanechuk qayiqsimon namoyishda. Uyning chap tomonida bo‘g‘otga tirab qo‘yilgan narvon ham shunday; aslida-ku u eski bir qayiq bo‘lib, to‘nkarilgan-u orqasiga taxta qoqib zina yasalgan, xolos. Tom boshida ham bir qayiq! Ammo u xiyla haybatdor, hashamatli, ikki uchida baliqsimon bezaklari ham bor. Ana shu qayiqning qoq belida kontoparlar kiyadigan soyaboni serbar allaqanday movut qa

Orol bobomiz mana shu kishi. O r o l b o b o (tashvishmand g‘udranib). Qum, qum... yer-u osmon qum-a, tavba! (Tikila-tikila, birdan yuzi yoris hadi.) Yo‘-o‘q, suv bu, suv! Qara, oftobda shishaday yalt-yult qilyapti jonivor!.. Orol qaytib kelibdi! Orolim! Bir kechada suvga to‘libdi, yashasin, dod! Ana – mavjlari! Ana – to‘lqinlar! Vah, qayiqlar ham suzib yuribdi!.. (U huvillab qolgan ovul tomlaridagi uzoq-yaqin qayiqlarni o‘zicha sanay ketadi.) Bir, ikki, uch... yetti, sakkiz, to‘qqiz... Iye, shoshma, suv nega buncha sarg‘ish? Ana, mavjlari ham, to‘lqinlar ham sap-sariq!.. Ha-a, bo‘ldi, bo‘ldi – loyqalangan. Loyqalanib- loyqalanib to‘ladi-da suv! Ammo... xuddiki qum deysan, qumning o‘zginasi-ya!.. Ko‘zingni yiribroq qarasang-chi, kallavaram, qum bo‘lmay nima u axir?! Orol suvga to‘lganmish!

Qo‘ni-qo‘shni ovuldoshlaring allaqachon ko‘ch-ko‘ronini ko‘targan, hovli-joylari boyo‘g‘liga makon bo‘lib yotibdi, ana! Lekin – har birining tomida bittadan qayiq. Sen yasagan qayiqlar, shogirdlaring yasagan qayiq. Suvga tashna, suvga ilhaq. Suzadigan suv bo‘lmasa, mavj-u to‘lqinlar bo‘lmasa, yasagan qayig‘ing kimga kerak?! (Qariya ruhsiz, qayiqning ikki yonidan ushlab, eran-qaran joyidan qo‘zg‘aladi. Yotoq-qayiq uzra ajab bir qiyofada qad rostlab, osmonga boqadi.) Quyosh! Bugun ham chiqibdi. Har kuni chiqadi. Charchamaydi, erinmaydi. Qarimasmikan shu? Qariydi, qariydi. Qishga borib bu ham qariydi. Senga o‘xshab qoladi – harsillab, qarashlari xira tortib... Ammo ko‘klam kelganda tag‘in charaqlab ketadi-da. Yasharib... Senchi, sen ham qaytib yashararmikansan? Tavba de, tavba de! O‘zingni qu

Keyin-keyin – Orolboy, endilikda – Orol bobo. O‘zingning oting-chi, o‘zingning chin oting nima edi? E, kimning esida bor deysiz! «Orol» bo‘lsa kerak-da... Ishqilib, yoshingni yashading, oshingni oshading endi, birodar... Uff! Nechaga kirdim o‘zi? Xuddi ming yildan buyon borman-u yana ming yil o‘lmaydigandekman-a! Yo‘- o‘q, Orolboy, hozirlikni ko‘ravering, bugun bo‘lmasa, ertaga... Yoshligingiz ham, umringiz ham Orol bilan ketgan, qaytmaydi endi u! Uff!.. (Qariya engashib, qayiq ichida qarmoqqa ilashib yotgan kattakon baliqni dumidan ko‘taradi, u yon-bu yon aylantirib qaraydi.) Yirikkina! Xudoyim bu kecha ham siylabdi. Qulluq, qulluq! Qariya bir qo‘lida qalpog‘i, bir qo‘lida baliqni osiltirib tom qirg‘og‘iga keladi va avaylabgina qayiq-narvondan hovliga tushadi. Yonboshdagi o‘choq taraf yur

Duradgorlik dastgohining bir chetida tushlik dasturxon: non bo‘laklari, uch-to‘rt dona oqqand, qora qumg‘onda choy. Orol boboning shogirdlari – o‘spirin yigitlar Jumaboy, Tilovbergan, Genjamurod – birovi dastgoh qirrasiga suyanib non kavshamoqda, birovi yerga cho‘nqayib sopol kosadan xo‘rillatib choy ichayotir, kalta-kulta taxtadan qo‘lbola kursi yasab olgan, yana biri bekorchilikdan hushtak chalib o‘tiribdi. Yagona buklama brezent o‘rindiqda Orol boboning o‘zi, ensasini qashlab o‘y suradi. O r o l b o b o (hushtakchi Genjamurodga). Ha, shaytonni chaqiryapsanmi? G e n j a m u r o d (anqayib). Shaytonni? Nega?.. O r o l b o b o. Hushtak chalish – shaytonni chaqirish bilan barobar. Shunday gap bor, eshitmaganmisan? G e n j a m u r o d. Hamma chaladi-ku hushtakni... O r o l b o b o. Bilib-bil

J u m a b o y (iljayib). Ovulingizda shayton qoptimi, Orol bobo, hammasi har yoqqa to‘zib ketgan-ku! O r o l b o b o. Shayton degani hamma joyda bor, hamma joydan topiladi. Odamzodning ichida bo‘ladi-da u. Sezdirmaygina kirib, in qurib oladi... T i l o v b e r g a n. Bizning-chi, bizning ham ichimizda bormi? O r o l b o b o (miyig‘ida kulimsirab). Qaydam deysan... Ichida borini har kim o‘zi biladi. G e n j a m u r o d. Masalan, mening ichimda shayton- payton... hech narsa yo‘q. T i l o v b e r g a n (qiqirlab). Shuning uchun hushtak chalib uni chaqirayotgandirsan-da. A, bobo? O r o l b o b o. Sizlarda shayton nima qilsin, bolam! Badniyat ko‘ngilda bo‘ladi u. Sizlarning dillaring oqchorloqning to‘shidek beg‘ubor! Yo‘qsa, menga o‘xshagan bir devonaga qo‘shilib, bekordan-bekor qayiq yasab o‘t

Hatto qo‘l chaygali bir ko‘lmak topilmasa, Orolimiz huv olislarga ketib qolgan bo‘lsa... T i l o v b e r g a n. Bir kuni qaytib keladi, deysiz-ku o‘zingiz doim? O r o l b o b o ( jonlanib, komil ishonch bilan). Albatta qaytadi! Men ko‘rolmasam, sizlar ko‘rasizlar o‘sha kunni, xudo xohlasa! Bu yasagan qayiqlaring nima uchun axir!.. J u m a b o y (tamshanib). Baliq yeb bunaqa totlisini ko‘rmaganman, rosti! O r o l b o b o. Ha-a, baliqdan baliqni ajrata bilasan, sen bola! Qulboy qarmoqning nevarasisan-da, iliging baliq moyiga to‘la. O‘sha bobong men yasagan qayiqlarni minib ov ovlagan... J u m a b o y. Eshitganman. Otam aytgan. Lekin siz har kuni bunaqasini qayoqdan olasiz-a, Orol bobo? O r o l b o b o ( ajab bir ixlos-u qanoat bilan). Xudo beradi, bolam, xudo! T i l o v b e r g a n (ajablani

T i l o v b e r g a n. Nimaga bo‘lmasa Orolni to‘ldirmayapti? G e n j a m u r o d. Ha, nega quritib qo‘ydi uni? O r o l b o b o. Tavba deb gapiringlar, bolalarim. Xudo emas, sen bilan menga o‘xshaganlar boshiga yetdi Orolning. (Shogirdlarining savolchan nazariga javoban.) G‘azabini qo‘zg‘adik-da. Hali aytdim-ku, shayton oraladi ichimizga, vasvasa soldi. Ana shuni quvsang, ana shundan xalos bo‘lsang, bir kun qarabsanki, Oroling suvga limmo-lim to‘lib turibdi-da! (Bir lahza tin olib.) Qani, yigitlar, qo‘zg‘aldik! Bekorchidan xudo bezor... Omin, Orolimiz suvga to‘lsin, suvlari baliqqa to‘lsin, Ollohi akbar! (Qariya yuziga fotiha tortib, kaftini tizzalariga tiragancha, inqillay-sinqillay o‘rnidan turadi.) Men peshinimni o‘qib olay, sizlar... Tilov, sen bola bo‘yog‘ingni oxiriga yetkaz, xo‘pmi?

Amet... Ametimizdan bugun ham darak yo‘g‘-a? Nima bo‘ldi ekan? Keyingi vaqtda mashqi pastroq ko‘rinadi o‘zi shu bolaning... J u m a b o y. Kim bilsin, har erta orqalaringdan yetib boraman, deydi-yu, keyin esa... Xuddi shu choq chetan eshik ochilib, sheriklaridan tikroq, dadilroq yigit – Ametning o‘zi ko‘rinadi. O r o l b o b o (chehrasi yorishib). Xizrni yo‘qlasak bo‘larkan... Kel, Ametboy, tinchlikmi? A m e t (xomushroq). Assalomu alaykum. Uyda yumush ko‘payib ketdi, oqsoqol... O r o l b o b o. Mayli, bularingga bosh-qosh bo‘lib tur-chi, gaplasharmiz. G e n j a m u r o d. Buningizning ichiga hali siz aytgan shayton kirib olgan bo‘lmasin tag‘in, Orol bobo! O r o l b o b o (unga o‘qraygandek). Tilingni tiy, bola! Alhazar!

Chol o‘choq og‘zida turgan sopol oftobasini olib, uyning panasiga g‘oyib bo‘ladi. Shogirdlar topshirilgan yumushlarga unnab ketishadi. Tilovbergan bo‘yoq chelagini ko‘tarib, chetanga suyab qo‘yilgan qayiqlar tomon yuradi. Jumaboy bilan Genjamurod bir chetga uyilgan taxtalarni saralamoqqa kirishadi. Birgina Amet hovli o‘rtasida bekor qaqqayib turibdi. O‘ychan, allanechuk taraddudda. G e n j a m u r o d (o‘girilib). Ha, shayton, sen-chi?.. A m e t (unga beparvo). Bu yoqqa kelinglar-da. Gap bor! U bolalarni girdiga yig‘ib, qo‘lida uzun bir kaltak, yerga aji-buji shakllar chizgan bo‘lib allanimalarni uqtira boshlaydi... J u m a b o y (axiyri jig‘ibiyron bo‘lib). Kallang joyidami, Amet, shuncha shishani qayoqdan olasan axir?! G e n j a m u r o d. Xomxayol, xomxayol! Uch kun uyda o‘tirib, topib

A m e t. Sidirg‘asiga shisha to‘shab chiqish shart emas, oshna, tushunsangchi. Har-har joyga tashlab ketilsa kifoya, ko‘zni qamashtirib, suvday yaltirab yotaveradi. Keyin, chor tarafni shishaga to‘ldirasan deyayotganim yo‘q-ku, axir. Faqat Orol tomoni bo‘lsa bas... G e n j a m u r o d. Umuman, shu masxarabozchilik kimga kerak o‘zi?! Sho‘rlik cholni aldab, laqillatganday bo‘lib... A m e t. Hech kim uni aldamoqchi, laqillatmoqchi emas, jo‘ra, o‘ylab so‘zla! Ko‘ngil ovlash deydilar buni, bilsang! Mana, senu menga shuncha hunar o‘rgatdi, ustozimiz, ko‘rib ko‘zi bir quvnasin, armonda ketmasin degan niyatda edimda, xolos... J u m a b o y. Bilamiz, bilamiz, cholning senga mehri bo‘lakcha, shogirdlarining zo‘risan. Lekin erta-indin o‘zing huv bir yoqlarga chog‘lanib turibsan-ku, bu yog‘i necha pul

Amet. Men hech qayoqqa bormayman! (Keyin sal bo‘shashganroq ko‘yda.) Ketar bo‘lsam ham... Mayli, senlar qo‘shilmasang qo‘shilma, shu ishni bir o‘zim bajarmasam, nomard sananglar meni! G e n j a m u r o d. Katta ketmang, katta ketmang, Ametboy! Yolg‘iz o‘zingiz... A m e t. Ana ko‘rasizlar! Men sizlarni oshna, og‘ayni deb yursam!.. O r o l b o b o (namozini tugatib qaytgan, hovli boshida to‘xtab). Yigitlar deyman... mana, Ametboyimiz kelib, saflaring to‘ldi. Qo‘sh-qo‘sh bo‘lib anovi ikki qayiqni tomga qo‘ndirib kelsalaring-chi, a? J u m a b o y. To‘g‘ri, to‘g‘ri. Qurib yotganiga necha kun bo‘ldi! O r o l b o b o. Shunday qilinglar, chirog‘larim. Xuddi shu farmoyishni kutib turgandek, aslida xufya maslahatlari chala qolganidan norozi shogirdlar darhol qanot chiqarib, chetanga suyab qo‘yilgan

J u m a b o y (cholga o‘girilib). Kimnikiga eltamiz, bobo? O r o l b o b o (o‘ylangan bo‘lib). Qizg‘ishini-i... J u m a b o y (yalingannamo). Pirnazar eshkakning tomiga qo‘yaylik shuni... O r o l b o b o (shahodat barmog‘ini tahdidli o‘qtab). Pirnazar – tog‘a qavming-da, a? Qay go‘rga ko‘ch ko‘targan o‘zi shu? J u m a b o y (hamon ilinj bilan). Nukusga. Baland uylarga. Katta o‘g‘li o‘sha yoqda-ku, amaldor! O r o l b o b o (cho‘rt kesib). Yo‘q! Eshkakka xiyonat qilib juftak rostlaganga qayiq yo‘q! Buni Najim muallimning tomiga o‘rnatasan. Uqdingmi? T i l o v b e r g a n. Qorasini-chi, qorasini? O‘zim bo‘yaganman... To‘qliboy polvonnikiga olib boraylik? Xiyonat qilmagan u! O r o l b o b o. Ota-bobosining ovulini tashlab salqin tomonlarga qochgan bachchag‘arni aytasanmi? Hah, mug‘ombir! Otagi

O r o l b o b o. Qo‘y, qo‘y... Biri u yoqqa tortadi, biri bu yoqqa... He, g‘irromlar! G‘irrom ustaning qo‘lidan chiqqan qayiqqa suv kiradi, bilib qo‘yinglar! T i l o v b e r g a n (norozilangan kabi). Suv deysiz, suvning o‘zi qani?! O r o l b o b o (yer ostidan unga o‘tkir tikilib). Suv – bo‘ladi! Suv – keladi!.. Kelmaydigan bo‘lsa nega qayiq yasab o‘tiribsan, xo‘sh? Ol, ko‘tar! Eltib buni huv ovuldan chiqaverishdagi Jang‘il momoning kulbasiga tiklab kelasanlar. Gap shu! G e n j a m u r o d. Jang‘il momo deysizmi? Uning o‘lib ketganiga ming yil bo‘ldi- ku!.. O r o l b o b o (shashtidan qaytmay). Yana ming yil bo‘lsin! Jannati kampir edi. Boyoqishning choli Orolga cho‘kib ketgan... Ming yil emish! O‘zlari nechaga kirdilar, yigit? J u m a b o y (yer suzib). Bu yil o‘n to‘qqizga to‘laman. O r

O r o l b o b o (nogahon qahrdan bo‘kirib). O‘v-o‘v! Men senlarga necha bor aytdim, manglayi qora! Qo‘ltig‘ingga ol axir, qo‘ltig‘ingga! Nima bu, Orol bobongning tobutimidiki bo-shingg a qo‘yib olding?! Shayton uribdi senlarni, shayton! He!.. Shogirdlar qayiqni apil-tapil qo‘ltiqlab olishadi-da, chetan eshik sari yurishadi. Hovli o‘rtasida Orol bobo yolg‘iz. Titrab turibdi. O r o l b o b o. Nima jin urdi-ya bularni, tavba! (So‘ng ohista yerga cho‘kib.) To‘g‘ri-da axir, sen qariyaga-ku xudoyim g‘oyibdan rizq yetkazib turibdi, buginalar nima qiladi ertaga? Nima yeb, nima ichadi? He, xudbin, noinsof chol!

Купить

Похожие документы
Fitrat dramaturgiyasi
«Saddi Iskandariy» dostoni
Abdulhamid Cho'lponning «Kecha va kunduz» romanida realizm
Adabiyotshunoslik tarixi va tarixiylik omillari
Abdulla Qahhorning «Sarob» romanida mazmunni ifodalovchi konsepsiyalar