Mustaqillik yillarida suveren qoraqalpog‘istonning ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyoti - Экономика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	12000UZS
Размер	445.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Экономика

Mustaqillik yillarida suveren qoraqalpog‘istonning ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyoti

Купить

MAVZU: MUSTAQILLIK YILLARIDA SUVEREN
QORAQALPOG ISTONNING IJTIMOIY-IQTISODIY TARAQQIYOTIʻ
KIRISH
I BOB. O ZBEKISTON RESPUBLIKASI MUSTAQILLIK YILLARIDA
ʻ
QORAQALPOG ISTON DAVLATCHILIGI TARAQQIYOTI.
ʻ
1.1.Qoraqalpog’iston Respublikasiga umumiy tavsif berish
1.2.Davlatimiz rahbarlari tomonidan ‘’Orol fojiasi ‘’ni yechish uchun qilgan sa’yi
harakatlari.
II BOB. MUSTAQIL QORAQALPOG ISTONNING IJTIMOIY-IQTISODIY
ʻ
TARAQQIYOTI.
2.1.Qoraqalpog‘iston iqtisodiyotining mustaqillik yillarida o sib borishi
ʻ .
2.2.Shavkat Mirziyoyev davrida Qoraqalpog’iston Respublikasiga tashriflar va
islohotlar .
III XALQ TA LIMI, FAN VA MADANIYAT.
ʼ
3.1. Qoraqalpog‘iston Respublikasi ma’naviy-madaniy va ta’lim sohadagi
yangilanishlar.
3.2. Xalq ta’limi fan va madaniyat .
XULOSA.
ADABIYOTLAR RO YXATI.
ʻ

KIRISH
Mavzuning dolzarbligi: Bilamizki Qoraqalpog iston Respublikasining iqtisodiy,ʻ
ijtimoiy, siyosiy ahvoli sho rolar davriga kelib xuddi O zbekiston Respublikasi kabi
ʻ ʻ
og ir ahvolni o z boshidan kechirgan.Bu davrda yangi yerlarni o zlashtirish hisobiga
ʻ ʻ ʻ
Orol dengizi suvi qurib boshlaydi.Bu esa global muammo darajasiga borib yetadi.Bu
katta fojia hisoblanadi.Chunki orolning qurishi bu ekologik muammolarni ham keltirib
chiqaradi.Turli xil kasalliklar oshqozon tipi,teberkluyoz, oshqozon raki kabi o ta xavfli
ʻ
kasalliklarni keltirib chiqaradi.Bu fojia nafaqat Qoraqalpog iston Respublikasining
ʻ
balkim unga qo shni bo lgan O zbekiston Respublikasi va Qozog iston Respublikasi
ʻ ʻ ʻ ʻ
kabi davlatlarning ham iqlimiga jiddiy ravishda ta sir ko rsatadi.Bir so z bilan aytganda
ʼ ʻ ʻ
sho rolar davrida Qoraqalpog iston Respublikasining iqtisodiy ahvoli
ʻ ʻ
og irlashdi.O zbekiston Respublikasi bilan birgalikda mustaqillikka erishgandan so ng
ʻ ʻ ʻ
Qoraqalpog istonda bir qator islohotlar o tkazildi.Qoraqalpog iston
ʻ ʻ ʻ jamoatchiligi
O zbekiston tarkibida mustaqilligi va Respublika maqomining huquqiy asosiga ega
ʻ
bo lishiga intilishi Birinchi Prezidentimiz Islom Karimov tomonidan qo llab
ʻ ʻ
quvvatlanadi.Amaldagi Prezidentimiz Shavkat Miromonovich Mirziyoyev ham Orol
fojiasini hal qilish uchun ko’plab tashabbusni ilgari surib kelmoqdalar. Bilamizki
O zbekiston va Qoraqalpog iston xalqlari azal-azaldan bir-biriga qardosh va qondosh
ʻ ʻ
xalqlar bo lgan.Bu ikki mamlakat ko plab qiyinchiliklarni boshlaridan o tkazadilar.Bu
ʻ ʻ ʻ
xalqlarni bosqinchilar bir-biridan ayirmoqchi bo ldilar.Lekin bu ikki davlatning bir-
ʻ
biriga yaqinligi,bag rikengligi,baynalmilalligi,til va dinning birligi bu xalqlarning
ʻ
birdamligini ta minlab berdi.Bu xalqlar qadim zamonlarda Amudaryo va Sirdaryo
ʼ
etaklarida turli xil sharoitlarda yashab kelganlar.Tarixdan bilamizki qoraqalpoq xalqi
erksevar va mehnatkash xalq hisoblanadi.Ular o z qo llari bilan qator shaharlarni
ʻ ʻ
bunyod etadi.Ular ko plab bosqinlarni boshidan kechirganlar.Ularning boy yerlari turli
ʻ
xil davlatlarni e tiborini tortmasdan qolmagan. Mustaqillik yilarida har ikkala xalq bir-
ʼ
birlarini qo’llab-quvvatlab kelmoqdalar.

Tadqiqot obyekti va predmeti .Ilmiy izlanishning tadqiqot obyekti va predmeti
sifatida Qoraqalpog’istonning ijtimoiy-iqtisodiy hayotini yoritib bergan Mustaqillik
yillariga oid turli xil manba va materiallar,Birinchi Prezidentimiz Islom Karimov
asarlari,ma’ruzalari, Amaldagi Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyevning asarlari,
ma’ruzalarini turli xil tadqiqotlar va izlanishlarni, darsliklar asos qilinib olindi.
Tadqiqotning maqsadi va vazifalari. Izlanishdan ko’zda tutilgan maqsad
mustaqillik yillarida Qoraqalpog’istonning ijtimoiy-iqtisodiy hayotida ko’zda tutilgan
masalalarni hayotga qanday tatbiq qilinayotganligi muammo va kamchiliklarni davlat
rahbarlarimiz va amaldorlarimizning sa’yi harakatlarini yoritib berishdan iboratdir.
Dissertatsiya mavzusining mazmun-mohiyati va asosiy maqsadidan kelib chiqqan
holda mazkur ish oldiga quyidagi vazifalar qo’yildi:
-Mustaqillik yillaridagi Qoraqalpog’iston Respublikasining O’zbekiston
Respublikasi tarkibida rivojlanishini yoritib berish;
- S uveren Qoraqalpog’iston Respublikasining davlatchilik taraqqiyoti
yuksalganligini yoritib berish;
-Birinchi va Hozirgi Prezidentlarimizning Suveren Qoraqalpog’iston Respublikasi
uchun amalga oshirilgan islohatlarini mazmunini ochib berish;
-Qoraqalpoq xalqining yashash tarzi, turmushi,ijtimoiy-iqtidodiy taraqqiyoti,
madanyatini keng ko’lamda tadqiq qilish;
Tadqiqotning ilmiy yangiligi . Dissertatsiyada quyidagi natijalarga erishildi.
-Qoraqalpog’istonning ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyoti keng miqyosda yoritib berildi;
-Davlat rahbarlarimiznng Qoraqalpog’iston Respublikasi xalqi uchun o’tkazilgan
islohatlari batafsil yoritib berildi;

-Qoraqalpog’istondagi islohatlarning qoraqalpoq xalqi uchun ijobiy oqibatlari yoritib
berildi;
Tadqiqotning asosiy masala va farazlari . Tadqiqotning asosiy masalasi shundan
iboratki:
-Suveren Qoraqalpog’istonning O‘zbekiston Respublikasi tarkibidagi ijtimoiy-
iqtisodiy hayotida hali hamon muammo bo’lib kelayotgan masalalarga yordam berishda
Davlat rahbarlarimiz va o’zbek xalqining jonbozligini ta’kidlab o’tish;
-Qoraqalpog’iston Respublikasining keying yilardagi rivojlanish tendensiyasini
yanada oshirish;
-Nafaqat Qoraqalpog’iston Respublikasida balkim butin dunyo miqyosidagi muammo
bo’lib kelayotgan ‘’Orol fojiasi’’ni birgalikda hal qilishimiz zarur.
-Qoraqalpog’istonda maktabgacha ta’lim, maktab, oliy o’quv yurtlarini yanada
kengaytirish va ularning soni va sifatini oshirish;
Tadqiqotning o’rganilish darajasi .Mazkur tadqiqot 1991-2023- yillar tarrixini yoritib
berishga harakat qilindi . Disertatsiyani o ’ rganishda tarixchi olimlarning asarlari va
izlanishlari, Birinchi Prezidenti I.Karimovning asarlari va ma’ruzalari , Hozirgi
Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyevning asarlari,ma’ruzalari orqali boyitib
borildi.Tarixchilar orasida Utemuratov
Mahmud,O.Jalilov,R.X.Murtazoyev,M.A.Rahimov,Q.Usmonov,N.Jurayev, Koshanov
kabi tarixchilar asarlaridan foydalanildi. Disertatsiya mavzuimda Qoraqalpog ’ iston
Respublikasining ijtimoiy - iqtisodiy taraqqiyoti , madaniyati , Qoraqalpog ’ iston
Respublikasining hokimyatining bo ’ linish prinsiplari , xalq ta ’ limi , maorifi ,
sanoati , qishloq xo ’ jaligi va Orol fojiasini hal qilish uchun fidoyilik ko ’ rsatayotgan
davlatimiz rahbarlari Birinchi Prezidentimiz Islom Karimov va Hozirgi Prezidentimiz
Shavkat Mirziyoyevlarning sa ’ y harakatlarini bundan tashqari Prezidentimiz Shavkat
Mirziyoyevning Qoraqalpog ’ iston Resoublikasining iqtisodini rivojlantirish uchun
qilingan islohatlarini yoritib borishga harakat qildik .

Tadqiqotda qo’llanilgan metodikaning tavsifi. O’zbekiston Respublikasi Birinchi
Prezidenti Islom Karimov va Hozirgi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning islohatlari va
Qoraqalpog’iston Respubikasi bo’yicha qonuni va farmoyishlari, ma’ruzalari
tadqiqotning asosini belgilaydi.Tadqiqotni o’rganishda mustaqillik yillari chop etilgan
asarlar va mustaqillik yillarida ijod qilgan tarixchi professor va akademiklarning
hissalai kata. Bular Utemuratov Mahmut, Narzulla Jurayev,Qamariddin
Usmonov,Koshanov,R.X.Murtazoyev, M.A.Rahimov O.Jalilov kabilar shular
jumlasidandir.
Tadqiqot natijalarining nazariy va amaliy ahamiyati. Qoraqalpog’isto n
Respublikasida bo’layotgan jarayonlarning yaqindan o’rganilishi Qoraqalpog’iston
madaniyati, urf-odatlari, an’analarini o’rganish bizning xalqimiz va qoraqalpoq
xalqining azal-azaldan bir-biriga qardosh va bir-biriga birodar xalq ekanligini tushunib
yetamiz.Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev 2022-yil 23-fevral kuni Qoraqalpog’iston
Respublikasiga tashrif buyurganlarida shunday jumlalarni ta’kidlab o’tadilar: ‘’Men
nafaqat o’zbek xalqining, balkim qoraqalpoq xalqining ham farzandiman’’ 1
-deb
aytadilar.biz azal-azaldan bir-birimizga qondosh va jondosh xalqlarmiz.Mana 32
yildirki Qoraqalpog’iston Respublikasi O’zbekiston Respublikasi tarkibida juda kata
yutuqlarga erishganligini ko’rishimiz mumkin.
Ish tuzilmasining tasnifi . Dessertatsiya ishi kirish , uch bob , to ’ qqiz fasl , xulosa ,
foydalaniladigan adabiyotdan iborat . Dissertatsiyaning umumiy hajmi 92 betdan iborat .
1
1.Prezident Shavkat Mirziyoyevning 2022-yil 23-fevralda Qoraqalpog’iston Respublikasiga tashrifi paytida so’zlagan nutqi-
Toshkent-2022-yil 23-fevral.

I BOB. O ZBEKISTON RESPUBLIKASI MUSTAQILLIK YILLARIDA ʻ
QORAQALPOG ISTON DAVLATCHILIGI TARAQQIYOTI
ʻ
1.1.Qoraqalpog’iston Respublikasiga umumiy tavsif berish
Qoraqalpog‘iston Respublikasi O‘zbekiston Respublikasining shimoliy-g‘arbida,
Amudaryoning quyi, Orol dengizining janubiy qismida joylashgan. Qoraqalpog‘iston
Respublikasi 1932-yil 20-martda tashkil qilingan. 2
Umumiy yer maydoni 166,6 ming kvadrat kilometrdan iborat bo‘lib, u hududning
kattaligi jihatdan O‘zbekiston Respublikasi mintaqalari o‘rtasida birinchi o‘rinda
turadi. 3
Respublika janubiy-g‘arb tomondan Qoraqum sahrosiga tutashgan. Uning
shimoli-g‘arbida Ustyurt pasttekisligi, shimoliy-sharqiy tomonida esa Qizilqum sahrosi
yastanib yotibdi. Orol dengizining janubiy hududi qoraqalpoq zaminida joylashgan.
Mintaqa yer maydonlarining 80 foizdan ortig‘ini qum barxanlaridan iborat cho‘l
hududlari tashkil qiladi.
Respublika aholisi (2022- yil boshiga) 2 millionga yaqin kishidan iborat bo‘lib,
aholining milliy tarkibida o‘zbeklar 38,8 foizni, qoraqalpoqlar 35,8 foizni, qozoqlar
11,8 foizni, turkmanlar 5,1 foizni qolgan qismini boshqa millat vakillari tashkil qiladi. .
Respublikaning ma ’ muriy - hududiy tuzilmasi 16 ta tuman , 12 ta shahar , 26 ta shaharcha
144 ta qishloq fuqarolar yig ’ inidan iborat bo ‘ lib , markazi - Nukus shahri . Mintaqa
Qozog‘iston (990 km) va Turkmaniston (784,1 km) davlatlari, Xorazm (263,2 km),
Navoiy (300 km) va Buxoro (66 km) viloyatlari bilan chegaradosh. 4
Quyi Amudaryoning janubiy qismida, qumli kengliklar o‘rtasida Qoraqalpog‘iston Res
qo publikasining poytaxti, uning iqtisodiy, ma’muriy va madaniy markazi bo‘lgan
Nukus shahri joylashgan. Jug‘rofiy nuqtai nazardan shahar respublikaning turli
transport kommunikatsiya tarmoqlari kelib tutashadigan juda qulay manzilda
joylashgan. Shaharning tarixan uchta darvozasi sanalmish To‘rtko‘l, Chimboy va
2
2.Professor Koshanov ‘’Qoraqalpog’iston tarixi’’-2011 35-bet
3
3. https://muhaz.org/ozbekiston-mustaqillik-yillarida-qoraqalpogiston-davlatchiligi4.https//org.wikepedia.
4
https://karakalpakstan.uz

Xo‘jayli guzar yo‘llari orqali respublikaning istalgan tumaniga yetib borish mumkin.
“Qizketken” va “Qattag‘ar” deb nomlangan katta magistral kanallari shaharning nafaqat
shaharning, balki butun respublikaning qon tomirlaridir. 5
Quyi Amudaryoning janubiy qismida, qumli kengliklar o‘rtasida Qoraqalpog‘iston
Respublikasining poytaxti, uning iqtisodiy, ma’muriy va madaniy markazi bo‘lgan
Nukus shahri joylashgan. Jug‘rofiy nuqtai nazardan shahar respublikaning qoq
o‘rtasida, turli transport kommunikatsiya tarmoqlari kelib tutashadigan juda qulay
manzilda joylashgan. Shaharning tarixan uchta darvozasi sanalmish To‘rtko‘l, Chimboy
va Xo‘jayli guzar yo‘llari orqali respublikaning istalgan tumaniga yetib borish mumkin.
“Qizketken” va “Qattag‘ar” deb nomlangan katta magistral kanallari shaharning nafaqat
shaharning, balki butun respublikaning qon tomirlaridir.
Qoraqalpog iston Qizilqum cho lining shimoli-g arbiy, Ustyurt platosining janubi-ʻ ʻ ʻ
sharqiy qismi va Amudaryo deltasida joylashgan. Orol dengizining janubiy qismi
Qoraqalpog iston hududida. Qizilqumning shimoli-g arbiy qismi Orol dengizi tomon
ʻ ʻ
pasayib boruvchi keng yassi tekislik bo lib, qator tepa va qumli barxanlar (balandligi 75
ʻ
m dan 100 m gacha) uchraydi. Alohida tog massivlari (eng, yirigi — Sulton Uvays
ʻ
tog i, cho qqilari 473 m va 485 m) bor. Sug oriladigan yerlar va sug orish kanallari,
ʻ ʻ ʻ ʻ
asosan, deltaning o ng sohilida. G arbida bir nechta botiqli (Borsakelmas, Asakaovdon
ʻ ʻ
botiqlarining balandligi 29-101 m) Ustyurt platosi joylashgan. Plato Orol dengizi va
Amudaryo deltasiga tik yon bag irli jarlik — chinklar hosil qilib tushgan. Ustyurtdan
ʻ
janubi-sharqda Sariqamish soyligining shimoliy chekkasi joylashgan.
Foydali qazilmalardan osh tuzi va glauber tuzi, mineral xom ashyo hamda qurilish
materiallari va boshqalar bor. Iqlimi keskin kontinental, yozi quruq va qishi nisbatan
sovuq, qor kam yog adi. Yanvar oyining o rtacha temperaturasi janubda −4,9°,
ʻ ʻ
shimolida — 7,6°, iyulda janubida 28,2°, shimolida 26°. Yillik yog in 110 mm, asosan,
ʻ
qish va bahor oylarida yog adi. Vegetatsiya davri 194-214 kun. Eng yirik daryosi-
ʻ
Amudaryo (quyi oqimi). Amudaryo havzasi qadimdan sug oriladigan hudud sifatida
ʻ
ma lum. Daryo suvidan sug orishda foydalaniladi. Nukus shahrida joylashgan suv
ʼ ʻ
5
https://muhaz.org/ozbekiston-mustaqillik-yillarida-qoraqalpogiston-davlatchiligi

xo jaligi boshqarmasi Taxiatosh gid-rouzeli, Qipchoq gidropostidan Orol dengizigacha ʻ
bo lgan (283 km) hududdagi daryoning barcha suv chiqarish inshootlarini nazorat
ʻ
qiladi. O rta va yuqori oqimlarda daryo suvi sug orishga ko p sarflanishi natijasida
ʻ ʻ ʻ
hozirgi Amudaryo Orol dengiziga bevosita quyilmaydi. 6
Qoraqalpog istonning eng yirik ko li — Orol dengizi, shuningdek, Xo jako l —
ʻ ʻ ʻ ʻ
Qora-jar ko llar sistemasi bilan bog langan Sudochye ko l sistemasi hamda Orol
ʻ ʻ ʻ
dengizining qurib qolgan qismida tashkil etilgan sun iy suv havzalari ham mavjud.
ʼ
So nggi 40 yil ichida Amudaryo va Sirdaryo havzalarida sug oriladigan yerlarning
ʻ ʻ
kengayishi natijasida Orol dengizi suv sathi 2005-yil boshida 23 m pasaydi.
Qoraqalpog istonning barcha suv havzalaridan baliq ovlanadi, ularda baliq xo jaliklari
ʻ ʻ
tashkil etilgan.
Amudaryo deltasida allyuvial-o tloq, allyuvial o tloq-to qay, qurib qolgan ko l va
ʻ ʻ ʻ ʻ
botqoqliklarda tipik sho rxok, Ustyurt platosida va Qizilqumda taqir tuproqlar, Qiziljar,
ʻ
To qmoqtog va Ustyurt platosida kulrangqo ng ir, Orol dengizining qurib qolgan
ʻ ʻ ʻ ʻ
tubida qumli cho l tuproqlari tarqalgan.
ʻ 7
Qoraqalpog istonda yuksak o simliklarning 979 turi uchraydi.
ʻ ʻ Ularning 41 tasi
madaniy turga mansub. Yovvoyi o simliklarning 176 tasi
ʻ aka demik, 11 tasi qoldiq
(relikt) va 33 turi madaniy o simliklarning yovvoyi ajdodlari. 7 turdagi o simlik
ʻ ʻ
O zbekiston Qizil kitobiga kiritilgan. Qoraqalpog iston hududi tropik bo lmagan cho l
ʻ ʻ ʻ ʻ
zonasida joylashganligi sababli o simlik qoplami zonalar bo yicha ajralib turadi:
ʻ ʻ
Ustyurt platosi, Amudaryo deltasi, Qizilqum shimoli-g arbiy va qoldiq past tog lar
ʻ ʻ
tabiiy geografik zonasi. Ustyurt land-shafti gipsli, sho rxok va qumli cho l bo lib,
ʻ ʻ ʻ
6
6.https://muhaz.org/ozbekiston-mustaqillik-yillarida-qoraqalpogiston-davlatchiligi
7. https//org.wikepedia
7

o simliklari gipsofit, galofit va ozroq psammofitlardan iborat. Bu hududda 400 dan ʻ
ziyod yuksak o simlik turi
ʻ mavjud.
1990-yil 14-dekabrda Qoraqalpog‘iston Respublikasi Oliy Kengashi o’zining XV
sessiyasida “O‘zbekiston Respublikasi tarkibida Qoraqalpog‘iston Respublikasi Davlat
suvereniteti to’g’risidagi” Deklaratsiyani qabul qildi. Mazkur Deklaratsiya 1991-yil 31-
avgustda qabul qilingan “O‘zbekiston Respublikasi davlat mustaqilligi asoslari
to’g’risidagi” qonunda ham o’zining huquqiy asosini topib , 1 va 17-moddalarida
Qoraqalpog’istonning hududiy yaxlitligi va mustaqilligi e’tirof etildi 8
. Har ikki
respublika o’rtasidagi siyosiy, iqtisodiy va madaniy munosabatlar O‘zbekiston
Respublikasining 1992-yil 8-dekabrda qabul qilingan Konstitutsiyasida (70-75
moddalar) ham o‘z aksini topdi. 9
Birinchi Prezidentimiz Islom Karimov Qoraqalpog ’ iston Respublikasini tan
olinishi haqida shunday ta ’ kidlab o ’ tadilar : “ Bizning Asosiy qonunimiz - O ’ zbekiston
tarkibidagi Qoraqalpog ’ iston Respublikasining maqomini tan oladi va uning
suverenitetini muhofaza etadi ” 10
O`zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida Qoraqalpog`iston Respublikasi
maqomi alohida bobda mustahkamlangan (XVII bob). O`zbekiston Respublikasi
Konstitutsiyasining 70-moddasida “Suveren Qoraqalpog`iston Respublikasi
O`zbekiston Respublikasi tarkibiga kiradi. Qoraqalpog`iston Respublikasining
suvereniteti O`zbekiston Respublikasi tomonidan muhofaza etiladi" deyiladi.
Shuningdek, Qoraqalpog`iston Respublikasi Konstitutsiyasining 1-moddasida
8
8.Qoraqalpog’iston Respublikasining Konstitutsiyasi-Nukus,1998-yil 11-bet
9
9.O’zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi-1992-yil 8-dekabr
10
.Karimov I.A Bizdan ozod va obod vatan qolsin T.2-T.O’zbekiston,1996.98-bet

“Qoraqalpog`iston - O`zbekiston Respublikasi tarkibiga kiruvchi suveren demokratik
respublikadir” deb mustahkamlangan. 11
Suveren Qoraqalpog`iston Respublikasi Konstitutsiyasi qabul qilingan kun xalq
bayrami sifatida e'lon qilindi. Qoraqalpog`iston Respublikasi Konstitutsiyasining
ahamiyati quyidagilarda o`z aksini topgan:
- Qoraqalpog`iston Respublikasi O`zbekiston Respublikasi tarkibiga kirishi hamda ular
o`rtasidagi o`zaro do`stona munosabatlarning huquqiy asosi;
- Qoraqalpog`iston Respublikasi o`z davlat ramzlariga ega ekanligini belgilaydi;
- suveren hamda mustaqil davlat ekanligining kafili;
- davlat va ma'muriy hududiy tuzilish masalalarini mustaqil hal qilishi;
Qoraqalpog`iston Respublikasi Konstitutsiyasining 70-moddasining 15-bandida
"O`zbekiston Respublikasining Oliy davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari
hujjatlarining O`zbekiston Respublikasi Konstitutsiyaga muvofiqligi haqida
O`zbekiston Konstitutsiyaviy sudiga taklif kiritish" huquqi belgilangan. 81-moddasida
esa “Qoraqalpog`iston Respublikasi Jo`qorg`i Kengesi raisining vakolatlari jumlasiga,
O`zbekiston Respublikasi qonunlarini va Oliy Majlisning boshqa qarorlari, O`zbekiston
Respublikasi Prezidentining farmonlari va boshqa hujjatlarini hayotga tatbiq etishni
tashkil qiladi" - 12
deyilgan.
Ushbu konstitutsiyaviy normalardan xulosa qilib aytish mumkinki, O`zbekiston
Respublikasi Konstitutsiyasi va qonunlariga zid kelsa , O`zbekiston Respublikasi
Konstitutsiyasi va qonunlari amalda bo`ladi. Qoraqalpog`iston Respublikasida
O`zbekiston va Qoraqalpog`iston Respublikasining Konstitutsiyalari va qonunlarining
ustunligi so`zsiz tan olinadi. O`zbekiston fuqarolari uchun majburiy bo`lgan qonunlar
uning tarkibiga kiruvchi Qoraqalpog`iston hududida ham majburiydir.
11
11.Utemuratov Mahmut ‘’Mustaqil O’zbekiston tarkibida Qoraqalpog’iston davlatchiligining shakllanishi va rivojlanishi,
Toshkent-2005 35-bet
12
12. Qoraqalpog’iston Respublikasining Konstitutsiyasi-Nukus,1998-yil

Qoraqalpog`iston Respublikasining ma'muriy-hududiy tuzilishini uning o`zi ko`rib
chiqadi, davlat hokimiyati organlari va boshqaruv tizimini belgilaydi. O`zbekiston
Respublikasi Konstitutsiyasining 73-moddasida “Qoraqalpog`iston Respublikasining
hududi va chegaralari uning roziligisiz o`zgartirilishi mumkin emas. Qoraqalpog`iston
Respublikasi o`z ma'muriy-hududiy tuzilishi masalalarini mustaqil hal qiladi”.
Qoraqalpog`iston Respublikasi tumanlardan, shaharlardan, shaharchalardan, ovullardar
iborat. O`zbekiston Respublikasi davlat siyosatiga mos holda o`z siyosatini yurgizadi.
Qoraqalpog`iston Respublikasining hududi bo`linmas va daxlsizdir.
O`zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 71-moddasida, Qoraqalpog`iston
Respublikasining o`z Konstitutsiyasiga ega bo`lishligi, uning O`zbekiston Respublikasi
Konstitutsiyasiga zid bo`lmasligi ko`rsatilgan. 13
Shuni ta'kidlash joizki sobiq Ittifoq
davrida Avtonom Respublikalarning Konstitutsiyalari ular qaysi Respublikalar tarkibiga
kiritilgan bo`lsa o`sha davlat hokimiyatining oliy organlari tomonidan tasdiqlanishi
shart edi. O`zbekiston o`z mustaqilligini qo`lga kiritib bu adolatsizlikka chek qo`ydi.
Qoraqalpog`iston suveren Respublikasi bilan mustaqil O`zbekiston Respublikasining
bir-butun yaxlitligi mustahkamlangan Qoraqalpog’iston Respublikasi Oliy Kengashi
o’zining XII sessiyasida (1993-yil 9-aprelda) Qoraqalpog’iston Respublikasi
Konstitutsiyasini qabul qildi. Qoraqalpoq milliy davlatchiligi o’z taraqqiyoti tarixida
birinchi marta insonparvar, adolatli, demokratik imtiyozlarga ega bo’ldi. 14
Ayni paytda
u suveren respublikaning barcha atributlariga ega. Jumladan, Qoraqalpog‘iston
Respublikasi Oliy Majlisining 1992-yil 14-dekabrda bo‘lib o‘tgan XI sessiyasida
Qoraqalpog’iston Davlat bayrog’i, 1993-yil 9-aprelda bo‘lib o’tgan XII sessiyasida
13
13.O’zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi-1992-yil 8-dekabr
14
14. Utemuratov Mahmut ‘’Mustaqil O’zbekiston tarkibida Qoraqalpog’iston davlatchiligining shakllanishi va rivojlanishi,
Toshkent-2005 36-bet

Davlat gerbi, 1993-yil 4-dekabrda bo‘lib o’tgan XIV sessiyasida Davlat madhiyasi
tasdiqlandi. 15
Qoraqalpog’iston Respublikasi parlamenti - Jo’qorg’i Kengesi hisoblanadi. 86
deputatdan iborat. Xususan, Jo’qorg’i Kengesida 1991-1992-yillarda Dauletbay
Shamshetov, 1992-1997-yillarda Ubbiniyaz Ashirbekov, 1997-2002-yillarda Timur
Kamalov hamda 2002-2020-yillarda Musa Tajetdinovich Erniyozov,2020-2022- yillar
Murod Kamolov , 2022- yil 26- avgustdan Amanbay rais sifatida faoliyat olib bormoqda.
Avvalgi Oliy Kengashdan farqi Jo’qorg’i Kengashga savlov ko‘ppartiyaviylik asosida
o‘tkaziladi. Avvalgi saylovlarda Oliy Kengashni shakllantirish jarayonida ishchilar sinfi ,
kolxozchi dehqonlar, xalq ziyolilarining o‘rni va soni oldindan belgilab qo’yilar edi.
Buning ustiga Parlamentda vazifasi bo‘yicha albatta deputat bo‘luvchi o’rinlar xam
mavjud edi. Keyingi saylovlarda bunday yondoshuvdan voz kechildi. Deputatlarning
o‘z saylovchilari bilan kundalik munosabati, yaqin muloqoti yo’lga qo’yildi. Avvalgi
parlamentda bu masalaga uncha e’tibor berilmagan edi. 16
Qoraqalpog`iston Respublikasi o`z Konstitutsiyaviy nazorat organiga ega bo`lib,
uni Qoraqalpog`iston Respublikasining Konstitutsiyaviy nazorat qo`mitasi amalga
oshiradi. Konstitutsiyaviy nazorat qo`mitasi Qoraqalpog`iston Respublikasi Jo`qorg`i
Kengesi tomonidan tarkibi saylanadi. Konstitutsiyaviy nazorat qo`mitasiga saylangan
sudyalarning vakolat muddati 5 yildir. Konstitutsiyaviy nazorat qo`mitasiga saylangan
shaxslar o`z vazifalarini bajarishda daxilsizdirlar va faqat Qoraqalpog`iston
Respublikasi Konstitutsiyasiga bo`ysunadilar. Uni tashkil etish va ish tartibini belgilash
Qoraqalpog`iston Respublikasining “Konstitutsiyaviy nazorat qo`mitasi to`g`risida”gi
qonuni bilan belgilangan. 17
15
15 O`zbekiston tarixi. 3-kitob. Mustaqil O`zbekiston tarixi.T.Sharq. 2011. Мустакил Ўзбекистан тарихининг дастлабки
сахифалари. - Тошкент, 2000.
16
16 O`zbekiston tarixi. 3-kitob. Mustaqil O`zbekiston tarixi.T.Sharq. 2011. Мустакил Ўзбекистан тарихининг дастлабки
сахифалари. - Тошкент, 2000.
17
17.https://muhaz.org/ozbekiston-mustaqillik-yillarida-qoraqalpogiston-davlatchiligi

Qoraqalpog`iston Respublikasining sud tizimi besh yil muddatga saylanadigan
Qoraqalpog`iston Respublikasining Oliy Sudi, Xo`jalik sudi, shu muddatga
tayinlanadigan tuman, shahar sudlaridan iborat. Ular O`zbekiston Respublikasining
"Sudlar to`g`risida"gi qonuniga muvofiq o`z faoliyatini olib boradilar. Ushbu qonunda
jumladan, "Qoraqalpog`iston Respublikasi Oliy sudi, fuqarolik va jinoyat ishlari
bo`yicha, fuqarolik ishlari bo`yicha tumanlararo sudlari, Qoraqalpog`iston Respublikasi
xo`jalik sudi faoliyat ko`rsatadi" 18
deb belgilangan. Ular faoliyatining tashkil etilishi
O`zbekiston Respublikasi Prezidentining vakolatlari jumlasiga kirib unga ko`ra,
O`zbekiston Respublikasi Prezidenti roziligi bilan Qoraqalpog`iston Respublikasi
Jo`qorg`i Kengesida, Qoraqalpog`iston Respublikasi Oliy sudi raisi va
a'zolari, shuningdek , tuman, shahar sudlarining sudyalari, lavozimlariga nomzodlarni
tavsiya qiladi. Qoraqalpog`iston Respublikasi Oliy sudi jinoiy, fuqaroviy va ma'muriy
sud ishlarini yuritish borasida, sud hokimiyatining oliy organi hisoblanadi. Tuman,
shahar sudlarining sudlov faoliyati ustidan nazoratni olib boradi.
Ijroiya organi -Vazirlar Ministrlar Kengashi hisoblanadi. Quyidagi davlat arboblari
Ministrlar Kengashi raislari bo’lib ishladi: Amin Tojiev (1989-1992), Radjapboy
Yo’ldashev (1992-1995), Baxram Jumaniyazov (1995-1996), Saparbay Avezmatov
(1996-1998), Amin Tojiev (1998-2002), Tursunbay Tangirbergenov (2002-2006).
Baxadir Yangibaev (2006-2020) 2020- yildan hozirgi kungacha Ministrlar Kengashi
raisi bo ’ lib Ermanov Farxod Urazbayevich ishlaydi. 19

Bugungi kunda O‘zbekiston markaziy byudjetidan Qoraqalpog’istonga berilayotgan
subvensiya, ya’ni moliyaviy yordam miqdori 9 milliarddan oshiq so‘mni, yoki butun
Qoraqalpog’iston byudjeti xarajatlarining 75 %ni tashkil etmoqda. 20
O‘zbekiston
hukumatining amaliy yordami qoraqalpoq xalqining fidoiy mehnati tufayli keyingi
18.Qoraqalpog’iston Respublikasining ‘’Sudlar to’g’risidagi’’ qonun-2000-yil 14-dekabr.
18
19
https :/ karakalpakstan . uz

yillarda Qoraqalpog’istonda aholi turmush sharoitini yaxshilash, tub iqtisodiy
isloxotlarni amalga oshirish borasida qator ijobiy natijalarga erishildi. Eng avvalo, elda
tinchlik va barqarorlik mustahkamlandi. Hamjihatlik bilan yurt istiqboli yo’lida mehnat
kilishga sharoit yaratildi .
1.2.Davlatimiz rahbarlari tomonidan “ Orol fojiasi ” ni yechish uchun qilgan sa’yi
harakatlari.
Orol ko’li 1990-yildan boshlab cho’llanish darajasi yanada o’siyotganini
ko’rsatdi.Dastlabki yillarda 15,9 mimg km2 dan 21,1 ming km2 gacha bo’lsa 200-
yildan 21,4 dan25 mimg km2 gacha o’sganligi qayd etildi. 2015- yilga kelib, o’ta og’ir
cho’llarnish hududlari ‘’sekinlashuv’’tendensiyani ko’rsatgan. Umuman
olganda,qishloq xo’jaligi yerlarining cho’llanish maydoni 10,5 dan 31,8 mimg km2
gacha ikki baravarga oshgan. Shu sababli cho’llanish holati tobora yomonlashib
bormoqda. Qishloq xo’jaligi yerlarining cho’llanishi suv tanqisligini yoki sug’orish
tizimidagi muammolarga chambarchas bog’liqdir. 21
1990-yildan 2010-yilgacha o’simliklarning beqaror maydonlari 391,6 km2 dan
572 ming km2 oshgan bo’lsa 2010-yildan 2015-yilgacha 755 ming km2ga o’zgardi. 25
yil ichida beqaror yer maydoni 18,2 ming km2 ga oshdi.
Cho’llanish xavfi sezilarli darajada ortdi. O’simliklar qoplamining inqirozi
fazoviy geterogenlikni ko’rsatayotganligi aniqlandi.
Fazoviy miqyosda Amudaryo havzasining quyi oqimidagi o’simliklar
qoplamining potensiyali daryoning o’rta oqimiga qaraganda yaxshi. Xalqaro Orolni
qutqarish jamg‘armasi Nukus filiali tomonidan 2014-yilda Mo‘ynoq tumanida , Orol
20
O`zbekiston tarixi. 3-kitob. Mustaqil O`zbekiston tarixi.T.Sharq. 2011. Мустакил Ўзбекистан тарихининг
дастлабки сахифалари. - Тошкент, 2000
21
21.https://www.samdu.uz/uz/news/8824

dengizining Axantay qismida 1500, Oqqum qismida 34 gektarlik saksovulzor – sun’iy
o‘rmon barpo etildi. 22
Mintaqada ekologik barqarorlikni ta’minlash masalasi davlat rahbarlariining
doimiy e’tiborida bo‘lib kelmoqda. Mustaqillikning dastlabki kunlaridanoq
yurtboshimiz Islom Karimov bu masalaga jahon hamjamiyati e’tiborini qaratdi. Xalqaro
Orolni qutqarish jamg‘armasi ana shunday olijanob sa’y-harakatlar samarasida tashkil
etildi .
Qoraqalpog’iston Respublikasi xalqi O‘zbekiston Respublikasi Birinchi
Prezidenti I .Karimovning BMT minbaridan turib dunyo mamlakatlarini Orol dengizini
saqlab qolishga qarata chaqirig‘ini katta quvonch bilan kutib oldi. Uning tashabbusi
bilan 1994- yili 14-yanvarda Nukusda Markaziy Osiyoning beshta davlat Prezidentlari
hamda Rossiya Federatsiyasining vakillari ishtirokida o‘tkazilgan uchrashuvda Orolga
va Orolbo’yi aholisiga amaliy yordam berish masalasi muhokama etildi. 1995-yili
xalqaro konferensiyada “Nukus Deklaratsiyasi” qabul qilinib , unda butun dunyo
jamoatchiligi e’tibori Orol muammosiga qaratildi. Deklaratsiyada ovul va o‘rmon
xo‘jaliklarin ilmiy tizimga o‘tkazish, suv resurslarin foydalanishning iqtisodiy usullari
va texnologiyasi ishlab chiqish , hududning tabiiy resurslarini boshqarish tartibini
yengillashtirish , ushbu hududda yashovchi odamlarning turmush darajasini yaxshilash
masalalari kun tartibiga qo‘yildi. 23
1995-yili 24-oktyabrda BMTning 50 yilligiga
bag’ishlangan Bosh Assambleya majlisida O‘zbekiston Respublikasi Birinchi Prezidenti
I.A.Karimov “Bugungi kunda xalqaro moliya tizimlari bilan rivojlangan davlatlar
qo‘llab-quvvatlashisiz, BMTning tashkiliy rolisiz bu muammoni yechish mumkin
emas” deb aytdi. 24
Orolni qutqarish fondi Nukus filiali tashkil etildi va Markaziy Osiyo davlatlari o’z
22
22.https://www.samdu.uz/uz/news/8824
23
23.Narzulla Jurayev ‘’Mustaqil O’zbekiston tarixi’’, Toshkent-2013-yil 157-bet

kuchlari va chet el donorlari yordami bilan 2 mlrd 686 mln dollar investitsiya to‘plab,
shundan 856,25 ming dollar 1997-yili yuqoridagi muammolarni yechishga to’g’ridan-
to’g’ri yo’naltirildi.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining Atrof-muhitni muhofaza
qilish bo‘yicha 2013-2017-yillarga mo‘ljallangan dasturi bu boradagi ishlarni yangi
bosqichda davom ettirishda muhim ahamiyat kasb etayotir. Dasturda Orolbo‘yini
ekologik sog‘lomlashtirish ishlariga alohida e’tibor qaratilgan. Xususan,
cho‘llanishning oldini olish , Orol dengizining qurigan hududlarida sun’iy o‘rmonlar
barpoetish uchun keng ko‘lamli ishlar olib borilmoqda. Dasturga ko‘ra, mazkur ishlarga
89,39 milliard so‘m, 1635,55 million AQSh dollari va 57,63 million yevro mablag’
yo’naltirish ko’zda tutillgan. 25
Ayni paytda xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlikda 90 million AQSh dollari
miqdoridagi loyiha asosida Orol dengizining qurigan qismida cho‘llanishdan
himoyalovchi mitti o‘rmonlar bunyod etishga kirishilayotgani ham hudud aholisi
turmush farovonligini yuksaltirish borasidagi ezgu ishlarning davomidir.
O’zbekiston Respeblikasining Prezidenti SH.M.Mirziyoyev 2017-yil 19-sentabrda
BMTning 72-sessiyasida so’zlagan nutqida Orol fojeasi masalasida yana bir bor jahon
jamoatchiligiga yuzlandi.
“Bugungi kunning eng o’tkir ekologik muammolaridan biri – Orol xalokatiga
yana bir bor e’tiboringizni qaratmoqchiman. Mana, mening qo’limda Orol fojeasi aks
etgan xarita. O’ylaymanki, bunga ortiqcha izohga xojat yo’q.
Dengizning qurishi bilan bog’liq oqibatlarni bartaraf etish xalqaro miqyosdagi say-
harakatlarni faol birlashtirishni taqazo etmoqda. Biz BMT tomonidan Orol fojeasidan
24
24.O’zbekiston Respublikasining Birinchi Prezedenti Islom Karimovning BMTning 50-yillik sammitiga bag’shlangan
nutqidan-1995-yil 24-oktabr
25
25..O’zbekiston Respublikasining.Vazirlar Mahkamasining 2013-yil 16-sentabr 250-sonli qarori

jabr ko’rgan aholiga amaliy yordam ko’rsatish bo’yicha shu yil maxsus dastur to’liq
amalga oshirilishi tarafdorimiz”. 26
O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev Turkmaniston
Prezidenti Gurbanguli Berdimuhammedovning taklifiga binoan 2018-yil 24-avgust kuni
Turkmanboshi shahrida bo’lib, Orolni qutqarish xalqaro jamg’armasi ta’sischi davlatlar
rahbarlari kengashning majlisida ishtirok etdi 27

Prezidentimiz dastlab “Avaza’’ sayyohlik zonasida Turkmaniston Prezidenti
bilan uchrashdi.
Bugungi kunda O’zbekiston-Turkmaniston munosabatlari yuksak sur’at bilan
rivojlanmoqda. Bunda, avvalo, ikki davlat rahbarlarining sammiy do’stligi, o’zaro
ishonchi va bir-birini qo’llab-quvvatlashi muhim ahamiyat kasb etmoqda.
Oliy darajadagi uchrashuvlarning muntazamlik kasb etgani davlatlararo
munosabatlar yuksak darajada ekanidan dalolatdir.Jumladan, Turkmaniston rahbarining
2018-yil aprel oyida O’zbekistonga davlat tashrifi mamlakatimiz o’rtasidagi
hamkorlikka yangi sur’at bag’ishladi 28
.
O’zbekiston va Turkmaniston rahbarlarining bu galgi uchrashuvi o’zaro
manfaatli, samarali va faol muloqatning mantiqiy davomi bo’ldi.
Shavkat Mirziyoyev Turkmanistonning Orolni qutqarish xalqaro jamg’armasiga
raisligi davridagi tashabbuslarini yuqori baholab, mamlakatlarimizning bu boradagi
loyiha va sa’y-harakatlari bir-birini to’ldirish qayd etdi. 29
Gurbanguli Berdimuhammedov davlatimiz rahbarini Turkmanistonga tashrifi
bilan qutlab, Orolni qutqarish xalqaro jamg’armasining ta’sischi mamlakatlari
26
26.Shavkat Mirziyoyevning BMT sammitining 72-sessiyasida so’zlagan ma’ruzasidan-2017-yil 19-sentabr
27
27.Shavkat Mirziyoyevning Turkmanistonning Turkmanboshi shahridagi safari-2018-yil 24-avgust
28
28.https//Uzbekistan.Iv/uz/orol-muammosini-bartaraf etish-bo’yicha-mintaqaviy- hamkorlik-yangi-bosqichga-
ko’tarilmoqda/
29
29.Shavkat Mirziyoyevning Turkmanistonning Turkmanboshi shahridagi safari-2018-yil 24-avgust

rahbarlari sammiti ham ikki tomonlama , ham ko’p tomonlama hamkorlikni muhokama
qilish uchun qulay imkoniyat ekanligini ta’kidladi. Uchrashuvda mamlakatlarimiz
o’rtasidagi hamkorlikning bugungi holati va istiqbollari muhokama qilindi. Avval
erishilgan kelishuvlar ijrosiga e’tibor qaratildi.Tomonlarni qiziqtirgan mintaqaviy va
xalqaro masalalar yuzasidan fikr almashdi. 30
Orolni qutqarish xalqaro jamg’armasi ta’sischi davlatlari rahbarlari kengashning
majlisi Prezidentlarning tor doiradagi uchrashuvi bilan boshlandi. Unda O’zbekiston
Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev, Turkmaniston Prezidnenti Gurbanguli
Berdimuhammedov Qozog’iston Respublikasi Prezidenti Nursulton Nazarboyev,
Qirg’iziston Prezidenti Sooronboy Jenebekov va Tojikiston Prezidenti Imomali
Rahmon ishtirok etdi 31
Majlisda jamg’arma faoliyatini takomillashtirish mintaqadagi ekologik vaziyatni
yaxshilash, suv resurslarini muvofiqlashtirgan holda boshqarish, bu borada Markaziy
Osiyo mamlakatlarining hamkorligini mustahkamlash masalalari muhokama qilindi
Orolni qutqarish xalqaro jamg’armasi 1993-yili O’zbekiston, Qozog’iston,
Qirg’iziston, Tojikiston, va Turkmaniston rahbarlari tashabbusi bilan Orol dengizi
havzasida ekologik inqiroz oqibatlariga barham berish va ijtimoiy-iqtisodiy vaziyatni
yaxshilash maqsadida tuzilgan. Ta’sischi davlatlar unga uch yil muddatga raislik qiladi.
Raislik qiluvchi mamlakat rahbari Orolni qutqarish xalqaro jamg’armasi Prezident etib
saylandi.2017-yildan jamg’armaga Turkmaniston raislik qilib kelmoqda.
Ta’kidlash joizki,mazkur sammit jamg’armaning 2009-uilgi majlisidan so’ng
qariyib o’n yildan keyin o’tkazilayotgani bilan ahamiyatlidir. Orol inqirozi
zamonamizning eng yirik ekologik halokatidir.Dengiz tubidan ko’tarilayotgan chang
yiliga 80 mln tonnage yaqin tuz va zararli kimyoviy moddalarni Sharqiy Yevropadan
Himolay tog’larigacha bo’lgan ulkan hududga yoyayotgani muammoning global tus
30
30.https//xs.uz/uz/post/orol-muammosi-dunyo-muamosi/
31
31.https://Uzbekistan.lv/uz/orol-muammosini-bartaraf-etish/

olganidan dalolat beradi. 32
Shu nuqtai nazardan ushbu sammit yetakchi moliya
muassasalari, xalqaro tashkilotlar, chet el donorlik kompaniyalari, shuningdek, biznes
hamjamiyati e’tiborini Orolbo’yidagi ekologik vaziyatga jalb etishda muhim
ahamiyatga ega.O’tgan davrda jamg’arma doirasida mintaqadagi murakkab suv-
energetika masalalarini hal etish, suv resurslarini birgalikda boshqarish, foydalanish va
muhofaza qilishda hamkorlik bo’yicha qator hujjatlar imzolandi.Xususan, O’zbekiston
Orolbo’yi mintaqasida ekologik vaziyatni barqarorlashtirish,aholining turmush
darajasini yaxshilash bo’yicha keng miqyosli loyihalarni amalga oshirdi.350 ming
gektar maydonga saksovul va sho’rga chidamli o’simliklar ekilib, butazorlar barpo
etildi.Orol dengizi inqirozi oqibatlarini yumshatish va Orolbo’yi hududini rivojlantirish
bo’yicha 2013-2017-yillarga mo’ljallangan kompleks chora-tadbirlar dasturi doirasida
500 dan ortiq loyiha amalga amalga oshirildi 33
.Ularning yarmidan ko’pi milliy
loyihalardir. Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi qabu qilingan 2018-2021-
yillarda Orolbo’yi hududini rivojlantirish bo’yicha Davlat dasturi bu yerda ijtimoiy-
iqtisodiy holatni yaxshilash, ekologik falokat oqibatlarini yumshatish bo’yicha
investetsiya loyihalarini o’z vaqtida va samarali amalga oshirishga xizmat
qilmoqda.O’zbekiston BMTning Markaziy Osiyouchun preventive diplomatiya
bo’yicha mintaqaviy markazi tomonidan ishlab chiqilgan Amudaryo va Sirdaryo suv
resurslaridan foydalanish to’g’risidagi konvensiyani qo’llab quvvatladi. Fojianing butun
sayyoraga daxldorligi inobatga olinib, O’zbekiston tashabbusi bilan BMT shafeligida
Orol dengizi va Orolbo’yihududi bo’yicha maxsus Trast jamg’armasi tuzildi 34
Davlatimiz rahbari Turkmaniston raisligida tuzima faoliyatini takomillashtirish va
rivojlantirish, uning xalqaro miqyosdagi nufuzini oshirish bo’yicha ulkan ishlar
qilinayotganini ta’kidlad i.
32
32.https://Uzbekistan.lv/uz/orol-muammosini-bartaraf-etish/
33
33.http//www.uzavtoyul.uz
34
34.Shavkat Mirziyoyevning 75-sessiyasidagi chiqishi-2020-yil 23-sentabr.

Ommaviy axborot vositalari vakillari bilan uchrashuvda ushbu sammit o zʻ
ahamiyatiga ko ra nafaqat jamg arma faoliyatida, balki Markaziy Osiyo
ʻ ʻ
mamlakatlarining ekologiya va suvdan foydalanish borasidagi hamkorligini
rivojlantirishda yangi bosqichni boshlagani, ilgari surilgan taklif va tashabbuslar
mintaqa xalqlari farovonligini oshirish, ko p qirrali munosabatlarni yanada
ʻ
rivojlantirishga xizmat qilishi ta kidlandi.
ʻ 35
Samarqand davlat universiteti olimlari , xitoylik hamkorlari bilan Mo ‘ ynoq va
Qorako ‘ l tumanida tajriba maydonlari tashkil etdi O ‘ zbekiston Respublikasi
Prezidenti Shavkat Mirziyoyev BMT Bosh Assambleyasining 75- sessiyasidagi
nutqida Orolbo ‘ yi hududidagi ekologik fojiaga butun jahon hamjamiyatini e ’ tiborini
qaratgan edi : 36

Davrimizning o‘tkir muammolaridan yana biri – global iqlim o‘zgarishlaridir.
Bugungi kunda har bir mamlakat bu jarayonning salbiy ta’sirini his etmoqda. Ming
afsuski, bunday o‘zgarishlar Markaziy Osiyo taraqqiyotiga ham katta xavf
tug‘dirmoqda. Biz Orolbo‘yi mintaqasini ekologik innovatsiya va texnologiyalar
hududi, deb e’lon qilish haqida Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh
Assambleyasining maxsus rezolyutsiyasini qabul qilishni taklif etamiz. Ushbu
muhim hujjat tasdiqlangan sanani esa Xalqaro ekologik tizimlarni himoya qilish va
tiklash kuni sifatida nishonlash maqsadga muvofiq bo‘lardi. 37

Prezidentimizning ushbu taklifi asosida BMT maxsus rezolyusiya qabul qildi.
Hozirda Birlashgan Millatlar Tashkilotining 2030-yilga qadar barqaror rivojlanishga
erishish rejasi asosida Xitoy Fanlar Akademiyasi Shimoliy-G‘arbiy Ekologiya va
atrof muhit resurslari instituti va Samarqand davlat universitetining bir guruh
35
35. https:/www.xabar.uz
36
36..https:/www.tuit.uz
37
37. https:/www.xabar.

olimlari hamkorlikda cho‘llanishni keskin qisqartirish maqsadida ilmiy tadqiqotlar
olib bormoqda. Tadqiqot doirasida Qorako‘l va Mo‘ynoqda tajriba maydonlari
tashkil etilgan. 38
Orol dengizi mintaqaviy ekologik muhiti iqlimga, iqtisodiyot va inson
salomatligiga katta zarar yetkazmoqda. Bu insoniyat duch kelayotgan
umumbashariy muammodir. Ushbu global muammoni hal etishda xalqaro
hamjamiyat bilan hamkorlik qilish muhim ahamiyat kasb etadi. 39

Amudaryo havzasidagi cho‘llanishning hozirgi holati bo‘yicha olib borilgan
dala tadqiqotlari natijasida ushbu guruh cho‘llanish darajasining miqdoriy indeks
tizimini yaratdi. Ilmiy jihatdan olib qaraganda, cho‘llanish zonalari degredatsiya
(inqiroz, tanazzul) darajasiga ko‘ra yengil, o‘rtacha, og‘ir va o‘ta og‘ir kabilarga
bo‘linadi.

Amudaryo havzasining 1990-2015-yillarda cho‘llanishini tadqiq qilish
maqsadida, dastlab, zamonaviy texnologiyalar orqali so‘nggi 30 yil ichida havzada
cho‘llanishning vaqt va fazoviy o‘zgarish xususiyatlari va sabablari ilmiy tahlil
qilindi. O‘simliklar qoplamining barqarorligi va fazoviy differensiyasi muhokama
etildi. Tadqiqotning yuqoridagi natijalari asosida cho‘llangan va sho‘rlangan
yerlarni ekologik tiklash bo‘yicha chora tadbirlar ishlab chiqishda innovatsion
modellarning ilmiy jihatdan muhimliligi alohida ta’kidlandi. 40

O‘zbekistonda cho‘llanish 1990-yillardan boshlab sezilarli darajada oshib
borgan. 1990-yildan 2015-yilgacha cho‘llanish maydonining dinamik o‘zgarishi
(cho‘l, sho‘r-gidroksidli yerlar, cho‘l va cho‘lga aylangan yerlarni hisobga olgan
holda) mos ravishda 64,66 foizdan 73,16 foizga oshdi. Buning natijasida hosil
38
38. https://www.samdu.uz/uz/news/8824
39
39.https://oz.sputniknews.uz
40
40. http//www.uzavtoyul.uz

bo‘lgan cho‘l maydonlari, asosan, Amudaryo havzasi va Orol dengizi mintaqasiga
to‘g‘ri kelmoqda. 41
1990-yildagi yengil, o‘rtacha va og‘ir cho‘llanish zonalari sezilarli darajada
"o‘sish" tendensiyasini ko‘rsatdi. Dastlabki yillarda 15,9 ming km2 dan 21,1 ming
km2gacha bo‘lsa, 2000-yilda 21,4 dan 25,0 ming km2gacha o‘sganligi qayd etildi.
2015-yilga kelib, o‘ta og‘ir cho‘llanish hududlari "sekinlashuv" tendensiyasini
ko‘rsatgan. Umuman olganda, qishloq xo‘jaligi yerlarining cho‘llanishi asta-sekin
ustun bo‘lib, 2010-yildan 2015-yilgacha bo‘lgan besh yil davomida ularning
cho‘llanish maydoni 10,5 dan 31,8 ming km2 gacha ikki baravarga oshgan. Shu
sababli cho‘llanish holati tobora yomonlashib bormoqda. 42
Qishloq xo‘jaligi
yerlarining cho‘llanishi suv tanqisligi yoki sug‘orish tizimidagi muammolarga
chambarchas bog‘liqdir.

1990-yildan 2010-yilgacha o‘simliklarning beqaror maydonlari 391,6 km2dan
572,0 ming km2 oshgan bo‘lsa, 2010-yildan 2015-yilgacha 755,0 ming km2ga
o‘zgardi. 25-yil ichida beqaror yer maydoni 18,2 ming km2 ga oshdi. Cho‘llanish
xavfi sezilarli darajada ortdi. O‘simliklar qoplamining inqirozi fazoviy
geterogenlikni ko‘rsatayotganligi aniqlandi. 43

Fazoviy miqyosda Amudaryo havzasining quyi oqimidagi o‘simliklar
qoplamining potensiyali daryoning o‘rta oqimiga qaraganda yaxshi. Vaqt shkalasi
bo‘yicha o‘simliklar qoplamining umumiy potensiyali 1990-yilga nisbatan baland
bo‘lgan. 2010-yilda o‘simliklar qoplamining potensiyal imkoniyati sezilarli darajada
kamaydi. Shu sababdan keng miqyo0sda butalar orqali o‘simliklar qoplamini tiklash
va uni amalga oshirish yaroqsiz holatga keldi. O‘simliklar qoplamini tiklashda gulli
41
41. https://Uzbekistan.lv/uz/orol-muammosini-bartaraf-etish/
42
42.http://xs.uz/ post/orol
43
.https://samdu.uz/uz/news

o‘t-o‘simliklar va sporali o‘simliklar muhim ahamiyat kasb etib bordi. Bundan
tashqari butalar, gulli o‘t-o‘simliklar, tuban hamda yuksak sporali o‘simliklar
(Cryptogamae) kombinatsiyasi bilan kompleks chora-tadbirlar amalga oshirish
imkoniyatlari taklif sifatida ilgari surildi.
Cho‘llanish darajasi, fazoviy taqsimoti va kuchli omillar farqini hisobga olgan
holda olimlar eksperimental kuzatuv maydonini tashkil etdi. Eksperimental
platforma orqali, cho‘llangan va sho‘rlangan yerlarning vegetatsiyasi, geografiyasi,
ekologik tiklanishi, tuproqni yaxshilash va suv resurslaridan samarali foydalanish
bo‘yicha qimmatli ma’lumotlar olindi. Bu orqali, o‘simliklar qoplamini tiklash
ko‘zda tutilgan. O‘simliklar jamoasini rekonstruksiyalashda qumli cho‘lda
o‘sadigan kserofit va sho‘r muhitdagi galofitlarning genetik resurslari (gen va urug‘
banki) muhim ahamiyat kasb etadi. Bu asosiy texnologiyalarni tadqiq etish, ishlab
chiqishda ekologik qiyosiy tajribalarni har tomonlama tahlil qilish orqali amalga
oshiriladi. Cho‘llanish va sho‘rlanishni ekologik tiklash, texnologiyalar tizimini
to‘liq, samarali qo‘llash orqali atrof-muhitni muhofaza qilish ko‘zda tutilmoqda.

Samarqand davlat universiteti xitoylik hamkorlari bilan Qorako‘l va
Mo‘ynoq tumanlarida tajriba maydonlari tashkil etgan. U orqali, cho‘llangan
va sho‘rlangan yerlarni qayta tiklash hamda rekonstruksiya qilish bo‘yicha
izlanishlar olib borilmoqda. Hozirda tadqiqot guruhi tanazzulga uchragan
cho‘l maydonlarini tiklash bo‘yicha eksperimentlar, monitoring va texnik
integratsiyalar orqali “optimal ekologik tiklash” tizimini o‘rganmoqda. 44

44
https://samdu.uz/uz/news

II BOB. MUSTAQIL QORAQALPOG ISTONNING IJTIMOIY-ʻ
IQTISODIY TARAQQIYOTI.
2.1.Qoraqalpo iston iqtisodiyotining mustaqillik yillarida o sib borishi
ʼ ʻ .
O‘zbekistonda olib borilayotgan iqtisodiy islohotlarni amalga oshirishda ko‘p
millatli Qoraqalpog‘iston xalqlarining, ana shu mo‘tabar yurt kishilarining ham
munosib hissasi bor.
Shu bois O‘zbekiston hukumati bu masalada Qoraqalpog‘iston Respublikasini
har tomonlama qo‘llab-quvvatlamoqda. 1996-yilda ushbu maqsadlar uchun 10

milliard so‘m ajratildi. Bu Qoraqalpog‘iston milliy daromadining 55 foizini tashkil
qiladi. Bundan tashqari, Qoraqalpog‘istonga berilayotgan moliyaviy yordam miqdori
1994-yilga nisbatan 18-barobar ko‘paydi. 45
O‘zbekiston hukumatining amaliy yordami hamda qoraqalpoq xalqining fidoiy
mehnati tufayli keyingi yillarda Qoraqalpog‘istonda aholi turmush sharoitini
yaxshilash, tub iqtisodiy islohotlarni amalga oshirish borasida qator ijobiy
natijalarga erishildi. Eng avvalo, elda tinchlik va barqarorlik mustahkamlandi.
Hamjihatlik bilan yurt istiqboli yo‘lida mehnat qilishga sharoit yaratildi.
O‘lkada mulkchilikning yangi shakllari paydo bo‘la boshladi. Ishlab chiqarish va
xizmat sohasida nodavlat sektorning hissasi oshib bordi. Ayni paytda sanoat, qishloq
xo‘jaligi va savdoda bu ko‘rsatkich 98,3 foizni tashkil etmoqda. Qoraqalpog‘iston
iqtisodiyotining boshqa yo‘nalishlarida ham islohotlar izchil amalga oshirila
boshlandi. 46
1993-yilda respublikada 59 foiz aholi gaz, 52 foiz aholi toza ichimlik suvi bilan
ta’minlangan bo‘lsa, 2003-yilga kelib esa aholini gaz bilan ta’minlash 91,7 foizni,
toza ichimlik suvi bilan ta’minlash esa 66,2 foizni tashkil etdi.
Mustaqillik yillarida Qoraqalpog‘iston Respublikasi xalq xo‘jaligining qurilish
sohasida ham muayyan ijobiy ishlar amalga oshirilmoqda. Jumladan, aholining
infratuzilma inshootlari bo‘yicha keyingi 12 yil ichida 97 ta qishloq shifokorlik
shahobchalari, 90 o‘rinli shifoxona, 11900 o‘quvchiga mo‘ljallangan maktab
binolari, 7,5 ming kv. m turar joy, 2 ming km gaz tarmoqlari, 1,4 ming km suv
tarmoqlari Qoraqalpog‘istonda 1996-yilda 51 ta mayda ulgurji tizim, shu jumladan
2 ta savdo uyi , 13 ta mayda ulgurji savdo do‘konlari va omborlar, 17 ta ko‘tara
savdo bozor hamda O‘zbekiston tovar xomashyo birjasi Qoraqalpog‘iston bo‘limi 19
45
.Obomurodov N va boshqalar. O’zbekistonning yangi tarixi-Toshkent-2011
46
https://fayllar.org .

ta supermarket do‘konlari faoliyat ko‘rsatdi. 47
1997-yilning birinchi yanvarigacha
bo‘lgan ma’lumotlarga qaraganda xususiylashtirishdan tushgan mablag‘larning
umumiy hajmi 330 million so‘mni tashkil etdi. Uning 20 foizi o‘lka ijtimoiy
taraqqiyotiga ajratildi. 50 foizi esa bilan birga Qoraqalpog‘iston Respublikasi davlat
mulkini xususiylashtirish qo‘mitasi xususiylashtirilgan korxonalar va tadbirkorlarni
qo‘llab-quvvatlash maqsadida 13,8 million so‘m kredit ajratdi. 2002-yilda 9 ta
korxona davlat tasarrufidan chiqarildi. 48
Bozor fondining faoliyati sezilarli ravishda faollashdi. 1996-yilda fond birjalari
filiallarida 191,6 million so‘mlik aksiyalar sotildi. O‘zbekiston Respublikasi
Prezidentining davlat korxonalarini aksionerlik jamiyatlariga aylantirish,
qimmatbaho qog‘ozlar bozorini rivojlantirishga oid farmonlarini bajarish amalda o‘z
samaralarini bera boshladi.
1997-yil 1-yanvar holatiga qaraganda respublikada soliq idoralari tomonidan 318
ta aksionerlik jamiyatlari ro‘yxatga olindi. 1996-yil yakuniga ko‘ra ishlab
chiqarilgan mahsulot hajmi 11 milliard so‘mlikni tashkil etdi. Bu 1995-yilga
nisbatan 2,2 marta ko‘pdir.
Jami sanoat ishlab chiqarish hajmida nodavlat korxonalarining ulushi 90 foizga
o‘sdi. 144 ta sanoat korxonalari va birlashmalaridan 113 tasi mulkchilikning turli
shakllariga o‘tib ishlay boshladi. 49
To‘rtko‘l tumanida 2000-yil 6-martdan e’tiboran Rossiyaning Savvinovo
yigiruv fabrikasi bilan hamkorlikda yiliga 2750 tonna ip-kalava ishlab chiqaradigan
qo‘shma korxonani qurib tugallashga kirishildi. Kichik va xususiy korxonalar, yakka
47
?
Professor Koshanov,Qoraqalpog’iston tarixi:Nukus-2011-yil
48
. https :/ muhaz . org / ozbekiston - mustaqillik - yillarida - qoraqalpogiston - davlatchiligi
49
Jo ’ rayev . N , Fayzullayev T , Usmonov . Q O ’ zbekiston tarixi Toshkent - Sharq -1998

tartibda mehnat faoliyati bilan shug‘ullanuvchi korxonalar rivojlandi. Mikrofirmalar
soni 1999-yildagi 3755 tadan 2000-yilga kelib 5565 taga yoki 1,5 martaga, fermer
xo‘jaliklari soni esa 1823 tadan 2353 taga yoki 1,6 martaga ko‘paydi. Birgina 2002-
yilning o‘zida respublikaning 12 ta tumanida 21 ta qishloq xo‘jalik korxonalari
negizida yangidan 901 fermer xo‘jaliklari tuzildi va faoliyat ko‘rsatib turgan 79 ta
fermer xo‘jaliklariga qo‘shimcha yer maydonlari ajratilib, jami 980 ta fermer
xo‘jaliklari tuzildi. Ular bozor iqtisodiyoti sharoitida ishlashga moslasha boshladilar.
Mehnat unumdorligi va mahsulot ishlab chiqarish hajmi o‘sa boshladi. Respublikada
1996-yilda amaldagi narxlarda 10754,4 so‘mlik sanoat mahsuloti ishlab chiqarildi.
Bu solishtirma narxlarda olganda 1995-yildagiga nisbatan 101,5 foizni tashkil etadi.
2000-yilga kelib yalpi mahsulot yetishtirishda kichik va o‘rta biznes hajmining
ulushi 27 foizni tashkil etdi. Bu 1999-yilgi ko‘rsatkichdan 3 foizga ko‘p demakdir.
Kichik va o‘rta tadbirkorlik subyektlariga tijorat banklari va byudjetdan tashqari
jamg‘armalar tomonidan 2000-yilda 2,9 milliard so‘m miqdorida kreditlar berildi.
Natijada harakatsiz turgan korxonalar sonini 771 taga kamaytirish imkoniyati
tug‘ildi. 50
Paxtadan ip ishlab chiqarish, ip gazlamalari, tayyor trikotaj buyumlar, iste’mol
mahsulotlaridan un, makaron, mineral suvlar ishlab chiqarish ko‘paydi.
2003-yilda yig‘ma temir-beton konstruksiyalari va detallari, toshdan bezakli
materiallar tayyorlash, qandolatchilik mahsulotlari, o‘simlik yog‘i, uzum vinosi,
salqin ichimliklar va osh tuzi ishlab chiqarish o‘sdi. 51
Bir qator yangi sanoat korxonalari qurilib ishga tushirildi. Jumladan, 1995-yilda
Xo‘jayli shahrida shisha idishlar zavodi qurilib foydalanishga topshirildi. Natijada
respublikaga chetdan shisha idishlarni tashib keltirish sezilarli darajada kamaydi.
50
Ahmadova Nodiraxon ‘’ O ’ zbekiston mustaqillik yillarida Qoraqolpog ’ iston davlatchilik taraqqiyoti -2
51
. https :// fayllar . org

Respublikaning Ustyurt-Orolbo‘yi mintaqasi yirik neftgaz hududlarining
(Kaspiybo‘yi, To‘qay va Amudaryo tekisligi) qo‘shilgan joyida joylashgan bo‘lib,
O‘zbekiston Respublikasi hududida eng katta neftgaz maydoni (90 ming kv. km dan
ziyod) bo‘lib hisoblanadi. 52
Mustaqillik yillarida mazkur hududda 7 ta gaz va gaz kondensati koni ochildi. Bu
konlarda aniqlangan umumiy gaz zaxirasi 100,1 milliard metr kub, gaz kondensati
zaxirasi 2523,1 ming tonnani tashkil etadi.
1995-yilda Qo‘ng‘irotdagi 37,4 milliard metr kub gaz va 739 ming tonna gaz
kondensati zaxirasiga ega bo‘lgan «Urga» koni foydalanishga topshirildi. 2003-yilga
kelib mazkur kondan bir kunda 3,2 million metr kub gaz, 24 tonna gaz kondensati
qazib olinmoqda. 2002-yilning noyabr oyidan boshlab «Sharq Berdaq» koni
foydalanishga topshirildi. Mazkur kon bir kunda 3,0 million metr kub gaz va 16
tonna gaz kondensatini qazib olish quvvatiga ega.
2002-yili Ustyurt-Orolbo‘yi hududida joylashgan konlardan 1,2 milliard metr
kubdan ortiq gaz va 10,4 ming tonna gaz kondensati qazib olindi.
Mustaqillik yillarida respublikada aholi punktlarini gazlashtirish bo‘yicha bir
qator ijobiy ishlar amalga oshirildi. 2000-2003-yillar mobaynida 98 aholi
punktlariga tabiiy gaz yetkazib berildi..
Mustaqillik yillarida Qoraqalpog‘iston Respublikasi xalq xo‘jaligining qurilish
sohasida ham muayyan ijobiy ishlar amalga oshirilmoqda. Jumladan, aholining
infratuzilma inshootlari bo‘yicha keyingi 12 yil ichida 97 ta qishloq shifokorlik
shahobchalari, 90 o‘rinli shifoxona, 11900 o‘quvchiga mo‘ljallangan maktab
binolari, 7,5 ming kv. m turar joy, 2 ming km gaz tarmoqlari, 1,4 ming km suv
tarmoqlari foydalanishga topshirildi. Natijada respublikada 390 ta qishloq aholi
52
. https :// arxiv . uz

punktlari toza ichimlik suvi bilan, yuzga yaqin aholi punktlari esa tabiiy gaz bilan
ta’minlandi. 53
«Qoraqalpoqqurilish» aksionerlik jamiyatida Italiya firmalarining yuqori sifatli
jihozlari bilan jihozlangan, yiliga 60 ming kvadrat metr marmar bloklari va plitalari
ishlab chiqaradigan yangi marmar sexi ochildi. «Nukusun» zavodida esa spirt ishlab
chiqaradigan yangi sex qurildi. 54
Yengil sanoat ishlab chiqarishining bazasi kengaya bordi. 1993-yilda Nukus
shahrida «Kateks» to‘qimachilik majmuasi, 1995-yilda Ellikqal’a tumanida ham
«Elteks» nomli xuddi shunday to‘qimachilik majmuasi foydalanishga topshirildi.
Moliyaviy qiyinchiliklarga qaramay qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini qayta ishlash
bo‘yicha qator chora-tadbirlar amalga oshirildi. Nukus va Qo‘ng‘irot un
kombinatlari, To‘rtko‘lda 3 million shartli banka konserva mahsulotlari ishlab
chiqaradigan zavod, Ellikqal’a tumanida esa shunday quvvatga ega bo‘lgan konserva
sexi foydalanishga topshirildi. 55
1991—2003-yillar mobaynida respublikada arxitektura qurilishi sohasida
katta yutuqlarga erishildi. Bu yillar mobaynida San’at va Berdaq nomidagi
muzeylar, Mirzo Ulug‘bek, Ajiniyoz, «Markaziy bank», «Xalq», «Paxta»,
«Tadbirkor», «Asaka» banklari, Xo‘jalik sudi, Nukus aeroporti binolari, respublika
markaziy shifoxonasining binolari qayta ta’mirlandi va bunyod etildi. 80 kilometrli
Qo‘ng‘irot—Beynov avtomobil yo‘li, Nukus—Xo‘jayli yo‘nalishida temir-beton
ko‘prigi qurilib foydalanishga topshirildi.
53
https :/ muhaz . org / ozbekiston - mustaqillik - yillarida - qoraqalpog ’ iston - davlatchiligi - taraqqiyoti
54
Professor Koshanov,Qoraqalpog’iston tarixi:Nukus-2011-yil 38-bet
55
Professor Koshanov,Qoraqalpog’iston tarixi:Nukus-2011-yil 39-bet

Mulkni davlat tasarrufidan chiqarish va xususiylashtirish natijasida 144 ta
sanoat korxonasidan 113 tasi mulkchilikning turli shakllariga o‘tib ishlay boshladi.
Nodavlat shakliga o‘tib ishlayotgan korxonalarning rivojlanish darajasi nisbatan
yuqori bo‘ldi. Shuningdek, bu korxonalarning iqtisodiy samaradorligi, foyda olish
borasida ham sezilarli yutuqqa erishdi. Bu borada xususiy korxonalar , ayniqsa,
peshqadamlik qila boshladi. 56
Nukus aeroportining bahosi 151,8 million so‘m bo‘lgan yangi binosi qurilib,
foydalanishga topshirildi. 2002-yili rasmiy delegatsiya zalida va Nukus shahar
aviakassa agentligining binosiga jahon andozalariga javob beradigan darajada
ta’mirlash ishlari olib borildi va zamonaviy texnik asbob-uskunalar bilan jihozlandi.
2002-yilda Nukus aerovokzal majmuasi ta’mirdan chiqarildi va soatiga 200 nafar
mijozga xizmat ko‘rsatish quvvatiga ega bo‘ldi 57
Yangidan «Uchquduq—Miskin—Qorao‘zak» temir yo‘l liniyalari ishga
tushirilib, qo‘shni Turkmaniston Respublikasi hududidan o‘tmaydigan bo‘ldi.
Miskin, To‘rtkul va Ellikqal’a temir yo‘l vokzallari qurib foydalanishga topshirildi.
«Qo‘ng‘irot—Nukus—Chimboy», «Nukus—To‘rtkul» va «To‘rtkul—Uchquduq»
yo‘nalishlari tashkil etildi. «Uchquduq—Miskin—Nukus», «Toshkent—Nukus—
Qo‘ng‘irot—Toshkent», «Andijon—Nukus—Saratov» va boshqa shaharlararo
yo‘nalishlar tashkil etildi. 58
Hozirgi vaqtda «O‘ztelekom» aksionerlik kompaniyasining
«Qoraqalpoqtelekom» filialida 132,9 ming telefon nuqtasi, ya’ni 202 avtomat
telefon stansiyasi aholiga xizmat ko‘rsatmoqda. 59
56
Professor Koshanov,Qoraqalpog’iston tarixi:Nukus-2011-yil 39-bet
57
https://arxiv.uz
58
Narzulla Jo’rayev Mustaqil O’zbekiston tarixi,Toshkent-2013-yil 151-bet
59

1999-yildan boshlab Yaponiya fondining OECF krediti bo‘yicha
Qoraqalpog‘iston Respublikasining 9 ta shahar tumanlarida (Nukus, Taxiatosh
shaharlari va To‘rtkul, Beruniy, Ellikqal’a, Xo‘jayli, Kegayli, Nukus tumanlari)
qayta qurish va rivojlantirish loyihasi bo‘yicha yangidan 306 kilometr shisha tolali
kabelli 78,5 ming raqamlik ATS va 6720,0 ming portga ega raqamli shaharlararo
telefon stansiyalari ishga tushirildi. Mazkur ATSlar orqali abonentlar jahondagi
borilmoqda.180 davlatiga sanoqli soniyalarda bog‘lanishi va sifatli so‘zlashish
imkoniyatiga ega. Mazkur dasturning ikkinchi bosqichi bo‘yicha Chimboy,
Qorako‘zak, Taxtako‘pir, Amudaryo, Qanliko‘l, Bo‘zatov tumanlarida amaliy ishlar
olib borildi. 60

Respublika fond birjalari filiallarida 958 million so’mlik aksiyalar sotildi.
Respublikada 7807 ta kichik va o‘rta ishbilarmon korxonalari, 8977 ta yakka tartibdagi
tadbirkorlar ro’yxatga olindi. 1996-yil yakunlariga ko‘ra ishlab chiqarilgan mahsulot
xajmi 10 mlrd 355,7 mln so’mni tashkil etdi. Jami sanoat ishlab chiqarish hajmida
nodavlat korxonalarining ulushi 90% ga o‘sdi. Respublikada 1996-yilda amaldagi
narxlarda 10 mlrd 754,4 mln so’mlik sanoat mahsuloti ishlab chiqarildi. 61
1991-2010-yillarda hududda gaz va gaz kondensati, shisha, kungaboqar yog‘i,
kalsiylashtirilgan soda, vermikulit konsentrati, talkomagnezit, glitserrizin ishlab
chiqarish yo‘lga qo‘yildi. 62
Paxtadan ip ishlab chiqarish, ip gazlamalari, tayyor trikotaj buyumlar , iste’mol
mahsulotlaridan un, makaron, mineral suvlar ishlab chiqarish ko’paydi. Yigma temir-
beton konstruksiyalari va detallari, toshdan bezakli materiallar tayyorlash,
?
Narzulla Jo’rayev Mustaqil O’zbekiston tarixi,Toshkent-2013-yil 151-bet
60
https://arxiv.uz
61
.Mahmut Utemuratov Qoraqalpog'iston Tarixi-2005-yil
62
https:/muhaz.org/ozbekiston-mustaqillik-yillarida-qoraqalpog’iston-davlatchiligi-taraqqiyoti

qandolatchilik mahsulotlari, o’simlik yog’i, uzum vinosi, salqin ichimliklar, osh tuzi
ishlab chiqarish sohalari o’sdi. Sanoatda bir qator ijobiy o’zgarishlar yuz berdi.
Jumladan, 1995-yilda Xo‘jayli shahrida shisha idishlar zavodi qurilib foydalanishga
topshirildi. 1996-yilda Qo‘ng‘irotda “Urga” gaz sanoati korxonasida gaz kondensati va
tabiiy gaz qazib chiqarilishi boshlab yuborildi. Aholini gaz bilan ta’minlash darajasi
83% ga etdi. “Qoraqalpoqqurilish” aksionerlik jamiyatida Italiya firmalarining yuqori
sifatli jihozlari bilan ta’minlangan, yiliga 60 ming kv.m. marmar bloklari va plitalari
ishlab chiqaradigan yangi mramor sexi ochildi. “Nukusun” zavodida esa spirt ishlab
chiqaradigan yangi sex qurildi. 63
Yengil sanoat ishlab chiqarishning bazasi kengaya
bordi. 1993-yili Nukusda “Kateks” to‘qimachilik majmuasi, 1995-yili Ellikqal’a
tumanida “Elteks” to‘qimachilik majmuasi foydalanishga topshirildi.
Nukus va Qo‘ng‘irot un kombinatlari , To‘rtko‘lda 3 mln shartli banka konserva
mahsulotlari ishlab chiqaradigan zavod, Ellikkal’a tumanida esa shunday quvvatga ega
konserva sexi foydalanishga topshirildi. 1995-yilda Qo‘ng‘irot tumanida Markaziy
Osiyoda yagona 600 mln dollarga qiymatga ega yiliga 190 ming tonna kalsiyli soda
ishlab chiqaradigan zavod qurilishi boshlandi. 64
Zavod tarkibida kimyoviy yo’l bilan
ekologik toza va energiya sarflanmaydigan kaustik soda ishlab chiqarish ham ko’zda
tutilgan edi.
Qoraqalpog‘iston Respublikasida yengil sanoatni rivojlantirish, jumladan, paxta
yetishtirishda zamonaviy texnologiyalarni, madaniy o‘simliklarning yangi navlarini
sohaga joriy etish asosida ishlab chiqarish samaradorligini ta’minlashga alohida e’tibor
qaratilayotir. 2016-yilda bu yo‘nalishda uchta yangi korxona tashkil etilib, to‘rttasi
modernizatsiya qilinadi. 2000-yili Nukus shahrini Xo‘jayli tumani bilan bog‘laydigan
ulkan ko‘prik, 2001-yilda 345 kilometrlik Nukus-Sultonuvaystog‘-Miskin-Uchquduq-
Tinchlik-Navoiy temir yo‘li ishga tushirildi. Yuzlab kilometr avtomobil yo‘llari
63
Narzulla Jo’rayev Mustaqil O’zbekiston tarixi,Toshkent-2013-yil 152-bet
64
Professor Koshanov,Qoraqalpog’iston tarixi:Nukus-2011-yil 39-bet

rekonstruksiya qilindi. Bu ravon yo‘llarning uzunligi 4 ming 100 kilometrdan oshib
ketdi. Bu yo‘nalishdagi ishlar izchil davom ettirilmoqda. 65
Yer osti boyliklarini izlash, qazib olish va ulardan samarali foydalanishga ham alohida
e’tibor qaratilmoqda. Xorijlik sheriklar bilan “Jel”, “G‘arbiy Orol” kabi istiqbolli konlar
ochildi. “Ustyurt va Orol dengizi atroflarida geofizika ishlarini amalga oshirishni
kuchaytirish” dasturiishlab chiqildi. Unga ko‘ra, Ustyurt kengliklarida seysmik
tadqiqotlar jadal olib borilmoqda. Ayniqsa, “O‘zbekgeofizika” aksiyadorlik
jamiyatining “Ustyurt geofizika ekspeditsiyasi” filiali jamoasining sa’y-harakatlari
tahsinga munosib. Hozir kuniga 45 ming kubometr gaz berayotgan “Tillali”, “Sayxun”,
“In’om”, “Arslon” singari yangi konlar ana shu ekspeditsiya izlanishlarining
samarasidir. 66
Bugun dunyo xalqlarining e’tiborini tortayotgan, havasli, hayratli nigohlariga
sabab bo‘layotgan Ustyurt gaz-kimyo majmuasi Prezidentimiz tashabbusi bilan barpo
etildi. Asrlar osha qaqrab yotgan bepoyon dashtda ulkan ishlab chiqarish quvvati qad
rostladi. Korxona jahonning nufuzli nashrlari tomonidan 2012-yilning eng yaxshi
loyihasi, deb topildi. 2014-yili nufuzli “Infrastructure Journal” xalqaro nashri mazkur
loyiha qurilishini “2014-yilning neft-gaz sohasidagi eng yirik bitimi”, deb e’lon qildi.
Umumiy qiymati 4 milliard AQSh dollarini tashkil etgan bu mashhur loyiha amalga
oshirilishi mamlakatimiz sanoati rivojini yangi bosqichga ko‘tarishi shubhasiz. Hozir bu
yerda yiliga 4,5 milliard kub metr gaz qayta ishlanmoqda. Buning samarasida xalqimiz
ehtiyoji va eksport uchun 3,7 milliard kub metr gaz , 387 ming tonna polietilen, 83 ming
tonna polipropilen, 102 ming tonna piroliz distillyati va boshqa qimmatbaho
65
Professor Koshanov,Qoraqalpog’iston tarixi:Nukus-2011-yil 38-bet

66
Narzulla Jo’rayev Mustaqil O’zbekiston tarixi,Toshkent-2013

mahsulotlar ishlab chiqarilmoqda. 67
Qoraqolpog’istonda 1991-2000 yillar orasida mulkni davlat tasarrufidan chiqarish
va xususiylashtirish natijasida 144 ta sanoat korxonasidan vino zavodi) ishlab chiqarish
parklarini yangilash talab etildi.
Qoraqalpog’istonda mehnatga layoqatli aholining asosiy qismi qishloqda
istiqomat qiladi. Agrar sektorda ham iqtisodiy qayta qurish, bozor munosabatlariga
o‘tish ro‘y berdi. Xususan, 1997-yil 1-yanvar holatiga respublikada 263 ta qishloq
xo‘jalik korxonasi faoliyat ko‘rsatardi. Nodavlat sektorning jami ishlab chiqarilgan
mahsulotdagi ulushi 98,3% ni tashkil etdi. Paxta yetishtirishda nodavlat korxonalarning
xissasi 97,8% ni, donchilikda 98,1% ni, kartoshkachilikda 99,7 % ni, sabzavotchilikda
98,8% ni, polizchilikda 95,1% ni, bog‘dorchilikda 98,5% ni, pillachilikda 100% ni,
go‘sht yetishtirishda 98,9% ni, sut va tuxum ishlab chiqarishda 99,4% ni, qoraqul teri
va jun yetishtirishda 100%ni tashkil etdi. 68
Dehqonchilikda ekin maydonlarining tarkibi o‘zgardi. G‘alla maydonlari ekin
maydonlarining 35,8% ni tashkil etdi. Bug‘doy va kartoshka yetishtirish 3 marta, uzum
etishtirish 4 martaga ko‘paydi. Qoraqalpog’istonda dehkon fermer xo‘jaliklari tashkil
etish bo’yicha yetarli tajriba to‘plandi. 1998-yilga kelib 1686 ta fermer shirkatlar
uyushmalari tashkil etildi. Ellikqal’a tumanida mavjud 14 ta jamoa xo‘jaliklari dehqon-
fermer xo‘jaliklari uyushmasiga aylantirildi. Dehqonlarga meros qilib qoldirish huquqi
bilan yerlar uzoq muddatga ijaraga berildi. Lekin Qoraqalpog’istonda ana shu tajribani
ommalashtirishga mutlaqo e’tibor berilmadi.
Respublikada 2003-yil 1-yanvar holati bo‘yicha chet el kredit liniyalari orqali 6,5
million AQSH dollari miqdorida investitsiyalar, shu jumladan 5,6 million AQSH dollari
miqdorida to‘g‘ridan-to‘g‘ri investitsiyalar jalb etildi. Xorijiy investitsiyalar
67
https://muhaz.org/ozbekiston-mustaqillik-yillarida-qoraqalpogiston-davlatchiligi

68
Qoraqalpog’istonning yangi tarixi-2003

ishtirokidagi korxonalar tomonidan ishlab chiqarilgan mahsulotlar va ko‘rsatilgan
xizmatlar hajmi 2003-yilda 2,2 milliard so‘mni tashkil etdi. 69
Granit plitalari, tikuv, konditer va qurilish mahsulotlari kabi 8 turdagi yangi
mahsulotlarni eksport qilish yo‘lga qo‘yilib, ularning umumiy soni 23 taga yetdi.
Eksport qilingan tovarlar hajmi 122,9 million dollarga teng bo‘ldi. Uning tashqi
savdo oborotidagi ulushi 53,8 foizni tashkil etdi. G‘arb mamlakatlariga eksport qilingan
xomashyo 113,6 million AQSH dollarini, MDH mamlakatlariga jo‘natilganlari esa 9,3
million AQSH dollarini tashkil etdi. 70

Mustaqillik yillarida Qoraqalpog‘iston Respublikasida o‘zini o‘zi boshqarish
nodavlat va notijorat tashkilotlar faoliyatiga ham katta e’tibor qaratildi. 2000-yilga
qadar bo‘lgan davrda respublikada 140 ta nodavlat va notijorat tashkilotlar mavjud edi.
Aytish joizki, «Perzent» («Farzand»), «Qishki gullar», «Xalq hunarmandlarining ijodiy
ustaxonasi», «Progress», «Orolning oltin merosi» va boshqa nodavlat notijorat
tashkilotlari to‘plagan tajribalar diqqatga loyiqdir.
Mustaqillik yillarida o‘lkada aholini ijtimoiy muhofaza qilish, ularni ish bilan
ta’minlash, tadbirkorlikni rivojlantirish hamda fuqarolarning huquqlarini muhofaza
qilish kabi masalalarga alohida e’tibor qaratildi. 71
Istiqlol yillarida Qoraqalpog‘iston Respublikasida sog‘liqni saqlash tizimida ham
muayyan o‘zgarishlar amalga oshirildi. Bu borada eng avvalo aholi sog‘lig‘ini
muhofaza qilish va mustahkamlash uchun tegishli moddiy texnik baza yaratish hamda
malakali mutaxassis kadrlar tayyorlashga alohida e’tibor qaratildi. Bugungi kunda
o‘lkada bu sohada 1432 ta malakali shifokor, 3640 ta o‘rta tibbiyot xodimlari aholi
69
O'zbekiston yangi tarixi 2-kitob Toshkent-2011
70
http://portal.guldu.uz
71
.Murtazayeva R.X O’zbekiston tarixi T-SHARQ-

sog‘ligi yo‘lida faoliyat ko‘rsatishmoqda. O‘tgan yillar mobaynida respublika
shifoxonalari va poliklinikalarini zamonaviy tibbiy-apparaturalar bilan ta’minlash
bo‘yicha alohida yutuqlarga erishildi. 1999-yili Yaponiya granti bo‘yicha respublikaga
bir nechta xorijiy tibbiyot asbob-uskunalari keltirib o‘rnatildi. 72
Respublika tibbiyoti erishgan natijalardan eng muhimi — onalar o‘limi soni
kamaydi. O‘lkada «Homilador ayollarni va bolalar salomatligini mustahkamlash
bo‘yicha milliy Dastur» hamda «Yosh avlodni sog‘lomlashtirish kompleks Dasturi»
ishlab chiqilgan bo‘lib, mazkur Dasturlar bo‘yicha mamlakatda ayollar va bolalar
salomatligiga alohida e’tibor qaratilmoqda. Bu borada 2001-yilda Respublika
shoshilinch tibbiyot tez yordam markazi hamda Respublika akusherlik va genekologiya
ilmiy tadqiqot institutining Nukus filiali tashkil etilib, aholiga tez tibbiy yordam
ko‘rsatish hamda xotin-qizlarning sog‘lig‘ini saqlash, kasalliklarning oldini olish,
bemorlarni sog‘lomlashtirish borasida ham ijobiy natijalarga erishildi. 73
Birinchi Prezidentimiz Islom Karimovning 2014 yil 6 fevraldagi «O‘zbekiston
Respublikasida yoshlarga oid davlat siyosatini amalga oshirishga qaratilgan qo‘shimcha
chora-tadbirlar to‘g‘risida»gi qarori ijrosi doirasida Nukus shahri, Amudaryo,
Ellikqal’a, Beruniy, Xo‘jayli tumanlarida ijtimoiy hayotda faol bo‘lgan yuzlab yosh
oilalarga “Kamolot” uylari topshirildi. 74
Nukus shahrida ham keng ko‘lamli bunyodkorlik va obodonlashtirish ishlari
amalga oshirildi va bu boradagi ishlar izchil davom ettirilmoqda.
Mintaqada ekologik barqarorlikni ta’minlash masalasi davlatimiz rahbarining
doimiy e’tiborida bo‘lib kelmoqda. Mustaqillikning dastlabki kunlaridanoq Birinchi
Prezidentimiz Islom Karimov bu masalaga jahon hamjamiyati e’tiborini qaratdi.
72
http://fayllar.org/
73
https://muhaz.org/ozbekiston-mustaqillik-yillarida-qoraqalpogiston-davlatchiligi
74
https://lex.uz

Xalqaro Orolni qutqarish jamg‘armasi ana shunday olijanob sa’y-harakatlar samarasida
tashkil etildi. 75
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining Atrof-muhitni muhofaza
qilish bo‘yicha 2013-2017 yillarga mo‘ljallangan dasturi bu boradagi ishlarni yangi
bosqichda davom ettirishda muhim ahamiyat kasb etayotir. Dasturda Orolbo‘yini
ekologik sog‘lomlashtirish ishlariga alohida e’tibor qaratilgan. Xususan,
cho‘llanishning oldini olish, Orol dengizining qurigan hududlarida sun’iy o‘rmonlar
barpoetish uchun keng ko‘lamli ishlar olib borilmoqda. Dasturga ko‘ra, mazkur ishlarga
89,39 milliard so‘m, 1635,55 million AQSH dollari va 57,63 million evro mablag‘
yo‘naltirish ko‘zda tutilgan.
Ayni paytda xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlikda 90 million AQSH dollari
miqdoridagi loyiha asosida Orol dengizining qurigan qismida cho‘llanishdan
himoyalovchi mitti o‘rmonlar bunyod etishga kirishilayotgani ham hudud aholisi
turmush farovonligini yuksaltirish borasidagi ezgu ishlarning davomidir. 76
Mustaqillik inshootlaridan yana biri Qo‘ng‘irot soda zavodidir. Ko‘plab sohalar
uchun zarur xomashyo – kalsiylashtirilgan soda ishlab chiqarayotgan ushbu yirik
korxona o‘z mahsulotining aksariyatini eksportga yo‘naltirmoqda. O‘tgan yili korxona
xorijlik buyurtmachilarga 24 ming tonna mahsulot etkazib berdi. Ichki bozorda
“Kvars”, “Asl oyna” aksiyadorlik jamiyatlari, “O‘zkimyosanoat” aksiyadorlik jamiyati,
“O‘zbekneftgaz” milliy xolding kompaniyasi Qo‘ng‘irot soda zavodining asosiy
buyurtmachilaridir. 77
Mamlakatimiz sog‘liqni saqlash tizimida amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli
islohotlar samarasida aholiga tibbiy xizmat ko‘rsatish sifati va samaradorligi tubdan
75
https://yuz.uz/uz/news/
76
https://www.uzavtoyul.uz/uz
77
http://fayllar.org

yaxshilandi. Bugun olis ovullar aholisi ham zamonaviy tibbiy xizmatdan bahramand
bo‘layotir.
“Sog‘lom ona va bola yili” Davlat dasturi ijrosi doirasida oilani, onalik va
bolalikni muhofaza qilish, aholi salomatligini mustahkamlash bo‘yicha amalga
oshirilayotgan keng ko‘lamli ishlar mustaqilligimizning birinchi kunlaridan belgilab
olingan eng muhim vazifalarning izchil davomidir. 78
Bugun Qoraqalpog‘iston shifokorlarining Buyuk Britaniya, Yaponiya, Janubiy
Koreya, Polsha va boshqa ko‘plab xorijiy mamlakatlarda malaka oshirishi, ilg‘or
tajribalarni qo‘llashi oddiy holga aylandi. 79
Qishloq xo‘jaligi erlarining uzoq muddatli ijara mulki qilib berilishi va qishloqda
bozor munosabatlarining joriy qilinishi fermer xo‘jaliklarini shakllantirish hamda
rivojlantirishning eng muhum omil va asosi bo‘ldi.
Ushbu fermer xo‘jaliklarining qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini etishtirishdagi
ulushi 99,5 foyizni tashkil qiladi. O‘zbekiston Respublikasining “Xo‘jalik yurituvchi
su’bektlar faoliyatini davlat tomonidan nazorat qilish to‘g‘risida”gi qonuniga muvofiq,
fermer xo‘jaliklarining moliya-xo‘jalik faoliyatini rejali tekshirishlar ko‘pi bilan 4 yilda
bir marotaba amalga oshirilishi, yangi tashkil etilgan fermer xo‘jaliklarining moliya-
xo‘jalik faoliyatini ular davlat ruyxatidan o‘tkazilgan paytdan etiboran ikki yil
mobaynida rejali tekshirishlardan o‘tkazilishi mumkin emasligi belgilab berildi. 80
Bundan tashqari, fermer xo‘jaliklariga soliq va boshqa imtiyozlarni berish bo‘yicha
amaldagi qonun hujjatlariga o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritildi.
Bunda paxta xom-ashyosini yig‘ib olish bo‘yicha mavsumiy qishloq xo‘jaligi
ishchilarini daromad solig‘idan ozod etilishi;
78
Mustaqil O’zbekiston tarixi. Mas’ul muharir A.Sabirov-Toshkent:Akademiya,2013
79
Alixonov B. Oliy majlis Senati Orolbo’yi mintaqasini rivojlantirish qo’mitasi raisi.Orolbo’yini rivojlantirish bo’yicha yana
bir hujjat.Yangi O’zbekiston gazetasi,2021-yil 27-noyabr.
80
Narzulla Jo’rayev Mustaqil O’zbekiston tarixi,Toshkent-2013-yil 152-bet

-tomchilatib sug‘orish tizimini joriy qilgan yuridik shaxslar tegishli er uchastkasiga
nisbatan 5 yil muddatga yagona er solig‘ini to‘lashdan ozod etilishi;
-fermer xo‘jaliklari manfaatlarini ko‘zlab da’vo arizalarini taqdim etish, sudga davlat
boji to‘lamasdan shikoyat qilish huquqi berildi.
2016-yil Qoraqalpog‘iston Respublikasida ko‘p tarmoqli fermer xo‘jaliklarini
rivojlantirish bo‘yicha manzilli Dasturi qabul qilindi. 81
Dasturga asosan Respublika bo‘yicha jami 748 ta fermer xo‘jaliklarini ko‘p
tarmoqli fermer xo‘jaligiga aylantirish nazarda tutilib, amalda joriy yilning iyul oyiga
qadar tashkil etilgan ko‘p sohali fermer xo‘jaliklari soni 433 ta hamda ko‘p sohali
faoliyat uchun ajratilgan imtiyozli kreditlar soni 429 ta fermer xo‘jaliklariga 248 gektar
er maydaniga 2535,0 mln so‘m amalda ajratildi 82
.
Yil mobayinida ichki bozorni sabzavot, kartoshka, meva va poliz mahsulotlari
bilan doimiy ta’minlash, shuningdek, chet el bozorlarni o‘timli va raqobatga chidamli
bo‘lgan toza meva va qayta ishlangan meva-sabzavot mahsulotlarin eksport etishning
ko‘lamini kengaytirish va turlarini ko‘paytirishda O‘zbekiston Respublikasi Birinchi
Prezidenti Islom Karimov 2016-yilning 12-aprel kungi “Meva-sabzavot, kartoshka, va
poliz mahsulotlarin sotib olish va ulardan foydalanish tizimini y etishtirish
to‘g‘risinda”gi qarori eng muhim ahamiyatga ega bo‘ldi. Qarorning bajarilishin
ta’minlash bo‘yicha Respublikamizda bir qator ishlar olib borildi. 83
Qoraqalpog‘iston Respublikasi Qishloq va suv xo‘jaligi vazirligi mutaxassislari
va Adliya vazirligi xodimlari ta’kidlaganidek, barcha kategoriyadagi xo‘jaliklarida 11
81
Alixonov B. Oliy majlis Senati Orolbo’yi mintaqasini rivojlantirish qo’mitasi raisi.Orolbo’yini rivojlantirish bo’yicha yana
bir hujjat.Yangi O’zbekiston gazetasi,2021-yil 27-noyabr.
82
Professor Koshanov,Qoraqalpog’iston tarixi:Nukus-2011-yil 39-bet
83
.Islom Karimov “Meva-sabzavot, kartoshka va poliz mahsulotlarini sotib olish va ulardan foydalanish tizimini yetishtirish
to’g’risida”gi qarori-2016-yil 12-aprel

ming 111 gektarga sabzavot, 9508 gektarga poliz, 5325 gektarga kartoshka ekilib, to‘liq
navlar olindi. Bundan tashqari, 247 gektar maydonda yangi intensiv bog‘lar, 247
gektarda tokzorlar yaratildi. Ushbu maydonlarga 123,5 ming dona meva, 296,4 ming
dona tokzor navlari ekildi. Shu bilan birga 118 gektar maydondagi eski bog‘da, 65
gektar tokzorlarning rekonstruksiya ishlarini olib borildi. Bugungi kunga qadar 6778
gektar bog‘ning, 1268 gektar tokning qator oralariga sabzavot ekinlari ekilib,
oziqlantirish ishlari olib borilmoqda. 84
Fermer xo‘jaliklari ishlarining samaradorligin oshirish va ularga shart-sharaoitlar
yaratish, ekishlik maydonlardan maqsadli foydalanish bo‘yicha barcha tumanlarda y er
maydonlarin optimallashtirish ishlari olib borilib, to‘liq inventarizatsiyadan o‘tkazildi.
Shuning natijasida meva-sabzavot etishtirishda 321 ta fermer xo‘jaligiga 1467 gektar,
bog‘dorchilik va tokzorchilikka ixtisoslashgan 514 ta fermer xo‘jaligiga 1510 gektar,
bundan tashqari sabzavot-g‘alla etishtirish bo‘yicha yangidan tashkil etilgan 326 ta
fermer xo‘jaliklariga 4532 gektar er maydonlari ajratilib berildi. 85
2016 yilgi hosilidan boshlab toza meva - sabzavot , kartoshka , poliz , mahsulotlari
va uzum sotib olish bo ‘ yicha davlat buyurtmalari ehtiyojlari uchun islohatlar o ’ tkazildi .
O‘tgan davrda Qoraqalpog‘iston Respublikasining Mo‘ynoq tumanini kompleks
ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish, aholiga qulay yashash sharoiti yaratish borasida qator
ishlar amalga oshirildi. Jumladan, 2018-yilda 12 mlrd so‘mlik investitsiya loyihalari
amalga oshirilishi hisobiga sanoat mahsulotlari ishlab chiqarish hajmini, qishloq
xo‘jaligi mahsulotlarini yetishtirishni ko‘paytirishga va asosiy kapitalga kiritilgan
investitsiyalar hamda qurilish ishlarining o‘sishiga erishil di . 86
84
Qoraqalpog’istonda keng ko’lamli islohatlar samarasi “Yangi O’zbekiston”,2022-yil 23-fevral soni
85
Mirziyoyev Sh.M O’zbekiston qishloq xo’jalik xodimlariga .Yangi O’zbekiston 2021-yil 12-dekabr
86
Mirziyoyev Sh.M O’zbekiston qishloq xo’jalik xodimlariga .Yangi O’zbekiston 2021-yil 12-dekabr

Prezident Shavkat Mirziyoyevning 2020-2023- yillar “ Qoraqalpog ’ iston
Respublikasini kompleks ijtimoiy - iqtisodiy rivojlantirish chora - tadbirlari to ’ g ’ risida ” gi
qarorda 9 ta yangi sanoat korxonalari qurish , 27 ta sanoat klasterini tashkil etish sanoati
past darajada rivojlangan Taxtako ’ pir , Bo ’ zatov va Shumanoy tumanlarida kamida 50
ta yangi sanoat korxonasini ishga tushirishni ta ’ kidlab o ’ tgan . 87
2021 yilda Qoraqalpog‘iston Respublikasining umumiy tashqi savdo aylanmasi
qariyb 657,2 mln.dollarni tashkil etdi va bu 2020 yilga nisbatan 21,9%ga oshdi.
( Ma’lumot uchun: 2020 yilda hudud tashqi savdo aylanmasi 539 mln.dollarni tashkil
etgan ). 88
Hudud savdo balansida eksport hajmi 418,6 mln.dollar va import hajmi 238,6
mln.dollar bilan ijobiy saldo qayd etildi.
2021 yilda Qoraqalpog‘iston Respublikasi Xitoy ( 23, %2 ), Rossiya ( 18,9% ), Turkiya
( 16,4% ), Qozog‘iston ( 9, 7 Latviya ( 5,0% ) va Koreya Respublikasi ( 4,7% ) bilan
ko‘proq savdo qilgan. 89

Tahlillar shuni ko‘rsatdiki, 2021 yilda hudud tashqi savdo aylanmasining 62,7 %i Nukus
shahri hissasiga to‘g‘ri kelgan. Tashqi savdo aylanmasida eng katta ulush bilan keyingi
o‘rinlarni Mo‘ynoq (5,7%), Beruniy (3,8%), To‘rtko‘l (3,7%), Taxiatosh (3,1%),
Ellikqal’a (2,9%) tumanlari egallagan. Nukus (1,0%), Bo‘zatov (0,5%) va Taxtako‘pir
(0,3%) tumanlarining ulushi esa sezilarli darajada past bo‘lgan . 90

2021 yilda hudud eksportining o‘sish sur’ati o‘tgan yilga
nisbatan 115,4%ni tashkil etdi va eksport hajmi 418,6 mln.dollarga yetdi. Eksportning
87
Yangi O’zbekiston gazetasi-2020-yil 11-noyabr.
88
http://review.uz/uz/post/
89
http://review.uz/uz/post/
90
http://review.uz/uz/post

qariyb 71,2%i tarmoq korxonalari hissasiga va 28,8%i hududiy korxonalar ulushiga
to‘g‘ri kelgan. 91
Qoraqalpog‘iston Respublikasidan eksport qilinadigan tovarlar nomenklaturasini
kimyo sanoati mahsulotlari ( 67,9% ), oziq-ovqat mahsulotlari ( 11,3% ), paxta tolasi
( 2,8% ), mashina va uskunalar ( 1,16% ), xizmatlar ( 0,6% ), energiya resurslari ( 0,3% ) va
boshqa tovarlar ( 15,9% ) tashkil etgan. 92
2021 yilda elektrotexnika mahsulotlari, texnologik jihozlar va avtomobil ehtiyot
qismlari eksportining o‘sishi hisobidan mashina va asbob-uskunalar eksporti 7,62
baravarga oshdi. 93
Shu bilan birga, 2021 yilda paxta tolasi eksporti 1,75 baravarga ,
kimyo sanoati mahsulotlari eksporti 1,12 baravarga , boshqa tovarlar eksporti esa 1,36
baravarga oshdi. 94

Jahon mamlakatlari kesimida eksport hajmi tahlili shuni ko‘rsatdi, hududdan
eksport qilingan mahsulotlarning asosiy iste’molchilari 108,1 mln.dollar miqdorida
eksport hajmi bilan Xitoy ( 25,8% ), Turkiya – 93,1 mln.dollar ( 22,2% ), Rossiya – 82,2
mln.dollar ( 19,6% ), Qozog‘iston – 40,1 mln.dollar ( 9,6% ), Latviya – 29,9
mln.dollar ( 7,1% ), Ukraina – 14,3 mln.dollar ( 3,4% ), Buyuk Britaniya – 9,3
mln.dollar ( 2,2% ) va Koreya Respublikasi – 7,6 mln.dollar ( 1,8% ) bilan keyingi
o‘rinlarni egallagan. 95

91
http://review.uz/uz/ post
92
http://review.uz/uz/ post
93
http://review.uz/uz/ post
94
http://review.uz/uz/ post
95
http://review.uz/uz/ post

Hududning umumiy eksport hajmidagi eng katta ulush Nukus shahriga ( 71,7% )
to‘g‘ri keldi. Nukus shahridan MDH, Yevropa, Boltiqbo‘yi mamlakatlariga,
Afg‘oniston, Dominikan Respublikasi, Eron, Turkiya va
Xitoyga,asosan, 13 turdagi mahsulotlar, jumladan, oziq-ovqat mahsulotlari, alkogol
ichimliklari, yog‘och mahsulotlari, ip-kalava, kimyo sanoati mahsulotlari, plastmassa va
plastmassadan yasalgan buyumlar, paxta tolasi, musiqa asboblari, farmatsevtika
mahsulotlari va tirik hayvonlar eksport qilingan.
Eksport hajmi bo‘yicha keyingi o‘rinlarni Qonliqo‘l (3,9%), Beruniy ( 3,4% ),
Ellikqal’a ( 3,0% ) va Mo‘ynoq ( 2,8% ) tumanlari egalladi. Shu bilan birga, Taxtako ‘pir
( 0,3% ), Qorao‘zak ( 0,2% ) va Bo‘zatov ( 0,2% ) tumanlari eng kam ulushga ega bo‘ldi. 2021
yilda hudud importi 2020 yilga nisbatan 35,3 foizga oshdi va 238,6
mln.dollarni tashkil etdi. Hududning umumiy importi 44,6%i mashina va
uskunalar, 25,0%i kimyo sanoati tovarlari va oziq-ovqat mahsulotlari, 7,1%i energiya
resurslari, 4,9 % i xizmatlar, 1,1%i qora va rangli metallar va 17,4%i boshqalar
mahsulotlar hissasiga to‘g‘ri keldi. Importning sezilarli o‘sishi mashinalar va asbob-
uskunalar importi 1,71 baravarga , xizmatlar importi 1,58 baravarga , energetika
resurslari importi 1,44 baravarga , kimyo sanoati tovarlari importi 1,16
baravarga oshishi bilan bog‘liq. 2021 yilda Qoraqalpog‘iston Respublikasiga eng ko‘p
tovar va xizmatlar Xitoy ( 18,7% ), Rossiya ( 17,6% ), Qozog‘iston ( 10,0% ), Koreya
Respublikasi ( 9,8% ) va Turkiyadan ( 6,1% ) import qilingan.
Quyida 2021 yilda hudud importida eng ko‘p ulushga ega asosiy savdo hamkor
mamlakatlar ko‘rsatilgan. Import hajmining tumanlar (shaharlar) bo‘yicha tahlili shuni
ko‘rsatdiki, hudud importining eng katta ulushi Nukus shahri ( 46,7% ), Mo‘ynoq
( 11,6% ), To‘rtko‘l ( 8,2% ), Qorao‘zaq ( 6,1% ), Taxiatosh ( 5,8% ) va Beruniy ( 4,5% )
tumanlariga to‘g‘ri keladi. Shu bilan birga, hudud importida Amudaryo ( 0,5% ),

Taxtako‘pir ( 0,4% ) va Shumanay ( 0,2% ) tumanlarining ulushi kam. Bo‘zatov ( import
7,7 baravar ), Qorao‘zak ( 3,5 baravar ), Xo‘jayli ( 3,1 baravar ) va Beruniy ( 2,3
baravar ) tumanlari importining o‘sish sur’atlarida keskin o‘sish kuzatildi. Bu ushbu
tumanlarga mashina va asbob-uskunalar, yog‘och mahsulotlari, maishiy texnika,
mineral o‘g‘itlar, oziq-ovqat mahsulotlari va tirik hayvonlar importining ko‘payishi
hisobidan sodir bo‘lgan. 96
2.2.Shavkat Mirziyoyev davrida Qoraqalpog’iston Respublikasiga tashriflar va
islohotlar.
O‘zbekiston Prezidenti v. b., bosh vazir Shavkat Mirziyoyev 2016-yil 28-
sentyabr kuni hududlarning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishi holati bilan yaqindan
tanishdi. Safar to‘g‘risidagi reportaj “O‘zbekiston” telekanalining “Axborot” dasturida
namoyish etildi Qoraqalpog‘iston Respublikasi hamda Xorazm viloyatiga tashrif
buyurib, . 97
Shavkat Mirziyoyev Taxiatosh issiqlik elektr stansiyasida bo‘lib, 230−280
MVt quvvatga ega ikkita bug‘-gaz uskunasining qurilishi bo‘yicha investitsion
loyihaning amalga oshirilishi masalasini muhokama qildi 98
.
96
http://review.uz/uz/ post
97
https://www.gazeta.uz/oz2016/09/28/tashrif/
98
Prezident Shavkat Mirziyoyevning Qoraqalpog’iston va Xorazmga tashrifi-2016-yil 28-sentabr.

Umumiy quvvati 730 MVt dan iborat beshta energiya blokidan tashkil topgan
Taxiatosh IES shimoliy mintaqaning energiyaga bo‘lgan talabini qondiruvchi asosiy
manba hisoblanadi. Stansiya har yili 3,2 millird kVts elektr energiyasi ishlab chiqaradi.
Buning uchun esa 1,15 million kub metr tabiiy gaz sarflaydi. Loyihani amalga oshirish
nafaqat qimmatbaho xom ashyo sarfini sezilarli darajada qisqartirishga, balki talab
doimiy ravishda o‘sib borayotgan energiyani yanada ko‘proq ishlab chiqarishga ham
xizmat qiladi. 99
Bunda IES quvvati oshishi bilan bir qatorda, sarflanayotgan gazni 488 million
kub metrga qisqartirish ham ko‘zda tutilgan. Belgilangan ishlar yakuniga yetishi bilan
IES quvvati 930 MVt ga ortib, energiya ishlab chiqarish hajmi yiliga 3,3 milliard kVts
ga yetadi.
Loyiha mamlakatning birinchi Prezidenti Islom Karimovning 2015 yil 18
iyundagi qarori asosida amalga oshirilmoqda. “Mazkur loyihani amalga oshirmasdan
turib Qoraqalpog‘iston va Xorazm sanoatini rivojlantirish imkonsiz, — dedi Shavkat
Mirziyoyev. — Prezidentimiz mazkur hudud kelajagi va yoshlarning ish bilan
ta’minlanishi uchun 15−20 yilni mo‘ljallagan holda ushbu qarorni qabul qilgan.
Bu ishni tezlashtirish biz uchun ham qarz, ham farz” 100
.
Shavkat Mirziyoyev Nukus shahri asosiy rejasining amalga oshirilish jarayoni
bilan ham tanishdi. Muhokama chog‘ida asosiy e’tibor zamonaviy ko‘p qavatli turar
joylar, dam olish maskanlari, sun’iy ko‘l va suv havzalarining bunyod etilishiga
qaratildi.
Qoraqalpog‘istonga tashrifi doirasida Shavkat Mirziyoyev paxta dalalarini
ko‘zdan kechirib, qishloq xo‘jaligi ishlari bilan tanishdi va Kegayli tumani fermerlari
99
. Prezident Shavkat Mirziyoyevning Qoraqalpog’iston va Xorazmga tashrifi-2016-yil 28-sentabr
100
. https://www.gazeta.uz/oz2016/09/28/tashrif/

bilan suhbatlashdi. U fermerlarga mintaqaning murakkab sharoitlarda o‘stirilgan hosil
uchun minnatdorlik bildirdi.
“Buning ortida og‘ir mehnat yotibdi va bu mehnat albatta yuqori natijasini
beradi”, — dedi u.
Qoraqalpog‘iston faollari bilan uchrashuvda mintaqaning eksport salohiyatini
oshirish, paxta va boshqa ekinlar hosilini qisqa muddatlarda yig‘ib olish, ijtimoiy
ob’ektlar va turar joy binolarini kuz-qish mavsumiga tayyorlash, qishloq-xo‘jalik
mahsulotlarini qishga g‘amlash masalalari muhokama qilindi 101
.
Arzon uy-joylar qurish, kommunal xizmatlar faoliyatini takomillashtirish,
obodonlashtirish va ko‘kalamzorlashtirish ishlarini tashkil etish kabi masalalar
ko‘tarildi.
2016-yil 28-sentabr o‘zida Shavkat Mirziyoyev Xorazm viloyatida ham bo‘ldi.
Bu yerda u yaqin yillarda Urganchda qurilishi rejalashtirilayotgan ko‘p qavatli turar
joylar loyihalari bilan tanishib chiqdi. Shu bilan bir qatorda, qishloq joylarida kam
ta’minlangan oilalar uchun individual uylar qurilishi masalasi muhokama qilindi.
Qo‘shko‘pir tumanida Prezident v. b. qishloq xo‘jaligi ishlarining borishi bilan
tanishdi, fermerlar bilan yerlarning hosildorligini oshirish, suv resurslaridan to‘g‘ri
foydalanish, yuqori hosildor ekinlar navlaridan foydalanish masalalarini muhokama
qildi.
Xorazm faollari bilan bo‘lib o‘tgan uchrashuvda viloyatning ijtimoiy-iqtisodiy
rivojlanishi, mintaqaviy eksport ko‘rsatkichlarining oshirilishi, yangi sanoat
101
https://www.gazeta.uz/oz2016/09/28/tashrif/

ob’ektlarining qurilishi, ijtimoiy infratuzilmani rivojlantirish kabi dolzarb masalalar
muhokama qilindi . 102
Qoraqalpog‘iston Respublikasining Mo‘ynoq tumani tabiiy resurslarga boyligi,
geografik joylashuvi, yuksak turizm salohiyati, madaniy meros obyektlari va ulkan
mehnat resurslari bilan o‘ziga xos xususiyatga ega bo‘lgan hudud hisoblanadi.
Orol dengizi hududida 5,5 million gektardan ortiq Orolqum sahrosining paydo
bo‘lishi, har yili 100 million tonna qum va tuzning atrof-muhitga tarqalishiga
qaramasdan aholining barcha qiyinchiliklarni matonat bilan yengib, fojiani omadga,
tumanni “Sahro marvaridi”ga aylantirish uchun fidokorona mehnat qilayotgani va
vatanparvarligi alohida e’tirofga sazovor. 103
O'zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev joylarda ijtimoiy-
iqtisodiy islohotlarning borishi, xalqimizning hayot darajasi va sifatini yanada
oshirishga qaratilgan bunyodkorlik va obodonlashtirish ishlari bilan yaqindan tanishish,
xalq bilan uchrashish va muloqot qilish maqsadida 20-yanvar kuni Qoraqalpog'iston
Respublikasiga tashrif buyurdi . 104

Shuni alohida ta'kidlash zarurki, Shavkat Mirziyoyev O'zbekiston Respublikasi
Prezidenti sifatida birinchi tashrifini qoraqalpoq zaminidan boshlagani muhim
ahamiyatga ega. Bu albatta davlatimiz rahbarining Qoraqalpog'istonga, qoraqalpoq
xalqiga bo'lgan yuksak hurmat-e'tiboridan dalolat beradi.
Shavkat Mirziyoyev 2016-yil 10-noyabr kuni Qoraqalpog'iston Respublikasi
Shumanay tumanida bo'lib o'tgan saylovoldi uchrashuvida: "Men nafaqat o'zbek
xalqining, balki qoraqalpoq xalqining ham farzandiman!", deb ta'kidlagan edi. Shu bilan
102
Prezident Shavkat Mirziyoyevning Qoraqalpog’iston va Xorazmga tashrifi-2016-yil 28-sentabr
103
https://yuz.uz/uz/news/
104
Prezident Shavkat Mirziyoyevning Qoraqalpog’istonga tashrifi -2017-yil 20-yanvar

birga, ushbu mintaqada yashayotgan aholini har tomonlama qo'llab-quvvatlash bo'yicha
belgilangan keng ko'lamli ishlar haqida to'xtalib, jumladan: "Bundan buyon har bir
tuman va shaharga, kerak bo'lsa, chekka-chekka qishloq va ovullargacha kirib boramiz.
U yerda istiqomat qilayotgan odamlarning dardini eshitamiz, muammolarini hal
qilishga qaratilgan dasturlar ishlab chiqamiz va ijrosini qat'iy nazoratga olamiz", degan
edi 105
.
Aytish mumkinki, Qoraqalpog'iston Respublikasiga bugungi tashrif ana shunday
ezgu maqsadlarning, Xalq bilan muloqot va inson manfaatlari yilida belgilangan
vazifalarning yana bir amaliy ijrosi sifatida namoyon bo'ldi.
Ma'lumki, davlatimiz tomonidan yaratilayotgan imkoniyatlar natijasida
Qoraqalpog'iston Respublikasining iqtisodiyot tarmoqlari, sanoat, qurilish, axborot-
kommunikatsiya texnologiyalari, kichik biznes va xususiy tadbirkorlik sohalari ham
jadal rivojlanmoqda. Bugungi kunda yalpi hududiy mahsulotning qariyb yarmi, hududiy
eksportning 75 foizi xususiy sektor hissasiga to'g'ri kelmoqda. Ish bilan band bo'lgan
aholining 75 foizi aynan shu sohada mehnat qilmoqda. 106

Ayni paytda bu hududning murakkab sharoiti, Orol dengizi bilan bog'liq
mintaqada yuzaga kelgan ekologik ofat aholini toza ichimlik suvi bilan ta'minlash,
sifatli tibbiy yordam ko'rsatish, onalik va bolalikni himoya qilish, oila va mahalla
institutlariga e'tibor qaratish, ayollar va yoshlarning jamiyatdagi o'rni va mavqeini
oshirish kabi bir qator muhim masalalar yuzasidan kechiktirib bo'lmaydigan amaliy
ishlarni talab etmoqda. 107

105
Prezident Shavkat Mirziyoyevning Qoraqalpog’istonga tashrifi-2016-yi 10-noyabr
106
http:/www.uzavtoyul.uz/uz/post
107
Prezident Shavkat Mirziyoyevning Qoraqalpog’istonga tashrifi -2016-yil 10-noyabr

Ana shu maqsadda davlatimiz rahbari tashrif davomida oddiy odamlar bilan
uchrashdi, oilalarga kirib, ularning turmush sharoitlari bilan yaqindan tanishdi. Xalq
bilan samimiy muloqotlar bo'lib o'tdi.
Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev Xo'jayli tumani markaziy shifoxonasiga
tashrif buyurdi. Zamonaviy tibbiy texnika bilan jihozlangan ushbu muassasa tumandagi
11 qishloq vrachlik punkti va 4 poliklinika bilan birgalikda 130 mingdan ziyod aholiga
sifatli xizmat ko'rsatib kelmoqda. 108

Salomatlik insonning eng qimmat boyligidir. Odamlarga salomatligini
mustahkamlashda yordam ko'rsatadigan mutaxassis eng sharafli kasblardan birining
egasidir.
Shavkat Mirziyoyev shifoxonadagi sharoit bilan tanishdi, qabul, rentgen,
diagnostika va qator boshqa bo'limlarni ko'zdan kechirdi. Shifokorlar bilan muloqotda
malakali tibbiy kadrlar yetishtirish, tibbiy jihozlardan unumli foydalanish, xizmat
malakasini oshirish, shifoxonalar qurishda har bir hududning o'ziga xos iqlim
sharoitidan kelib chiqish masalalari yuzasidan fikr almashildi.
Shundan so'ng Prezidentimiz "Muruvvat" ayollar internatiga borib, ushbu
muassasa faoliyati bilan tanishdi. Shifokor va hamshiralar bilan suhbatlashib, bu
maskanda yaratilgan shart-sharoitlarni yanada yaxshilash uchun davlat tomonidan
yordam ko'rsatilishini ta'kidladi. 109

Shavkat Mirziyoyev Agrosanoat markazi qurilayotgan uchastkaga ham tashrif
buyurdi. 2017-2018-yillarda ishga tushirilishi mo'ljallanayotgan ushbu majmua 11
gektar maydonni egallaydi. Bu yerda qishloq xo'jaligi mahsulotlarini saqlash, qayta
ishlash, qadoqlash binolari, shuningdek, terminal, yuk tushirish va ortish maydoni,
108
Prezident Shavkat Mirziyoyevning Qoraqalpog’istonga tashrifi -2017-yil 20-yanvar
109
http:/www.uzavtoyul.uz/uz/post

muzxonalar, issiqxonalar, bojxona, angar, mehmonxona, ovqatlanish muassasasi, sport
majmuasi kabi inshootlar barpo etiladi. 110

Shu yerning o'zida Xo'jaylida turar-joy infratuzilmasini rivojlantirish masalalari
ham muhokama qilindi. Davlatimiz rahbari odamlar boshlangan o'zgarishlarni o'z
hayotida his qilishi uchun joriy yil yakunigacha 40 ko'p qavatli turar-joy binosi barpo
etish va foydalanishga topshirish to'g'risida ko'rsatma berdi. 111

O‘tgan davrda Qoraqalpog‘iston Respublikasining Mo‘ynoq tumanini kompleks
ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish, aholiga qulay yashash sharoiti yaratish borasida qator
ishlar amalga oshirildi. Jumladan, 2018-yilda 12 mlrd so‘mlik investitsiya loyihalari
amalga oshirilishi hisobiga sanoat mahsulotlari ishlab chiqarish hajmini, qishloq
xo‘jaligi mahsulotlarini yetishtirishni ko‘paytirishga va asosiy kapitalga kiritilgan
investitsiyalar hamda qurilish ishlarining o‘sishiga erishildi. 112
Shu bilan birga, Qoraqalpog‘iston Respublikasining Mo‘ynoq tumanini jadal
ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishga to‘siq bo‘layotgan va o‘z yechimini kutayotgan
dolzarb muammolar mavjud, xususan:
birinchidan, tumanning bosh rejasi zamonaviy shaharsozlik talablariga javob
bermaydi, bu borada istiqbolda bajarilishi rejalashtirilgan tadbirlar ishlab chiqilmagan;
ikkinchidan, aholining munosib turmush sharoitini ta’minlashda muhim
ahamiyatga ega bo‘lgan suv ta’minoti va kanalizatsiya obyektlari, ijtimoiy soha,
madaniyat hamda sport inshootlari yetarli darajada barpo etilmagan, mavjudlarini esa
rekonstruksiya qilish va kapital ta’mirlash bo‘yicha zarur choralar ko‘rilmagan;
110 .
110. 2017-2021-yillarga mo’ljallangan Harakatlar strategiyasi -2017-yil 7-fevral .

111
http:/www.uzavtoyul.uz/uz/post
112
Prezident Shavkat Mirziyoyevning Qoraqalpog’istonga tashrifi -2017-yil 20-yanvar

uchinchidan, tumanda turizmni yo‘lga qo‘yish va rivojlantirish yuzasidan yetarli
darajada chora-tadbirlar amalga oshirilmagan, zarur infratuzilma, jumladan, yo‘l-
transport obyektlari va servis xizmatlari talab darajasida yo‘lga qo‘yilmagan;
to‘rtinchidan, geologiya-qidiruv ishlari tashkil etilmaganligi bois foydali
qazilmalarni to‘liq o‘zlashtirish choralari ko‘rilmagan, ushbu sohaga investitsiyalarni
jalb etish ishlari amalga oshirilmagan;
beshinchidan, aholining ijtimoiy hayotida alohida ahamiyatga ega bo‘lgan
sog‘liqni saqlash, ta’lim, madaniyat, ijtimoiy xizmat ko‘rsatish, axborot-
kommunikatsiya texnologiyalari va boshqa tor sohalardagi ixtisosliklar bo‘yicha
malakali mutaxassislar yetarli emas. 113
Davlat rahbari miz , shuningdek, Mo‘ynoq aeroporti haqida gapirib, “endi haftada
ikki marta Toshkent—Mo‘ynoq—Nukus yo‘nalishida parvozlar bo‘lishini” aytdi.
Bundan tashqari, Shavkat Mirziyoyev bir vaqtlar Toshkentda qabul qilingan qarorlar
qog‘ozda qolib ketganini ta’kidladi 114
.
Davlat rahbari nutqini yakunlaganidan so‘ng Toshkent viloyati hokimi Zoir Mirzayev
taqdimot o‘tkazdi. Unda tibbiyot haqida gap ketarkan, prezident Toshkentdan tibbiyot
sohasi vakillari Qoraqalpog‘istonga kelib ishlasa, ularning oylik maoshiga 100 foiz
ustama haqi to‘lanishini aytdi. Shuningdek, tibbiyot xodimlari Mo‘ynoqqa kelib ishlasa,
ularning ustama haqi ikki baravar bo‘lar ekan. 115
100 ming gektar maydonda “ yashil qoplama ” barpo qilish rejalashtirilgan Orol
dengizining qurigan tubi 2017- yil 19- sentabrda Shavkat Mirziyoyev BMTning 72-
113
Prezident Shavkat Mirziyoyevning Qoraqalpog’istonga tashrifi -2017-yil 20-yanvar
114
http://daryo.uz/2022/02/24/
115
Preziden Shavkat Mirziyoyevning BMT 72-sessiyasida so’zlagan nutqi -2017-yil 19-sentabr

sessiyasida Jahon hamjamiyatini Orol muammosini hal etishda kuchlarni birlashtirishga
chaqirdi 116
.
“Bugungi kunning eng o‘tkir ekologik muammolaridan biri — Orol halokatiga yana bir
bor e’tiboringizni qaratmoqchiman. Mana, mening qo‘limda — Orol fojiasi aks
ettirilgan xarita. O‘ylaymanki, bunga ortiqcha izohga hojat yo‘q. Dengizning qurishi
bilan bog‘liq oqibatlarni bartaraf etish xalqaro miqyosdagi sa’y-harakatlarni faol
birlashtirishni taqozo etmoqda. Biz BMT tomonidan Orol fojiasidan jabr ko‘rgan
aholiga amaliy yordam ko‘rsatish bo‘yicha shu yil qabul qilingan maxsus dastur to‘liq
amalga oshirilishi tarafdorimiz”, — degan edi Shavkat Mirziyoyev. 117
2020-yil, sentabr oyi. Prezident Shavkat Mirziyoyev BMTning 75-sessiyasida
Orolbo‘yi mintaqasini ekologik innovatsiya va texnologiyalar hududi deb e’lon qilish
haqida BMT rezolyutsiyasini qabul qilishni taklif etdi 118
.
“Mamlakatimiz tashabbusi bilan Orolbo‘yi mintaqasi uchun Birlashgan Millatlar
Tashkilotining inson xavfsizligi bo‘yicha ko‘p tomonlama sheriklik trast fondi tuzildi.
Umid qilamizki, ushbu fond og‘ir ekologik hududda yashayotgan aholiga amaliy
yordam ko‘rsatish uchun xalqaro hamjamiyatning tayanch platformasi bo‘lib xizmat
qiladi. Biz Orolbo‘yi mintaqasini ekologik innovatsiya va texnologiyalar hududi, deb
e’lon qilish haqida Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh Assambleyasining maxsus
rezolyutsiyasini qabul qilishni taklif etamiz. Ushbu muhim hujjat tasdiqlangan sanani
esa Xalqaro ekologik tizimlarni himoya qilish va tiklash kuni sifatida nishonlash
maqsadga muvofiq bo‘lardi”, — degan P rezident.
2022-yilning 23-fevral kuni esa davlat rahbari Orol dengizining qurigan joyiga
borib, vaziyatni ko‘rdi. Bir paytlar dengiz va unga tutash daryolar, yaylovlar odamlarga
rizq ulashgan, ish, daromad manbasi bo‘lgan. Lekin tabiat qonunlariga aralashish,
116
https://www.uzavtoyul.uz
117
Preziden Shavkat Mirziyoyevning BMT 75-sessiyasida so’zlagan nutqi -2020-yil 23-sentabr
118
https://www.tuit.uz

Amudaryo va Sirdaryo suvini to‘sish dunyodagi og‘ir ekologik halokatlardan birini
yuzaga keltirdi. Mintaqamizda cho‘llanish va sho‘rlanish darajasi keskin ortgan.
O‘simlik va yovvoyi hayvonlar turi kamayib ketgan. 119
Prezident yig‘ilish zaliga kirib keldi va boshidanoq insonlar bilan birin-ketin
qo‘l berib ko‘rishdi. Shundan so‘ng Shavkat Mirziyoyev o‘z fikrlarini bayon etdi. 120
“Qoraqalpog‘istondagi ikki millionga yaqin aholimizni qanday qilib rozi qilish
haqida ko‘ndalang savol bor. Albatta, oxirgi besh yillikda ko‘p narsani o‘rgandik desak
to‘g‘ri bo‘ladi. Ishonmagan narsalarimizga ishondik. Qoraqalpog‘istonda ham “qilsa
bo‘lar ekan”, degan ibora paydo bo‘ldi. Birinchi marta respublikamizdagi barcha
rahbarlar bir kun emas bir hafta shu yerda bo‘ladi. Men o‘zim ham uch kun shu yerda
bo‘laman”, — dedi Shavkat Mirziyoyev. 121
“Mo‘ynoqning, Qoraqalpog‘istonning Xudo bergan yeridan to‘g‘ri foydalanib,
suvini iqtisodiyot qilishimiz, avvalgidek faqat paxta ekamiz demaslik kerak. Hozir
menga rahbarlar “paxta ekmasdan boshqa narsa ekaman. Mana bu innovatsiya, mana bu
tajriba”, deyishsa men roziman. Paxta ekkanda ham, ekkangga yarasha agar 40 sentner
bo‘lmasa uni ekmaslik kerak. Avval faqat ekardik, lekin xarajatlarni hisoblamas edik”,
— deydi mamlakatimiz Preziidenti
Ma’lumotlarga ko‘ra, o‘tgan yillarda dengizning suv qurigan qismida 1 million
524 ming gektar to‘qayzor barpo etilgan. Buning uchun saksovul, qorabo‘roq, qandim,
cherkez kabi cho‘l o‘simliklaridan qariyb 6 ming tonna urug‘ tayyorlanib, qiyin
sharoitlarda ekilgan. Bu ishlarda 4 mingdan ziyod ishchi qatnashib, 1 ming 600 dona
texnika, samolyotlar jalb etilgan 122
.
119
https://daryo.uz/2022/02/24
120
https://daryo.uz/2022/02/24/
121
Prezident Shavkat Mirziyoyevning Qoraqalpog’istonga tashrifi-2022-yil 23-fevral
122
122. https://daryo.uz/2022/02/24/

Joriy yilda 100 ming gektar maydonda “yashil qoplama” barpo qilish
Prezident FVV hamda O‘rmon xo‘jaligi davlat qo‘mitasi bilan suhbatda ayni
paytda ketayotgan ishlar bilan qiziqib, ularning mashaqqatini e’tirof etdi.
“Hamma qilgan ishlarimiz qiyin bo‘ldi, ammo natijasi bo‘ldi. Qiyin bo‘ldi, lekin
tarjiba o‘rgandingiz. Biz O‘zbekiston sharoitida hech qachon bunday tajriba qilmagan
edik. Men sizlardan minnatdorman. Sizlarning bu tajribalaringiz endi bizga asos
yaratdiki, “O‘zbekistonda qilsa bo‘lar ekan”, degan. Katta-katta xorijiy ekspertlar ham
kelib ko‘ryaptiki, dengizning qurigan joyida hayot tashkil qilib, uni yana qaytadan
odamlarga qaytarish bo‘yicha chora-tadbirlarning imkoni bor ekani bo‘yicha insonlarni
ishontirdik”, — degan prezident Shavkat Mirziyoyev. 123
Navbatdagi tashrif Nukusdan 140 kilometr olisdagi, O‘zbekiston shimolidagi eng
chekka hudud — Taxtako‘pir tumanidagi “Beltov” ovuli bo ’ ladi .
Ma’lumotlarga ko‘ra, Bu tumanda mingdan ortiq aholi yashaydi. Tuman
markazidan 40 kilometr uzoqda joylashgan hududning ilgari sharoiti og‘ir bo‘lgan.
“Obod qishloq” dasturi asosida qurilish, ta’mirlash ishlari amalga oshirilgach, ovul
qiyofasi o‘zgargan. 124
Shavkat Mirziyoyev hududga kelib tayyorlangan hisobot-u, taqdimotlar bilan
emas, ovulda yashovchi insonlar bilan muloqotda bo‘ldi.
Boriladigan manzillar ko‘pligi bois jurnalistlar ham guruhlarga bo‘lingan holda o‘z
vazifalarini bajarishdi. E’tiborlisi, Shavkat Mirziyoyev Taxtako‘pir tumanida
bo‘ladigan prezident tashrifini yoritishni maqsad qilgan jurnalistlar bilan muloqotda
bo‘ldi.
Nukus—Mo‘ynoq—Orolbo‘yi—Taxtako‘pir — bosib o‘tilgan 630 kilometr
masofadan keyingi manzil Shumanay tumani
123
Prezident Shavkat Mirziyoyevning Qoraqalpog’istonga tashrifi-2022-yil 23-fevral
124
https://daryo.uz/2022/02/24/

Prezident mazkur tumanda “Shumanay ekoteks” korxonasi faoliyati bilan
tanishdi. Davlat rahbari ishlab chiqarish jarayoni va mahsulotlarni ko‘zdan kechirdi,
ishchilar bilan suhbatlashgan. Mutasaddilarga korxonada paxtani qayta ishlashning
keyingi bosqichlarini o‘zlashtirish bo‘yicha ko‘rsatma berildi. 125
“Aholiga daromad manbai yaratish, yalpi ishlab chiqarishni ko‘paytirishga harakat
qilyapmiz. Buning uchun nima kerak? Avvalo, suv kerak. Lekin Qoraqalpog‘istonda
suv va yer hisobi dolzarb. Agar saranjom qilib, iqtisod qilib foydalanilsa, suv yetadi.
Buning uchun qishloq xo‘jaligi madaniyatini oshirish, innovatsion texnologiyalarni
joriy etish kerak”, — deydi prezident. Shumanay tumaniga biriktirilgan Xorazm
viloyati tadbirkorlarining investitsiya loyihalari taqdimoti ham o‘tkazildi. Shunday qilib
Shavkat Mirziyoyevning Qoraqalpog‘istonga tashrifining ilk kuni nihoyasiga yetdi. 126
2022-yil 1-iyul kuni O zbekiston tarkibidagi Qoraqalpog iston Respublikasining ʻ ʻ
Nukus shahrida namoyishlar boshlandi. Namoyishning asosiy sababi: O zbekiston
ʻ
konstitutsiyasidagi Qoraqalpog istonning suveren statusiga va Qoraqalpog iston vaqti
ʻ ʻ
kelib O zbekistondan ajralib chiqishi mumkinligi haqidagi moddalarga o zgartirishlar
ʻ ʻ
kiritilishi taklif qilinganidir. Namoyishlar Qoraqalpog istonning markazi — Nukus
ʻ
shahrida boshlandi va keyinroq Chimboy va Mo ynoq shaharlarida ham bo lib o tdi.
ʻ ʻ ʻ
Namoyish qatnashchilari avvaliga konstitutsion o zgarishlarga qarshi ekanliklarini
ʻ
bildirdilar. Namoyishlar oqibatida bloger, inson huquqlari faoli Dauletmurat
Tajimuratov hibsga olindi 127
O zbekiston Konstitutsiyasiga o zgartirishlar kiritilishi haqidagi loyiha e lon
ʻ ʻ ʼ
qilinib, loyiha bo yicha amaldagi konstitutsiyadan Qoraqalpog istonning suvereniteti va
ʻ ʻ
Qoraqalpog iston respublikasi referendum orqali O zbekiston tarkibidan chiqishi
ʻ ʻ
mumkinligi haqidagi bandlarning olib tashlanganligi Natija O zbekiston Prezidenti
ʻ
125
https://daryo.uz/2022/02/24/
126
Prezident Shavkat Mirziyoyevning Qoraqalpog’istonga tashrifi-2022-yil 23-fevral
127
https://uz.m.wikepedia.org/wiki/

Konstitutsiyaning Qoraqalpog iston respublikasi suvereniteti to g risidagi 70, 71, 72, ʻ ʻ ʻ
74, 75-moddalarini o zgartirmaslik to g risida taklif berdi
ʻ ʻ ʻ 128
.
Qoraqalpog ’ istondagi 1-2- iyul kunlari namoyishlarda 18 nafar fuqaro vafot
etgan , 243 nafar fuqaro turli jarohatlar bilan shifoxonalarga yotqiziladi . Bular orasida
huquq - tartibot organlari ham bo ’ lgan . Shuningdek , tartibsizliklarda qatnashgani uchun
voqea joylarida 516 nafar fuqaro IIBga topshirilgan . 129
Xalq noroziliklari oqibatida 2-iyul kuniyoq O zbekiston prezidenti Shavkat
ʻ
Mirziyoyev Qoraqalpog istonga uchib bordi va Qoraqalpog iston respublikasi jo qorg i
ʻ ʻ ʻ ʻ
kengesida so zga chiqib, Qoraqalpog istonning suvereniteti haqidagi taklif qilinayotgan
ʻ ʻ
o zgarishlar bekor qilinishini aytdi.
ʻ
2022-yil 3-iyul kunidan boshlab Qoraqalpog iston hududi bo ylab bir oylik
ʻ ʻ
komendantlik soati e lon qilindi, aholining soat 21:00 dan 7:00 gacha ko chada
ʼ ʻ
harakatlanishi cheklandi. Ammo 17 kun o tgach barcha cheklovlar bekor qilindi.
ʻ 130
2023- yil 30- mart kuni hududlarning ijtimoiy - iqtisodiy rivoji bilan tanishish maqsadida
Qoraqalpog ‘ istonga kelgan Shavkat Mirziyoyev aholi farovonligini yanada oshirishga
qaratilgan 3 ta yangi tashabbusni ilgari surdi , deb xabar bergan prezident matbuot
xizmati . 131
Qad etilishicha, Kegeyli tumanida Qoraqalpog‘iston sanoatini rivojlantirish,
qayta tiklanuvchi energiya manbalarini joriy etish, aholi bandligini ta’minlash,
kambag‘allikni qisqartirish masalalari yuzasidan yig‘ilish bo‘lib o‘tgan.
128
https://uz.m.wikepedia.org/wiki
129
https://m.aniq.uz
130
https://www.gazeta.uz
131
Prezident Shavkat Mirziyoyevning Qoraqalpog’iston Respublikasiga tashrifi-2023-yil 30-mart

Unda bildirilgan tashabbuslarning birinchisi doirasida Qoraqalpog‘istondagi 452
ta mahallaning har biriga to‘g‘ridan-to‘g‘ri 500 million so‘mdan qo‘shimcha
mablag ‘ ajratiladi. 132
Buning uchun alohida Qoraqalpog‘iston mahallalarini qo‘llab-quvvatlash
jamg‘armasi tashkil qilinib, unga 2023-yilda 250 milliard so‘m ajratiladi.
“Navro‘z bayrami va Mahalla kuni arafasida mahalla raislari, imomlarni
rag‘batlantirdik. Qoraqalpog‘istonda azal-azaldan o‘ziga xos tizim — ko‘cha-biylar bor.
Odamlarimizning hayotini yaxshilashga hissa qo‘shayotgan bunday jonkuyar insonlar
mehnatini ham munosib rag‘batlantirish kerak, deb o‘ylayman“, — dedi davlat
rahbari. 133
Ikkinchi tashabbus. Bugungi kunda Qoraqalpog‘istonda 47 ming uy-joy va
ko‘chmas mulklarning kadastri yo‘q. Ta’kidlanishicha, bu odamlarning ipoteka olish,
tomorqasida dehqonchilikka kredit, subsidiya olish, yashayotgan boshpanasini
farzandlariga meros qoldirish imkoniyatini cheklamoqda. Shu sababli keyingi ikki
oyda 38 ming odamning kadastri to‘liq qilib beriladi .
Uchinchi tashabbus. Bugun Qoraqalpog‘istonda yiliga 6,5−7 mingta uy-joyga talab
bor. Shu bois 2023-yilda o‘tgan yilga nisbatan 2 baravar ko‘p yoki 4 mingta uy-joy
quriladi.
“Bunga qo‘shimcha qilib, faqat Qoraqalpog‘iston aholisi uchun yangi imkoniyat
yaratamiz. Ya’ni zamonaviy loyiha asosida 4 ming yakka tartibdagi uy-joy qurishga 4
sotixdan yer ajratiladi. Infratuzilmasini ham qilib beramiz. Bunday imkoniyatni boshqa
hududlarimizga bermaganmiz“, — dedi Shavkat Mirziyoyev. 134
132
https://uz.m.wikepedia.org/wiki
133
Prezident Shavkat Mirziyoyevning Qoraqalpog’iston Respublikasiga tashrifi-2023-yil 30-mart
134
https://www.gazeta.uz/oz/2023/03/30/mahalla/

Yig‘ilishda ish o‘rinlarini ko‘paytirish, oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash, ijtimoiy
infratuzilmani yaxshilash masalalariga alohida e’tibor qaratildi.
Qoraqalpog‘istonda 72 ming rasmiy ishsiz bor. Har yili 43 ming yoshlar mehnat
bozoriga kirib keladi. Shularni hisobga olib, 193 ming ish o‘rni yaratish va
Qoraqalpog‘istonni ishsizlikdan xoli hududga aylantirish maqsad qilib qo‘yildi 135

III XALQ TA LIMI, FAN VA MADANIYAT.ʼ
3.1. Qoraqalpog‘iston Respublikasi ma’naviy-madaniy va ta’lim sohadagi
yangilanishlar.
135
https://www.gazeta.uz/oz/2023/03/30/mahalla/

Qoraqalpoq xalqi qadimiy va boy tarixga ega. Uning milliy madaniyati, jozibali
san’ati, mumtoz adabiyoti, qadriyatlari udum va an’analari olamga mashhurdir.
Mustaqillik tufayli qoraqalpoq xalqi juda ko‘p qadriyatlarini qayta tiklash
imkoniyatiga ega bo‘ldi. Adolat va tenglik, ozodlik va erk uchun kurashgan E rnazar
Olako‘z, Ollayor Do‘stnazarov singari xalq qahramonlarining — jasoratli, o‘t yurakli
qoraqalpoq farzandlarining orzu-armonlari amalga oshdi.
Bugungi kunda Ibroyim Yusupov, To‘lepbergen Qaibergenov, Tilovbergen
Jumamuratov kabi Qoraqalpoq yozuvchi va shoirlarining asarlari xalqlarimiz ma’naviy
xazinasidan munosib joy oldi.
Nukusda O‘rta Osiyo irrigatsiya ilmiy tekshirish institutining bo‘limi faoliyat
ko‘rsatdi.
Istiqlol yillarida Nukus shahrining 60 yilligi, To‘rtko‘l shahrining 120 yilligi,
Ajiniyoz Qosiboy o‘g‘lining 170 yilligi, Amir Temurning 660 yilligi keng nishonlandi.
Bular O‘zbekiston va Qoraqalpog‘iston tarixidagi eng muhim voqealar, o‘zbek va
qoraqalpoq xalqlari o‘rtasidagi do‘stlik ramzidir.Sobir Kamolov, Charjau Abdirov kabi
yirik olimlar O‘zbekiston fani rivojiga juda katta hissa qo‘shdilar. 136
Mustaqillik yillarida Qoraqalpog‘iston madaniy hayotida ham jiddiy
o‘zgarishlar haqida gap ketganda, avvalo xalq ta’limi tizimida yuz bergan o‘zgarishlarni
ta’kidlash o‘rinli. Bugungi kunda respublika xalq ta’limi tizimi milliy uyg‘onish,
ijtimoiy-iqtisodiy va ma’naviy rivojiga xizmat qilishda yetakchi rol o‘ynamoqda.
Respublikada yangi tipdagi o‘rta umumta‘lim muassasalari — litseylar, gimnaziyalar va
alohida fanlarni chuqurlashtirilgan holda o‘qitiladigan maktablar, biznes maktablar,
kollejlar va boshqalar tez rivojlanmoqda. 137
136
Professor Koshanov Qoraqalpog’iston tarixi-2011-yil
137
Mahmut Utemuratov Mustaqil O’zbekiston tarkibida Qoraqalpog’iston davlatchiligining shakllanishi va
rivojlanishi,Toshkent-2005-yil

Buni e’tiborga olgan holda keyingi yillar davomida ichimlik suvi ta’minoti
tizimini rivojlantirish bo‘yicha g‘oyat muhim dasturlar va loyihalarni izchillik bilan
ro‘yobga chiqarish shahar va tumanlarda, shu jumladan, qishloq joylarda suv ta’minoti
holatini sezilarli darajada yaxshilash imkonini berdi.
Faqat 2011-2016 yillarda mamlakatimizda qariyb 13 ming kilometrdan iborat
yirik suv quvurlari va tarmoqlari , bino va inshootlarda 1 ming 600 dan ortiq.
loyiha qabul qilinib, maktabgacha ta’lim muassasalarining moddiy-texnik bazasini
mustahkamlash, jumladan, qishloq aholi punktlarida yangi ana shunday inshootlar
qurish, ularni zamonaviy uskunalar, o‘quvm etodik qo ‘ llanmalar , multimedia resurslari
bilan ta ’ minlash choralari ko ‘ rilmoqda . 138
Davlatimiz rahbari 2017-yil 20-21-yanvar
kunlari Qoraqalpog‘istonda bo‘lib, hudud iqtisodiyotini rivojlantirish , ijtimoiy
sharoitlarni yaxshilash bo‘yicha tizimli chora-tadbirlarni belgilab bergan edi. O‘tgan
vaqt mobaynida ular to‘la amalga oshirildi. 139
Tashrif yakunlariga ko‘ra ishlab chiqilgan dasturga muvofiq, sanoatni
rivojlantirish borasida umumiy qiymati 160 milliard so‘mga yaqin 242 loyiha bajarildi.
Bu qariyb 4 ming ish o‘rni yaratish imkonini berdi.
Masalan, Qorao‘zak tumanidagi “Qoraqalpoq sement” korxonasida birinchi bosqichda
yiliga 200 ming tonna sement, Nukus shahridagi “Texnik global” korxonasida
“Samsung” brendi ostida yiliga 150 ming televizor, “Nukus polimer” korxonasida
yiliga 8 ming tonna polietilen quvurlar va xo‘jalik buyumlari ishlab chiqarish yo‘lga
qo‘yildi. To‘rtko‘l tumanidagi “Vegateks global” korxonasida yiliga 5 ming tonna ip-
kalava ishlab chiqarilmoqda. 140
Qoraqalpoq aholisi uchun nihoyatda muhim va dolzarb masala bo‘lgan ichimlik
suvi muammosi yillar davomida hal etilmay kelayotgan edi. Shuni inobatga olib, qisqa
138
https://kknews.uz
139
https://daryo.uz
140
Prezident Shavkat Mirziyoyevning Qoraqalpog’istonga tashrifi-2017-uil 20-21-yanvar kunlari

vaqtda 101 kilometrlik “Qo‘ng‘irot – Mo‘ynoq” suv quvuri va “Qo‘ng‘irot” suv
taqsimlash inshooti qurib bitkazildi. Buning natijasida Mo‘ynoq tumanidagi 25 ming
aholi toza ichimlik suvi bilan ta’minlandi. 141
Bundan tashqari, investitsiya dasturiga muvofiq byudjet mablag‘lari va Orolbo‘yi
hududini rivojlantirish jamg‘armasi mablag‘lari hisobidan mavjud suv tarmoqlari
rekonstruksiya qilindi va yangilandi. Shu tariqa 35 aholi punktida 50 mingdan ziyod
odam ichimlik suvi bilan ta’minlangani bu boradagi ishlarning izchil davomi bo‘ldi 142
.
Nafaqat Qoraqalpog‘iston, balki butun mamlakatimizning faxri bo‘lgan, dunyoda
“Sahrodagi Luvr” deb shuhrat qozongan I.Savitskiy nomidagi Qoraqalpoq davlat san’at
muzeyining muhtasham ikkinchi korpusi qurilib, yuksak xalqaro standartlar asosida
jihozlandi va foydalanishga topshirildi.
Qoraqalpoq davlat o‘lkashunoslik muzeyi binosi, O‘zbekiston Qahramoni
Ibroyim Yusupov nomidagi iqtidorli bolalar maktabi, Amir Temur nomidagi istirohat
bog‘i, zamonaviy imkoniyatlarga ega yirik sport majmuasi bunyod etildi. Imom Eshon
Muhammad jom’e masjidi rekonstruksiya qilinib, foydalanishga topshirildi 143
.
Bunday o‘zgarishlar barcha tumanlarda, qishloq va ovullarda ro‘y berdi. Shundan
so’ng aholi turmush darajasi oshdi. Eng muhimi, odamlar buni o‘z hayotlarida
sezmoqda.
Shu bois Qoraqalpog‘iston aholisi Prezidentimizning bu galgi tashrifini ham
ko‘tarinkilik bilan kutdi. Tashrif kun tartibi, tanishilgan obyektlar va belgilangan chora-
tadbirlar shunga yarasha ahamiyatli, keng ko‘lamli bo‘lmoqda.
Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev Qoraqalpog‘iston Respublikasiga tashrifini
Chimboy tumanidagi 8-maktabgacha ta’lim muassasasidan boshladi.
Tashrif bolalar bog‘chasidan boshlanganida katta ma’no mujassam. Prezidentimiz
141
https://daryo.uz
142
https://kun.uz
143
https://www.uzavtoyul.uz

o‘zining har bir chiqishi va hududlarga tashrifida maktabgacha ta’lim sifatini oshirish,
maktabgacha ta’lim muassasalarida bolalarni maktabga sifatli tayyorlashni tubdan
yaxshilash, ta’lim-tarbiya jarayoniga jahon amaliyotida keng qo‘llaniladigan zamonaviy
ta’lim dasturlari va texnologiyalarini joriy etish tashabbusini ilgari surmoqda va bu
borada muhim vazifalar qo‘ymoqda. 144
Prezidentimizning 2016-yil 29-dekabrdagi “2017-2021-yillarda maktabgacha
ta’lim tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori qabul
qilinib, maktabgacha ta’lim muassasalarining moddiy-texnik bazasini mustahkamlash,
jumladan, qishloq aholi punktlarida yangi ana shunday inshootlar qurish, ularni
zamonaviy uskunalar, o‘quvm etodik qo ‘ llanmalar , multimedia resurslari bilan
ta ’ minlash choralari ko ‘ rilmoqda . 145
Shavkat Mirziyoyevning 2017- yil 9- sentabrdagi
" Maktabgacha ta ’ lim tizimi boshqaruvini tubdan takomillashtirish chora - tadbirlari
to ‘ g ‘ risida " gi farmoni bilan Maktabgacha ta ’ lim vazirligi tashkil etildi . Yangi
vazirlikning asosiy vazifalari bosqichma-bosqich barcha bolalarni maktabgacha
ta’lim tizimiga qamrab olish , o‘zaro raqobat qiluvchi davlat va nodavlat MTMlari
tarmog‘ini yaratish, amaliyotga maktabgacha ta’lim va bolalarni tarbiyalashning
muqobil shakllarini joriy etishdan iborat. 146
Mazkur qaror va farmon ijrosi yuzasidan bugun Qoraqalpog‘iston Respublikasida
ham keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilmoqda. Hududda 318 ta maktabgacha ta’lim
muassasasi bo‘lib, ularning 3 tasi xususiy, 7 tasi turli tashkilotlar tasarrufida. Ularda 48
ming 106 nafar, umumiy bolalarning 32 foizi ta’lim-tarbiya olmoqda.
Davlatimiz rahbari mazkur bog‘chada bolalarga yaratilgan sharoitlar bilan
tanishdi, ularni yaqinlashib kelayotgan Yangi yil bayrami bilan tabrikladi.
144
Prezident Shavkat Mirziyoyevning Qoraqalpog’istonga tashrifi-2017-yil 15-dekabr
145
https://kknews.uz
146
Shavkat Mirziyoyevning “Maktabgacha ta’lim tizimi boshqaruvinitubdan takomillashtirishchora-tadbirlari to’g’risidagi”-
2017-yil 9-sentabrdagi qarori

Maktabgacha ta’lim tizimiga alohida e’tibor qaratayotganimiz bejiz emas, dedi Shavkat
Mirziyoyev. Yoshlar tarbiyasiga bugun e’tibor bermasak, ertaga kech bo‘lishi mumkin.
Maktabgacha ta’lim muassasalarini Qoraqalpog‘istonning iqlim sharoitidan kelib chiqib
qurish kerak. Har bir xonani isitiladigan pol bilan ta’minlash zarur. Bundan tashqari, bu
soha uchun kadrlar tayyorlash tizimini ham qayta ko‘rib chiqish, buning uchun oliy
ta’lim muassasalari qoshida maxsus kurslar tashkil qilish lozim. Tarbiyachilar saviyasi
bolalar kelajagi uchun muhim ahamiyatga ega.
Prezidentimiz yangi qurilayotgan bog‘chalar loyihasini tayyorlashda Janubiy Koreya
tajribasini tatbiq qilish lozimligini qayd etdi. 147
Bunday inshootlarni eskicha ruhdagi loyihalar asosida qurish o‘zini oqlamayapti.
Bolalarning yotoqxonalari va darsxonalarini keng va yorug‘ qilib bunyod qilishimiz,
ma’muriy xonalarni ixchamlashtirishimiz kerak, dedi davlatimiz rahbari. Shu yerda 50,
100, 150 o‘rinli maktabgacha ta’lim muassasalarining namunaviy loyihalari taqdimoti
bo‘lib o‘tdi. Yangi loyihalarda maktabgacha ta’lim muassasalarining davlat va nodavlat
tarmoqlarini yanada kengaytirish, ular o‘rtasida sog‘lom raqobat muhitini shakllantirish,
davlat va xususiy sektor sherikligi shartlarida maktabgacha ta’lim muassasalarining
yangi shakllarini joriy etish kabi ma’lumotlar o‘z ifodasini topdi. 148
Pedagogika kollejini tugatgan yoshlarni qayta tayyorlov kurslariga jalb etib ,
ularni maktabgacha ta’lim muassasalariga ishga qabul qilish bo‘yicha topshiriq
berildi.Prezidentimiz Toshkent davlat agrar universiteti Nukus filialining Chimboy
tumanidagi akademik litseyiga tashrif buyurdi. 149
Shu yerda farmatsevtika sanoatini yanada rivojlantirish, dori-darmon vositalari
hamda tibbiyot buyumlari ishlab chiqaruvchilarni qo‘llab-quvvatlash, ichki bozorni
147
https://kknews.uz
148
Shavkat Mirziyoyevning “Maktabgacha ta’lim tizimi boshqaruvinitubdan takomillashtirishchora-tadbirlari to’g’risidagi”-
2017-yil 9-sentabrdagi qarori
149
https://kknews.uz

mamlakatimizda ishlab chiqarilgan yuqori sifatli preparatlar bilan to‘ldirish borasida
amalga oshiriladigan istiqbolli loyihalar taqdim etildi.
Davlatimiz rahbari mazkur soha istiqbolini yuqori baholab, bu borada mutaxassislar
tayyorlash tizimini takomillashtirish zarurligini ta’kidladi.
Paxtani foyda bersa ham, foyda bermasa ham ekaverish vaqti o‘tdi. Daromad
bermadimi, boshqa ekin ekish kerak. Masalan, qizilmiya bu hudud iqlimi va sharoitiga
mos keladi. Shunday ekan, nima uchun uni ko‘paytirishni yo‘lga qo‘ymasligimiz kerak,
dedi Shavkat Mirziyoyev. 150
Chimboy tumanidagi «Lanextrakt» qo‘shma korxonasida qizilmiya ildizidan
ekstrakt ishlab chiqariladi. Korxonada yiliga 30 ming tonna qizilmiya ildizi qayta
ishlanib, 1,3 ming tonna ekstrakt tayyorlanadi. Xitoylik investorlar bilan hamkorlikda
tashkil etilgan korxonada 200 ish o‘rni yaratilgan.
Prezidentimiz Qoraqalpog‘iston Respublikasida farmatsevtika plantatsiyalarini tashkil
etish va yetishtirish loyihasi bilan ham tanishdi. Davlatimiz rahbarining 2017-yil 3-
maydagi “Nukus-farm”, “Zomin-farm”, “Kosonsoy-farm”, “Sirdaryo-farm”, “Boysun-
farm”, “Bo‘stonliq-farm” va “Parkent-farm” erkin iqtisodiy zonalarini tashkil etish
to‘g‘risida”gi farmoni ijrosi yuzasidan hududda keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilib,
mavjud ishlab chiqarish imkoniyatlari va resurslar salohiyatidan samarali foydalanish
orqali yangi ish o‘rinlari yaratishga alohida e’tibor qaratilmoqda. 151
Hududda farmatsevtika sanoatini rivojlantirish yo‘nalishida 2018-2019-yillarda
qiymati 27 million dollarga teng 17 loyiha amalga oshirilishi rejalashtirilgan. Mazkur
loyihalar doirasida 37 turdagi farmatsevtika mahsulotlari ishlab chiqariladi va ularning
bir qismi eksport qilinadi. 152
Nukus shahridagi «Nukus Med Tex» MChJ tomonidan tibbiy buyumlar, «Berlin farm»
150
Prezident Shavkat Mirziyoyevning Qoraqalpog’istonga tashrifi-2017-yil 15-dekabr
151
https://kknews.uz
152
Abu Bakr O’rozov O’zbekiston Akademigi-2017-yil 15-dekabr

MChJ tomonidan onkologik dori vositalari ishlab chiqarish yo‘lga qo‘yiladi. To‘rtko‘l
tumanidagi «To‘rtko‘l shisha idishlari» MChJda farmatsevtika shisha idishlari
tayyorlanadi 153
.
Shu kabi farmatsevtik mahsulotlar ishlab chiqarishga qaratilgan boshqa loyihalar
ham taqdim qilindi. Loyihalarda selluloza ishlab chiqarish haqidagi ma’lumot ham o‘rin
oldi. Ikki bosqichda amalga oshiriladigan mazkur loyiha qog‘oz ishlab chiqarishdan
tayyor mahsulotgacha bo‘lgan jarayonni o‘z ichiga oladi.
Qoraqalpog‘iston Respublikasida bo‘sh turgan va kam quvvat bilan ishlayotgan bino va
maydonlar xatlovdan o‘tkazilgani to‘g‘risidagi ma’lumot asosida yangi korxonalarni
ishga tushirish ko‘zda tutilmoqda. Shuningdek, loyihalarda kam ta’minlangan oilalarni
ish bilan ta’minlash bo‘yicha takliflar o‘rin olgan.
Davlatimiz rahbari Chimboy tumani faollari, ziyolilar bilan uchrashdi. Uchrashuvda
bugun dunyoda ro‘y berayotgan o‘zgarishlar, aholini qiynayotgan muammolar , ta’lim,
tibbiyot tizimini takomillashtirish yuzasidan fikr almashildi. 154
O‘zbekistonda ichimlik suvi ta’minoti tizimini rivojlantirish, aholini sifatli
ichimlik suvi bilan ta’minlash ijtimoiy siyosatning ustuvor yo‘nalishlaridan biri
hisoblanadi. Shuni alohida ta’kidlab o‘tish kerakki iste’molchilarga toza ichimlik suvini
etkazib berish aholiga ko‘rsatilayotgan hayotiy muxim xizmatlardan biridir.
Buni e’tiborga olgan holda keyingi yillar davomida ichimlik suvi ta’minoti
tizimini rivojlantirish bo‘yicha g‘oyat muhim dasturlar va loyihalarni izchillik bilan
ro‘yobga chiqarish shahar va tumanlarda, shu jumladan, qishloq joylarda suv ta’minoti
holatini sezilarli darajada yaxshilash imkonini berdi. Bugungi kunda respublika
bo‘yicha bir sutkada jami 6,8 mln.m3 ichimlik suvi ishlab chiqariladi va 4,1 mln.m 3
suv
iste’mol qilinadi. Aholi jon boshiga bir sutkada shaharlarda o‘rtacha 150 litr, qishloq
joylarda 75 litr suv sarflanadi.
153
https://kknews.uz
154
Prezident Shavkat Mirziyoyevning Qoraqalpog’istonga tashrifi-2017-yil 15-dekabr

Tumanlar va aholi punktlari ichimlik suvi ta ’ minoti va kanalizatsiya tizimlarini
kompleks rivojlantirish hamda modernizatsiya qilish bo ‘ yicha 2017 – 2021 yillarga
qabul qilingan dastur va loyihalarga asosan 10,2 ming kilometr ichimlik suvi quvurlari
va tarmoqlari , 1677 ta suv chiqarish qudug ‘ i , 1744 ta suv minorasi va rezervuari qurish
hamda rekonstruksiya qilish , shuningdek , 1440 dona nasos uskunasini
o ‘ rnatish nazarda tutilgan shu bilan birga 20 ta ichimlik suvi ta ’ minoti ob ’ ektini qurish
va rekonstruksiya qilish , 302 kilometrdan iborat suv o ‘ tkazish va vodoprovod
tarmoqlarini barpo etish bo ‘ yicha yirik loyihalarni amalga oshirish nazarda tutilgan . 155
Mazkur Dasturni moliyalashtirish uchun 4,8 trillion so‘m, jumladan, davlat
byudjetidan 2,2 trillion so‘m, xalqaro moliya institutlaridan
2,6 trillion so‘m yoki 730,7 million dollar miqdoridagi mablag‘lar ajratilishi
belgilangan. 2017-2021 yillrga qabul qilingan dasturni amalga oshirish natijasida 2021
yilga kelib aholini markazlashgan ichimlik suvi ta’minoti bilan qamrab olinishi
respublikamiz miqyosida 84 foizga, bir qator hududlarda esa 90 foizga etkaziladi.
Bunda 4,9 mln. aholining ichimlik suvi ta’minoti yaxshilanadi , shundan qo‘shimcha 1,1
mln. aholi sifatli ichimlik suvi bilan ta’minlanadi. 156
Jumladan, Dastur doirasida Osiyo Taraqqiyot Bankining (OTB) imtiyozli
kreditlari hisobiga Qoraqalpog‘iston Respublikasida “Nukus, Beruniy, Muynoq,
Qo‘ng‘irot, Amudaryo va Qorauzyak tumanlari aholi punktlarini ichimlik suv
ta’minotini rivojlantirish va tubdan yaxshilash, hamda «Tuyamo‘yin» 2-ko‘tarish
stansiyasini modernizatsiyalash” loyihasini 2018-2022 yillarda amalga oshirish
rejalashtirilgan. Loyihaning umumiy qiymati 160 mln. AQSH dollariga teng (shu
jumladan, OTB hisobidan 100.0 mln.doll., “Yashil iqlim jamg‘armasi”ning 40.0
155
Gidroenergetikani yanada rivojlantirish chora-tadbirlari Dasturi to’g’risidagi-2017-yil 13-iyun PQ-3054
156
htpps://cityeconomy.uz

mln.dollar grant mablag‘lari va davlat byudjeti hisobidan 20.0 mln.doll. (soliq va
bojxona to‘lovlaridan ozod etish xisobiga). 157
Loyiha doirasida suv tarqatish inshootlarini rekonsturksiya qilish va yangi qurish,
mavjud “Taxiatosh” suv tozalash inshootining quvvatinikuniga 60 ming m3 dan 120
ming m3 gacha oshirish , hamda ichimlik suvi tarmoqlarini qurish orqali
Qoraqalpog‘iston Respublikasining 131 ta aholi yashash punktlarida istiqomat qiladigan
357 mingdan ortiq aholining ichimlik suvi ta’minotini yaxshilash ko‘zda tutilgan. Shu
bilan bir qatorda, Qashqadaryo viloyatining Koson va Muborak tumanlarida istiqomat
qiladigan aholining ichimlik suvi ta’minotini yaxshilash maqsadida “Kitob-SHaxrisabz
er-osti suv xavzasi suv quvuri yaqinidagi qishloq axoli punktlari, Koson va Muborak
tuman markazlari suv tizimini rekonstruksiyalash” investitsiya loyihasini 2018-2022
yillarda amalga oshirish maqsadida Saudiya Taraqqiyot Jamg‘armasi (STJ) hamda
OPEK Jamg‘armasining imtiyozli kreditlari jalb qilinmoqda. Loyihaning umumiy
qiymati 52.81 mln. AQSH dollariga teng (shu jumladan, STJ hisobidan 26,3 mln.doll va
OPEK Jamg‘armasi hisobidan 16.25 mln.doll. va davlat byudjeti hisobidan 20.0
mln.doll. (soliq va bojxona to‘lovlaridan ozod etish xisobiga) 158
.
Loyiha doirasida 4 ta suv tarqatish inshootlarini rekonsturksiya qilish, 19 km
magistral quvurlar hamda 251 km ichimlik suvi tarmoqlarini qurish va rekonstrutsiya
qilish natijasida, tumanlarning 110,0 mingdan ortiq aholisining ichimlik suvi
ta’minotini yaxshilash ko‘zda tutilgan. 159
Ichimlik suvini olish, tozalash , uzatish va oqova tizimi orqali tozalash hamda
tashlash texnologik sxemasi Shaharlar va aholi punktlarini ichimlik suvi bilan
ta’minlash tizimi yil davomida o‘zluksiz ishlayotgan o‘ta murakkab va ko‘p tarmoqli
jarayondir. Suv ta’minoti tizimlari murakkab inshootlar majmuasi bo‘lib, suv
157
htpps://cityeconomy.uz
158
Gidroenergetikani yanada rivojlantirish chora-tadbirlari Dasturi to’g’risidagi-2017-yil 13-iyun PQ-3054
159
htpps://cityeconomy.uz

manbasidan boshlab iste’molchigacha bo‘lgan barcha inshootlarni o‘z ichiga oladi. Bu
inshootlar bir biri bilan uzviy bog‘langan. 160
Mazkur tizim quyidagilarni o‘z ichiga oladi: Suvni qabul qilish va tozalash,
iste’molchilarga suvni etkazib berish va Oqova suvlarni chiqarib tashlash.
Shavkat Mirziyoyev Taxiatosh tumaniga tashrif buyurdi.Bu yerda Qoraqalpog‘iston
Respublikasini kompleks rivojlantirish bo‘yicha 2017-yilda amalga oshirilgan ishlar
haqida ma’lumot berildi. Prezidentimizning avvalgi tashrifidan so‘ng 2 ming 112 loyiha
amalga oshirildi. Sanoat, qishloq xo‘jaligi va xizmat ko‘rsatish sohalaridagi ushbu
loyihalar natijasida eksportbop mahsulotlar ishlab chiqarish yo‘lga qo‘yildi, 11 mingga
yaqin ish o‘rni yaratildi. 161
Qoraqalpog‘iston Respublikasini 2018-2019-yillarda komleks rivojlantirish
dasturi doirasida yana 1 ming 309 loyiha rejalashtirilgan. Ularni amalga oshirishga
tashabbuskor korxonalar va tijorat banklari mablag‘lari, xorijiy investitsiyalar
yo‘naltiriladi. Buning natijasida yangi mahsulotlar ishlab chiqarish o‘zlashtiriladi,
mahalliylashtirish va qayta ishlash darajasi oshadi, 10 mingga yaqin ish o‘rni tashkil
etiladi.
Hudud sanoatini yangi bosqichga ko‘tarish maqsadida mamlakatimizdagi yirik
korxonalar ham jalb etilgan. Xususan, Navoiy kon-metallurgiya kombinati Taxiatosh
tumanida metall konstruksiyalar va nostandart jihozlar, Olmaliq kon-metallurgiya
kombinati Qorao‘zak tumanida temir-beton mahsulotlar va qum-shag‘al ishlab
chiqarishi rejalashtirilgan. 162
Davlatimiz rahbari Qoraqalpog‘iston iqtisodiyotini diversifikatsiya qilish,
qo‘shimcha qiymatli mahsulotlar ishlab chiqarish va eksportni kengaytirish bo‘yicha
ko‘rsatmalar berdi.
160
htpps://cityeconomy.uz
161
Gidroenergetikani yanada rivojlantirish chora-tadbirlari Dasturi to’g’risidagi-2017-yil 13-iyun PQ-3054
162
Qoraqalpog’iston Respublikasini kompleks rivojlantirish-2018-yil 28-iyun

Tebinbuloq konini o‘zlashtirish istiqbollariga alohida e’tibor qaratildi. Hozirgi
kunda mamlakatimizda metall mahsulotlar mavjud shunday buyumlarni eritish orqali
ishlab chiqarilmoqda. Tebinbuloq koni temir rudasining ulkan zaxirasiga ega. Ushbu
konni o‘zlashtirish ikki bosqichda amalga oshiriladi. Natijada 2021-yildan boshlab
yiliga 1 million tonna po‘lat ishlab chiqarish imkoniyati paydo bo‘ladi. Bu boradagi
ishlarni tashkil etish maqsadida “O‘zbekiston temir yo‘llari” aksiyadorlik jamiyati
tarkibida direksiya tashkil etildi. 163
Prezidentimiz ushbu reja va maqsadlarning Qoraqalpog‘iston hayotidagi
ahamiyatiga alohida e’tibor qaratib, ularning har biri bo‘yicha topshiriqlar berdi.
Davlatimiz rahbari Xo‘jayli tumanidagi barpo etilayotgan zamonaviy logistika
markazida bo‘ldi. Mazkur hududda logistika markazi qurish topshirig‘i
Prezidentimizning joriy yil yanvar oyida Qoraqalpog‘istonga tashrifi davomida berilgan
edi. 164
«Xo‘jayli agrosanoat markazi» MChJ tomonidan tashkil etilayotgan markaz
qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini saqlash, qayta ishlash va eksport qilish bilan
shug‘ullanadi, ichki bozorni qishloq xo‘jaligi mahsulotlari bilan uzluksiz ta’minlash,
yer maydonlaridan unumli foydalanish, yangi ish o‘rinlari yaratish, mamlakatimiz
eksport salohiyatini oshirishga xizmat qiladi.15,3 gektar maydonni egallagan majmuada
2018-yilda 5 ming tonna meva-sabzavotni qadoqlash, saralash va qayta ishlash
imkoniyati yaratiladi. 150 kishi ish bilan ta’minlanadi.
Shu yerda Qoraqalpog‘istonda oziq-ovqat sanoati sohasida amalga oshiriladigan
investitsiya loyihalari, chorvachilik, parrandachilik , asalarichilik va baliqchilikni
rivojlantirish bo‘yicha dasturlar taqdimoti bo‘lib o‘tdi. Xususan, 2018-2019-yillarda
meva-sabzavot va go‘shtni qayta ishlash, sovutkichlar qurishga oid 70 loyihani amalga
oshirish rejalashtirilgan. 2018-2020-yillarda chorvachilik va parrandachilikni
163
Gidroenergetikani yanada rivojlantirish chora-tadbirlari Dasturi to’g’risidagi-2017-yil 13-iyun PQ-3054
164
htpps://cityeconomy.uz

rivojlantirish dasturi doirasida 250 loyihani hayotga tatbiq etish ko‘zda tutilgan.
Natijada 730 dan ortiq ish o‘rni yaratiladi. 2018-2020-yillarda baliqchilikni
rivojlantirish dasturi doirasida 6 loyiha bajariladi. Nukus va Qanliko‘l tumanlarida sholi
maydonlarida baliq yetishtirish texnologiyasi tatbiq etiladi.
Prezidentimizga 2018-yili Qoraqalpog‘istonda tomorqalardan samarali foydalanish
dasturi loyihasi ham taqdim etildi. 165
Davlatimiz rahbari mazkur loyihalar ahamiyatiga to‘xtalib, ularni yanada
takomillashtirish va o‘z vaqtida amalga oshirish bo‘yicha topshiriqlar berdi.
Shavkat Mirziyoyev Qoraqalpog‘iston Respublikasida melioratsiya va irrigatsiya
tarmoqlarini qurish va rekonstruksiya qilish loyihalari bilan tanishdi.
2013-2017-yillarda Orolbo‘yi mintaqasida byudjet va markazlashgan kapital mablag‘lar
hisobidan 248 milliard so‘mlik irrigatsiya-melioratsiya tadbirlari amalga oshirilib, 140
ming gektar maydonning suv ta’minoti va 231 ming gektar yerning meliorativ holati
yaxshilandi. 166
Prezidentimizning joriy yil 2017- yil 27-noyabrdagi “2018-2019-yillarda
irrigatsiyani rivojlantirish va sug‘oriladigan yerlarning meliorativ holatini yaxshilash
Davlat dasturi to‘g‘risida”gi qarori bu boradagi ishlar ko‘lamini yanada kengaytirishga
xizmat qiladi. 167
Ushbu qarorga muvofiq, kelgusi ikki yilda qariyb 140 kilometr kanallar hamda
63 gidrotexnik inshoot rekonstruksiya qilinib, 60 ming gektar sug‘oriladigan yerning
meliorativ holati yaxshilanadi. 246 kilometrdan ortiq kollektorlarni qurish-
rekonstruksiya qilish, 3 ming 735 kilometr uzunlikdagi kollektorlarni ta’mirlash va
tiklash ishlari amalga oshiriladi. Natijada 89 ming gektar maydonning meliorativ holati
165
.https://www/uzavtoyul.uz
166
2013-2017-yillar davrida sug’oriladigan yerlarning meliorativ holatini yanada yaxshilash va suv resurslaridan oqilona
foydalanish chora-tadbirlari to’g’risida-2013-yil 29-aprel
167
.Irrigatsiyani rivojlantirish va sug’oriladigan yerlarning meliorativ holatini yaxshilash davlat dasturi to’g’risida-2017-yil
27-noyabr

yaxshilanib, qishloq xo‘jaligi ekinlaridan olinadigan hosildorlikni oshirishga
erishiladi. 168
To‘rtko‘l tumanida barpo etilishi rejalashtirilayotgan Sho‘rbuloq suv ombori
Amudaryoning quyi oqimida suv taqchil yillarda suv ta’minotini yaxshilash, hududda
baliqchilik, chorvachilik, bog‘dorchilikni rivojlantirish va qo‘shimcha ish o‘rinlari
yaratish imkonini beradi.
Ma’lumki, Orol dengizi sathi pasayib, qirg‘oqdan 180-200 kilometr uzoqlashib
ketgani Amudaryoning quyi oqimiga kirib keluvchi suvlar yuqori nishablikdan tushishi
va Mo‘ynoq tumanidagi Daryo oralig‘i suv ombori yaqinida jarliklar hosil bo‘lishiga
olib kelmoqda. Bu Mo‘ynoq suv ombori , Ribache, Maqpalko‘l, Zakirko‘l ko‘llariga suv
yetib bormasligi, hududdagi baliq va hayvonot dunyosi yo‘q bo‘lib ketish xavfini
tug‘dirmoqda. 169
Ushbu xavfning oldini olish maqsadida 2013-2017-yillarda shimoliy va sharqiy
dambalarni rekonstruksiya qilish hamda suv o‘tkazish qobiliyatini tiklash ishlari
bajarildi. Navbatdagi bosqichda Maypost ko‘li bo‘ylab to‘g‘on yo‘lini tiklash va
ko‘ldan Amudaryoning eski o‘zaniga suv o‘tkazish imkonini beradigan gidrotexnik
inshoot qurish mo‘ljallangan. 170
Davlatimiz rahbariga janubiy Qoraqalpog‘istonda suv resurslarini boshqarishni
yaxshilash loyihasi to‘g‘risida ham ma’lumot berildi.
Loyiha asosida amalga oshirilayotgan ishlar tufayli Ellikqal’a, Beruniy va
To‘rtko‘l tumanlarida 100 ming gektarga yaqin maydon suv bilan ta’minlanib, yiliga
269 million kubometr suv tejaladi. 23 nasos stansiyasi, Suv iste’molchilari uyushmasi
va fermer xo‘jaliklari hisobidagi 450 dan ortiq nasos agregatlari to‘xtatilishi har yili 52
168
https://lex.uz
169
Irrigatsiyani rivojlantirish va sug’oriladigan yerlarning meliorativ holatini yaxshilash davlat dasturi to’g’risida-2017-yil
170
2013-2017-yillar davrida sug’oriladigan yerlarning meleorativ holatini yaxshilash va suv resurslaridan oqilona
foydalanish chora-tadbirlari to’g’risida-2013-yil 29-aprel.

million kilovatt soat elektr energiyasini iqtisod qilish imkonini beradi.
Prezidentimiz irrigatsiya sohasidagi loyihalarni sifatli bajarish va mintaqada suv
resurslaridan samarali foydalanish yuzasidan tavsiyalar berdi.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev Nukus shahrida
Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi deputatlari va faollari bilan uchrashuv
o‘tkazdi. Unda shu kungacha bajarilgan ishlar tanqidiy tahlil qilinib, barcha sohalarni
rivojlantirish bo‘yicha kelgusi ikki yilda amalga oshiriladigan ustuvor yo‘nalishlar va
dolzarb vazifalar belgilab berildi.
Mamlakatimizning tegishli vazirliklari, shuningdek, kompaniya va banklar rahbarlarini
muntazam ravishda hududlarga yuborib, joylardagi qo‘shimcha rezervlarni izlab topish,
aniq investitsiya loyihalarini ishlab chiqish va amalga oshirish bo‘yicha tadbirlar izchil
davom ettirilmoqda, dedi Shavkat Mirziyoyev. Qoraqalpog‘istonga bugungi safardan
oldin ikki hafta mobaynida ishlar xuddi shu tartibda tashkil etildi va qo‘shimcha
investitsiyalarni jalb etishga yo‘naltirilgan yangi dastur loyihasi ishlab chiqildi. 171
3.2.Qoraqalpog’iston Respublikasida xalq ta’limi, fan va madaniyat.
Bugungi kunda respublika xalq ta'limi tizimi milliy uyg'onish, ijtimoiy-iqtisodiy
va ma'naviy rivojiga xizmat qilishda yetakchi rol o'ynamoqda.
Respublikada yangi tipdagi o'rta umumta'lim muassasalari -litseylar, gimnaziyalar
va alohida fanlarni chuqurlashtirilgan holda o'qitiladigan maktablar tez rivojlanmoqda.
1996-yil oxirida respub likada 743 ta umumta'lim maktabi faoliyat ko'rsatdi, shu jumla -
dan, ayrim fanlarni chuqurlashtirilgan holda o'qitiladigan maktablar 1991-yilda 31 ta
bo'lgan bo'lsa, 1996-yilda 169 taga yetdi, litsey va gimnaziyalar 19 taga yetdi. O'tgan
yilning o'zida o'quvchilar soni 1743 nafarga ko'paydi. 172
171
2013-2017-yillar davrida sug’oriladigan yerlarning meliorativ holatini yanada yaxshilash va suv resurslaridan oqilona
foydalanish chora-tadbirlari to’g’risida-2013-yil 29-aprel
172
https://muhaz.org/ozbekiston-mustaqillik-yillarida-qoraqalpogiston-davlatchiligi

Barcha qishloq hunar-texnika bilim yurtlarida traktorchi-mashinistlar tayyorlash
chegaralanib, o'rniga turli mintaqalar uchun zarur bo'lgan kadrlar tayyorlashga e'tibor
kuchaytirildi. Milliy hu-narmandchilikni rivojlantirishga, gilam to'qish, keramik
buyumlar tayyorlash, ganchkorlar va boshqa shu kabi hunar egalarini tayyor lashga
ahamiyat berila boshlandi.
Respublikadagi 22 ta o'rta maxsus o'quv yurtlarida, shu jumladan, kunduzgi
bo'limda 11,8 ming o'quvchi ta'lim olmoqda. Berdaq nomidagi Qoraqalpog'iston Davlat
Universiteti hamda Ajiniyoz nomli Nukus Davlat pedagogika institutida oliy ma'lumotli
mutaxassislar tayyorlanmoqda. Bu o'quv yurtlarining kunduzgi bo'limlarida 9 ming
nafar talaba o'qimoqda. Universitetda qishloq xo'jaligi va tibbiyot ixtisosligi bo'yicha
fakultetlar ham mavjud. 173
Bozor iqtisodiyotiga o'tish davri qiyinchiliklariga qaramay respublika hukumati xalq
ta'limi moddiy-texnika bazasini mustah-kamlash chora-tadbirlarini ko'rmoqda. Keyingi
6 yilda 42 ming 778 o'rinli maktab, 6 ming 660 o'rinli bog'cha, 6 ming 840 o'rinli kasb-
hunar kollejlari binolari qurilib foydalanishga topshirildi. Birgina 1996-yilning o'zida
esa 3126 o'rinli maktab qurib ishga tushirildi.
1991-1996-yillarda fan sohasida ham sezilarli o'zgarishlar bo'ldi. 1992-yilda
O'zbekiston Respublikasi Fanlar Akademiya-sining Qoraqalpoq filialiga Qoraqalpoq
bo'limi maqomi berildi. Uning tarkibida ilgari 3 ta institut mavjud bo'lgan bo'lsa, yana
ikkita institut qo'shildi. Tarix, arxeologiya va etnografiya hamda bio-ekologiya
institutlari ham shu bo'lim tarkibiga kirdi. Botanika bog'i bo'linmasiga esa bo'lim
maqomi berildi. 1994-yilda esa Fanlar Akademiyasi tarkibiga O'zbekiston Sog'liqni
saqlash vazirligiga qarashli tajriba instituti va tibbiyot klinikasi ham kiritildi. 174
173
Professor Koshanov Qoraqalpog’iston tarixi-2011-yil
174
Professor Koshanov Qoraqalpog’iston tarixi-2011-yil

Fanlar Akademiyasida tashkil etilgan bunday tadbirlar olimlar-ga tabiiy va ijtimoiy
fanlarni yanada rivojlantirish, xalq xo'jaligi va madaniyatni yuksaltirishda muayyan
muvaffaqiyatlarni qo'lga kiritishga yordam berdi. Qoraqalpoq fanida erishilgan yutuqlar
hamda to'rt jildlik «Qoraqalpoq tilining izohli lug'ati»ni yaratishdagi xiz-matlari uchun
fanlar akademiyasi bo'limining 4 nafar ilmiy xodimlari (M.Qalandarov,
R.Yesemuratova, A.To'raboyev, D.Qozoqboyev) 1996-yilda O'zbekiston
Respublikasining Beruniy nomidagi Davlat mukofoti bilan taqdirlandilar. 175
1992-yilda O'zbekiston Respublikasi Qishloq xo'jaligi fanlari akademiyasining
Qoraqalpoq bo'limi tashkil etildi. Uning tarkibiga Sh.Musayev nomidagi Chimboy yer
ishlari instituti hamda sholichilik va chorvachilik institutlarining filiallari kiritildi.
Nukusda SANIIRIning bo'limi faoliyat ko'rsatmoqda. Respublika oliy o'quv
yurtlarida ham ilmiy-tadqiqot ishlari olib borilmoqda 176
.
Keyingi yillarda Toshkent olimlari ko'magida katta miqdor-dagi yuqori malakali
mutaxassislar tayyorlandi. Respublikada gi 60 nafar fan doktorlari va 600 nafar fan
nomzodlaridan deyarli 30 foizi O'zbekiston Mustaqilligi yillarida ilmiy daraja oldilar.
Ilgari fanlar akademiyasi haqiqiy a'zoligiga saylangan Ch.A. Abdirov, S.K. Kamolov,
A.B. Baxiyevlar qatoriga 1994-2000-yillarda T. Yeshanov, A. Dauletov, U.Hamidov va
J. Bozorboyev ham qabul qilindilar. 1997-yilda esa ikki nafar rassom (J. Izentayev va J.
Qutt-muratov) O'zbekiston Respublikasi Badiiy akademiyasining akademikligiga
saylandilar. 177
Respublikada yuqori malakali kadrlar o'sishida ayniqsa, ijtimoiy fanlar sohasida
O'zbekiston Respublikasi Oliy Attestatsiya Komis-siyasi tomonidan tarix va
arxeologiya, etnografiya, til va adabiyot bo'yicha nomzodlik va doktorlik
175
https://muhaz.org/ozbekiston-mustaqillik-yillarida-qoraqalpogiston-davlatchiligi
176
https://muhaz.org/ozbekiston-mustaqillik-yillarida-qoraqalpogiston-davlatchiligi
177
Professor Koshanov Qoraqalpog’iston tarixi-2011-yil

dissertatsiyalarining himoya qi-luvchi ixtisoslashgan Kengashlarning tashkil
etilayotganligi muhim ahamiyat kasb etmoqda. 178
Respublika olimlari keyingi yillarda chet el mutaxassislari bilan hamkorlikda ilmiy
izlanishlar olib bormoqdalar. Respublika Fanlar Akademiyasining Qoraqalpoq bo'limi
bioekologiya instituti xodimlari Germaniya olimlari bilan birgalikda 1993-yildan beri
Orolbo'yi ekologiyasi muammolari bo'yicha tadqiqotlar olib borishmoqda. Tarix,
arxeologiya va etnografiya instituti Avstraliyaning Sidney uni versiteti olimlari hamda
fransuz arxeologlari bilan birgalikda ish olib bormoqdalar. 1995-yilda Mo'ynoqda
Germaniya Federativ Respublikasi yordamida bioekologiya institutining xalqaro
ekologiya stansiyasi ochildi. 179
Mustaqil O'zbekiston va Qoraqalpog'istonning dolzarb masalalari respublika shoir
va yozuvchilari ijodida katta o'rin egallaydi. O'zbekiston va Qoraqalpog'iston xalq
shoiri Ibroyim Yusupov, O'zbekiston va Qoraqalpog'iston xalq yozuvchisi To'lepbergan
Qa-ipbergenovlar qatoriga yangi nomlar kelib qo'shildi. Saginbay Ibro-himov,
Kenesboy Rahmonov kabi shoirlar, Guloysha Yesemuratova, O'zarboy Abdurahmonov,
Muratboy Nizanovlar ana shular jumlasidandir. 180
Xalq ta'limi, fan, madaniyat ravnaqini ta'minlash Qoraqalpog'iston Respublikasi va
uning xalqi uchun muhim vazifalar-dan hisoblanadi. 2007-yildagi ma'lumotlarga ko'ra,
o'lkada 761 ta umumta'lim maktablari faoliyat ko'rsatmoqda. Eng zamonaviy o'quv
qurollari bilan jihozlangan 76 ta kasb-hunar kollejlari, 7 ta akademik litsey yosh
avlodga zamonaviy bilim berish bilan shug'ullanmoqda. 181
San'at va madaniyatning boshqa sohalari rivojiga katta e'tibor bilan qaralmoqda.
Ayni paytda Respublikada 3 ta teatr, 4 ta konsert muassasalari, 3 ta muzey faoliyat
178
https://muhaz.org/ozbekiston-mustaqillik-yillarida-qoraqalpogiston-davlatchiligi
179
https://muhaz.org/ozbekiston-mustaqillik-yillarida-qoraqalpogiston-davlatchiligi
180
Professor Koshanov Qoraqalpog’iston tarixi-2011-yil
181
https://muhaz.org/ozbekiston-mustaqillik-yillarida-qoraqalpogiston-davlatchiligi

ko'rsatmoqda. Muzeylar ekspo-natlari yangidan yangi asarlar va jihozlar bilan boyib
bormoqda. 182
Ular soni 2002-yilda 78 mingta bo'lgan bo'lsa, 2006-yilga kelib 82 ming 600 tadan
oshdi. Badiiy adabiyot milliy madaniyatining mu-him bo'g'ini sifatida rivojlanmoqda.
2002-2007-yillar mobaynida ikki atoqli qoraqalpoq adiblari -To'lepbergen
Qaipbergenov va Ibroyim Yusupovlarga milliy mada-niyatning rivojlanishidagi
g'oyatda katta xizmatlari uchun davlati-mizning oliy mukofoti - «O`zbekiston
qahramoni» unvoni berildi. Bir qator san'atkorlarga «O`zbekiston xalq artisti»,
«O`zbekiston xalq rassomi», «O`zbekiston san'at arbobi» unvonlari berildi. 183
Ayni paytda O'zbekiston Fanlar Akademiyasining Qoraqalpog'iston bo'limi o'lkada
fan taraqqiyotining asosiy tayanchi vazi-fasini bajarmoqda. 2002-yilda 3 ta oliy o'quv
yurti ishlagan bo'lsa, 2007-yilga kelib ular soni yana ikkitaga ko'payib, jami 5 taga
yetdi. Ularda zamonaviy kadrlar tayyorlash, o'quv-pedagogik ishlar bi lan birga fan
taraqqiyotiga xizmat qiladigan keng miqyosli ilmiy-tadqiqot ishlari ham olib
borilmoqda. 184
1993-yil yanvarda Toshkentda Qoraqalpog'iston madaniyati kunlari, noyabr oyida
esa Qoraqalpog'istonda Toshkent madaniyati kunlari o'tkazildi. Bu tadbirlar Nukus va
Toshkent madaniyat xodim-lari faoliyatini bir-birlariga yaqinlashtirdi. 1996-yilda
Qoraqalpoq xoreografiyasi tarixida birinchi marta «Oyjamol» nomli qoraqalpoq baleti
(N.Muxammedinova musiqasi, T.Xodjayev asari) sahnalash-tirildi. 1996-yilda
O'zbekiston Mustaqilligining 5 yilligi oldidan o'tkazilgan «O`zbekiston - Vatanim
manim» qo'shiq-tanlovida yosh qo'shiqchi Roza Kutekeyeva «Mustaqillik gullari»
qo'shig'i bilan ishtirok etib, faxrli ikkinchi o'rinni oldi. Shu yili yana Amir Temur
182
Professor Koshanov Qoraqalpog’iston tarixi-2011-yil

183
https://muhaz.org/ozbekiston-mustaqillik-yillarida-qoraqalpogiston-davlatchiligi
184
Professor Koshanov Qoraqalpog’iston tarixi-2011-yil

rolining eng yaxshi ijrosi uchun konkursida Berdaq nomidagi dra ma teatri artisti
Bozorboy Uzoqberganov qatnashib, birinchi o'rinni oldi. Bu misollar Qoraqalpog'iston
san'atkorlari Mustaqillik yillari-da erishgan muvaffaqiyatlardan dalolat beradi . 185
1991-1996-yillarda Nukus shahrining 60 yilligi, To'rtko'l shah-rining 120 yilligi,
Ajiniyoz Qosiboy o'g'lining 170 yilligi, Amir Temurning 660 yilligi keng nishonlandi.
Bular o'zbek va qoraqal poq xalqlari do'stligining ramziy belgilaridir. Bular O'zbekiston
va Qoraqalpog'iston tarixidagi eng muhim voqealar, o'zbek va qoraqal poq xalqlari
o'rtasidagi do'stlik ramzidir. 186
O’zbekiston Birinchi Prezidenti I. Karimovning Nukus shahri 60 yilligi bayramida:
«O`zbekiston taqdiri bu - Qoraqalpog'iston taqdiridir, o'zbek xalqining taqdiri bu -
qoraqalpoq xalqining kelajagidir» degan otashnafas so'zlari qoraqalpoq xalqi xotirasida
abadiy saqlanib qoladi 187
.
Qoraqalpog’iston Respublikasida sportning Kurash,Boks,Futbol,Yengil Atletika,
Voleybol, Basketbol,Ot sporti kabi turlari rivojlangan.
2018-yil “Ta’lim to’g’risidagi” qonunning yangi tahrirdagisi qabul qilindi.
Bugungi kunda Qoraqalpog’istonda 746 ta umumta‘lim maktabi,1033 ta
maktabgacha ta’lim muassasasi , 10 ta oliy o’quv yurti faoliyat olib bormoqda.Bolalarga
xorijiy tillarni, xoreografiya, tasviriy va musiqa san’atini, kompyuter savodxonligi
asoslarini o‘rgatuvchi guruhlar tashkil etildi. 188
2019-yil 7-oktabr kuni Berdaq nomidagi Qoraqalpoq davlat akademik musiqali
teatrida “Guloyim” operasining taqdimoti bo’lib o’tdi.Bu opera O’zbekiston va
185
.https://muhaz.org/ozbekiston-mustaqillik-yillarida-qoraqalpogiston-davlatchiligi
186
Professor Koshanov Qoraqalpog’iston tarixi-2011-yil
187
https://kun.uz
188
https://m.aniq.uz

Qoraqalpog’iston san’at arbobi Najinaddin Muxammedinov “Qirqqiz” dostoni asosida
yozlgan asardir. 189
Hozirgi kunda Qoraqalpog’iston Respublikasida Nukus davlat pedagogika
instituti, Navoiy konchilik instituti Nukus filiali, O’zbekiston davlat jismoniy tarbiya va
sport universeteti Nukus filiali, O’zbekiston davlat san’at va madaniyat institute Nukus
filiali,Qoraqalpog’iston tibbiyot instituti, Qoraqalpog’iston davlat
universiteti,Qoraqalpog’iston davlat universiteti Chimboy fakulteti,Samarqand
vitenariyasi institute Nukus filiali,Toshkent axborot texnologiyalari universiteti Nukus
filiali, Toshkent davlat agrar umiversiteti Nukus filiali kabi o’quv yurtlari faoliyat olib
borilmoqda 190
.

189
Hidoyat Ahmedov,Xalq so’zi gazetasi-2019-yil 7-oktabr.
190
https://oliygoh.uz

XULOSA
Mana yuqorida ko’rib turganimizdek Qoraqalpog’iston Respublikasi O’zbekiston
Tarkibidagi suveren Respublika hisoblanadi.Buni biz har ikki davlat Konstitutsiyasida
ham ko’rishimiz mumkin.O’zbek va qoraqalpoq xalqlari bir-biri bilan azal-azaldan
qondosh va jonajon xalq hisoblanadi ular bir-biri bilan doimo birga bo’lib kelganlar.
Juda ko’p qiyinchiliklarni boshidan o’tqazganlar.Lekin ikki xalqning birlashuvi kata
qiyinchiliklarni yengib o’tishga muvaffaq bo’lishgan.O’zbekiston Respublikasi
tarkibidagi suveren maqomi doimo saqlanib qoladi.O’zbekiston yordamida
Qoraqalpog’iston Respublikasi mustaqillik yillarida juda kata yutuqlarga erishdi.
Sho’rolar davridan qolgan juda katta qiyinchiliklarga qaramay o’z xalqining
mehnatkashligi,tirishqoqligi ilm-fanga qiziqishi orqali qisqa davr oralig’ida xuddi
O’zbekiston kabi tez rivojlandi.Albatta bu rivojlanishga davlatimiz rahbarlari Birinchi
Prezidentimiz Islom Karimov va Hozirgi Prezidentimiz Shaqvkat Mirziyoyevlar
o’tkazgan islohatlarning o’rni beqiyos.Ayniqsa Hozirgi Prezidentimiz Shavkat
Mirziyoyev Qoraqalpog’istonni rivojlantirish uchun ko’plab islohatlarni amalga
oshirdilar.Prezidentimiz Qoraqalpog’iston Respublikasini rivojlantirish maqsadida
ijtimoiy-iqtisodiy, madaniy, texnikaviy,sanoat, qishloq xo’jaligini rivojlantirish
sohasida qator bitimlar,farmonlar,qarorlar qabul qildi. Mustaqillik yillarida qoraqalpoq
xalqi uchun eng katta global muammolardan biri bo ’ lib kelgan Orol muammosini hal
etish uchun mamlakatimiz Birinchi Prezidenti Islom Karimov va Amaldagi
Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyevlar bu muammoni hal qilish uchun BMTning bir
qator sessiyalari va sammitlarida bu muammoni ko ’ tarib chiqadilar . Vanihoyat , bu sa ’ y
harakatlarning mevasi o ’ laroq ,2018- yilda Orol fondini tuzishga muvaffaq bo ’ ladi .
Hattoki bu masalarni hal qilish uchun BMTning rezolyutsiyasiga ham beradi .To’g’ri bu

xalq o’rtasida ba’zi bir kelishmovchiliklar ham bo’lgan.Masalan, 2022-yil 1-iyulda
voqealarni bunga misaol qilib keltirishimiz mumkin.Ba’zi bir lar ikki xalqning ahilligini
ko’ra olmagan yovuz kuchlar bu ikki xalqni bir-biri bilan o’zaro nizo urug’ini tarqatib
ular o’rtasiga adovat qilmoqchi bo’ldi.Lekin shunday bo’lsa ham bu ikki xalq bir-biri
bilan doimo birga ekanligini ko’rsatdilar. Jonkuyar rahbarlarimiz tomonidan o ’ tkazilgan
islohatlar o'z mevasini berdi.Ayniqsa Hozirgi Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev
tomonidan Qoraqalpog'istonga tashriflari va islohatlari juda katta ahamiyatga ega
bo'ladi. Sho’rolar davrida yo’qolib ketgan madaniyat aynan ikki xalqning mustaqil
bo’lishi bilan qayta tiklandi.Buyuk mutafakkir olimlarning nomi ulug’landi.Bular
orasida Berdaq, Ajniyoz, Kunxo’ja Ibrohim, Otash Olshinboy, Jiyen Jerov kabi
avliyolarning nomi ulug’landi. Ularga atab haykallar, byustlar ko’plab jamoat joylariga
ularning nomlari berildi. Prezidentimiz vaqtinchalik Prezident vazifasini bajaruvchi
bo ’ lgan vaqtlaridanoq ilk tashrifini Qogaraqalpog ’ iston Respubikasi va Xorazm
viloyatiga tashrifidan boshlaydilar . Bu o ’ z - o ’ zidan ko ’ rinadiki Prezidentimiz qoraqalpoq
xalqining taqdiriga befarq emasligini . Qoraqalpog ’ iston Respublikasiga davlat
rahbarimizning tashrifi Qoraqalpog ’ iston Iqtisodining keskin oshishiga sabab
bo ’ ladi . Prezidentimiz Qoraqalpog ’ istonning hamma tumanlarini ko ’ rib islohatlar
o ’ tkazadi . Gaz bilan ta ’ minlanmagan hududlarni ta ’ minlaydi . Ularning hayotiga befarq
emasligi ko ’ rinib turardi

Foydanilgan Adabiyotlar
1. 2017-2021-yillarda O’zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor
yo’nalishi bo’yicha Harakatlar strategiyasi-Toshkent :Ma’naviyat,2017.
2. O’zbekiston tarixi. 3-kitob.Mustaqil O’zbekiston tarixi.T.Sharq.2011. Mustaqil
O’zbekiston tarixining dastlabki sahifalari.-Toshkent,2003

3.Islom Karimov-Tarixiy xotirasiz kelajak yo’q-T.Sharq.19984.Qoraqalpog’istonning
yangi tarixi.Nukus-2003.
5.Mirziyoyev.SH.M. Inson qadri tamoili asosida Qoraqalpog’istonni ijtimoiy-iqtisodiy
rivojlanish bo’yicha kata marralar belgiladik.Xalq so’zi,2022-yil 25-fevral.
6.O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi ‘’Yangi
O’zbekistonning 2022-2026-yillarga mo’ljallangan taraqqiyot strategiyasi
to’g’risida’’gi Farmoni. Xalq so’zi,2022-yil 25-fevral,N-42 [8104].
7.Ulug’murodov D. Har bir ishda ekologiya masalasi inobatga olinishi zarur.Xalq so’zi
gazetasi,2020-yil 26-may.
8. Hidoyat Ahmedov,Xalq so’zi gazetasi-2019-yil 7-oktabr
9.Utemuratov M. Mustaqil O’zbekiston tarkibida Qoraqalpog’iston davlatchiligining
shakllanishi va rivojlanishi, Toshkent-2005.
10.Mustaqillik:Izohli ilmiy-ommabop lug’at // M.Abdullayev va boshqalar to’ldirilgan
uchinchi nashr-Toshkent:Sharq,2006.
11.O’zbekiston tarixi. R.X.Murtazoyevning umumiy tahriri ostida.-Toshkent,2005.
12.Mirziyoyev SH.M O’zbekiston qishloq xo’jalik xodimlariga. Yangi O’zbekiston-
2021-yil 12-dekabr.
13.Qoraqalpog’iston:keng ko’lamli islohatlar samarasi. ‘’Yangi O’zbekiston’’,2022-yil
23-fevral soni.
14.O’zbekiston Respublikasi:Mustaqil davlatning bunyod bo’lishi. T.,O’zbekiston -
1992.
15.O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. T.,O’zbekiston-1992
16.Mustaqil O’zbekiston tarixi. Mas’ul muharrir A.Sabirov –
Toshkent:Akademiya ,2013.
17.M.A.Rahimov.-Toshkent:Adabiyot uchqunlari , 2018 Usmonov Q. va
boshqalar.O’zbekiston qaramlik va mustaqillik yillarida. T.,O’qituvchi,1996.
18.Noveyshaya istoriya O’zbekistana.Rukovodetel proekta i redactor

19.Qoraqalpog’iston:keng ko’lamli islohatlar samarasi. ‘’Yangi O’zbekiston’’, 2022-
yil 23-fevral soni.
20.Alixonov B. Oliy majlis Senati Orolbo’yi mintaqasini rivojlantirish qo’mitasi
raisi.Orolbo’yini rivojlantirish bo’yicha yana bir hujjat. Yangi O’zbekiston gazetasi,
2021-yil 27-n
21. 2013-2017-yillar davrida sug’oriladigan yerlarning meliorativ holatini yanada
yaxshilash va suv resurslaridan oqilona foydalanish chora-tadbirlari to’g’risida-2013-yil
29-aprel
22. Irrigatsiyani rivojlantirish va sug’oriladigan yerlarning meliorativ holatini yaxshilash
davlat dasturi to’g’risida-2017-yil 27-noyabr
23Prezident Shavkat Mirziyoyevning Qoraqalpog’istonga tashrifi-2017-yil 15-dekabr
24.Gidroenergetikani yanada rivojlantirish chora-tadbirlari Dasturi to’g’risidagi-2017-
yil 13-iyun PQ-3054
25. Jurayev N. Tarix falsafasi va siyosat//Xalq so’zi,1998-yil 14-dekabr
26.Kamalov S.,Koshanov B. Problemeistorii XX veka//Vestnik KKOAN Ruz 1996 NO
2
27.Qoraqalpog’iston Respublikasini’Qoraqalpog’iston ‘’.1998-yil 48-bet.
ng Konstitutsiyasi ‘
. 28.2013-2017-yillar davrida sug’oriladigan yerlarning meliorativ holatini yanada
yaxshilash va suv resurslaridan oqilona foydalanish chora-tadbirlari to’g’risida-2013-yil
29-aprel
29. Professor Koshanov Qoraqalpog’iston tarixi-2011-yil
30.Qoraqalpog’iston Respublikasini kompleks rivojlantirish-2018-yil 28-iyun
31. Abu Bakr O’rozov O’zbekiston Akademigi-2017-yil 15-dekabr
32. Shavkat Mirziyoyevning “Maktabgacha ta’lim tizimi boshqaruvinitubdan
takomillashtirishchora-tadbirlari to’g’risidagi”-2017-yil 9-sentabrdagi qarori
33. Prezident Shavkat Mirziyoyevning Qoraqalpog’istonga tashrifi-2017-uil 20-21-

yanvar kunlari
34. Prezident Shavkat Mirziyoyevning Qoraqalpog’iston Respublikasiga tashrifi-2023-
yil 30-mart
35. Prezident Shavkat Mirziyoyevning Qoraqalpog’istonga tashrifi-2022-yil 23-fevral
36. Preziden Shavkat Mirziyoyevning BMT 75-sessiyasida so’zlagan nutqi -2020-yil
23-sentabr
37. Preziden Shavkat Mirziyoyevning BMT 72-sessiyasida so’zlagan nutqi -2017-yil
19-sentabr
38. Prezident Shavkat Mirziyoyevning Qoraqalpog’istonga tashrifi -2016-yil 10-noyabr
39. Mirziyoyev Sh.M O’zbekiston qishloq xo’jalik xodimlariga .Yangi O’zbekiston
2021-yil 12-dekabr
40. Narzulla Jo’rayev Mustaqil O’zbekiston tarixi,Toshkent-2013-yil 152-bet
41. Islom Karimov “Meva-sabzavot, kartoshka va poliz mahsulotlarini sotib olish va
ulardan foydalanish tizimini yetishtirish to’g’risida”gi qarori-2016-yil 12-aprel
42. O'zbekiston yangi tarixi 2-kitob Toshkent -2000
43.O'zbekiston yangi tarixi 2-kitob Toshkent-2003
Internet manbalari
44.http://uz.m.wikipedia.org/
45.https://fvv.uz/news
46. https://oliygoh.uz .
47.https://www.uzavtoyul.uz/uz/post
48. https://kun.uz
49.https://m.aniq.uz
50.https://muhaz.org/ozbekiston-mustaqillik-yillarida-qoraqalpogiston-davlatchiligi.
51. https://lex.uz
52.htpps://cityeconomy.uz

53. https://kknews
54. https://daryo.uz
55. https://www.gazeta.uz/oz/2023/03/30/mahalla/
56. https://www.gazeta.uz
57. https://yuz.uz/uz/news/
58. https://www.gazeta.uz/oz2016/09/28/tashrif/
59. http://review.uz/uz/ post
60. https://fayllar.org
61. https://www.tuit.uz
62. http://portal.guldu.uz
63. https://arxiv.uz
64Hidoyat Ahmedov,Xalq so’zi gazetasi-2019-yil 7-oktabr
65. https://Uzbekistan.lv/uz/orol-muammosini-bartaraf-etish/
66. https://oz.sputniknews.uz
67.https//Uzbekistan.Iv/uz/orol-muammosini-bartarafetish-bo’yicha-mintaqaviy-
hamkorlik-yangi-bosqichga-ko’tarilmoqda/

Mustaqillik yillarida suveren qoraqalpog‘istonning ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyoti

Купить