Войти Регистрация

Docx

  • Рефераты
  • Дипломные работы
  • Прочее
    • Презентации
    • Рефераты
    • Курсовые работы
    • Дипломные работы
    • Диссертациии
    • Образовательные программы
    • Инфографика
    • Книги
    • Тесты

Информация о документе

Цена 3000UZS
Размер 3.3MB
Покупки 0
Дата загрузки 23 Сентябрь 2019
Расширение pptx
Раздел Презентации
Предмет Экология

Продавец

Bohodir Jalolov

Мухит ва экологик омиллар

Купить
ЎРГАНИЛАЁТГАН МАВЗУ: Мухит ва экологик омиллар РЕЖА Мухит хақида тушунча Организмлар мослашуви Экологик омиллар Экологик омилларни тирик организмга таъсир этиш қонуниятлар Биз мухит деганда — организмларни ураб турган барча омиллар йигиндисини тушунамиз. Мухит купинча элементлардан ташкил топган булиб, уларнинг айримлари организм учун зарур, айримлари бефарк, учинчи бирлари эса зарарли таъсир килади. Организмни ураб турувчи ва у билан доимий муносабатда буладиган табиатнинг бир кисми хаёт мухити деб аталади. Ер юзида организмлар 4 хаёт мухитини узлаштирганлар. Булар сув, тупрок, хаво ва организмлар мухитидир. Организмларнинг яшаши учун бир ёки бир нечта мухитлар зарурдир. Хаёт мухитлари алохида яшаш мухитларига булинади. Яшаш мухити - хаёт мухитининг географик ва экологик хусусиятлари билан ажралувчи кисмидир. Масалан, сув хаёт мухитида чучук ва шур сувли яшаш мухитлари, окар ва окмас яшаш сув мухитларига ажратилади. Яшаш мухити, яшаш жойи ва геотопларга бу Экологик нуктаи назардан мухит бу шундай табиий жисмлар ва ходисаларки, организм улар билан бевосита ёки бавосита муносабатда булади. Организмнинг атроф-мухити нихоятда хилма-хил булади. У вакт маконда купдан-куп харакатдаги элементлар, ходисалар, шарт-шароитлардан ташкил топадики, улар омиллар сифатида куздан кечирилади. Экологик омил - бу тирик организмларга, жуда булмаса уларнинг алохида ривожланиш даврининг бирида бевосита ёки бавосита таъсир утказишга кодир булган исталган мухит шароитларидир. Уз навбатида организм махсус мослашиш оркали экологик омилга таъсир курсатади. Яшаш мухити деб табиатнинг бир-бирига узаро таъсир килувчи тирик мавжудодлар билан копланган кисмига айтилади. Организмлар мураккаб ва узгарувчан дунёда яшаб, улар уз хаётини аста-секин шунга мослаштириб боради. Эволюцион тараккиёт натижасида организмлар туртта асосий яшаш мухитини узлаштирган буларди; Сувли мухит. Сувда хаёт пайдо булган ва таркала бошлаган. Кейинчалик тирик организмлар ер-хаво мухитини эгаллаганлар. Хаётнинг узига хос 4-мухити бу тирик мавжудодларнинг узидир. Мавжудодларнинг мухитга мослашуви адоптация дейилади. Мослашув хаётнинг асосий хусусиятларидан бири булиб, мавжудодларнинг яшаб колиши ва купайишини таъминлайди. Организмлар учун зарур булган ёки унга тескари таъсир киладиган мухит элементларига экологик омиллар дейилади. Табиатда бу омиллар бир биридан ажралган хол Экологик омиллар яшаши мумкин булмаган, яшаш мухити ёки шу организмнинг хаёт шароити хисобланади. Турли организмлар бирор бир омилларни турлича кабул килади хамда шу омилга бир холда таъсир килмайди. Ундан ташкари организмларнинг хар бир тури учун узининг алохида шароити характерлидир. Масалан: чул ва ярим чулда яшовчи усимлик ва хайвон турлари юкори температура ва паст намликда яшайди. Тундрадагилар - нам етишмаслигига сезгир ва паст хароратда яшай олади. Демак, организмларнинг нормал усиши ва ривожланиши учун экологик омиллар бевосита ва бевосита таъсир этиши мумкин. Уларнинг хаддан ташкари кучли ёки кучсиз таъсир этиши усимликларнинг нормал, жадал ёки суст ривожланишига олиб келади. Шунга кура омилларнинг оптимум, минимум ва максимум курсаткичлар организмлар хаётида мухим ахамиятга эга. АСОСИЙ ЭКОЛОГИК ОМИЛЛАР КУЙИДАГИЛАРДИР Абиот ик омилл ар Биоти к омилл ар Антро по ген омилл ар АНТИБИОТИК ОМИЛЛАРГА б) тупрок ёки эдофик - тупрокнинг механик ва кимёвий таркиби, унинг физик хусусиятлари; в) Топографик омил рельеф шароити кирадиа) иклим, ёруглик, иссиклик, хаво, намлик БИОТИК ОМИЛЛАР Бу хаётий ёки биотик омилларнинг бир-бирига таъсир килишидир. Хар бир организмга бошка тирик организмларнинг таъсири бор, у бошка усимлик тури, хайвонлар ва микроорганизмлар билан узаро алокада булади, уларга боглик булган холда узи хам уларга таъсир килади. Одатда биотик омиллар куйидагиларга булинади: а). Фитоген: жамоадаги усимликларнинг бир- бирига таъсири. Бунга усимликларнинг бевосита механик таъсири симбиозлик, паразитлик, эпифитлик киради. Лекин уларнинг бир-бирига курсатадиган бевосита таъсирлари мураккаб ва хилма-хил булади. Масалан: усимликлар биргаликда яшаш натижасида бир бирини куёш ёруглиги, сув, минерал моддалар, хаво, иссиклик ва бошкалардан махрум килиши мумкин. б). Зооген омиллар хайвонларнинг таъсири (усимликларнинг ёйилиши, механик таъсирлари, уларнинг х Мухитнинг экологик омилларини таснифланиши. (Н.Н.Пономарёва буйича 1975 йил) Абиотик омиллар 1 . Иклим, ёруглик, харорат, намлик, шамол, босим 2. Эдафик: тупрокнинг механик ва кимёвий таркиби, физик хоссалари ва бошкалар 3. Топографик ёки орографик: рельеф шароити 4. Гидрологик: сув мухити хусусиятларининг тасири Биотик омиллар 1. Фитоген: Усимликларнинг тугридан-тугри ва билвосита таъсири. 2. Зооген: хайвонларнинг экологик мухитга таъсири. 3. Микробиоген ва микроген: микро- организмларнинг ва замбуругларнинг таъсири 4. Антропоген: инсонлар фаолиятлари нинг экологик мухитларга таъсири Кулай шароитда яшаш, ривожланиш, купайиш учун организмлар етарли микдорда зарур омиллар мажмуасига эга булиши керак. Хайвонларнинг усимликларга узгартиришида хам мумкин. Масалан: ер ковловчи хайвонлар тупрокнинг механик ва биологик хоссаларини узгартиришга олиб келади. Хайвонлар билан усимликларнинг узаро таъсири озик занжири оркали содир булади. Усимлик ва унинг мевасини хайвонлар еганда усимлик копламига катта таъсир килади. Бундан ташкари хайвонлар усимликларга хам бевосита хам тупрок оркали бевосита таъсир этиши мумкин. Микробиоген омиллар бактерия, вирусларининг тупрок ва организмларга таъсири . Антропоген омиллар: деб одамлар фаолиятининг табиатга таъсирига айтилади. Натижада рельеф узгаради, ер юзининг кимёвий таркиби, атмосфера узгаради, айрим табиий биогеоценозлар йукотилади. Секи Кулай шароитда яшаш, ривожланиш, купайиш учун организмлар етарли микдорда зарур омиллар мажмуасига эга булиши керак. Хайвонларнинг усимликларга узгартиришида хам мумкин. Масалан: ер ковловчи хайвонлар тупрокнинг механик ва биологик хоссаларини узгартиришга олиб келади. Хайвонлар билан усимликларнинг узаро таъсири озик занжири оркали содир булади. Усимлик ва унинг мевасини хайвонлар еганда усимлик копламига катта таъсир килади. Бундан ташкари хайвонлар усимликларга хам бевосита хам тупрок оркали бевосита таъсир этиши мумкин. Микробиоген омиллар бактерия, вирусларининг тупрок ва организмларга таъсири . Антропоген омиллар: деб одамлар фаолиятининг табиатга таъсирига айтилади. Натижада рельеф узгаради, ер юзининг кимёвий таркиби, атмосфера узгаради, айрим табиий биогеоценозлар йукотилади. Секи Экологик омиллар тирик организмларга куйидагича таъсир килиши мумкин. Баъзи бир турларни территориядан чикариб юбориш (иклим ва физик кимёвий шароит тугри келмайди), яъни турларнинг географик таркалишини узгартиради Хар бир турга таъсир килиш натижасида уларнинг хосилдорлигини узгартириш ва усиш даражасига таъсир килади. Шу билан бирга турларнинг кучиб юриши- миграцияга хамда популяция зичлигига таъсир этади. Мосланиш узгаришларини келтириб чикаради. (адабтация - модификация), модда алмашишдаги микдорий узгаришлар ва таркибий узгаришлар - кишда ва ёзда уйкуга кетиш, фатопереодик реакцияларни келтириб чикаради. Ю.Либих энг кам даражадаги (минимум) омилнинг таъсирини урганиб, у чегараловчи роль уйнашини айтиб утган 1915 йил Шелферд факат оз микдорда учрайдиган омил хам чегараловчи роль уйнашини айтди. (максимум). Омилларнинг маълум даражада бул- маслиги ва етарлидан ортикчаси организмларнинг хаёти фаолияти учун салбий таъсир курсатади. Омилларнинг энг яхши таъсир килиш кучи - омилнинг экологик оптимум зонаси дейилади. Критик нукталар орасидаги чидамлилик даражаси организмларнинг мухит омилларига нисбатан экологик валентлиги дейилади б). Чегараловчи омиллар: Организмларнинг чидамлилик даража- сига якинлашган ва оз микдорда шу даражадан утган омилларга чегара- ловчи омиллар дейилади. Агар яшаш шароитини ташкил киладиган омиллардан бирортаси етишмаса, унда у йуколган омиллар таъсирини чегаралаб куяди, хамда организмга булган мухит таъсирининг охирги натижаларини аниклаб беради, чегараловчи омилга таъсир килиш йули билангина бу натижани узгартириш мумкин. Бу «чегараловчи омил» конуни агрохи-мик Ю.Либих томонидан 1840 йилда айтилган
Купить
  • Похожие документы

  • Jamiyat va tabiatning o’zaro tasiri
  • Qobiq- trubali, spiralsimon. Zmeyevikli va plastinali isitkichlarni, hamda ularning hamma elementlari qurilmalarini hisoblash va loyihalash.
  • Экологик аудит. Сувдан ва ердан фойдаланувчи корхоналарни экологик аудити процедураси
  • Ерларни қайта тиклаш тадбирлари ва ифлосланишни баҳолаш тартиби
  • Ekologiya yakuniy testlar bazasi 200 talik

Подтвердить покупку

Да Нет

© Copyright 2019-2026.

  • Инструкция по снятию с баланса
  • Контакты
  • Инструкция использования сайта
  • Инструкция загрузки документов
  • O'zbekcha