Naim Karimovning adabiy tanqidchilikda tutgan o’rni - Литература - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	77.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	24 Сентябрь 2019
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Литература

Naim Karimovning adabiy tanqidchilikda tutgan o’rni

Купить

“Naim Karimovning adabiy tanqidchilikda tutgan o’rni” BITIRUV - MALAKAVIY ISHI

M u n d a r i j a: KIRISH….……………………………………………………...........….... 3 I BOB. АDABIY TANQIDCHILIK VA NAIM KARIMOV IJODI 1.1. Naim Karimov – adabiyotshunos olim 1.2. Naim Karimovning ilmiy faoliyai qirralari II BOB MUNAQQIDNING ILMIY JARAYONGA MUNOSABATI 2.1 Cho’lpon ijodining tadqiqotchisi 2.2. Davr va adabiy jarayon tadqiqi Umumiy xulosalar………………………………………………………….... Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati….……………………………… 2

K I R I SH Mavzuning dolzarbligi. Bugun biz tarixiy bir davrda – xalqimiz o‘z oldiga ezgu va ulug‘ maqsadlar qo‘yib, tinch, osoyishta hayot kechirayotgan, avvalambor, o‘z kuch va imkoniyatlariga tayanib, demokratik davlat va fuqarolik jamiyati qurish yo‘lida ulkan natijalarni qo‘lga kiritayotgan bir zamonda yashamoqdamiz. Bunday vaqtda albatta, ma’naviy yuksalishga, insonlar dunyoqarashining o‘sishiga katta ehtiyoj paydo bo‘ladi. Bu esa, albatta, ma’naviyatni yuksaltiruvchi bosh omil-badiiy adabiyot , adabiyotshunoslik va tanqidchilik bilan chambarchas bog‘liq. I.Karimov ta’kidlaganlaridek, “Albatta, har qaysi xalq yoki millatning ma’naviyatini uning tarixi, o‘ziga xos urf–odat va an’analari, hayotiy qadriyatlaridan va badiiy adabiyotidan ayro holda tasavvur etib bo‘lmaydi. Bu borada, tabi

chiqishning o‘zi qiyin. Bunday ijod mahsuliga baho berish esa undan ham mushkul. Shu boisdan ham, azaldan adabiyot sohasida “Adabiy tanqid” ning o‘rni beqiyos bo‘lgan. Ammo ta’kidlash kerakki, adabiyotshunosligimizda aynan badiiy tanqid bilan shug‘ullanuvchi adabiyotshunoslarning faoliyati to‘la darajada o‘rganilmagan. Bu soha vakillari beye’tibor qoldirilgan, degan fikrdan yiroqmiz, albatta. Jumladan, Naim Karimovning adabiy tanqidchi va adabiyotshunos sifatida nom qozongan akademik Baxtiyor Nazarov, Salohiddin Mamajonov, Matyoqub Qo‘shjonov, Norboy Xudoyberganov, No‘monjon Rahimjonov, Ulug‘bek Hamdamov, Suvon Melilar haqida bildirgan fikrlari e’tiborga molik. “Suvon Meli ko‘pincha boshqalar e’tiboriga tushmagan yoki e’tibor bermagan masalalarni ko‘tarib chiqishga va o‘z qarashlarini o‘tk

tufaylidir. Go‘zal musiqa bag`ridagi so`z yanada go`zallashgani kabi, mohir tanqidchi nazaridagi asar ham yangi-yangi tovlanishlarga uchraydi._ Demak, adabiyotshunoslik sohasida adabiy tanqidning o‘rni beqiyos. Xulosa shuki, adabiy jarayonga, shoir va adiblar faoliyatiga baho berishda o‘ta noziklik va ehtiyotkorlik bilan yondashish kerak._Bu borada, albatta, adabiyotshunos va tanqidchilar faoliyatini o‘rganib borish muhim ahamiyatga ega. Tanqidchilar orasida o‘zining jonkuyarligi bilan alohida ajralib turuvchi Naim Karimovning munaqqidlik faoliyati ham e’tibor va e’tirofga molik. Har bir munaqqid qalamini taqrizda “qayrashi” ma’lum. Naim Karimov ham dastlab taqriz janrida ijod qilib yosh ijodkorlarni katta ijodga yo‘llagan bo‘lsa, tajribali shoir va yozuvchilarga munosib baho bera oldi. U

1. XX asr o‘zbek adabiy tanqidchiligining o‘ziga xosligini tekshirish. Bu davrdagi adabiy jarayonga, tanqidchilar faoliyatiga e’tibor qaratish. 2. Naim Karimovning munaqqidlik faoliyatini izchil o‘rganish; olimning jamoatchilik usulida olib borayotgan faoliyatini ham (“O‘zbekiston ma’rifatparvarlar jamiyati” raisi, “Shahidlar xotirasi” jamg‘armasi kengashi raisi hamda “Qatag‘on qurbonlari” xotirasi muzeyi direktori kabi) e’tirof etish. 3. Naim Karimovning o‘zbek she’riyati va nasriga munosabatini tadqiq etish. 4. Jahon adabiyotiga tanqidchininig bahosi, bu boradagi mulohazalarini boshqa tanqidchilar fikrlariga qiyoslash. 5. Yoshlar ijodiga va badiiy mahoratiga Naim Karimovning munosabatini tahlil etish. 6. O‘zbek tarjimashunosligi va bu borada erishilgan yutuq va kamchiliklarga Naim Karimo

O‘zbek adabiyotshunosligi va tanqidchiligida Naim Karimovning o‘ziga xos o‘rni ko‘rsatildi, olimning faoliyati va mulohazalari zamondosh munaqqidlar bilan qiyoslandi. Munaqqidning o‘zbek adabiyotshunosligini qator fundamental tadqiqotlar bilan, ko‘plab o‘quv qo‘llanmalari va darsliklari bilan boyitganligi alohida e’tirof etildi. Naim Karimovning yosh ijodkorlar va bolalar adabiyoti borasida bildirgan fikrlari o‘rganildi. Shuni ham alohida ta’kidlash joizki, bizgacha bo‘lgan davrda ham Naim Karimov faoliyatiga nazar tashlangan, turli munosabatlar bildirilgan, albatta. Ammo biz ko‘proq olim kim haqida gapirgani emas, balki qanday munosabat bildirganiga e’tibor qaratdik. Zero, bu orqali tanqidchining badiiy didiga baho berish mumkin. Munaqqid va adabiyotshunoslarning Naim Karimov haqida bildi

Cho‘lpon, Hamza, Oybek, Hamid Olimjon, Abdulla Qahhor, Usmon Nosir, Shayxzodalar ijodida badiiy so‘z sehri, ularning adabiy-tanqidiy qarashlari bo‘yicha nozik va fasohatli kuzatishlarini o‘rganish asnosida shunga amin bo‘lamizki, XX asr o‘zbek adabiy tanqidchiligida Naim Karimov ham o‘ziga xos o‘ringa ega. Shu nuqtai nazardan yondoshilsa, Naim Karimovning adabiyotshunoslikdagi xizmatlarini yorqinroq tasavvur etish mumkin bo‘ladi. Ushbu maqsadda shu mavzu bo‘yicha, ya’ni Naim Karimovning munaqqidlik faoliyatini o‘zida aks ettiruvchi barcha kitoblar, ilmiy maqolalar, bizdan oldingi tadqiqotchilarning keltirgan fikrlarini o‘rganib chiqib, bevosita tanqidchining o‘zi tomonidan yaratilgan asarlar, taqriz va maqolalar bilan tanishib bu borada o‘z fikrlarimizni bildirib o‘tdik. Bu bitiruv-malakav

Hozirgi adabiy jarayonda faol ishtirok etayotgan, maqolalari, tadqiqotlari, monografiyalari dolzarb muammolarga bag`ishlangan, izlanuvchan, dadil va o`ktam fikrlari bilan el-u yurtga tanilib qolgan adabiyotshunoslar orasida o`zining teran nigohi bilan adabiyot iхlosmandlari va mutaxassislar e`tiborini tortayotgan munaqqidlardan biri Naim Karimovdir. Munaqqidning boy va rang-barang ijodi XX asrning ikkinchi yarmidan e’tiboran o’zbek adabiyoti va adabiy tanqidchiligi taraqqiyotida muhim ahamiyat kasb etadi. Adabiy tanqiddagi Matyoqub Qo’shjonov, Ozod Sharafiddinov, Salohiddin Mamajonov, Laziz Qayumov, Naim Karimovlar avlodining baxti shundaki, ular ijodining boshlanish va shakllanish vaqti jamiyatda iliq shabadalar esa boshlagan yangilanish davriga to’g’ri keladi. XX asr o’zbek tanqidi va ad

betakrorlik shoir-yozuvchigina emas, adabiyotshunos olimga nisbatan ham butun mas’uliyati bilan aytikishi mumkinligini ilmimizga Naim Karimov shaxsi va ijodiga tatbiq etgan holda olib kirdi. “ XX asrning ikkinchi yarmidagi o’zbek adabiyoti – tanqidchilik yoki adabiyotshunoslikkina emas, umuman, adabiyotidagi rivojlanishni Naim Karimovsiz tasavvur qilib b o’lmaydi ”, - deb yozadi ustoz Ozod Sharafiddinov yana bir o’rinda. Shu ilm maskanida deyarli oltmish yildan beri samarali mehnat qilib kelmoqda. Olim “XX asr o’zbek adabiyoti taraqqiyotining o’ziga xos xususiyatlari va milliy istiqlol mafkurasi” (1994) mavzusida doktorlik dissertatsiyasini yoqladi. U “O’zbekiston ma’rifatparvarlar jamiyati” raisi hamda “Qatag’on qurbonlari” xotirasi muzeyi direktori lavozimlarida ishladi. Nohaq qatag’on b

O’zida ilmiy-ijtimoiy fikrni mujassam etgan shoirona pafos bilan to’yinishi olimning Cho’lpon, Oybek, Shayxzoda haqidagi aksar ishlari uchun xos bo’lgan yetakchi xususiyatdir. Yangi fikr, yangi qarash va ma’lumotlar olib kirsh, mavjud ma’lumotlarning yangi qirralarini, oqibatlarning sabablarini ochish, bir so’z bilan aytganda, yangilik berishga intilish Naim Karimov tadqiqotlarining yetakchi fazilati, asarlaridagi pafosni ko’tarib turadigan jonli tirgaklardir. Bunga Behbudiy, Tavallo, Hoji Muin, Hamza va ayniqsa, Usmon Nosir haqidagi qator ishlari dalil bo’la oladi. N. Karimovni shoirqalb tanqidchi dedik. Fikrimiz shunchaki e’tirof bo’lib qolmasligi uchun buni munaqqid kitob va maqolalariga qo’yilgan nomlar orqaliyoq kuzatsa bo’ladi. “Tabiat axtarar o’ziga rassom”. Naim Karimov o’zbek adab

Yana u to’g’risida: “Davlati qalb she’ri va eski tanbur”. “Na oltin, na javohir edim”. “Ka’bamsan, she’riyat”. Bular Mirtemir haqidagi maqolalar nomi. Maqolalarga bunday nomlar qo’yishda olim ko’pincha mualliflarning ijodidagi xususiyatlardan kelib chiqqan. O’zbek tanqidchiligi va adabiyotshunosligi XX asrning uchunchi choragidan boshlab o’z taraqqiyotining yangi bosqichiga ko’tarildi. Istiqlol arafalari, mustaqillik davriga kelib, metodologiya masalasida xalqaro mezonlarni egallash yo’liga o’tganini ko’rsatdi. Adabiy tanqid va adabiyotshunosligimiz tahlil va tadqiq yo’li bilan adabiyot doirasini yoritish hamda yozuvchi hayoti va ijodini o’rganish bilangina cheklanmay, ular vositasida hayot, jamiyat, millat tashvish- quvonchlari va inson ichki dunyosiga daxldor Vatan muammolarini, vatandos

zahmatlari” nomli maqolalari yangi davr o’zbek tanqidchiligining yo’nalish beruvchi namunalardir. Cho`lponning estetik qarashlari, Fitratning adabiy tanqidiy qarashlari xususida tadqiqot yaratish fikri Naim Karimov ko`nglida o`sha paytda nish urgan, kurtak tukkan edi. Lekin ana shu 60-yillar boshida ham “Millatchi shoir” , “Millatchi adib” tamg’asi yopishtirilgan, mafkuralashgan adabiy jarayonda, siyosatlashgan adabiyot ilmida Cho`lpon va Fitrat ijodini o`rganish katta siyosiy xato, siyosiy kaltabinlik hisoblanardi. Rahmatli adabiyotshunos Erik Karimov o`z tadqiqotida Cho`lpon va Fitrat nomlarini tilga olganligi, asarlariga murojaat qilganligi uchun boshiga ne-ne malomat toshlari yog`dirilmadi. Hamma, hatto Fitrat, Cho`lpon, Abdulla Qodiriyni, ashaddiy millatchi, xalq dushmani deb palohmon

maktab darsliklariga yo’nalish berib turishi va kelgusida ham ana shu xususiyatini sira yo’qotmasligi bilan qimmatlidir. O’rni kelganda shuni ham aytish joizki,Naim Karimov istiqlol davriga kelib o’rta maktablarning 5, 7, 9-sinflari uchun yaratilgan o’zbek adabiyoti hamda oily maktab uchun yozilgan “XX asr o’zbek adabiyoti tarixi” darsliklarining yetakchi mualliflaridan biridir. Bularni ham yuqoridagi mantiqiy bog’lanishlarning bir uchi desak, umuman bu mantiqning mehvarida olimning millatparvarligi va vatanparbarligi yotishini alohida ta’kidlash o’rinli bo’ladi. Millatparvarlik va vatanparvarlikning dastlabki ko’rinishlari sifatida namoyon bo’lgan olis 60-yillarning o’rtalarida – hali sho’ro istibdodi manaman deb yurgan zamonlarda “O’zbek tili va adabiyoti” jurnalida E. A. Karimov bilan h

Turkistondagi siyosiy, madaniy va intellectual harakatning muhim qismi sifatida” deb nomlangan jajji tadqiqoti “Markaziy Osiyo XX asr boshida: islohotlar, yangilanish, taraqqiyot va mustaqillik uchun kurash” nomli salmoqli kollektiv tadqiqotning muhim bir qismini tashkil etadi. Bu yo’nalishda u Yaponiya, Germaniya, Turkiya kabi qator mamlakatlardagi simpoziumlarda ilmiy ma’ruzalari bilan ishtirok etdi. Olim ijodida publitsistik ruhda yozilgan, keng o’quvchilar ommasiga mo’ljallangan ma’rifiy ahamiyatga ega maqolalar ham bor. Biroq uning ilmiy maqolalari, ilmiy tadqiqotlari, eng avvalo o’zining muammoviy xarakterga ega ekani, muhim bir masalani ko’tarib chiqishi, uni hal etishga yo’naltirilishi, shu asosda qator yangi fikrlar, yangi ilmiy g’oyalarni o’rtaga tashlashi bilan ajralib turadi. B

Naim Karimovning maqolalari, tadqiqotlari, kitoblari haqida fikr yuritganda bu xususiyatlarning qay biriga alohida urg`u berishga, olim faoliyatidagi qaysi jihatlarni yetakchi sifatida ta’kidlashga nainki adabiyotning oddiy ixlosmandlari, balki bu ish bilan uzoq yillardan buyon shug`ullanib kelayotgan mutaxassislar ham munaqqidning yaqin do`st-u birodarlari ham birmuncha qiynalib qolsalar ajab emas. Bu esa o`z navbatida birgina maqola doirasida olim hayoti va ijodi haqida bir chetdan batartib va batafsil ravishda mulohaza yuritishni yanada qiyinlashtiradi. Shu ma’noda, bu shoirqalb va ayni paytda yozgan ishlari ilmiy-ijtimoiy, ma’naviy- ma’rifiy jihatdan zalvorli va teran bo’lgan olim haqida qoliplashgan uslubdan ko`ra, uning o`zidagi fikrlash yo`siniga yaqinroq tarzda mushohada tizginini

albatta, muhim jihatlaridan biri, bu ham bir mahorat, ammo shunday tanqidchilar borki, ijodkor shaxsiga to`xtalganlarida uni ilohiylashtirish darajasigacha yetib boradilar. Naim Karimov esa, aksincha, bu borada me'yorni saqlashni yaxshi biladi. Jumladan, Matyoqub Qo`shjonov haqida shunday degan edi: “Bolalik, o`smirlikdagi qiyinchiliklar, turmush urinishlari, bilim yurtidagi bir yilda bir necha kurslardan sakrash; urush daxshatlari; salkam o`ttiz yoshda mo`ylovi endi sabza urgan yigitcha qatoridagi talabalik; urushdan keyingi toblanishlar; markazqo`mdagi mas'ul lavozimlarda faoliyat ko`rsatish; Fanlar akademiyasida tahsil; kimsan Oybek, Abdulla Qahhordek buyuklar bilan ustoz-shogirdlikdan tashqari deyarli do `stona munosabatlar; Izzat Sultonovdek otaxon allomalar tomonidan goh hazi

Tinimsiz mehnatlari evaziga olim munosib qadr topdi. El-yurt uni atoqli adiblarimiz, olimlarimiz qatorida taniydi. U olimlarning qadrdoni, yoshlarning ustozi. O’zbekiston Respublikasi fan arbobi, Beruniy nomidagi Davlat mukofoti laureate, “El-yurt hurmati” ordeni nishondori. Respublika Ma’rifatparvarlar jamiyati raisi sifatida xonadonlarimizga ma’rifat nurlarini ulashmoqda. “Shahidlar xotirasi” xayriya jamg’armasi hamda “Qatag’on qurbonlari xotirasi” muzeyida rahbar va jonkuyar xodim sifatida olib borgan va borayotgan faoliyati, bu yo’nalishda e’lon qilgan ko’plab maqolalari xalqimizning salkam unutilish darajasiga yetgan ne-ne asl farzandlari nomini el-yurt bag’riga qaytardi. Qanchadan-qancha oilalar, ularning qavm-qarindoshlari xonadonidagi o’kinch- afsus o’rnida xotira chiroqlarini yoqd

N.F.Karimov 1993 yil «XX asr o‘zbek adabiyoti taraqqiyotining o‘ziga xos xususiyatlari va milliy istiqlol mafkurasi» mavzusida doktorlik dissertatsiyasini yoqladi. 1994 yil professor unvoniga ega bo‘ldi. Ayni damda Qotog‘on davri adabiyotini o‘rganishga kirishdi. Shahidlar jamg‘armasi faoliyatini yo‘lga qo‘yishga jonbozlik ko‘rsatdi. H.Olimjon ijodining tadqiqotchisi. N.Karimov adabiyot olamiga H.Olimjonning tadqiqotchisi sifatida kirib keldi. Shoirning «Zaynab va Omon» dostonini tadqiq etar ekan undagi badiiy san’atlarning o‘rnini ochishga intiladi va shoirning tabiat tasvirini berishdagi san’atkorona tavirini tadqiq qiladi. 1964 yil «Hamid Olimjonning poetik mahorati» nomli monografiyasini e’lon qiladi. Shoirning jo‘shqin lirik shoir sifatidagi his-tuyg‘ulari, kechinmalari go‘zal tashbe

tarixiy-ma’rifiy asarlari fikrimizning yorqin isbotidir. Tadqiqotchi tarixiy- ma’rifiy mavzudagi tadqiqotlarida ilmiy tafakkur bilan badiiy yo‘nalishni bir- biriga omuxta qilib yuboradi. Shuning uchun bu asarlar qiziqish bilan mutolaa qilinadi. Oybek ijodi oybekshunos olim talqinida. Iqtidorli olim N.Karimovning «Ilhom chashmasining ajib mavjlari» nomli risolasi Oybek ijodiga bag‘ishlangan. Oybekning ish uslubini, roman yozishga qanday tayyorgarlik ko‘rganini, obrazlarga sayqal berish mahoratini o‘ziga xos talqin etadi. Oybek umr bo‘yi ilmiy tadqiqotni badiiy ijod bilan qo‘shib olib bordi. Masalan, «Navoiy» romanida Husayn Boyqaro saroyidagi oltindan va har xil noyob toshlardan yasalgan daraxtni xayoliy fantaziyasi deb qaramaslik kerak. Balki, ispan sayyohi Klavixoning «Temurning Samarqand

maqolalari bilan oybekshunoslik sahifalarini boyitib kelmoqda. Maqolalarida adabiyotshunoslikka noma’lum bo‘lgan yangiliklarni yoritib bordi. Masalan, «Oybekning so‘nggi qo‘shig‘i» maqolasida yozuvchining tugallanmagan «Bobur» nomli dostoni haqida, «Yozilmagan durdona» maqolasida «Qahqahai husn» nomli dramasi haqida ma’lumot beradi. Usmon Nosir ijodining targ‘ibotchisi. N.Karimov mehr-muhabbat bilan Usmon Nosir ijodini tadqiq etdi. Shoir ijodini o‘rganish bilan birga shu vaqtgacha noma’lum bo‘lgan ko‘pdan-ko‘p ma’lumotlarni adabiyot tarixiga olib kirdi. Tadqiqotchi Usmon Nosir hayoti bilan bog‘liq ba’zi ma’lumotlarni bilish uchun shoir surgun qildingan Kemerovo, Biyskkacha bordi u haqdagi hujjatlar bilan tanishdi, arxivlarni o‘rgandi, shoir zamondoshlari bilan suhbatlashib ko‘p ma’lumotlar

Istiqlolga kirishganimizdan keyin N.Karimovning yana ham ko‘plab maqolalari yozildi. «O‘zbek adabiyoti jallodlari», «Hamzani kim o‘ldirgan yoxud Shohimardonning qora bahori», «Cho‘lpon uchun kishan», «Ajdaho komida» kabi maqolalar XX asr adabiyotida yangilik bo‘ldi. Hozirgi adabiy jarayon bilan doimo shug‘ullanib bordi. Shukrulloning «Kafansiz kumilganlar» roman-xronikasi va «O‘g‘rini qaroqchi urdi» komediyasi haqida taqrizlar yozdi. E.Vohidov va A.Oripov bilan muloqotlari, H.Xudoyberdiyeva va boshqa ijodkorlar haqidagi ko‘plab maqolalari yuzaga keldi. Yozuvchi mahoratini belgilaydigan omillar ko‘p. Har bir yozuvchida u yoki bu omillar samaraliroq tarzda ro‘yobga chiqishi tabiiy bir hol. Xuddi shunga o‘xshab, tanqidchilarning ham mahoratini turli tomondan belgilash mumkin. Bu vaziyatda Na

Olimning «Istiqlolni uyg‘otgan shoir» (2000) kitobida shoir Cho‘lpon ijodining ochilmagan qirralarini kashf etdi. Xulosa qilib aytganda, N.Karimov serqirra ijod sohibi sifatida adabiyot olamida o‘ziga xos yangiliklarni yaratgan olimdir. II. BOB. MUNAQQIDNING ILMIY JARAYONGA MUNOSABATI 2.1 Cho’lpon ijodining tadqiqotchisi Biz shuni yaxshi bilamizki, badiiy tafakkurning, didning beshigi –muttasil tahsil, mutolaa bo’lib kelgan. Buni bir so`z bilan aytadigan bo’lsak, o`qish va uqish bilim darajasini o`quvchilarga ham yuqtirishdan iborat. Har bir millat ziyolilarining bilim sajiyasi ilmiy-badiiy tafakkur saviyasini, xalqning ma’rifatparvarlik darajsini ana shu bilan barobar, bir yo`la davr didini ham 23

belgilaydi. Tanqid, adabiy tanqid, tanqidchilik-adabiy faoliyat turi, badiiy asarni, shuningdek, bu asarda aks ettirilgan hayot hodisalarini tahlil va talqin etishdan iborat. Tanqid ko’pincha adabiyotshunoslikning bir qismi sifatida ta’riflanib keladi. Lekin tanqid adabiy faoliyatning mustaqil sohasi, adabiyotshunoslikdan farqli o`laroq, asosan zamonaviy adabiy hayotda sodir bo’layotgan jarayonlarni kuzatadi, bu jarayondagi yetakchi tamoyillarni aniqlaydi, gazeta va jurnal sahifalarida e’lon qilingan adabiy asarlarga munosabat bildirib, ularni, odatda, shu davrning g’oyaviy va estetik talablari asosida tahlil etadi. Tanqid adabiy meros namunalarining teatr, kino, musiqa va tasviriy san’atdagi yangi talqini masalalari bilan ham qiziqib, o`z e’tiborini ko’pincha shu asarlarning hozirgi zamon

jami 450 dan ortiq shoir, yozuvchi va olimlarning bilim darajasi, dunyoqarashi, xulq-atvori to’g’risida ma’lumot berilgan. Shuningdek, Nisoriy, Fazliy, Tabibiyning tazkiralarida muayyan yozuvchilar va ularning asarlari yuzasidan berilgan ma’lumotlar o’zbek adabiyotida tanqidning paydo bo’lishidagi muhim omillardan biri bo’lgan. O’zbek adabiyotida zamonaviy tanqidchilikning paydo bo’lishi 20-asrning boshlariga to`gri keladi.Cho’lponning "Adabiyot nadur?" ("Sadoi Turkiston", 1914) va "Muhtaram yozuvchilarimizg’a" ("Sadoi Turkiston",1915), M.Behbudiyning "Teatr nadur?" ("Oyna", 1914) singari maqolalarining e’lon qilinishi bilan o’zbek adabiy tanqidchiligining tom ma’nodagi tarixi boshlandi. Yozuvchi va tanqidchilar shu davrda chop etilgan adabiy

tushunilgan. Hozir-chi? Adabiy jarayonni makon yoki zamon bilan cheklab bo'ladimi? O'zbek kitobxoni bir paytning o'zida ham Navoiy, Pushkin, Sholoxov, Xayriddin Sultonov, Chingiz Aytmatov, Shekspir, Lion Feyxtvanger, G`afur G`ulom,Vasil Bo'kov, Odil Yoqubov, Pirimqul Qodirov, Erkin Vohidov, Abdulla Oripov asarlarini o'qimaydimi? Kitobxon darajasi shunchalik o'sgan bir paytda: adabiyotshunos o'tmish adabiy meros ustida so'zlaydi, adabiy tanqid jonli adabiy jarayon ustida so'z yuritadi. Adabiyotshunoslik, asosan, mutaxassislarga qarata so'zlaydi. Adabiy tanqid esa ommaga, hammaga qarab so'zlaydi,- deb "vazifa taqsimlash" jo'nlik, jonli adabiy jarayondagi holatlarni anglab yetmaslik mumkinmikin? Hozir sof adabiyotshunoslik bilan shug`ull

hamda yozuvchi hayoti va ijodini o`rganish bilangina cheklanmay, ular vositasida hayot, jamiyat, millat tashvish-quvonchlari va inson ichki dunyosiga daxldor muammolarini, umuman, vatandoshni, zamondoshni, insoniyatni to`lqinlantirib kelgan va kelayotgan masalalarni tahlil etishning o’ziga xos yo`nalishi darajasiga ko`tarildi. O`zbek tanqidchiligi va adabiyotshunosligining yangi, zamonaviy ma’nodagi ana shu darajaga ko`tarilishida Respublikada xizmat ko’rsatgan fan arbobi, Abu Rayhon Beruniy nomidagi Davlat mukofoti sovrindori, filologiya fanlari doktori, professor Naim Karimovning xizmatlari alohida e’tirof etilishga munosibdir. Men bo`lmasam adabiy jarayon to`xtab qoladi”, deydigan munaqqid adashadi. Zero, adabiy jarayon deganlari bir oqar daryo.Unda suzib yurgan bitta baliqning (boringk

Bu xususiyat munaqqid faoliyatining boshlanishidan tortib, shu kungacha davom etib kelayotganini ta’kidlash o`rinli. Naim Karimovning “Mustaqillik davri nasri: taxlil va talqinlar”, “Adabiy tanqid va adabiy jarayon”, “Hozirgi o’zbek she’riyatida janrlar taraqqiyoti”, “She’riy shakllar va uslubiy izlanishlar” singari ayrim muammolarni yoritishga bag’ishlangan hamda adabiyotning muayyan bosqichlari va alohida davrlari umumlashtirilgan holda tadqiq etilgan ishlar ham salmoqli o’rin egallaydi. Muxtasar aytilsa, XX asr o’zbek adabiyotining taraqqiyot tamoyili va bu tamoyilni o’zida mujassam eta olgan san’atkorlar ijodining o’ziga xosligini, bu xoslikni belgilagan omillarni o’rganish adabiyotshunos Naim Karimov ijodining yetakchi xususiyatidir. Istiqlol davri N. Karimovning yangi-yangi imkoniyat

adabiyotshunos. Uning A.S.Pushkin, Shekspir, Muxtor Avezov, Gabriel Garsia Markes, Chingiz Aytmatov singari daho san’atkorlar haqidagi risola va maqolalari shunday deyishga asos beradi. Bu san’atkorlar haqida yozilgan ishlar, shunchaki yubileylar yoxud gazeta-jurnallar buyurtmasigina emas, tadqiqotchining qalb da’vati, ijodiy qiziqishlari hamda jiddiy izlanishlari samarasi sifatida maydonga kelgan. Masalan, Pushkinning Oybekka ko’rsatgan ta’sirini o’rganar ekan, tadqiqotchi Yozuvchilar uyushmasi arxiviga murojaat etib, 1936-yildagi hujjatlar bilan tanishadi, Oybekning “Chimyon daftari”ga kirgan asarlaridagi Pushkin ta’sirining ildizlarini ochishga alohida e’tibor beradi. Pushkin haqidagi 80- yillarning avvalida paydo bo’lgan “Teran va toshqin daryo” maqolasidagi g’oya rivojlantirilib, 1988

Naim Karimovdir. To’g’ri, N. Karimovning sho’ro davrida yaratgan maqolalari, tadqiqotlarida barcha adabiyotshunoslar singari mafkuraga, ijtimoiy asoslarga, tuzumga, sinfga va shulardan sizib chiquvchi g’oyaviylik muammolariga alohida e’tibor beriladi.Lekin, bundan qat’iy nazar, o’tgan asrning 70-90-yillaridagiaksar maqola, tadqiqotlar bilan qiyoslansa, Naim Karimov ishlarida shoir asarlarining badiiy jihatlarini, estetik qimmatini, san’atkor mahoratinio’rganish asosiy o’rin tutishini sezmaslik mumkin emas. Adabiyotshunoslikka Naim Karimov Hamid Olimjon ijodiyotining tadqiqotchisi sifatida kirib keldi. Olimning jiddiy ishlari Hamid Olimjon ijodini o’rganishdan boshlandi.Masalan, “Zaynab va Omon” dostonini tadqiq etarkan, asarning siyosiy-ijtimoiy ahamiyatidan tashqari, undagi badiiy san’atl

Alamlaring ketkur, quloq sol. Oddiy kitobxon bu misralarni shunchaki o’qib ketaverishi mumkin, ularni har bir tanqidchi o’z maqsadidan kelib chiqib, turli yo’nalishda tahlil etadi. Naim Karimov esa poeziyadagi musiqaviylik nuqtai nazardan kelib chiqib, har bir harf ohangi zamiriga yashiringan shoir mahoratini quyidagicha talqin etadi: “ L harfining mayin jarangi asosiga qurilgan radif ana shu misralardagi ohangdosh va qofiyadosh so’zlar bilan uyg’unlashib, she’rning latif musiqasini, qo’shiqchiligini yuzaga keltiradi ”. Olimning “Hamid Olimjonning poetik mahorati” (1964) monografiyasida shoir she’riyatining falsafiy-estetik mohiyati, inson ichki dunyosi va his- tuyg’ularini tasvirlash mahorati chuqur yoritiladi. H. Olimjonning hayotga bo’lgan otashin muhabbati, Vatan va insonga atalgan eng

Naim Karimov Behbudiy va Hamzadan tortib, H. Xudoyberdiyeva va Usmon Azimgacha bo’lgan ko’plab shoir va adiblar haqida tadqiqotlar yaratdi, maqolalar yozdi. Bunga ishonch hosil qilish uchun uning “XX asr adabiyoti manzaralari” nomli salmoqli kitobiga nazar tashlash kifoya. Oybek haqida yuzga yaqin maqola, besh kitob, yigirma jildlik nashrga bosh-qosh bo’ldi. Naim Karimov Oybekning 20 jildlik “Mukammal asarlar”ini nashrga tayyorlashda ham bosh-qosh bo’ldi. Tahlilda ham ulug’ Oybekning zahmatkash yozuvchiligini yoritib berdi. Adib umr bo’yi ilm bilan badiiy ijodni qo’shib olib borganiga e’tibor qaratadi. Oybek hayoti va ijodini tinimsiz o’rganish natijasida Naim Karimov “Oybek” (1985), “Oybek gulshanida qolgan g’unchalar” (1985), “Oybek va Zarifa” (1990), “Ilhom chashmasining ajib mavjlari”

Har qanday adabiyotshunos, har bir munaqqid o`z ijodiy faoliyati davomida badiiy adabiyotning, xususan, she`riyatning sehrli olamiga o’z nigohini tashlaydi. Bu adabiy turda qalam tebratgan va tebratayotgan ijodkorlarga munosabatlarini bayon etadi. Naim Karimovning ham shoirlar, nosirlar – buyuk yozuvchilar ijodi haqida bildirgan mulohazalari e’tiborga molik. Mustaqillik davrida yaratilgan maqolalari olimning ilmiy diapazoni yanada kengayganini ko`rsatadi. “Ruhiyatni shakllantirish vositasi”, “XX asrda Oybekni o`rganish o`zi bir ilm”, “Abdulla Qahhor badiiy haqiqati”, “Tanqidchi shaxsi va ijodiy o`ziga xoslik” , “Hamid Olimjon va o`zbek tanqidchiligi metodologiyasining ba’zi masalalari” kabi ilmiy tadqiqotlar fikrimizga dalil bo`la oladi. Yoinki “Istiqlol davri o`zbek she’riyati masalar

oqlangan bo’ladi. 1968-yilda “Tirik satrlar” antalogiyasi nashrga tayyorlanadi, biroq kitob bosmaxonadan chiqmay, qatag’on qilinadi. 1988-yilda mashhur olim Ozod Sharafiddinov so’zboshisida “Kecha va kunduz” romani “Sharq yulduzi” jurnalida e’lon qilindi. Bir yil o’tar-o’tmas, “Yulduzcha” nashriyoti shoirning “Bahorni sog’indim” nomi bilan mo’jazgina she’riy to’plamini chop etdi 2 . Naim Karimovning “Cho’lpon” 2 risolasi bosiladi. Mustaqillik davriga kelib, cho’lponshunoslikning jadal sur’atlar bilan qadam tashlashida professor Naim Karimovning hissasi kattadir. Uning “Istiqlolni uyg’oytgan shoir” (2000) kitobi Cho’lpon hayoti va ijodining ko’pchilikka ma’lum bo’lmagan qirralarini ochishga qaratildi. Naim Karimov esse-roman janri tabiatiga xos xususiyatlarni H. Olimjon va Oybek haqidagi ta

monografiyalari, birgina Oybek haqidagi oltmishga yaqin maqola, o’nga yaqin kitobi xalq orasida mashhur bo’lib ketdi. Ayniqsa, “Cho’lpon” hamda “Maqsud Shayxzoda” nomli ma’rifiy romanlari bu adiblar hayoti va ijodini o’rganish bo’yicha adabiyotimizda yangi sahifalar ochishdan tashqari, bu buyuk so’z san’atkorlari hayoti va ijodi haqida nainki ilmiy, balki badiiylashgan ilmiy tafakkur yuritishning o’zbek adabiyotidagi jahon andozalaridan qolishmaydigan go’zal namunalari bo’ldi. Naim Karimovning “Cho’lpon” ma’rifiy romani 2003-yilda “Sharq” nashriyotida bosilib chiqdi. Bu asar olimga katta obro’ keltirdi. To’g’ri, avvalgi fasllarda ta’kidlab o’tganimizdek, Naim Karimov Cho’lpon haqida ko’plab risola, monografiya va maqolalar yozgan. Bu asari esa munaqqidning yangi qirralarini kashf qildi. Ta

Kitob besh fasldan iborat, ular ramziylikka asoslangan, olim bunda Cho’lpon asarlari sarlavhalaridab kelib chiqqan. Birinchi fasl “Uyg’onish” deb nomlangan va bunga quyidagi misralar epigraf sifatida keltirilgan: Nechun ochildi ko’zim, qayga ketdi uyqularim? Bu uyg’onishda to’lib-toshdi, oshdi qayg’ularim Cho’lpon. E’tibor beradigan bo’lsak, olim juda chiroyli, ramzlarga boy misralarni keltirgan. Bu bilan yozuvchi hayotga nigoh tashlayapti, ko’zlari ochildi, uyqulari qochdi. Lekin bu uyg’onish qayg’ularini oshirdi. Buning sababi bizga ma’lum… “Uyg’onish” faslida “Zilzila”, “Saboq”, “Ilm istab …”, “Ilk qadamlar”, “Tong yulduzi”, “Fevral inqilobi”, “Muxtoriyat”, “Ishqiy iztiroblar” kabi hikoyalar berilgan. “Zilzila” nomli hikoyada Andijon ta’rifi keltiriladi va ko’plab buyuk kishilarga beshi

murabbiy va journalist Mo’minjon Muhammadjonov u kishining “ eski madrasani bitirgani, har kuni gazeta o’qib, olam ishlaridan xabardor bo’lib turgani ” 1 haqida ma’lumot beradi. So’z san’atiga ayricha mehr qo’ygan, sharq adabiyoti klassiklari ijodidan ilhomlangan Sulaymonqulning o’zi ham Rasvo, Vola taxalluslari bilan she’rlar yozgan.Qizlari – Foiqa Sulaymonova xonadonida saqlanayotgan qo’lyozma devondan joy olgan g’azallar, muxammaslar, muvashshahlar uning durustgina ta’bi nazm sohibi bo’lganidan dalolat beradi. N. Karimov Foiqa aya ularning shajarasini ham keltirib o’tganligini aytadi: Cho’lponning otasi – Mulla Sulaymonqul bazzoz, uning otasi – Muhammad Yunus, uning otasi – Abdurasul bo’zchi, uning otasi – Do’stmat so’fi, uning otasi – Rajab so’fi, uning otasi – Erka so’fi. Ko’rinadiki,

Cho’lpon otasi bilan “Sadoi Farg’ona”ning Andijondagi vakili bo’lib turgan. Shu yil aprel oyida Toshkentda chop etilgan “Sadoi Turkiston” gazetasida “Turkistonli qardoshlari-mizg’a” nomli she’ri va “Qurboni jaholat” hikoyasi e’lon qilingan. M. Muhammadjonov 1916-yilda Cho’lpon bilan ilk bor uchrashganini xotirlab: “ Abdulhamid har kuni xususiy ravishda ruscha o’qir edi. Tatariston, Ozarbayjon, Hindistonda chiqadigan hamma gazeta va jurnallarga mushtariy bo’lib, ruscha gazetalarni ham o’qib turar edi” 2 , - deb yozadi. Cho’lpon dunyoqarashi ko’proq o’zi muntazam kuzatgan jaded nashrlari ta’sirida shakllangani ayon, ijodining boshlaridayoq adabiyotni buyuk maqsadlari xizmatiga safarbar etishga chog’langan. O’n yeti yoshida yozgan “Adabiyot nadir?” va “Muhtaram yozg’uchilarimizga” nomli mo’ja

Ubaydulla Xo’jayev, Munavvar qori Abdurashidxonovlar ham Cho’lponning dastlabki she’rlari orqali uni tanib, iliq munosabat bildirishgan. Ubaydulla Xo’jayev o’sha vaqtdagi ko’plab matbuotlar bilan Cho’lponni tanishtirgani, she’rlarini bosishga ham yordam berganini olim o’z asarida aytib o’tgan. Cho’lpon yozuvchi V. Yan bilan yaqindan aloqada bo’lgan. U ham o’z xotiralarida bu haqda to’xtalib o’tgan. Cho’lpon otasi, uning o’g;liga ko’rsatayotgan yaxshiliklarini ham aytib o’tgan, ko’proq qur’on o’rganishga da’vat qilganini ham aytgan. Tosgkentga borib, she’rlar va hikoyalar yozib, gazeta-jurnallarga yuborib turganini ham yozgan. Xuddi shu yillarda “Turkistonli qardoshlarimga” nomli she’rini yozgan. U. Xo’jayev buni gazeta chiqarishga yoram bergan va tezda gazeta bu she’rni to’laligicha bosib

Tinglar edim turk xalqining ohlarini. Shoir ijodining tongiga mansub bo’lib, buni adabiyotshunos olim Bahodir Karim tahlil qilgan. She’r “Sho’ro” jurnalida 1914-yil 10-sonida bosilgan. Ikkinchi fasl “Buloqlar” deb nomlangan. Unda “Ishqiy iztiroblar (davomi)”, “Davr manzaralari”, “Zamzama”, “Chig’atoy gurungi”, “Qizil Sharq” poyezdi, “Buxoro axbori”, “Baljuvon”, “Nashri maorif. Tikan yo’lida”. Cho’lponning birinchi tanqidiy asari “Adabiyot nadur?” degan maqola bo’lib, “Sadoi Turkiston” gazetasida 1914-yil 4-iyunda e’lon qilingan. Bu maqola, umuman, Cho’lponning matbuot yuzini ko’rgan ilk asarlaridan biridir. Asar 16 yoshligida yozilgan. Bu faslda Cho’lpon qo’llagan taxalluslar ham aytib o’tilgan. Cho’lpon dastlabki asarlariga “Abdulhamid Sulaymon”, “Abdulhamid Sulaymoniy” imzolari bilan bos

Qullik qo 'shig 'ini tinglagan menman. Erkin boshqalardir, qamalgan menman, Hayvon qatorida sanalgan menman. “Buzilgan o’lkaga” she'rida o’z yurtga sig’indilik, mustamlaka azobidan ezilgan, vayron bo’lgan olkamizga qarata xitob qilib, xalqni ogohlantiradi, hushyorlikka chaqiradi: Ey, tog 'lari ko 'klarga salom bergan zo 'r o 'Ika! Nega sening boshing uzra quyuq bulut ko’lanka?.. Ey, har turli qulliklarni sig 'dirmagan hur o 'Ika, Nega sening bo’g’zing bo’g’ib turar ko’lanka... Ijtimoiy tuzum Cho’lponlarning xalq ichiga kirib, uning haqiqatni aytishiga imkon bermadi, xalq ham ularga quchoq ochmadi, “oq poshsho” va bolsheviklar zulmi ostidagi omma hali ongli, kurashchan, o’z haq-huquqini tanuvchan xalq darajasiga ko’tarilmagan edi: Miltiragan xira chiroqse

tarzida bitilgan. “Ko’ngil” she'rida shoir millatga murojaat etib, bo’ysunmaslikka chaqiradi: Tiriksan, o 'Imagansan, Sen-da odam, sen-da insonsan, Kishan kiyma, bo 'yin egma, Ki sen ham hur tug 'ilg 'onsan. “Xalq” she'rida ozodlik va erk mavzusi yanada boshqacha bir yo’sinda, g’oyat aniq va tiniq bo’yoqlarda aks ettirilgan: . Xalq dengizdir, xalq to 'Iqindir, xalq kuchdir, Xalq isyondir, xalq olovdir, xalq o’chdir... Xalq qo 'zg 'alsa, kuch yo 'qdirkim, to 'xtatsin, Quvvat yo 'qkim, xalq istagin yo 'q etsin. Xalq isyoni saltanatni yo 'q qildi, Xalq istadi: toj va taxtlar yiqildi... Asarda shoir xalqning buyuk kuch-qudrat sohibi ekanini tasvirlash bilan birga, uning eng ezgu va muqaddas istagini ham obrazli tarzda ko’rsatib beradi. Bo

Cho’lpon o’z she'rlarida chiroyli o’xshatishlar, yangi-yangi sifatlashlar, g’oyat nafis va nozik metaforalar, chuqur mazmunli mubolag’ayu jonlantirishlar kashf qiladi. Yorqin va jonli manzaralar chizib, o’quvchiga estetik zavq bag’ishlaydi: Ariqda suvlarning o’ynoqi qo’shig’i, Shoxlarda uxlagan barglarni uyg’otdi. Ayniqsa, shamolning u yumshoq sho 'xligi, Shoxlarda barglarni titratdi, o 'ynatdi. (“Barg”) Xullas, Cho’lponning she'riy tili nihoyatda boy, mukammal shakllangan. Cho’lpon tilining bu xususiyatlari uning nasriy asarlariga ham tegishlidir. Darhaqiqat, Cho’lpon “Qor qo’ynida lola”, “Kleopatra”, “Oydin kechalarda”, “Novvoy qiz”, “Nonushta” (hikoyalar), “Kecha va kunduz” singari asarlar yozib, nasr sohasida ham qimmatli meros qoldirgan. Cho’lponning ikki kitobdan ibor

ruhan mayib, ma'nan qashshoq shaxs bo’lsa, Qur bon bibi i nsoniy huquqlar i o’ sha adolatsiz j am iyat tomonidan oyoqosti qilingan, ezilgan mushtipar ona obrazidir. “Kecha va kunduz” rom ani da nopok va m a'navi y t uban m i ngboshi Akbar al i , mamlakat va xalq boshiga balo bo’lgan mustamlakachi amaldor Noyib to’ra obrazlari ham muhim o’rin egallaydi. Asar tili — boy, jozibador. Qahramonlar tili ham, muallif nutqi ham ixcham va obrazli. Xalq qo’shig’i “Yoriltosh” ohangida to’qilgan va roman voqeasi yakunida berilgan quyidagi baytlar ham asar husniga husn, ta'siriga ta'sir qo’shgan: Zebi, Zebi, Zebona, Men ko’yingda devona. Seni sotdi o 'z otang, Men bo 'layin sadag 'ang! Zahar qilib oshingni, Pirim yedi boshingni! Zebi, Zebi, Zebonam, Qayda qolding, dilbarim?..

Cho’lpon she'riy, nasriy va dramatik asarlar yaratish bilan birga, adabiy-tanqidiy va publitsistik maqolalar ham yozgan. Uning “Adabiyot nadur?”, “Ulug’ hindu”, “Sharq uyg’onmoqda”, “Buyuk maktab egasi”, “Tagor va tagorshunoslik”, “Uvaysiy” kabi maqolalari o’z vaqtida ko’pchilikning diqqatini jalb qilgan edi. Cho’lpon she’riyatda o’ziga xos ijodiy maktab yaratgan ustoz shoir. 20-30- yillarda Oybek, G’afur G’ulom, Uyg’un, Mirtemir, Usmon Nosir singari ijodkor yoshlar bu maktabdan bahramand boiib, Cho’lpon ijodidan badiiy mahorat sirlarini o’rgandilar. Xalqimiz va davlatimiz so’nggi yillarda Cho’lpon xotirasini abadiylashtirish borasida talaygina tadbirlarni amalga oshirdi. o’zbekiston hukumatining qaroriga binoan 1998-yilda Cho’lpon tavalludining 100 yilligi katta tantana bilan nishonla

Naim Karimov “Cho’lpon” nomli ma’rifiy romanida ko’p yangi materiallarni bergan. Ayniqsa, Toshkentda yashagan yillari ko’plab ijodkorlar bilan bordi-keldi qilib turgan. Cho’lpon G’afur G’ulom bilan yaqindan aloqada bo’lgan. Uyiga ham mehmonga brogan, o’z o’rnida, G’afur G’ulom ham Cho’lpon yashagan uyga borgan. Bu haqdagi ma’lumotlarni Cho’lponning 100 yillik yubileyiga tayyorgarlik ketayotgan bir vaqtda Naim Karimov G’afur G’ulomning qizi va rafiqasi bilan uchrashganda ular aytib berishgan. Juda nochor yashagani, lekin sof vijdonliligi, xotini Katya ham juda soda, shu bilan birga, mohir pazanda bo’lganini eslab o’tgan. Naim Karimov asarda Cho’lponning teatr bilan bog’liq xizmatlariga ham ko’p to’xtalgan, tarjimachiligi, uning yaxshiligini teatr jamoasi e’tirof etganini aytgan. Qisqasi, Na

mubolag’asiz, jahonning istalgan mamlakatidagi tengqurlar havas bilan qarasalar arzigulik ekanini alohida ta'kidlamoq joiz. Bu borada Naim Karimov ham o’ziga xos tahliliy va tanqidiy maqolalari bilan adabiy tanqidda eng go’zal an'ana- yoshlar ijodiyotiga bo’lgan an'anaga munosib xissa qo’shdi. Turkiston muxtoriyatini otashin hayajon va porloqquvonch bilan kutib olgan Cho’lpon esa yigirma yoshlar arafasida “Ozod turk bayrami” asarini yozdi. She'r matni bir necha kun ichidayoq yangi tuzilgan davlatning bamisoli madhiyasiga aylandi. U yoshlar, namoyishchilar, turli miqyoslardagi yig’in qatnashchilari tomonidan Toshkentda, Farg’ona vodiysida, Qo’qonda ommaviy ravishda ijro etilganiga tarix guvoh: K o’ z oching, bo q ing h ar yon! Qardoshlar qanday zamon! Shodlikka to’ldi

UMUMIY XULOSALAR Respublikada xizmat ko’rsatgan fan arbobi, filologiya fanlari doktori, professor Naim Karimovning shogirdlaridan biri, akademik Baxtiyor Nazarov “Ummon bag‘ridagi javohirlar hisobiga yetib bo‘lmagani kabi iste’dodli shaxslarni ham to‘la anglash amri mahol. Vaqt o‘tishi bilan ularning yangi qirralari kashf etilaveradi”, - degan edi jurnalistlardan biri bilan suhbat davomida.Yorug`likning qadri olis-olislarni ham charog`on etganligi, harorat olib borganligi, oftobning umrini uzaytirganligi bilan fayzli. Yozuvchi mahoratini belgilaydigan omillar ko`p. Har bir yozuvchida u yoki bu omillar samaraliroq tarzda ro`yobga chiqishi tabiiy bir hol. Xuddi shunga o’xshab, tanqidchilarning ham mahoratini turli tomondan belgilash mumkin. Bu vaziyatda Naim Karimov sinchkov, nozik didli va

O’zbekiston tarixi, shuningdek, uning XX asrda bosib o`tgan yo`li xolis ilmiy nuqtai nazar asosida yanfidan yozildi. O’zbek xalqining haqqoniy tarixi yaratildi. Bu moziy qatidagi madaniyatimiz, adabiyotimiz tarixi xususidagi adolatni tiklash, biryoqlama, mafkuraviy baholashlarga chek qo`yish muhim vazifalardan biri edi. Tanqidchilarimiz bu vazifani a’lo darajada amalgam oshirishi mumkin bo’lgan tanqidchilarimizdan biri sifatida Naim Karimovni e’tirof etadilar. Tinimsiz mehnatlari evaziga olim munosib qadr ham topmoqda. Eng asosiysi, el-yurt uni atoqli adiblarimiz, olimlarimizning qatorida yaxshi taniydi va hurmat qiladi. U shoir, yozuvchi, olimlarning qadrdoni, yoshlarning sevimli ustozi, otaxon tanqidchi. 80 yoshdan o’tsa ham, asardagi badiiy tarovatni, uni belgilovchi omillarni hamda yoz

uddasidan chiqishida ko’rinadi. U ko`pincha boshqalar e’tiboriga tushmagan yoki e’tibor bermagan masalalarni ko`tarib chiqishga va o’z qarashlarini o`tkazishga harakat qiladi va albatta, mulohazalarini asoslab bera oladi. Biz shularni umumlashtirib, yuqorida aytib o’tgan fikrlarimizdan quyidagicha xulosalarga keldik: 1. O’zbek adabiyotshunosligi va tanqidchiligida Respublikada xizmat ko’rsatgan fan arbobi, Abu Rayhon Beruniy nomidagi Davlat mukofoti sovrindori, professor Naim Karimovning mustahkam o’rni borligi aniqlandi. Rang-barang ijodi XX asrning ikkinchi yarmidan e’tiboran o’zbek adabiyoti va adabiy tanqidchiligi taraqqiyotida muhim ahamiyat kasb etadi. 2. XX asr adabiyotimizning qator namunalarini rus tiliga tarjima qilishda va O’zbekistondan tashqaridagi kitobxonlar qo’liga yetkazis

faoliyatiga nazar tashlangan, turli munosabatlar bildirilgan, albatta. Ammo biz ko`proq olim kim haqida gapirgani emas, balki qanday munosabat bildirganiga e’tibor qaratdik. Zero, bu orqali tanqidchining badiiy didiga baho berish mumkin. 6. Munaqqid va adabiyotshunosning cho’lponshunoslikka qo’shgan hissasi ham chuqur o’rganildi. Naim Karimov Cho’lpon haqida “Istiqlolni uyg’otgan shoir”, “Cho’lpon” esse-romani bilan o’zining nimalarga qodir ekanligini amalda isbotlab berdi. Asarlari haqida bildirilgan fikrlar o`rganildi, bir-biriga qiyoslandi. Shuningdek, “Maqsud Shayxzoda” haqida ham yangi esse yozdi. 7. Naim Karimovning nohaq qatag’on bo’lganlar xotirasini tiklashda, qatag’on davri adabiyotini o’rganishda olib borgan faoliyatlari ham ibratlidir. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO`YXATI: I. Ijt

7. Ka римов И . A. A д a биётга эътибор – м a ън a виятга , келажакка эътибор -T.:2009. 40 б . 8. Каримов И. Ўзбекистон Республикаси мустақиллигининг 22 йиллигига бағишланган тантанали маросимдаги табрик сўзи. ”Ўзбекистон овози” 2013. 1-сентябр. 9. Каримов И. Барча режа ва дастурларимиз ватанимиз тараққиётини юксалтириш, халқимиз фаровонлигини оширишга хизмат қилади. “Халқ с ў зи” 2011. 22- январ 10. Internet ma’lumotlari. II. Ilmiy- nazariy adabiyotlar. N. Karimov, S. Mamajonov, B. Nazarov, U. Normatov, O. Sharafiddinov. XX asr o‘zbek adabiyoti tarixi. Darslik. T.: ”O‘qituvchi”, 1999.544 b. S. Mirzayev. XX asr o’zbek adabiyoti. T.: “Yangi asr avlodi” 2005. 417 b. S. Ahmedov va boshq. Adabiyot 5-sinf uchun darslik. T.: 2011.88-98-betlar. Adabiyotimiz biografiyasi. – T.: 1973, 242 b. 5. Sha

17. N. Karimov. Oybek. T.: Adabiyot va san’at, 1979. 18. N. Karimov. Istiqlolni uyg‘otgan shoir. T.: 2000. 19. N. Karimov. Usmon Nosir. T.: 2004. 20. N. Karimov. Cho‘lpon. Ma’rifiy roman. – T.: 2004. 21. N. Karimov XX asr adabiyoti manzaralari. T., 2009. 22. N. Karimov. Maqsud Shayxzoda. T.: 2010. 23. N. Karimov. Oybek gulshanida qolgan g‘unchalar. – T.: 1985. 24. O. Sharafiddinov. Ijodni anglash baxti. –T.: “Sharq”, 2004, 640 b. 25. O. Sharafiddinov. Cho‘lponni anglash. – T.: 1994. 26. O. Sharafiddinov. Cho‘lpon. – T.: 1997 27. N. Karimov va boshqalar. XX asr o‘zbek adabiyoti tarixi. –T.: 1999. 28. N. Karimov. O‘zbek adabiyoti 5-, 6-, 7-, 11-sinf O‘zbek adabiyoti T.: 2002. 29. B. Nazarov. Nozikta’b adabiyotshunos. O‘TA, 2002, № 6, 3-10-betlar. 30. B. Nazarov. Davr va munaqqid. O‘zbek tili

7. www.orientalstudies.ru 8. www.qahhor.edunet.uz 9. www.qodiriy.edunet.uz 10. www.uzedu.uz 54

Купить

Похожие документы
Fitrat dramaturgiyasi
«Saddi Iskandariy» dostoni
Abdulhamid Cho'lponning «Kecha va kunduz» romanida realizm
Adabiyotshunoslik tarixi va tarixiylik omillari
Abdulla Qahhorning «Sarob» romanida mazmunni ifodalovchi konsepsiyalar