Nobank kredit tashkilotlari - Экономика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	12000UZS
Размер	77.4KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Экономика

Nobank kredit tashkilotlari

Купить

NOBANK KREDIT TASHKILOTLARI
Reja:
Kirish
1. Nobank kredit tashkilotlarining zarurligi va iqtisodiyotdagi o‘rni
2. Nobank kredit tashkilotlarining faoliyati xuquqiy asoslari
3. Nobank tashkilotlarning turlari, ularning funksiyalari va operatsiyalari
Xulosa
Adabiyotlar
1

Kirish
So nggi yillarda mamlakatimizda moliyaviy xizmatlar ommabopliginiʻ
oshirish va aholining asosiy moliyaviy xizmatlarga bo lgan ehtiyojini qondirishga
ʻ
qaratilgan qator tadbirlar amalga oshirilmoqda.
Xususan, mikromoliyalashtirish sohasini yana-da rivojlantirish uchun qulay
shart-sharoitlar yaratish maqsadida O zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-
ʻ
yil 23-iyuldagi “Mikromoliyaviy xizmatlar ommabopligini oshirish chora-
tadbirlari to g risida”gi PQ–4400-sonli qarori qabul qilindi.
ʻ ʻ
Ushbu qarorga muvofiq, nobank kredit tashkilotlari ko rsatadigan xizmatlar
ʻ
doirasi kengaytirildi va mikromoliyaviy xizmatlar hajmi oshirildi.
Bugungi kunda respublikada 63 mikrokredit tashkiloti va 64 lombard
faoliyat ko rsatmoqda. 2021-yilning 1-yanvar holatiga ko ra, ularning aktivlari
ʻ ʻ
miqdori 1 010 mlrd. so mni tashkil etdi va bu ko rsatkich o tgan yilning shu
ʻ ʻ ʻ
davriga nisbatan 20 foizga o sishi ta minlandi. Shu davrda kredit portfeli 23,7
ʻ ʼ
foizga o sib, 935 mlrd. so mga yetdi.
ʻ ʻ
Nobank kredit tashkilotlari sohasini izchil isloh qilish, faoliyatini tartibga
soluvchi qoidalarni tizimlashtirish va unifikatsiyalash maqsadida “Nobank kredit
tashkilotlari va mikromoliyalash faoliyati to g risida”gi qonun loyihasi ishlab
ʻ ʻ
chiqildi.
Ushbu loyiha O zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 12-maydagi
ʻ
“2020-2025-yillarga mo ljallangan O zbekiston Respublikasining bank tizimini
ʻ ʻ
isloh qilish strategiyasi to g risida”gi PF–5992-sonli Farmoni ijrosi doirasida
ʻ ʻ
Jahon banki ko magida eng yaxshi xorijiy tajriba, umume tirof etilgan me yor va
ʻ ʼ ʼ
standartlarni hisobga olgan holda tayyorlandi.
Qonun loyihasida nobank kredit tashkilotlarining turlari, ko rsatiladigan
ʻ
xizmatlar ro yxati, nobank kredit tashkilotlarini tashkil etishga doir talablar, shu
ʻ
jumladan, tashkiliy-huquqiy shakli, ta sischilari, rahbar xodimlari, ustav kapitali,
ʼ
shuningdek, ular faoliyatini muvofiqlashtirish va nazorat qilish tartibi
o rnatilmoqda.
ʻ
2

Hujjat loyihasida faoliyatni litsenziyalashning amaldagi jarayonlari nobank
kredit tashkilotlarini hisob ro yxatidan o tkazish tartibi bilan almashtirish, hisobʻ ʻ
ro yxatidan o tish uchun zarur bo lgan hujjatlar ro yxati, ularni ko rib chiqish va
ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ
tegishli qarorlarni qabul qilish tartibi belgilanmoqda. Shu bilan birga, lombard
faoliyati Markaziy bankka o z faoliyati boshlanishi to g risida xabarnoma
ʻ ʻ ʻ
yuborganidan keyin amalga oshirilishi ko zda tutilmoqda.
ʻ
Bundan tashqari, qonun loyihasida nobank kredit tashkilotlari faoliyatini
ularning faoliyati tavakkalchiligidan kelib chiqib, mutanosib ravishda tartibga
solish va nazorat qilish mexanizmi joriy etiladi, shuningdek, Markaziy bankning
ushbu yo nalishdagi funksiyalarini bajarish vakolatlari belgilab qo yilmoqda.
ʻ ʻ
Shu bilan birga, qonun loyihasida ko zda tutilgan qoidalarda nobank kredit
ʻ
tashkilotlari xizmatlari iste molchilarining huquqlarini himoya qilish choralari
ʼ
kuchaytirilmoqda. Xususan, qonunchilik darajasida nobank kredit tashkilotlarining
ular ko rsatadigan xizmatlar to g risidagi ma lumotlarini, shartnomalar shartlariga
ʻ ʻ ʻ ʼ
bir tomonlama o zgartirish yoki qo shimchalar kiritishni taqiqlash to g risidagi
ʻ ʻ ʻ ʻ
talablarni, shuningdek, iste molchilarning moliyaviy operatsiyalari to g risidagi
ʼ ʻ ʻ
ma lumotlarni oshkor qilmaslik majburiyatlari belgilanmoqda.
ʼ
Umuman olganda, ushbu qonun loyihasining qabul qilinishi respublikamizda
yagona moliya tizimining to ldiruvchisi sifatida nobank kredit tashkilotlari rivojiga
ʻ
xizmat qiladi.
3

ASOSIY QISM
1. Nobank kredit tashkilotlarining zarurligi va iqtisodiyotdagi o‘rni
Bugungi kunda iqtisodiyotning barcha sohalaridagi kabi moliyaviy xizmatlar
bozorida ham raqobat sharoitlarini yahshilash, moliyaviy xizmatlarni bozor
tamoyillari asosida amalga oshirishni kengaytirish, moliyaviy xizmatlarning
samarali infratuzilmasini yaratish va faoliyatini avtomatlashtirish muhim ahamiyat
kasb etmoqda.
So‘nggi besh yil davomida mikrokredit tashkilotlari soni 44 taga, lombardlar
soni esa 31 taga ortib, bugungi kunga kelib 74 ta mikrokredit tashkilotlari va 77 ta
lombardlar aholi va tadbirkorlarga mikromoliyaviy xizmatlar ko‘rsatib kelmoqda.
Hududlar qirqimida nobank kredit tashkilotlari Toshkent shahrida 2 barobarga
(jami soni 66 ta), Farg‘ona va Buxoro viloyatlarida 3 barobarga, (mos ravishda 20
ta va 14 ta) hamda Toshkent viloyatida 1,5 barobarga (soni 15 ta) o‘sgan.
2021-yilning 1-iyulidan buyon nobank kredit tashkilotlari bozoriga yangi
ishtirokchilarning – 8 ta mikrokredit tashkilotini hamda ularning 25 ta filial va
chakana xizmatlar markazlarini, 10 ta lombardni kirib kelishi hisobiga nobank
kredit tashkilotlarining umumiy soni ipotekani qayta moliyalashtirish tashkiloti
bilan birga 152 taga yetdi.
4

Nobank kredit tashkilotlari aktivlari o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 2
barobarga ortib, 2022-yil 1-iyul holatiga 3,5 trln so‘mni tashkil etgan. Aktivlarning
o‘sishida kreditlash operatsiyalarining 2,1 barobarga oshishi asosiy omil bo‘lgan.
Xususan, mikrokredit tashkilotlari aktivlari 60 foizga (605 mlrd so‘mga)
o‘sib, 1 613 mlrd so‘mga va lombardlar aktivlari 32 foizga yoki 58 mlrd so‘mga
ko‘payib, 241 mlrd so‘mga yetgan. Aktivlar hajmining o‘sishi asosan, mikrokredit
tashkilotlarida kreditlarning 531 mlrd so‘mga va lombardlarda 45 mlrd so‘mga
oshishi hisobiga yuzaga kelgan.
Ipotekani qayta moliyalashtirish tashkiloti jami aktivlari 3 barobarga (1 097
mlrd so‘mga) o‘sgan holda 1 669 mlrd so‘mni tashkil etgan (bunda kreditlash
surati 1 063 mlrd so‘mga ortgan).
Iqtisodiyotni modernizatsiyalash sharoitida O‘zbekiston Respublikasi
bank tizimini hamda nobank tashkilotlari faoliyatini 2011-2015 yillarda
rivojlantirish yo‘nalishlari.
«Aynan banklar, ta’bir joiz bo‘lsa, butun iqtisodiyotimizni oziqlantirib
turadigan qon tomir hisoblanadi, mamlakatimizning moliyaviy-iqtisodiy
barqarorligi ko‘p jihatdan ularning samarali faoliyatiga bog‘liq”.
Muhtaram Prezidentimizning Vazirlar Mahkamasi yig‘ilishlaridagi dasturiy
ma’ruzalarida belgilangan ustuvor vazifalar:
Bank-moliya tizimining barqarorligini ta’minlash va bunda banklarning
kapitallashuvini kuchaytirish;
Aholi va xo‘jalik sub’ektlarining bo‘sh pul mablag‘larini banklarning uzoq
muddatli depozitlariga jalb etish;
Kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni, fermerlikni rivojlantirishni
moliyalashda tijorat banklarining rolini kuchaytirish.
Mazkur qaror bilan respublika moliya-bank tizimini yanada isloh qilish,
uning barqarorligini oshirishning ustuvor yo‘nalishlari hamda yuqori xalqaro
reyting ko‘rsatkichlariga erishishga qaratilgan 2 ta Dastur:
5

1) “2011-2015 yillarda respublika bank tizimini yanada isloh qilish, uning
barqarorligini oshirish va yuqori xalqaro reyting ko‘rsatkichlariga erishish
bo‘yicha chora-tadbirlar” Dasturi;
2) “2011-2015 yillarda mikromoliyalash va nobank moliya sohalarini
yanada rivojlantirish bo‘yicha chora-tadbirlar” Dasturi tasdiqlangan.
O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan yuqori likvidli
qimmatli qog‘ozlar sifatida davlatning qimmatli qog‘ozlari (davlatning qisqa
muddatli obligatsiyalari va o‘rta muddatli xazina majburiyatlari), Markaziy
bankning obligatsiyalari tan olinmoqda. Investorlarning davlatning qimmatli
qog‘ozlaridan oladigan daromadlarining foyda (daromad) solig‘idan ozod
qilinganligi ularning investitsion jozibadorligini oshirishga xizmat qiladi. 2011-
2015 yillarda respublikamiz tijorat banklarining kapitallashish darajasi o‘rtacha 2,1
martaga oshishi kerak. Yillar kesimida oladigan bo‘lsak, tijorat banklarining
kapitallashuv darajasining oshishi quyidagi prognoz ko‘rsatkichlariga ega:
2011 yil – 4114 mlrd. so‘m;
2012 yil – 4731 mlrd. so‘m;
2013 yil – 5441 mlrd. so‘m;
2014 yil – 6257 mlrd. so‘m;
2015 yil – 7357 mlrd. So‘m
Bank tizimida amalga oshirilgan islohotlar
2012 yilda respublika bank tizimidagi islohotlar O‘zbekiston Respublikasi
Prezidentining 2010 yil 26 noyabrdagi PQ-1438-sonli Qarori bilan tasdiqlangan
“2011-2015 yillarda respublika moliya-bank tizimini yanada isloh qilish va
barqarorligini oshirish hamda yuqori xalqaro reyting ko‘rsatkichlariga erishishning
ustuvor yo‘nalishlari bo‘yicha kompleks chora-tadbirlar” Dasturi hamda respublika
moliya-bank tizimini rivojlantirishga oid boshqa hujjatlarda belgilangan vazifalarni
bajarishga qaratildi, jumladan:
- bank nazorati tizimini yanada takomillashtirish, bank nazorati bo‘yicha
Bazel qo‘mitasining yangi tavsiyalarini tatbiq etish bilan bog‘lik tadbirlarni davom
ettirish;
6

- mamlakat bank tizimi va tijorat banklari faoliyatini etakchi xalqaro reyting
tashkilotlari tomonidan qo‘llaniladigan me’yor, andoza va ko‘rsatkichlar asosida
baholash amaliyotini kengaytirish;
- tijorat banklarining resurs bazasini ularning kapitallashuv darajasi hamda
aholi va xo‘jalik yurituvchi sub’ektlarning bo‘sh pul mablag‘larini depozitlarga
jalb qilish orqali yanada oshirish;
- tijorat banklari aktivlarini, shu jumladan, ularning investitsion faolligini
hamda ishlab chiqarishni texnik va texnologik qayta jihozlash bo‘yicha loyihalarni
kreditlash hajmlarini oshirish;
- tijorat banklari balansiga olingan iqtisodiy nochor korxonalar faoliyatini
tiklash, ular bazasida tashkil etilgan yangi korxonalarni strategik investorlarga
sotish ishlarini yanada faollashtirish;
- kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni moliyaviy qo‘llab-quvvatlash,
birinchi navbatda, investitsiya maqsadlari, boshlang‘ich kapitalni shakllantirish
uchun uzoq muddatli kreditlar ajratish hajmini kengaytirish;
- xalqaro andozalar va tamoyillar hamda mamlakatimizda bozor
munosabatlari rivojlanishining hozirgi real holatidan kelib chiqqan holda moliya-
bank sohasining qonunchilik bazasini yanada takomillashtirish ishlari amalga
oshirildi.
2013 yilning 1 yanvar holatiga ko‘ra, respublikamizda 29 ta tijorat banki
faoliyat yuritayotgan bo‘lib, ularning 3 tasi davlat-tijorat banki, 13 tasi
aksiyadorlik-tijorat banki, 9 tasi xususiy bank va 4 tasi chet el kapitali ishtirokidagi
banklar hisoblanadi.
Respublikamizda faoliyat yuritilayotgan barcha bank muassasalari soni 9
551 taga etdi, jumladan, banklarning filiallari 829 tani tashkil etdi.
Respublikamizning har 100 mingta katta yoshli aholisiga yil yakuniga
o‘rtacha 49,7 ta bank muassasasi xizmat ko‘rsatdi, bu esa O‘zbekiston
Respublikasi Prezidentining 2011 yil 7 yanvardagi PQ-1464 sonli Qarori bilan
tasdiqlangan indikatorlar tizimiga asosan “yuqori” bahoga muvofiq keladi.
7

Respublikamizda bank infratuzilmasining kengayib borishi banklar
o‘rtasidagi raqobat muhitining kuchayishi hamda bank xizmat turlari sifati va
ko‘lamining oshishiga xizmat qilmoqda.
2011-2015 yillarda respublika bank tizimini yanada isloh qilish, uning
barqarorligini oshirish va yuqori xalqaro reyting ko‘rsatkichlariga erishish
bo‘yicha belgilangan chora-tadbirlar .
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2010 yil 26 noyabrdagi PQ-1438-
sonli Qaroriga 1-ilovasi bevosita respublika bank tizimini 2011-2015 yillarda
yanada islox kilish,uning barkarorligini oshirish va yukori xalkaro reyting
kursatkichlariga erishishga bagishlangan bulib , bunga kuyidagi yirik bulimlarda
belgilangan maksadlar orkali erishish kuzda tutilgan:
I. Bank faoliyatining qonunchilik bazasini yanada takomillashtirish
II. O‘zbekiston bank tizimi faoliyatini baholash uchun etakchi xalqaro
reyting tashkilotlari tomonidan qo‘llaniladigan xalqaro me’yor, andozalarni va
baholash ko‘rsatkichlarni joriy etish
III. Bank tizimini yanada isloh qilish va institutsional rivojlantirish, halqaro
andozalar asosida tijorat banklari kapitallashuv darajasini, barqarorligini va
likvidligini oshirish, ko‘rsatilayotgan bank xizmatlari ko‘lamini kengaytirish
a) tijorat banklari kapitallashuvi darajasini oshirish, bank tizimini yanada
institutsional rivojlantirish
b) aholi va yuridik shaxslarga ko‘rsatilayotgan moliya-bank xizmatlarining
hajmi va ko‘lamini kengaytirish
v) bank Kengashlari rolini yanada oshirish va tijorat banklarida korporativ
boshqaruvni takomillashtirish
IV. Tijorat banklarining investitsion faolligini, ular tomonidan ishlab
chirqarishni texnik va texnologik qayta jihozlash, modernizatsiyalash bo‘yicha
loyihalarni kreditlash hajmlarini kengaytirish
V.Tijorat banklari aktivlarini, shu jumladan kredit portfellarini yanada
o‘sishini va sifatini yaxshilashni ta’minlash, tavakkalchilikni baholash tizimini
takomillashtirish
8

VI. Moliyaviy nobarqaror va iqtisodiy nochor korxonalar faoliyatini tiklash
va strategik investorlarni jalb qilish
VII. Jamg‘arib boriladigan nafaqa tizimini yanada kengaytirish va
rivojlantirish
VIII. Jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga va
terrorizmni moliyalashtirishga qarshi kurashish bo‘yicha, xalqaro andozalarini
joriy qilish hamda ichki nazorat va xavfsizlikni ta’minlash tizimlarini yanada
takomillashtirish
IX. Kichik biznes sub’ektlarini va xususiy tadbirkorlikni kredit-moliyaviy
qo‘llab-quvvatlash
X. Tijorat banklarida moliya-bank hisobi va hisobotlari buyicha zamonaviy
texnologiya va uslublarni ishlab chiqish va tadbiq qilish, moliya-bank va kredit
axborotlari darajasi va sifatini oshirish va undan keng ko‘lamda foydalanishni
ta’minlash
XI. Banklar va boshqa moliyaviy xizmatlar ko‘rsatuvchi xo‘jalik yurituvchi
sub’ektlarni yuqori malakali mutaxassislar bilan mustahkamlash, moliya-bank
faoliyati sohasida kadrlarni tayyorlash va qayta tayyorlash tizimini yanada
takomillashtirish.
I. O‘zbekiston bank tizimi faoliyatini baholash uchun etakchi xalqaro reyting
tashkilotlari tomonidan qo‘llaniladigan xalqaro me’yor, andozalarni va baholash
ko‘rsatkichlarni joriy etish buyicha
Tijorat banklari faoliyatlarini va butun respublika moliya-bank tizimini
baholash uchun «Fitch Reytings», «Mudis» va «Standart end Purs» etakchi xalqaro
reyting kompaniyalari tomonidan qo‘llaniladigan me’yor, andozalarni va baholash
ko‘rsatkichlarni joriy etish.
Respublika tijorat banklari tomonidan «Fitch Reytings», «Mudis» va
«Standart end Purs» etakchi xalqaro reyting kompaniyalarining reyting baholarini
muntazam ravishda yangilab borilishini ta’minlash.
Respublika tijorat banklari va boshqa moliya institutlari faoliyatlarini
baholash tizimini xalqaro reyting kompaniyalarining mezon va andozalari asosida
9

amalga oshirish uchun xalqaro moliya instituti va reyting kompaniyalaridan texnik
yordam va ekspertlarni jalb etishni amalga oshirish.
Har chorakda xalqaro baholash tizimi asosida tijorat banklarining moliyaviy
holatini va barqarorligini baholash va uning natijalarini doimiy ravishda ko‘rib
chiqish mexanizmini joriy etish.
Nobank kredit tashkilotlari, sug‘urta tashkilotlari, investitsiya fondlari,
moliyaviy xizmat ko‘rsatadigan boshqa tashkilotlar, mahalliy emitentlar va ular
tomonidan muomalaga chiqarilgan qimmatli qog‘ozlarni reyting baholashning
milliy tizimini joriy etish va yanada takomillashtirish.
Etakchi xalqaro reyting kompaniyalaridan mamlakat reytingini olishga
qaratilgan chora-tadbirlar majmuasi bo‘yicha takliflarni tayyorlash va Vazirlar
Mahkamasiga kiritish.
II. Bank tizimini yanada isloh qilish va institutsional rivojlantirish, halqaro
andozalar asosida tijorat banklari kapitallashuv darajasini, barqarorligini va
likvidligini oshirish, ko‘rsatilayotgan bank xizmatlari ko‘lamini kengaytirishning
a) tijorat banklari kapitallashuvi darajasini oshirish, bank tizimini yanada
institutsional rivojlantirish yunalishida
Tijorat banklari umumiy kapitalini o‘stirish, shu jumladan ularning
qo‘shimcha aksiyalarini chiqarish orqali oshirish, 2011-2015 yillarda uning
o‘rtacha 2,1 martaga oshirilishini ta’minlash
Bank tizimining umumiy ustav kapitalida nodavlat sektori ulushini
kengaytirish bo‘yicha chora-tadbirlarni ishlab chiqish va amalga oshirish
Bank nazorati tizimiga, kapital etarliligiga bo‘lgan talablarni
takomillashtirishni, kutilayotgan yo‘qotishlar modeli asosida ehtimoliy
yo‘qotishlarga zaxiralarni shakllantirishni ko‘zda tutuvchi Bazel qo‘mitasining
yangi tavsiyalarini tadbiq etish.
Xalqaro bank amaliyotiga muvofiq operatsion xarajatlarini qoplashni va
banklar tuzilmalarining ratsional foydaliligini ta’minlashni hisobga olgan holda
respublika tijorat banklarining tarif siyosatini takomillashtirish.
10

Banklar kapitali, aktivlari, boshqaruvi, daromadlari, majburiyatlarining sifati
va darajasini xolis baholanishini ta’minlovchi CAMEL(S) tizimining yangi
talqinini tadbiq qilishni ko‘zda tutgan holda tijorat banklarining moliyaviy holatini
baholash tizimini yanada takomillashtirish.
b) aholi va yuridik shaxslarga ko‘rsatilayotgan moliya-bank xizmatlarining
hajmi va ko‘lamini kengaytirish
2011-2015 yillarda aholi va xo‘jalik sub’ektlarining tijorat banklaridagi
depozitlari hajmini 2,5 martaga oshirish.
Aholi va xo‘jalik sub’ektlari talablarini hisobga olgan holda depozit va
omonatlarning yangi turlarini muntazam ravishda joriy qilish, shu jumladan, uzoq
muddatli obligatsiyalar va depozit sertifikatlarni chiqarish, subordinar qarzlarni
faol jalb qilish
Ko‘rsatilayotgan bank xizmatlarining sifati va ko‘lamini axborot-aloqa
texnologiyalarni keng qo‘llash bilan kengaytirish bo‘yicha chora – tadbirlarni
amalga oshirish, shu jumladan 2015 yilgacha respublikaning barcha tijorat banklari
tomonidan yuridik va jismoniy shaxslarga internet-banking bo‘yicha xizmatlar
ko‘rsatilishini ta’minlash
2011-2015 yillarda bank plastik kartochkalarini muomalaga chiqarish
hajmini 1,5 martaga oshirish orqali bank plastik kartochkalaridan foydalangan
holda naqd pulsiz hisob-kitoblar tizimini yanada kengaytirish
Mahalliy xom ashyodan foydalangan holda plastik kartochkalarni yiliga 500
ming donadan kam bo‘lmagan hajmda ishlab chiqarilishini mahalliylashtirishni
ta’minlash
Bank plastik kartochkalaridan to‘lovlarni qabul qilish bo‘yicha hisob-kitob
terminallarini ishlab chiqarishni ta’minlash.
Banklar bo‘linmalari va filiallaridan banklar bosh ofisining qayta ishlash
markazlari, YAgona umumrespublika protsessing markazi va hisob-kitob
bankigacha ma’lumotlarni etib kelishida ularni qayta ishlash oraliq bo‘g‘inlarini
qisqartirish hisobiga, to‘lovlar o‘tkazish jarayonlarini tezlashtirish
11

v) bank Kengashlari rolini yanada oshirish va tijorat banklarida korporativ
boshqaruvni takomillashtirish
Tijorat banklari kengashi tarkibiga minoritar aksiyadorlar manfaatlarini
ifoda etuvchi a’zolarni majburiy ravishda kiritish talabini amaliyotga joriy qilish.
Bankning yirik (umumiy kapitalning 15 foizi va undan yuqori miqdordagi)
bitimlarini tuzish va ular muddatini uzaytirish to‘g‘risidagi qarorlarni bank
Kengashi tomonidan ma’qullanilishining majburiyligi bo‘yicha tegishli
me’yorlarni kiritish.
Bankning korporativ boshqaruv tuzilmasiga bank Kengashiga bevosita
bo‘ysunuvchi risklar nazoratini amalga oshiruvchi tegishli Qo‘mitani majburiy
ravishda kiritilishini joriy qilish.
Tijorat banklarining ichki audit xizmatlarini quyidagilarga asosan yanada
kuchaytirish:
tijorat banklari filiallari faoliyatlarini monitoringi natijalarini bank Kengashi
yig‘ilishlarida muntazam ravishda ko‘rib chiqish orqali monitoring tizimini
takomillashtirish;
bank ichki audit xizmati xodimlariga nisbatan bankning pul muomalasi,
kredit, valyuta, depozit operatsiyalari yoki buxgalteriya hisobi va hisoboti
bo‘limlarida kamida 3 yil ish stajiga ega bo‘lish talabini o‘rnatish;
ichki audit xizmati ishining samaradorligini bankning aktivlari, kredit va
investitsiya portfeli sifati hamda bank faoliyatiga tegishli boshqa
ko‘rsatkichlaridan kelib chiqib baholash mexanizmini joriy qilish.
III. Tijorat banklarining investitsion faolligini, ular tomonidan ishlab
chirqarishni texnik va texnologik qayta jihozlash, modernizatsiyalash bo‘yicha
loyihalarni kreditlash hajmlarini kengaytirish
2011-2015 yillarda tijorat banklari tomonidan korxonalarni
modernizatsiyalash, texnik va texnologik qayta jihozlash bo‘yicha investitsiyaviy
loyihalarni va iqtisodiyotning real sektor tarmoqlarini kreditlash hajmini 2,8
martaga oshirish
12

Loyihaviy moliyalashtirishning xalqaro tamoyillariga muvofiq yirik
investitsion loyihalar (200 mln. AQSH doll.dan yuqori) hujjatlarini ishlab chiqish,
ekspertiza qilish, tasdiqlash va moliyalashtirish va to‘g‘risidagi Nizom loyihasini
ishlab chiqish.
Bankda investitsiya loyihalarining ekspertizasi sifatini, shu jumladan,
ularning jarayonlarning shaffofligini oshirish, banklarning loyihalashtirish
institutlar bilan o‘zaro faoliyatlarini tajriba almashish, zaruriyat tug‘ilganda
loyihalarni ekspertiza qilishga loyihalashtirish institutlarni jalb qilish orqali
mustahkamlash, shuningdek loyiha ekspertizasi jarayonida barcha potensial
omillar va risklarni inobatga olishni ta’minlash
Tijorat banklari tomonidan xo‘jalik birlashmalari va yirik korxonalar bilan
birgalikda investitsiyaviy loyihalarni va boshqa hujjatlarni ishlab chiqish bo‘yicha
injiniring kompaniyalarini tashkil etish.
Tijorat banklarining investitsiyaviy faoliyatiga mas’ul bo‘lgan tashkiliy
tuzilmalar faoliyatini takomillashtirish, shu jumladan ularning ishlarini
tashkillashtirishni va samarasini yaxshilash, kadrlar potensialini oshirish.
IV.Tijorat banklari aktivlarini, shu jumladan kredit portfellarini yanada
o‘sishini va sifatini yaxshilashni ta’minlash, tavakkalchilikni baholash tizimini
takomillashtirish
Bank tavakkalchiliklarini boshqarishda chuqur omilli tahlilni amalga
oshirishning aniq mexanizmi joriy qilish, zaxiralarni shakllantirish, kredit
portfelini diversifikatsiyalashlarni ko‘zda tutgan holda banklar aktivlari sifati
monitoringini takomillashtirish, shuningdek muammoli qarzdorlik paydo
bo‘lishiga yo‘l qo‘ymaslik yuzasidan ogohlantiruvchi choralar qabul qilish
Bank operatsiyalarini amalga oshirishda operatsion va bozor
tavakkalchiliklarini aniqlash bo‘yicha me’yoriy va uslubiy hujjatlarni ishlab
chiqish
Jahonning eng barqaror banklari tajribasini inobatga olgan holda banklar
mijozlarining kreditga layoqatliligini skoring-tahlil qilishning zamonaviy
uslubiyotini ishlab chiqish va joriy etish
13

Kredit operatsiyalarining qaytishlilik, qoplanuvchanlilik va daromadliligidan
hamda amalga oshirilayotgan investitsion loyihalarning samaradorliligidan kelib
chiqqan holda bevosita kredit ajratish masalalari bilan shug‘ullanuvchi tijorat
banklari rahbar va xodimlarini rag‘batlantirish tizimini yanada takomillashtirish.
V. Moliyaviy nobarqaror va iqtisodiy nochor korxonalar faoliyatini tiklash
va strategik investorlarni jalb qilish
Tijorat banklarining boshqaruvchi kompaniyalari faoliyatini yanada
takomillashtirish bo‘yicha:
banklar balanslariga olingan bankrot-korxonalarining ishlab chiqarish
faoliyatini tiklash;
korxonalarni tiklash jarayoniga potensial investorlar va hamkorlarni,
jumladan korxonalarni modernizatsiyalash faoliyatida ilg‘or tajriba va bilimga ega
bo‘lgan yuqori malakali xorijlik menejerlar va mutaxassislarni yanada faol jalb
etish.
Xodimlarni moddiy rag‘batlantirish, ularning malakasini oshirish va qayta
tayyorlashning ta’sirli mexanizmlarini yaratish.
Quyidagi mexanizmlarni joriy etish:
tijorat banklari balanslariga berilgan bankrot korxonalar mol-mulki negizida
yangi tashkil etilgan korxonalar ishlab chiqarishini tiklash hisobiga yangi ishchi
o‘rinlarni yaratish, mahsulot (ish, xizmat)lar ishlab chiqarish, investitsiyalarni
o‘zlashtirish bo‘yicha prognoz hajmlarni ta’minlash bo‘yicha chora-tadbirlarni
amalga oshirishning har yillik reja jadvallarni tasdiqlash;
tijorat banklari Boshqaruvlari tomonidan doimiy ravishda tasdiqlangan reja-
jadvallarining bajarilishini ko‘rib chiqish.
Tijorat banklariga auksion va tanlov savdolarida sotilgan iqtisodiy nochor
korxonalar negizida ishlab chiqarishni tiklash va moliyaviy sog‘lomlashtirish,
biznes-rejalarni bajarish bo‘yicha amalga oshirilgan ishlar natijalaridan kelib
chiqqan holda tijorat banklari rahbarlari va tegishli tuzilmaviy bo‘linmalari
javobgarligini kuchaytirish va ularni moddiy rag‘batlantirish mexanizmlarini joriy
etish.
14

VI.Jamg‘arib boriladigan nafaqa tizimini yanada kengaytirish va
rivojlantirish
Quyidagilarni hisobga olgan holda, fuqarolarning ixtiyoriy ajratmalaridan
jamg‘arib boriladigan nafaqa tizimiga kelib tushadigan mablag‘larni ko‘paytirishni
rag‘batlantirish bo‘yicha chora–tadbirlarni amalga oshirish:
a) Xalq banki tomonidan jamg‘arib boriladigan nafaqa tizimiga ixtiyoriy
ravishda badal qo‘yuvchi shaxslarga jozibador bank xizmati turlarini joriy qilish,
jumladan kreditlar berish, bank xizmatlari bo‘yicha jozibador tariflarni taqdim
etish;
b) jamg‘arib boriladigan nafaqa tizimiga uzoq muddatga mablag‘larni
joylashtirishning afzalliklarini, qonunchilikda belgilangan soliq imtiyozlarni,
joylashtirilgan mablag‘larning daromadliligi va to‘liq qaytarilishini aholi o‘rtasida
keng tushuntirish ishlarini olib borish.
Iqtisodiyotning asosiy tarmoqlarida va yirik ishlab chiqarish ob’ektlari
infrastrukturalarida strategik muhim investitsiyaviy loyihalarni, jamg‘arib
boriladigan nafaqa tizimi mablag‘lari, shu jumladan O‘zbekiston Respubliki
Tiklanish va taraqqiyot jamg‘armasining valyuta krediti hisobidan tijorat banklari
orqali moliyalashtirishni yanada kengaytirish
Jamg‘arib boriladigan nafaqa tizimining vaqtincha bo‘sh mablag‘larini
tijorat banklarining yuqori likvidli moliyaviy instrumentlariga (depozit,
obligatsiya) va respublikadagi moliyaviy barqaror yirik korxonalarining resurs
bazalarini kengaytirishni ta’minlashga yo‘naltirish hamda jamg‘arib boriladigan
nafaqa tizimining joylashtiriladigan mablag‘lari portfelini diversifikatsiyalash.
Fuqarolarning individual jamg‘arib boriladigan pensiya hisob varaqlariga
mablag‘larni kiritish tizimini takomillashtirish maqsadida ish beruvchilar
tomonidan taqdim etiladigan elektron reestrlarni uzatish va qayta ishlash
mexanizmlarini ishlab chiqish va amalga oshirish.
VII. Kichik biznes sub’ektlarini va xususiy tadbirkorlikni kredit-moliyaviy
qo‘llab-quvvatlash
15

2011-2015 yillarda kichik biznes va xususiy tadbirkorlik sub’ektlarini
kreditlash hajmlarini 2,7 barobarga kengaytirish
Kichik biznes va xususiy tadbirkorlik sub’ektlarining loyihalarini
moliyalashtirishni kengaytirish maqsadida xalqaro moliyaviy institutlar va xorijiy
mamlakatlar hukumatlarining imtiyozli kredit liniyalari va grantlarini o‘zlashtirish
va jalb qilishni faollashtirish, bunda ko‘rsatilgan moliyalash manbalari hisobidan
2011yilda–75 mln. doll., 2012 yilda–90 mln. doll., 2013 yilda–110 mln. doll., 2014
yilda–130 mln. doll. va 2015 yilda–155 mln. doll. dan kam bo‘lmagan holda
moliyalashtirishni ta’minlash.
O‘zbekiston banklari Assotsiatsiyasi huzurida quyidagilarni nazarda tutgan
holda iqtisodiyotning ustuvor yo‘nalishlaridagi investitsion loyihalarni
moliyalashtirish bo‘yicha loyiha hujjatlarini tayyorlashga ixtisoslashtirilgan
Jamg‘armani tashkil etish:
- Jamg‘arma mablag‘lari texnik-iqtisodiy asosnoma (TIA) loyihalarini
tayyorlash uchun ishlatilib, keyinchalik ushbu xarajatlar loyiha moliyalashtirilishi
boshlangandan so‘ng bank krediti summasiga qo‘shiladi;
- Jamg‘arma ta’sischilari, tijorat banklari, nobank kredit va moliya
uyushmalarining badallari Jamg‘arma manbalari hisoblanadi;
- TIA loyihalarini tayyorlash uchun loyiha g‘oyalarini saralash va tanlash
tanlovm asosida amalga oshiriladi.
Hududlar va kreditlanadigan faoliyat turlari (xizmat va servis sohasini,
qishloq xo‘jalik mahsulotlarini qayta ishlashni, iste’mol mahsulotlarini ishlab
chiqarishni va boshqalarni kengaytirish) kesimida, shuningdek kreditlarni
o‘zlashtirish natijasida yangi ishchi o‘rinlarni yaratish bo‘yicha ATB
«Mikrokreditbank» tomondan kichik biznes va xususiy tadbirkorlik sub’ektlarga
ajratiladigan mikrokreditlarni kengaytirish yillik Dasturlarini ishlab chiqish va
tasdiqlash.
VIII. Tijorat banklarida moliya-bank hisobi va hisobotlari buyicha
zamonaviy texnologiya va uslublarni ishlab chiqish va tadbiq qilish, moliya-bank
16

va kredit axborotlari darajasi va sifatini oshirish va undan keng ko‘lamda
foydalanishni ta’minlash
Tijorat banklarida moliyaviy hisobot va buxgalteriya hisobini Moliyaviy
hisobotlarning xalqaro standartlariga (MHXS) to‘liq moslashtirishni inobatga
olgan holda yanada takomillashtirish
17

2. Nobank kredit tashkilotlarining faoliyati huquqiy asoslari
Bugun hayotimizda moliyaviy resurslarga bo‘lgan talabning ortishi nobank
tashkilotlar faoliyatiga nisbatan ehtiyojlarni oshirmoqda. Shu maqsadda ishlab
chiqilgan “Nobank kredit tashkilotlari va mikromoliyalashtirish faoliyati
to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi qonuni Oliy Majlis Senatining yigirma
to‘rtinchi yalpi majlisida qizg‘in ko‘rib chiqildi.
Mazkur qonun bilan banklarning ayrim turdagi moliyaviy operatsiyalarini
amalga oshirish huquqiga ega bo‘lgan mikrokredit tashkilotlari, lombardlar va
ipotekani qayta moliyalashtirish tashkilotlari faoliyatini tartibga soluvchi normalar
tizimlashtirilib, birxillashtirilmoqda.
Nobank kredit tashkilotlari faoliyatini tashkil etish uchun huquqiy asoslarni
takomillashtirish va ruxsat berish tartib-taomillarini soddalashtirish, shuningdek,
tijorat banklarini mikromoliyalashtirish jarayonlariga jalb qilish bo yichaʻ
ko rilayotgan choralar respublikada mikromoliyaviy xizmatlar ko rsatish hajmini
ʻ ʻ
yetarli darajada kengaytirishga imkon yaratganligini ta kidlash lozim.
ʼ
Shu bilan birga, mikromoliyalashtirish sohasini tartibga solish bo yicha
ʻ
xalqaro tajriba aholi va tadbirkorlik subyektlarining mikromoliyaviy xizmatlarga
o sib borayotgan ehtiyojlarini qondirish uchun kredit tashkilotlarining salohiyatini
ʻ
oshirish zarurligini ko rsatmoqda.
ʻ
Shu sababli mikromoliyalashtirish qonunchiligini yaxshilash, uning eng
yaxshi amaliyotlarini, shu jumladan, masofadan turib xizmat ko rsatish
ʻ
imkoniyatlarini joriy etish, ko rsatilayotgan xizmatlar doirasini kengaytirish,
ʻ
aholida haddan tashqari qarz yuki shakllanishining oldini olish, aholining
moliyaviy savodxonligini, moliyaviy ommaboplikni oshirish va mazkur xizmatlar
iste molchilarining huquqlarini himoya qilish respublikada mikromoliyalashtirish
ʼ
sohasini yanada rivojlantirish bo yicha ishlarning hozirgi bosqichdagi dolzarb
ʻ
yo nalishlari bo lishi lozim.
ʻ ʻ
Bugungi kunda nobank kredit tashkilotlari faoliyatini tartibga soluvchi
normativ-huquqiy hujjatlar tarqoq bo‘lib, ushbu tashkilotlarni tashkil etish va
ularning faoliyati sohasidagi munosabatlarni tartibga soluvchi, to‘g‘ridan-to‘g‘ri
18

amal qiluvchi normalarni o‘z ichiga olgan yaxlit qonun hujjati mavjud emas edi.
Mazkur qonun bilan nobank kredit tashkilotlari faoliyatining o‘ziga xos
xususiyatlarini hisobga olgan holda ular tomonidan amalga oshiriladigan
moliyaviy operatsiyalar, xizmatlar ro‘yxati belgilangan.
Shuningdek, nobank kredit tashkilotlarini tashkil etishga qo‘yiladigan
talablar, shu jumladan ularning tashkiliy-huquqiy shakli, muassislari va
ishtirokchilari (aksiyadorlari), rahbar xodimlari (kuzatuv kengashi a’zolari va ijro
etuvchi organ, bosh buxgalter), shuningdek, ustav fondi (ustav kapitali) va uning
eng kam miqdoriga qo‘yiladigan talablar aniqlashtirilmoqda.
Qonun bilan lombardlar tomonidan Markaziy bankka faoliyatni boshlaganlik
to‘g‘risida xabarnoma yuborish tartibi, shuningdek, mikromoliya tashkilotlari va
ipotekani qayta moliyalashtirish tashkilotlarini hisob ro‘yxatidan o‘tkazishning
yagona tartibi nazarda tutilmoqda. Bunda litsenziyalashdan voz kechilib, hisob
ro‘yxatidan o‘tkazish joriy qilinmoqda.
Shu bilan birga, nobank kredit tashkilotlari xizmatlari iste’molchilarining
huquqlarini himoya qilish bo‘yicha qoidalar, shu jumladan ular tomonidan
ko‘rsatiladigan xizmatlar to‘g‘risidagi ma’lumotlarni oshkor qilish, shartnoma
shartlarini bir tomonlama tartibda o‘zgartirmaslik, nobank kredit tashkilotlarining
qarz oluvchilari va kreditorlarining moliyaviy operatsiyalari bo‘yicha axborotning
maxfiyligini kafolatlash kabi majburiyatlar belgilanmoqda.
Qonundagi normalar mikromoliya tashkilotlari tomonidan ko‘rsatiladigan
xizmat turlari kengaytirilishiga xizmat qiladi. Kichik tadbirkorlik sub’ektlarining
moliyaviy resurslarga, shu jumladan islomiy moliyalashtirishga oid xizmatlarga
bo‘lgan talabi qondirilishini ta’minlaydi.
Mikromoliyalashtirish sohasini yanada rivojlantirish uchun qulay shart-
sharoitlarni yaratish maqsadida, shuningdek, O zbekiston Respublikasiʻ
Prezidentining 2019-yil 8-yanvardagi “Iqtisodiyotni yanada rivojlantirish va
iqtisodiy siyosat samaradorligini oshirishning qo shimcha chora-tadbirlari
ʻ
to g risida”gi PF–5614-son Farmoni qabul qilindi.
ʻ ʻ
19

2021 1 yanvar holatiga ko‘ra respublikadagi mikrokredit tashkilotlari va
lombardning aktivlari miqdori 95,7 mln. AQSh dollarini tashkil etdi.
Bu ko‘rsatkich o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 20 foizga o‘sishi
ta’minlangan. Shu davrda kredit portfeli 23,7 foizga o‘sib, 935 mlrd. so‘mga yetdi.
Markaziy bank axborot xizmati xabar berishicha, nobank kredit tashkilotlari
ko‘rsatadigan xizmatlar doirasi kengaytirildi va mikromoliyaviy xizmatlar hajmi
oshirildi.
So‘nggi yillarda mamlakatimizda moliyaviy xizmatlar ommabopligini
oshirish va aholining asosiy moliyaviy xizmatlarga bo‘lgan ehtiyojini qondirishga
qaratilgan qator tadbirlar amalga oshirilmoqda.
Xususan, mikromoliyalashtirish sohasini yanada rivojlantirish uchun qulay
shart-sharoitlar yaratish maqsadida O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019
yil 23 iyuldagi “Mikromoliyaviy xizmatlar ommabopligini oshirish chora-tadbirlari
to‘g‘risida”gi PQ–4400-sonli qarori qabul qilindi.
Ushbu qarorga muvofiq, nobank kredit tashkilotlari ko‘rsatadigan xizmatlar
doirasi kengaytirildi va mikromoliyaviy xizmatlar hajmi oshirildi.
Bugungi kunda respublikada 63 mikrokredit tashkiloti va 64 lombard
faoliyat ko‘rsatmoqda. 2021 yilning 1 yanvar holatiga ko‘ra, ularning aktivlari
miqdori 1 010 mlrd. so‘mni tashkil etdi va bu ko‘rsatkich o‘tgan yilning shu
davriga nisbatan 20 foizga o‘sishi ta’minlandi. Shu davrda kredit portfeli 23,7
foizga o‘sib, 935 mlrd. so‘mga yetdi.
Nobank kredit tashkilotlari sohasini izchil isloh qilish, faoliyatini tartibga
soluvchi qoidalarni tizimlashtirish va unifikatsiyalash maqsadida “Nobank kredit
tashkilotlari va mikromoliyalash faoliyati to‘g‘risida”gi qonun loyihasi ishlab
chiqildi.
Ushbu loyiha O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020 yil 12 maydagi
“2020-2025 yillarga mo‘ljallangan O‘zbekiston Respublikasining bank tizimini
isloh qilish strategiyasi to‘g‘risida”gi PF–5992-sonli Farmoni ijrosi doirasida
Jahon banki ko‘magida eng yaxshi xorijiy tajriba, umume’tirof etilgan me’yor va
standartlarni hisobga olgan holda tayyorlandi.
20

Qonun loyihasida nobank kredit tashkilotlarining turlari, ko‘rsatiladigan
xizmatlar ro‘yxati, nobank kredit tashkilotlarini tashkil etishga doir talablar, shu
jumladan, tashkiliy-huquqiy shakli, ta’sischilari, rahbar xodimlari, ustav kapitali,
shuningdek, ular faoliyatini muvofiqlashtirish va nazorat qilish tartibi
o‘rnatilmoqda.
Hujjat loyihasida faoliyatni litsenziyalashning amaldagi jarayonlari nobank
kredit tashkilotlarini hisob ro‘yxatidan o‘tkazish tartibi bilan almashtirish, hisob
ro‘yxatidan o‘tish uchun zarur bo‘lgan hujjatlar ro‘yxati, ularni ko‘rib chiqish va
tegishli qarorlarni qabul qilish tartibi belgilanmoqda. Shu bilan birga, lombard
faoliyati Markaziy bankka o‘z faoliyati boshlanishi to‘g‘risida xabarnoma
yuborganidan keyin amalga oshirilishi ko‘zda tutilmoqda.
Bundan tashqari, qonun loyihasida nobank kredit tashkilotlari faoliyatini
ularning faoliyati tavakkalchiligidan kelib chiqib, mutanosib ravishda tartibga
solish va nazorat qilish mexanizmi joriy etiladi, shuningdek, Markaziy bankning
ushbu yo‘nalishdagi funksiyalarini bajarish vakolatlari belgilab qo‘yilmoqda.
Shu bilan birga, qonun loyihasida ko‘zda tutilgan qoidalarda nobank kredit
tashkilotlari xizmatlari iste’molchilarining huquqlarini himoya qilish choralari
kuchaytirilmoqda. Xususan, qonunchilik darajasida nobank kredit tashkilotlarining
ular ko‘rsatadigan xizmatlar to‘g‘risidagi ma’lumotlarini, shartnomalar shartlariga
bir tomonlama o‘zgartirish yoki qo‘shimchalar kiritishni taqiqlash to‘g‘risidagi
talablarni, shuningdek, iste’molchilarning moliyaviy operatsiyalari to‘g‘risidagi
ma’lumotlarni oshkor qilmaslik majburiyatlari belgilanmoqda.
Umuman olganda, ushbu qonun loyihasining qabul qilinishi respublikamizda
yagona moliya tizimining to‘ldiruvchisi sifatida nobank kredit tashkilotlari rivojiga
xizmat qiladi.
Lombard tashkilotlari va mikrokredit tashkilotlarining tarkibi va
vazifalari.
Mikrokredit tashkilotlari faoliyatini amalga oshirish UzR 20.09.2006 yildagi
№53 sonli Mikrokredit tashkilotlari tog‘risidagi qonunga asosan olib
boriladi.Konunning 3- moddasiga kura: Mikrokredit, mikroqarz, mikrolizing berish
21

sohasida xizmatlar ko'rsatish bo'yicha faoliyatni amalga oshiruvchi va ushbu
Qonunga muvofiq boshqa mikromoliyaviy xizmatlar ko'rsatuvchi yuridik shaxs
mikrokredit tashkilotidir.
Mikrokredit tashkiloti O'zbekiston Respublikasi hududida bank
hisobvaraqlarini belgilangan tartibda ochishga haqli.
Mikrokredit tashkiloti ishlab chiqarish, sug'urta, savdo-vositachilik va ushbu
Qonunda nazarda tutilmagan boshqa faoliyat bilan bevosita shug'ullanishga haqli
emas.
O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki moliyaviy tizimning
barqarorligini saqlash, qarz oluvchilar va kreditorlarning manfaatlari himoya
qilinishini ta’minlash maqsadida "O‘zbekiston Respublikasining Markaziy banki
to‘g‘risida"gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq mikrokredit
tashkilotlari faoliyatini tartibga solishni amalga oshiradi.
O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki qonun hujjatlarida nazarda
tutilgan tartibda:
 mikrokredit tashkilotlari ustav fondining eng kam miqdorini hamda
moliyaviy va kassa operatsiyalari o‘tkazishning, buxgalteriya hisobi va
hisobotini yuritishning mazkur tashkilotlar uchun majburiy bo‘lgan
qoidalarini belgilaydi;
 mikrokredit tashkilotlarining faoliyatini tekshiradi va ularning
faoliyatida aniqlangan qoidabuzarliklarni bartaraf etishga oid bajarilishi
majburiy bo‘lgan ko‘rsatmalar beradi;
 mikrokredit tashkiloti ijro etuvchi organi rahbarining malakasiga doir
talablarni belgilaydi;
 mikrokredit tashkiloti tomonidan ayrim moliyaviy operatsiyalar
o‘tkazishni uch oygacha bo‘lgan muddatga cheklaydi;
 mikrokredit tashkiloti litsenziyasining amal qilishini to‘xtatib turadi,
tugatadi yoki litsenziyani bekor qiladi.
22

3. Nobank tashkilotlarning turlari, ularning funksiyalari va operatsiyalari
Mikrokredit tashkilotlarini tashkil etish
Mikrokredit tashkilotlari yuridik va (yoki) jismoniy shaxslar tomonidan
qonun hujjatlariga muvofiq har qanday tashkiliy-huquqiy shaklda tashkil etilishi
mumkin.
Mikrokredit tashkilotlari davlat organlari, siyosiy partiyalar, kasaba
uyushmalari va diniy tashkilotlar tomonidan tashkil etilishi mumkin emas.
Mikrokredit tashkilotining ustav fondi pul mablag'laridan, shuningdek
mazkur tashkilot ustav fondi miqdorining yigirma foizidan oshmaydigan boshqa
mol-mulkdan shakllantiriladi.
Mikrokredit tashkilotining ustav fondini shakllantirishda kreditga, garovga
olingan mablag'lardan va boshqa jalb qilingan mablag'lardan foydalanishga yo'l
qo'yilmaydi.
Mikrokredit tashkiloti ustav fondining eng kam miqdori litsenziya olish
uchun murojaat qilingan kunga qadar faqat pul mablag'laridan shakllantirilgan
bo'lishi kerak.
Mikrokredit tashkiloti quyidagi turlardagi mikromoliyaviy xizmatlar
ko'rsatishi mumkin:
 mikrokreditlar yoki mikroqarzlar berish;
 qarz majburiyatlarini sotib olish va sotish (faktoring);
 mikrokredit tashkiloti lizing beruvchi sifatida ishtirok etadigan
mikrolizing (moliya ijarasi);
 qonun hujjatlariga muvofiq boshqa turdagi mikromoliyaviy xizmatlar
ko'rsatish, shu jumladan iste'mol kreditlari berish.
Mikrokredit tashkiloti mikrokreditlar, mikroqarzlar, mikrolizing berish va
boshqa mikromoliyaviy xizmatlar ko'rsatish bilan bog'liq maslahat va axborot
xizmatlari ko'rsatishi mumkin.
Mikrokredit tashkiloti qarz majburiyatlarini chiqarishga hamda yuridik va
jismoniy shaxslardan omonatlar (depozitlar) qabul qilishga haqli emas.
Mikromoliyaviy xizmatlar ko'rsatish uchun mablag'larning manbalari
23

Mikrokredit tashkiloti quyidagilar hisobidan mikromoliyaviy xizmatlar
ko'rsatadi:
 o'z mablag'lari, shu jumladan olgan daromadlari;
 investorlar, shu jumladan chet ellik investorlar tomonidan investitsiya
shartnomalari asosida berilgan mablag'lar;
 banklarning kreditlari va davlat maqsadli jamg'armalarining
mablag'lari;
 xalqaro moliya institutlari, nodavlat notijorat tashkilotlarining, shu
jumladan chet el nodavlat notijorat tashkilotlarining grantlari va qarz
mablag'lari;
 qonun hujjatlarida taqiqlanmagan boshqa manbalar.
 lombardlar adliya organlari tomonidan davlat ro'yxatidan
o'tkazilganligi uchun qonun hujjatlarida to'lov kunida belgilangan eng
kam oylik ish haqining to'rt baravari miqdorida davlat boji undiriladi;
 litsenziyalovchi organ tomonidan litsenziya talabgorining arizasi
ko'rib chiqilganligi uchun ariza berilgan kunda qonun hujjatlarida
belgilangan bitta eng kam oylik ish haqi miqdorida yig'im undiriladi;
 lombardlar faoliyatini amalga oshirish huquqini beruvchi litsenziya
berilganligi uchun to'lov kunida qonun hujjatlarida belgilangan eng
kam oylik ish haqining besh baravari miqdorida davlat boji undiriladi.
Lombardlar davlat ro'yxatidan o'tkazilganligi uchun to'lanadigan davlat boji
summasi belgilangan tartibda taqsimlanadi.
BMT tomonidan insoniyatni global muammolarini hal etish bo‘yicha
tadbirlarni amalga oshirish va muvofiqlashtirish uchun qabo‘l qilingan ming yillik
deklaratsiyasida kambag‘allik masshtabini kamaytirish maqsadi qo‘yilgan. Ushbu
maqsadga erishishning hayotbaxsh strategiyalaridan biri bo‘lib
mikromoliyalashtirish bo‘lib, bu o‘zining samaradorligini ko‘pgina davlatlarda
ko‘rsatdi.
Hozirgi vaqtda mikromoliyalashtirish tashkilotlari dunyo bo‘yicha 500
mln.dan ortiq mijozlarga xizmat qiladi, ularning jami zayom portfeli 2,0
24

mlrd.dollardan oshiqdir. Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, dunyo bo‘yicha
mikromoliyalashtirish tashkilotlari 67,6 mln. oilaga foyda keltirmoqda, ularning
katta qismi – 37,7 mln. mikromoliyalashtirish programmasiga ishtirok etishni
boshlaganlarida juda kambag‘al oilalardan bo‘lganlar.
Mikromoliyalashtirishni tor va keng ma’noda qarash mumkin. Tor ma’noda
mikromoliyalashtirish deganda unchalik katta bo‘lmagan kreditlar berish va lizing
xizmatini ko‘rsatishga tushuniladi. Keng ma’noda esa, mikromoliyalashtirish
deganda mikrokredit va mikrolizingdan tashqari mikrojamg‘armalar,
mikrosug‘urtalar, pul o‘tkazmalari va konsalting xizmatlari kabi keng tarmoqli
moliyaviy xizmatlarni o‘z ichiga oladi.
Mikromoliyalashtirish tashkilotlari kichik tadbirkorlarni qo‘llab
quvvatlash, aholining iqtisodiy aktivligini oshirish hisobidan yashash darajasini
rivojlantirish va oilalar daromadini oshirishga yo‘naltirilgandir.
Mikrokredit, mikroqarz, mikrolizing berish sohasida xizmatlar ko‘rsatish
bo‘yicha faoliyatni amalga oshiruvchi mikromoliyaviy xizmatlar ko‘rsatuvchi
yuridik shaxs mikrokredit tashkilotidir.
Mikrokredit tashkiloti ishlab chiqarish, sug‘urta, savdo-vositachilik va
Qonunda nazarda tutilmagan boshqa faoliyat bilan bevosita shug‘ullanishga haqli
emas. “Mikrokredit tashkilotlari to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi
Qonuniga muvofiq mikrokredit tashkilotlarining boshqa mikromoliyaviy xizmatlar
ko‘rsatuvchi tashkilotlardan farqi, ular qarz majburiyatlarini chiqarishga hamda
jismoniy shaxslardan omonatlar (depozitlar) qabo‘l qilishga ham haqli emas deb
ko‘rsatilgan.
Mikrokredit tashkilotlari yuridik va (yoki) jismoniy shaxslar tomonidan
qonun hujjatlariga muvofiq har qanday tashkiliy-huquqiy shaklda tashkil etilishi
mumkin.
Mikrokredit tashkilotlari davlat organlari, siyosiy partiyalar, kasaba
uyushmalari va diniy tashkilotlar tomonidan tashkil etilishi mumkin emas.
Mikrokredit tashkiloti ta’sis hujjatlari asosida faoliyat ko‘rsatadi.
Mikrokredit tashkilotining ustav fondi pul mablag‘laridan, shuningdek mazkur
25

tashkilot ustav fondi miqdorining yigirma foizidan oshmaydigan boshqa mol-
mulkdan shakllantiriladi.
Mikrokredit tashkilotining ustav fondini shakllantirishda kreditga, garovga
olingan mablag‘lardan va boshqa jalb qilingan mablag‘lardan foydalanishga yo‘l
qo‘yilmaydi.
Mikrokredit tashkiloti ustav fondining eng kam miqdori litsenziya olish
uchun murojaat qilingan kunga qadar faqat pul mablag‘laridan shakllantirilgan
bo‘lishi kerak.
Mikrokredit tashkilotining firma nomida "mikrokredit tashkiloti" so‘z
birikmasi ifodalanishi va mazkur nom boshqa mikrokredit tashkilotlarining firma
nomiga o‘xshash bo‘lmasligi kerak. Ushbu Qonun talablariga javob bermaydigan
yuridik shaxs o‘z nomida "mikrokredit tashkiloti" so‘z birikmasidan foydalanishga
haqli emas.
Mikrokredit tashkiloti o‘zining firma nomi davlat tilida to‘liq yozilgan
hamda joylashgan yeri ko‘rsatilgan muhriga ega bo‘lishi kerak. Muhrda ayni
vaqtning o‘zida firma nomi boshqa tilda ham ko‘rsatilishi mumkin.
Mikrokredit tashkiloti o‘z nomi yozilgan shtamplarga, blankalarga va o‘z
emblemasiga ega bo‘lishga haqlidir.
Mikrokredit tashkilotlari qonun hujjatlariga muvofiq davlat ro‘yxatidan
o‘tkazilishi kerak.
Qonun hujjatlarida nazarda tutilgan hollarda mikrokredit tashkiloti
mikromoliyaviy xizmatlar ko‘rsatish faoliyatini litsenziya olganidan keyin amalga
oshiradi.
Mikrokredit tashkilotiga litsenziya berish to‘g‘risidagi yoki litsenziya
berishni asoslantirilgan holda rad etish to‘g‘risidagi qaror litsenziya berish
haqidagi ariza bilan murojaat qilingan va litsenziya olish uchun zarur bo‘lgan
hujjatlar taqdim etilgan kundan e’tiboran o‘ttiz kalendar kun ichida qabo‘l qilinadi.
Bugungi kunda mikrokredit tashkilotlari mikrokredit yoki mikroqarz berish,
qarz majburiyatini sotish yoki sotib olish (faktoring), mikrokredit tashkiloti lizing
beruvchi sifatida ishtirok etadigan mikrolizing (moliya ijarasi) va qonun
26

xujjatlariga muvofiq boshqa turdagi mikromoliyaviy xizmatlar ko‘rsatish, shu
jumladan iste’mol kredit berish bilan shug‘ullanmoqdalar. Mikrokredit tashkilotlari
kredit siyosatiga muvofiq o‘rtacha yillik 60 % gacha mikrokreditlar bermoqdalar.
Garov, ta’minot sifatida ular tilla taqinchoqlar, avtomobil vositalari va boshqa
buyumlar qabo‘l qilishadi.Mikrokredit tashkilotlari o‘z faoliyatini belgilangan
qonuniy hujjatlar asosida olib boradilar. Qonuniy baza to‘g‘ri va mustahkam bo‘lsa
ularning faoliyati barqaror bo‘ladi.
Bugungi kunga kelib mikrokredit tashkilotlari asosan jismoniy shaxslarga
xizmat ko‘rsatishlari bilan, berilayotgan mikrokreditlarning uzog‘i bilan 3 ish
kunida ajratilishi va ular asosan naqd pul shaklida berilishlari bilan tijorat
banklarining ko‘rsatilayotgan xizmatlaridan bir muncha ustunlikga ega bo‘lib
kelinmoqda.
Iqtisodiyotni rivojlantirishda kredit muassasalari tomonidan iqtisodiyot
sohalarini, xususan, kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni noan’anaviy kreditlash
usullarini qo‘llangan holda rivojlantirish aholi bandligi va daromad darajasini
ortishiga yordam beradi
Mikrokredit, mikroqarz, mikrolizing berish sohasida xizmatlar ko‘rsatish
bo‘yicha faoliyatni amalga oshiruvchi mikromoliyaviy xizmatlar ko‘rsatuvchi
yuridik shaxs mikrokredit tashkilotidir.
Mikrokredit tashkiloti O‘zbekiston Respublikasi hududida bank
hisobvaraqlarini belgilangan tartibda ochishga haqli.
Mikrokredit tashkiloti ishlab chiqarish, sug‘urta, savdo-vositachilik va ushbu
Qonunda nazarda tutilmagan boshqa faoliyat bilan bevosita shug‘ullanishga haqli
emas.
Mikrokredit tashkilotlari yuridik va (yoki) jismoniy shaxslar tomonidan
qonun hujjatlariga muvofiq har qanday tashkiliy-huquqiy shaklda tashkil etilishi
mumkin.
Mikrokredit tashkilotlari davlat organlari, siyosiy partiyalar, kasaba
uyushmalari va diniy tashkilotlar tomonidan tashkil etilishi mumkin emas.
Mikrokredit tashkiloti ta’sis hujjatlari asosida faoliyat ko‘rsatadi.
27

Mikrokredit tashkilotining ta’sis hujjatlarida muayyan tashkiliy-huquqiy
shakldagi yuridik shaxslar uchun qonun hujjatlarida belgilangan ma’lumotlarga
qo‘shimcha ravishda quyidagi ma’lumotlar bo‘lishi kerak:
 mikrokreditlar, mikroqarzlar, mikrolizing berish va boshqa
mikromoliyaviy xizmatlar ko‘rsatish bo‘yicha faoliyat to‘g‘risidagi;
 boshqaruv organlarining tuzilishi va vakolatlari to‘g‘risidagi;
 mikrokreditlar, mikroqarzlar, mikrolizing berish va boshqa
mikromoliyaviy xizmatlar ko‘rsatish uchun mablag‘larni shakllantirish
manbalari to‘g‘risidagi;
 mikrokredit tashkilotida audit o‘tkazish tartibi to‘g‘risidagi.
Mikrokredit tashkilotining ustav fondi pul mablag‘laridan, shuningdek
mazkur tashkilot ustav fondi miqdorining yigirma foizidan oshmaydigan boshqa
mol-mulkdan shakllantiriladi.
Mikrokredit tashkilotining ustav fondini shakllantirishda kreditga, garovga
olingan mablag‘lardan va boshqa jalb qilingan mablag‘lardan foydalanishga yo‘l
qo‘yilmaydi. Mikrokredit tashkiloti ustav fondining eng kam miqdori litsenziya
olish uchun murojaat qilingan kunga qadar faqat pul mablag‘laridan
shakllantirilgan bo‘lishi kerak. Mikrokredit tashkilotining firma nomida
"mikrokredit tashkiloti" so‘z birikmasi ifodalanishi va mazkur nom boshqa
mikrokredit tashkilotlarining firma nomiga o‘xshash bo‘lmasligi kerak. Ushbu
Qonun talablariga javob bermaydigan yuridik shaxs o‘z nomida "mikrokredit
tashkiloti" so‘z birikmasidan foydalanishga haqli emas.
Mikrokredit tashkiloti o‘zining firma nomi davlat tilida to‘liq yozilgan
hamda joylashgan yeri ko‘rsatilgan muhriga ega bo‘lishi kerak. Muhrda ayni
vaqtning o‘zida firma nomi boshqa tilda ham ko‘rsatilishi mumkin. Mikrokredit
tashkiloti o‘z nomi yozilgan shtamplarga, blankalarga va o‘z emblemasiga ega
bo‘lishga haqlidir.
Mikrokredit tashkilotlari qonun hujjatlariga muvofiq davlat ro‘yxatidan
o‘tkazilishi kerak. Qonun hujjatlarida nazarda tutilgan hollarda mikrokredit
tashkiloti mikromoliyaviy xizmatlar ko‘rsatish faoliyatini litsenziya olganidan
28

keyin amalga oshiradi. Mikrokredit tashkilotiga litsenziya berish to‘g‘risidagi yoki
litsenziya berishni asoslantirilgan holda rad etish to‘g‘risidagi qaror litsenziya
berish haqidagi ariza bilan murojaat qilingan va litsenziya olish uchun zarur
bo‘lgan hujjatlar taqdim etilgan kundan e’tiboran o‘ttiz kalendar kun ichida qabo‘l
qilinadi.
Mikrokredit tashkiloti litsenziya olish uchun O‘zbekiston Respublikasi
Markaziy bankiga yoki uning hududiy boshqarmalariga quyidagi hujjatlarni taqdim
etishi kerak:
 litsenziya berish haqidagi ariza;
 mikrokredit tashkilotining ta’sis hujjatlari;
 mikrokredit tashkiloti davlat ro‘yxatidan o‘tkazilganligi to‘g‘risidagi
guvohnomaning notarial tartibda tasdiqlangan nusxasi;
 mikrokredit tashkiloti boshqaruv organlarining tarkibi to‘g‘risidagi
ma’lumotlar;
 mikrokredit tashkilotining ustav fondi shakllanganligini tasdiqlovchi
bank hujjati.
Taqdim etilgan hujjatlar qonun hujjatlarida belgilangan talablarga
nomuvofiq bo‘lgan va taqdim etilgan hujjatlarda ishonchsiz yoki buzib
ko‘rsatilgan ma’lumotlar mavjud bo‘lgan hollarda, O‘zbekiston Respublikasi
Markaziy banki mikrokredit tashkilotiga litsenziya berishni rad etishi mumkin.
Litsenziya berishni rad etish to‘g‘risidagi qaror buyurtma beruvchiga rad
etish sabablari hamda buyurtma beruvchi mazkur sabablarni bartaraf etib,
hujjatlarni qaytadan ko‘rib chiqish uchun taqdim etishi mumkin bo‘lgan muddat
ko‘rsatilgan holda yozma shaklda yuboriladi.
Litsenziya berishni rad etish to‘g‘risidagi qaror ustidan qonun hujjatlarida
belgilangan tartibda sudga shikoyat qilinishi mumkin.
Litsenziyaning amal qilishini to‘xtatib turish to‘g‘risidagi qaror quyidagi
hollarda qabo‘l qilinadi:
29

 mikrokredit tashkiloti tomonidan ushbu Qonun hamda boshqa qonun
hujjatlari talablari, shu jumladan litsenziya talablari va shartlari
buzilganda;
 mikrokredit tashkilotining faoliyatida aniqlangan qoidabuzarliklarni
bartaraf etish majburiyatini yuklovchi qarorlar mazkur tashkilot
tomonidan bajarilmaganda.
Litsenziyaning amal qilishini tugatish to‘g‘risidagi qaror quyidagi hollarda
qabo‘l qilinadi:
 mikrokredit tashkiloti to‘lovga qobiliyatsiz bo‘lganda;
 hisobot ma’lumotlari muntazam ravishda buzib ko‘rsatilganda;
 mikrokreditlar berish bo‘yicha faoliyatni amalga oshirish litsenziya
berilgan paytdan e’tiboran olti oydan ortiq muddatga kechikkanda.
Litsenziyaning amal qilishini tugatish to‘g‘risidagi qaror qonunda nazarda
tutilgan boshqa hollarda ham qabo‘l qilinishi mumkin.
Litsenziyaning soxta hujjatlardan foydalanilgan holda olinganligi fakti
aniqlangan taqdirda, u bekor qilinadi.
Mikrokredit tashkiloti quyidagi turlardagi mikromoliyaviy xizmatlar
ko‘rsatishi mumkin:
 mikrokreditlar yoki mikroqarzlar berish;
 qarz majburiyatlarini sotib olish va sotish (faktoring);
 mikrokredit tashkiloti lizing beruvchi sifatida ishtirok etadigan
mikrolizing (moliya ijarasi);
 qonun hujjatlariga muvofiq boshqa turdagi mikromoliyaviy xizmatlar
ko‘rsatish, shu jumladan iste’mol kreditlari berish.
Mikrokredit tashkiloti mikrokreditlar, mikroqarzlar, mikrolizing berish va
boshqa mikromoliyaviy xizmatlar ko‘rsatish bilan bog‘liq maslahat va axborot
xizmatlari ko‘rsatishi mumkin.
Mikrokredit tashkiloti qarz majburiyatlarini chiqarishga hamda yuridik va
jismoniy shaxslardan omonatlar (depozitlar) qabo‘l qilishga haqli emas.
30

Mikrokredit tashkiloti quyidagilar hisobidan mikromoliyaviy xizmatlar
ko‘rsatadi:
 o‘z mablag‘lari, shu jumladan olgan daromadlari;
 investorlar, shu jumladan chet ellik investorlar tomonidan investitsiya
shartnomalari asosida berilgan mablag‘lar;
 banklarning kreditlari va davlat maqsadli jamg‘armalarining
mablag‘lari;
 xalqaro moliya institutlari, nodavlat notijorat tashkilotlarining, shu
jumladan chet el nodavlat notijorat tashkilotlarining grantlari va qarz
mablag‘lari;
 qonun hujjatlarida taqiqlanmagan boshqa manbalar.
Lombard tashkilotlari deganda qimmatbaho metallarni garovga olgan holda
kredit beruvchi yuridik shaxs maqomiga ega tashkilotlar tushuniladi. Lombard
tashkilotlari jismoniy shaxslarga o‘zining moliyaviy xizmatlarini ko‘rsatadi.
Lombard faoliyatini amalga oshirishga maxsus litsenziyaga ega bo‘lgan
holda lombardlar faoliyati fakat ixtisoslashtirilgan yuridik shaxslar tomonidan
amalga oshiriladi.
Lombardlar faoliyatini litsenziyalashni O‘zbekiston Respublikasi Markaziy
banki amalga oshiradi.Lombardlar faoliyatini amalga oshirish uchun litsenziya
belgilanmagan muddatga beriladi. Litsenziyani boshqa yuridik shaxsga berish
taqiqlanadi. Lombardlar faoliyatini amalga oshirishga litsenziya qonunchilikda
tegishli tashkiliy – huquqiy shakl uchun belgilangan eng kam ustav fondi miqdori
shakllantirilgan holda, lombard sifatida qonunchilikda belgilangan tartibda
ro‘yxatga olingan yuridik shaxsga berilishi mumkin. Lombardning ustav fondi
lombard muassislari to‘lagan pul mablaglaridan shakllantiriladi. Kreditga va
garovga olingan mablaglardan hamda boshqa jalb qilingan mablag‘lardan
lombardning ustav fondini shakllantirish uchun foydalanishga yo‘l qo‘yilmaydi.
Lombard shtatida baxolash faoliyatini amalga oshirish xuquqini beruvchi
tegishli litsenziyaga ega va maxsus kasbiy tayyorgarligi bo‘lgan malakali
mutaxassislar bo‘lishi shart.
31

Lombardlar tomonidan amalga oshiriladigan xizmat turlari:
1. Lombardlar fuqarolarga shaxsiy iste’mol uchun mo‘ljallangan ko‘char mulk
garov ostida qisqa, lekin, 3 oydan ko‘p bo‘lmagan, muddatli kreditlar
beradilar.
2. Lombardlar amalda shakllantirilgan ustav fondining 50% idan oshmaydigan
miqdorida bank kreditlari va boshqa qarz mablag‘larini jalb qilish huquqiga
ega.
3. Lombard, pasport yoki shaxsni tasdiqlovchi boshqa hujjat taqdim etilganda,
fuqarolar bilan shartnomalar tuzadi.
4. Lombard garovga yoki saqlash uchun topshirilgan mulkdan foydalanish va
tasarruf etishga haqli emas.
Kreditlarni rasmiylashtirish va berish tartibi:
• Garov ostida kreditning berilishi lombard bilan fuqaro o‘rtasida tuziladigan
kredit shartnomasi va garov shartnomasi asosida amalga oshiriladi;
• Lombard undiruvni qaratish mumkin bo‘lmagan mulkni qabo‘l kilish
huquqiga ega emas;
• Kredit olish uchun lombardga garovga topshiriladigan mulk tomonlar
kelishuviga asosan baholanadi;
• Lombardga ashyo garovi bilan ta’minlangan kreditning summasi
belgilangan muddatda qaytarilmagan holda, lombard garovga qo‘yilgan
ashyoni sotish uchun belgilangan tartibda, imtiyozli 1 oylik muddatdan
so‘ng notariusning yozma ijro varaqasi asosida ushbu mulkni sotish
huquqiga ega;
• Agar garovga qo‘yilgan mulkning sotilishidan tushgan summa lombardning
talablari miqdoridan oshib ketsa, tafovuti garovga qo‘yuvchiga to‘lanadi.
Lombardlar faoliyatini litsenziyalash tartibi:
• Lombard faoliyatini amalga oshirishga maxsus litsenziyaga ega bo‘lgan
holda lombardlar faoliyati faqat ixtisoslashtirilgan yuridik shaxslar
tomonidan amalga oshiriladi
32

• Lombardlar faoliyatini litsenziyalashni O‘zbekiston Respublikasi Markaziy
banki amalga oshiradi.
• Lombardlar faoliyatini amalga oshirish uchun litsenziya belgilanmagan
muddatga beriladi.
• Litsenziyani boshka yuridik shaxsga berish taqiqlanadi.
• Lombardlar faoliyatini amalga oshirishga litsenziya qonunchilikda tegishli
tashkiliy – huquqiy shakl uchun belgilangan eng kam ustav fondi miqdori
shakllantirilgan holda, lombard sifatida qonunchilikda belgilangan tartibda
ro‘yxatga olingan yuridik shaxsga berilishi mumkin.
• Lombardning ustav fondi lombard muassislari to‘lagan pul mablag‘laridan
shakllantiriladi.
• Kreditga va garovga olingan mablag‘lardan hamda boshqa jalb qilingan
mablag‘lardan lombardning ustav fondini shakllantirish uchun foydalanishga
yo‘l qo‘yilmaydi
• Lombard shtatida baholash faoliyatini amalga oshirish huquqini beruvchi
tegishli litsenziyaga ega va maxsus kasbiy tayyorgarligi bo‘lgan malakali
mutaxassislar bo‘lishi shart.
33

XULOSA
Nobank kredit tashkilotlari deganda tor doirada ixtisoslashgan va alohida
bank operatsiyalarini amalga oshirish huquqi bo‘lgan kredit tashkiloti tushuniladi.
Biroq, nobank kredit tashkilotlari har qanday bank operatsiyasini amalga
oshira olmaydi. Masalan: ular tijorat banklari amalga oshiradigan quyidagi muhim
operatsiyalarini amalga oshirish huquqiga ega emas.
Har qanday mamlakatning kredit tizimining asosiy bo‘g‘ini bo‘lib tijorat
banklari hisoblanadi.Ammo tijorat banklari harqanday operatsiyani yuksak
darajada bajara olmaydi. Shu sababli alohida bank operatsiyalarini bajarishga
ixtisoslashgan kredit tashkilotlari paydo bo‘ldi .
Nobank moliya tashkilotlari asosan quyidagilarga ko‘maklashadi:
- kam ta’minlangan aholini tadbirkorlikka jalb etishga;
- kambag‘allikni qisqartirishga, insonlarni ijtimoy-iqtisodiy rivojlanishiga;
- ayollarni iqtisodiy jarayonlarga jalb etib, gender muaamosini echishga:
- yangi ish o‘rinlari yaratishga;
- moliya bozorida yangi segmentni yaratilishiga va h.k.
Nobank moliya tashkilotlari funksiyasini iqtisodiy va ijtimoiy
funksiyalarga bo‘lish mumkin:
Iqtisodiy funksiyasi - kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni rivojlanishiga,
aholini ushbu jarayonga jalb qilinishiga, shuningdek, kichik biznesni
yiriklashishiga va mulkdorlar qatlamini yaratilishi ko‘maklashishdir.
Yangi moliya tuzilmasi sifatida - moliya tizimini kengayishi va
mustaxkamlashiga, jamg‘armalar va kreditlarni bozorini diversifikatsiyalashga
ko‘maklashadi. Shuningdek, keyinchalik banklardan kredit olish uchun kredit
tarixini yaratish vositasi ham hisoblanadi.
Nobank kredit tashkilotlari faoliyati tor doirada ixtisoslashgan bo‘ladi. Bu
ularni raqobatbardoshligini ta’minlash imkoniyatini beradi. Chunki nobank kredit
tashkilotlari bitta sohada sifatli va arzon bitta mahsulot yarata oladi.
34

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M.Mirziyoyevning Oliy Majlisga
Murojaatnomasi // Murojaatnoma 2020-yil 25-yanvar
2. Khudoykulov, H. A., & Sherov, A. B. (2021). DIGITAL ECONOMY
DEVELOPMENT IN CORPORATE GOVERNANCE OF JOINT STOCK
COMPANY. Экономика и бизнес: теория и практика, (3-2), 217-219.
3. Маткулиева, С., & Атабаева, К. (2022). РОЛЬ ЦИФРОВЫХ
БАНКОВСКИХ УСЛУГ В РАЗВИТИИ ОТРАСЛЕЙ И ОТРАСЛЕЙ
ЭКОНОМИКИ. Scientific progress, 3(2), 360-363.
4. Шеров, А. (2017). Олий таълим муасасаларига бюджетдан ташқари
маблағларни жалб этишни такомиллаштириш. " Biznes-Эксперт", (3 (111)), 3.
5. Gontar A.A. Digital banking as one of the components of the economic
security of a credit organization// Bulletin of the Volzhskiy University im. VN
Tatishcheva. – 2017. – T.1. - no. 4
6. А. Б. Шеров, & Ш. Б. Юсупов (2021). ЗАРУБЕЖНЫЙ ОПЫТ
ЭФФЕКТИВНОЙ ОРГАНИЗАЦИИ ДЕНЕЖНО-КРЕДИТНОЙ ПОЛИТИКИ
В СТРАНЕ. Scientific progress, 2 (1), 605-609.
7. Suchat Tungjitnob, Kitsuchart Pasupa, Boontawee Suntisrivaraporn
“Identifying SME customers from click feedback on mobile banking apps:
Supervised and semisupervised approaches”. Volume 7, Issue 8, August 2021,
e07761
8. А. Б. Шеров, & Х. М. Раджабов (2021). КОММЕРЧЕСКИЕ БАНКИ
КАК СУБЪЕКТ ФИНАНСИРОВАНИЯ ИНВЕСТИЦИОННЫХ ПРОЕКТОВ.
Scientific progress, 2 (1), 889-893.
9. Thabani Nyoni va boshqalar “The impact of digital banking on the
perfomance of commercial banks in Zimbabwe”. IJARIIE-ISSN(O)-2395-4396
Vol-6 Issue-6 2020
10. Bakberganovich, S. A. (2021). Ways to Increase the Efficiency of
Financing Higher Education Institutions. Journal of Marketing and Emerging
Economics, 1(7), 49-56.
35

11. А. Б. Шеров, & Х. А. Худайкулов (2021). ДЕЯТЕЛЬНОСТЬ
КОММЕРЧЕСКОГО БАНКА НА МИРОВЫХ ФИНАНСОВЫХ РЫНКАХ.
Scientific progress, 2 (1), 1261-1265.
12. Taylor Nicole Rogers, “Bank of America finally sees mobile deposits
surpass inperson transactions,” The Street, July 16, 2018
13. Sherov, Alisher Bakberganovich , & Ruzmetova, Gulira’No Atabekovna
(2022). O‘ZBEKISTONDA OLIY TA’LIM TIZIMI BORASIDA AMALGA
OSHIRILAYOTGAN ISLOHOTLAR VA UNI MOLIYALASHTIRISHNING
DOLZARB MASALALARI. Oriental renaissance: Innovative, educational, natural
and social sciences, 2 (2), 264-270.
14. Ibodov, A., & Sherov, A. (2015). Analysis of bank risks in Uzbekistan.
Scientific enquiry in the contemporary world: theoretical basiсs and innovative
approach [L 26], 1, 60-63.
15. Кучкаров, Ш., & Шеров, А. Б. (2022). СЕМЕЙНОЕ
ПРЕДПРИНИМАТЕЛЬСТВО И ЕГО ЭФФЕКТИВНОСТЬ. Барқарорлик ва
Етакчи Тадқиқотлар онлайн илмий журнали, 2(1), 154-157.
16. www.Anorbank.uz – “Anor bank” AJning rasmiy sayti
17. www.lex.uz - O‘zbekiston Respublikasi qonunchilik ma’lumotlari milliy
bazasi
36

Nobank kredit tashkilotlari

Купить