Nodira g'azallar 8 -sinf - Литература - Презентации

Информация о документе

Цена	4000UZS
Размер	9.0MB
Покупки	0
Дата загрузки	25 Сентябрь 2021
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Литература

Nodira g'azallar 8 -sinf

Купить

8-sinf adabiyot darsligi asosida 8-mavzu:G'AZALLAR «ESHIT» RADIFLI G'AZAL NODIRA

Doda keldim, ey salotin sarvari, dodim eshit, Sen shah-u, men benavo, lutf ayla, faryodim eshit. Dudi ohim shu'lasi husning dabiristonida Misrayi barjastadur, ey sarvi ozodim, eshit. Sarvi nozim, sendin ayru naxli ohim bo'ldi xam, Qomating hajrida sindi shoxi shamshodim, eshit. Har nechakim sabr ta'mirini bunyod ayladim, Ashk selobida vayron o'ldi obodim, eshit. Barcha yor-u oshnodin aylading begonalig', Necha kunlar bo'ldi, hargiz qilmading yodim, eshit. Kelki, bir soat seni ko'rmoq uchun mushtoqmen, Telba bo'ldim sendin ayru, ey parizodim, eshit. Nodira, bodi sabodin sanga irsol etgali Qildi insho bu g'azalni tab'i noshodim, eshit.

Yetti baytdan iborat bu oshiqona g'azal o'zbek mum- toz she'riyati uchun an'anaviy bo'lgan ramali musam- mani mahzuf (yoki maqsur), ya'ni foilotun foilotun foi- lotun foilun (yoki foilori) vaznida bitilgan. Taqte'si: - V-- /-V--/-V--/-V- (yoki - V ~). G'azaldagi beshinchi baytning birinchi misrasi «bego-nalig'» so'zi bilan tugagani, ya'ni oxirgi bo'g'in o'ta cho'ziq hijodan tashkil topgani uchun ramali musammani maqsur (-V — / - V — / - V — / - V ~) vaznida bitil gan. G'azalda turkiy so'z («eshit») radifga olingan. Qofiya-dagi so'zlarning barchasi o'zbekcha egalik qo'shimchasi bilan kelgan forscha-tojikcha so'zlardan tashkil topgan (dodim — faryodim — ozodim — shamshodim — obodim — yodim - parizodim - nosho

Lirik qahramon gapni to'g'ridan to'g'ri yorga muro- jaatdan boshlaydi. Ammo g'azalning boshidan oxirigacha biror joyda «yor» so'zi ishlatilmaydi. Chunki oshiq ma'shuqqa «ey salotin sarvari» («ey podshohlar podsho-hi», 1- bayt), «ey sarvi ozodim» («ey sarv daraxtidek tik qomatligim», 2- bayt), «sarvi nozim» («mag'rur turadigan tik qomatligim», 3- bayt), «ey parizodim» («ey parilar avlodidan bo'lganim», 6- bayt) undalmalari bilan murojaat qiladi. To'rt baytda bunday undalmalarning kelishi g'azalning o'ziga xos uslubidan dalolat beradi.

Bulardan tashqari, lirik qahramon yorni «shah»ga, o'zini «benavo»ga o'xshatadi ham (matla). Shu ifodalardan ham ko'rinib turibdiki, g'azal zimdan Nodiraning umr yo'ldoshi - Amir Umarxon (Amiriy)ga bag'ishlangan. Lekin bu ochiq-oydin oshkor qilinmagan. Bunda adabiyotning adabiyotligi, shoiraning badiiy maho-rati namoyon bo'lgan. Ya'ni she'r an'anaviy, ya'ni oshiq-ning yor sog'inchi ifodalangan ishqiy g'azal tarzida qabul qilinaveradi.

G'azalda tazod san'atining go'zal namunalari ham uchraydi. Matladagi «shah» bilan «benavo» (muhtoj, bechora), 3- baytdagi «sarvi noz» bilan «xam» (egilgan), 4- baytdagi «vayron» (buzilgan) bilan «obod», 5- baytdagi «oshno» (tanish) bilan «begona», 5- va 6- baytlarda kelgan «necha kunlar» bilan «bir soat» o'rtasida yuzaga chiqqan ajib bir qarama-qarshilik fikrni kuchaytirishga, oshiq hola-tini yanada aniqroq tasvirlashga xizmat qilgan.30 0F 32 38 2A 16 16 32 0C 17 04

G'azaldagi baytlar ma'no-mazmunini quyidagicha ifodalash mumkin: Ey podshohlar podshohi, arz qilib, (oldingga) keldim, ar-zimni eshit, Sen shohsan-u, men bechoraman, mehr ko'rsatib, faryo-dimni eshit (matla). Ohimning cho'zilgan shu'lasi husning devonxonasi (mir-zoxonasijda (bir) munosib misra (bo'ldi), ey sarvdek tik qomatli (yorim), eshit (2- bayt). Mag'rur tik qomatli sarvdekyorim, sendan uzoqda xurmo daraxtidek tik ohim egildi, Qomating hajrida shamshod shoxidek shoxim sindi, eshit (3- bayt).

Sabrimni har qancha ta 'mirlamayin, Ko'z yoshlarim selidan (bu) obodim vayron bo'laverdi, eshit (4- bayt). (Ishqing bilan) barcha yor-u oshnodan begona ay lading, Necha kunlar bo'ldi, hech meni yodga olmaysan, eshit (5-bayt). Kelki, bir soat seni ko 'rmoq uchun mushtoqman, Seni ko 'rmayotganimdan telba bo 'Idim, ey parizodim, eshit (6- bayt). Nodira sharqdan esadigan yoqimli shamol orqali senga yuborish uchun Xursand bo'lmagan ta'bidan, bu g'azalni yozdi, eshit (maqta).

G'azal ma'no-mazmuni bilan tanishib, uning yana bir xususiyatini sezish mumkin. Unda shoira yorining tik qo-matini yoki, aksincha, ishqiy iztiroblari oqibatida o'zining tik qomati bukilgani holatlarini tasvirlash maqsadida mum-toz she'riyatimizda an'anaviy bo'lgan daraxtlar, yoki ular bilan bog'liq («sarvi ozod», «sarvi noz», «naxli oh», «sho-xi shamshod») timsollardan mahorat bilan foydalanadi.

«OQIBAT» RADIFLI G'AZAL Vasl uyin obod qildim, buzdi hijron oqibat, Seli g'amdin bu imorat bo'ldi vayron oqibat. Qildi choki pirahan dog'i dilimni oshkor, Qolmadi ko'nglimda zaxmi ishq pinhon oqibat. Ahd-u paymonlar qilib erdi: «Vafo qilg'um», - debon, Ayladi tarki vafo ul ahdi yolg'on oqibat. Orzu qildim: «Tutarmen - deb, - visoli domanin», Pora bo'ldi hajr ilgida giribon oqibat. Zohido, ishq-u muhabbat ahlini ma'zur tut, Yor ko'yida na bo'ldi Shayx San'on oqibat? Baski, qon bo'ldi yurokim gavhari ashk o'rniga, Qatra-qatra ko'zlarimdin tomdi marjon oqibat. Ohkim, bo'ldi yana subhi nashotim shomi g'am, Chehra pinhon etti ul Xurshidi tobon oqibat. Garchi bor erdi musaxxar devlar farmonida, Poymoli xayli mo'r o'ldi S

Bu g'azal - to'qqiz baytdan iborat. Vazni — oldingi g'azaldagi kabi, o'zbek mumtoz she'riyati uchun an'ana-viy bo'lgan ramali musammani mahzuf (yoki maqsur), ya'ni foilotun foilotun foilotun foilun (yoki foilon). Taqte'si: -V--/-V--/- V--/-V- (yoki - V ~). G'azaldagi 2- baytning 1- misrasi «oshkor» so'zi bilan tugagani, ya'ni oxirgi bo'g'in o'ta cho'ziq hijodan tashkil topgani uchun ramali musammani maqsur (- V - - / -V — / — V — / — V ~) vaznida bitilgan.

G'azalda « oqibat » so'zi radifga olingan. Bu kalima har bir bayt mazmunini boshqarib turadi. G'azal ishqiy mavzuda bitilgan. Unda hijron iztiroblari tasviri asosiy o'rin tutadi. Lirik qahramon yor vasliga yetolmagani oqibatida chekkan dard-u g'amlarini turli-turli badiiy tasvirlar orqali bayon etadi. Baytlar ma'no-mazmunini quyidagicha ifodalash mumkin: Vasl uyini obod qildim, (ammo) hijron oqibatda (uni) buzdi, Oxir-oqibatda g 'am selidan bu imorat vayron bo 'Idi (matla). Ko 'ylagimning choki dilimning dog 'ini oshkor qildi, Oqibatda ko 'nglimdagi ishq yarasi pinhon qolmadi (2- bayt). «Vafo qilaman», — deb ahd-upaymonlar qilgan edi,(Ammo) vafoni tark etdi, oqibatda uning ahdi yolg 'on bo 'lib chiqdi (3- bayt).

«Visoli etagini tutarman», — deb orzu qilgan edim, Oqibatda hajr qo 'lida yoqa bo 'lak-bo 'lak bo 'Idi (4- bayt). Ey zohid, ishq-u muhabbat ahlini kechir, (Axir), yor ko'yida oqibatda Shayx San'on nima bo'Idi? (5- bayt). Bas, ko 'zyoshi gavhari o 'rniga yuragim qon bo 'Idi, Oqibatda ko 'zlarimdan qatra-qatra marjon(dek yosh) tomdi (6- bayt). Ohkim, xursandligim tongi yana g'am shomi bo 'Idi, Oqibatda uporloq Quyosh yuzini yashirdi (7- bayt). Garchi devlar Sulaymon farmoniga bo'ysungan bo'lsa ham, Oqibatda (oxirida) uning o'zi chumolilar to'dasi oyog'i ostida toptaldi (8- bayt). Nodira, bulbul kabi to nolamni yozib ulgurganimga qadar Oqibatda navbahor o 'tib, guliston xazon bo 'Idi (maqta).

Tazod g'azaldagi eng muhim badiiy san'atlardan biri sifatida namoyon bo'lgan. «Vasl uyi» bilan «hij-ron», «obod qildim» bilan «buzdi» va «vayron» (matla), «oshkor» bilan «pinhon» (2- bayt), «ahd-u paymonlar» bi lan «tarki vafo», «vafo qilg'um» bilan «yolg'on» (3- bayt), «Orzu qildim: «Tutarmen — deb — visoli domanin» bilan «Pora bo'ldi hajr ilgida giribon oqibat» (4- bayt), «qon» bilan «gavhari ashk» (ko'z yoshi gavhari, 6- bayt), «subhi nashotim» bilan «shomi g'am» (7- bayt), «devlar» bilan «xayli mo'r» (chumolilar to'dasi, 8- bayt), «navbahor» bilan «xazon» (maqta) o'rtasidagi qarama-qarshi ma'no fikrni teranlashtirish, bevosita ta'sirchanlikni oshirishga xizmat qilgan.

G'azalda talmeh san'atining yorqin namunalari ham uchraydi. Fors-tojik shoiri Farididdin Attorning «Mantiq ut-tayr» hamda uning ta'sirida Alisher Navoiy bitgan «Li-son ut-tayr» dostonlarida tarso (xristian) qizga ishqi tas-virlangan. Shayx San'on (5- bayt), shuningdek, Sulaymon payg'ambar alayhissalom (8- bayt) tilga olinishida o'quv- chiga oldindan tanish qahramonlar va ular bilan bog'liq voqealarga ishora mavjud.

Купить

Похожие документы
Fitrat dramaturgiyasi
«Saddi Iskandariy» dostoni
Abdulhamid Cho'lponning «Kecha va kunduz» romanida realizm
Adabiyotshunoslik tarixi va tarixiylik omillari
Abdulla Qahhorning «Sarob» romanida mazmunni ifodalovchi konsepsiyalar