Nodirabegim hayoti va ijodi - Литература - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	139.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Сентябрь 2019
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Литература

Nodirabegim hayoti va ijodi

Купить

TAQDIMOT Mavzu: Nodirabegim hayoti va ijodi

TAQDIMOT Mavzu: Uvaysiy hayoti va ijodi

Hayoti va ijodi • Nodira (taxallusi; ismi Mohlaroyim) (1792, Andijon —1842, Qoʻqon) — shoira, maʼrifatparvar va davlat arbobi. "Komila" va "Maknuna" taxalluslari bilan ham sheʼrlar yozgan. Otasi Andijon hokimi Rahmonqulbiy — ming qabilasidan, Fargʻona hukmdori Olimxonning togʻasi. Olimxon ukasi Umarxonga Margʻilon hokimligini beradi va uni 1807 y.da N.ga uylantiradi. N.shu xonadonda sheʼr yezishni mashq qiladi, shoira Uvaysiy bilan tanishadi, uni muallima sifatida saroyga taklif etadi. N.ning turmush yoʻldoshi Amir Umarxon ham Amiriy taxallusida ijod qilgan. • 1822 y.da Umarxon vafot etib, uning oʻgʻli, 14 yoshli Muhammad Alixon (Maʼdalixon) taxtga koʻtarildi. Lekin davlatni, asosan, N.ning oʻzi idora qildi. U madaniyat va sanʼatni rivojlantirishga intildi. N.ning zamondosh

Nodirabegim merosi • N.ning adabiy merosi oʻz gʻoyaviybadiiy ahamiyati nuqtai nazaridan mumtoz sheʼriyatning goʻzal namunalaridandir. Uning tula boʻlmagan o'zbekcha devoni Oʻzbekiston FA Sharqshunoslik in-ti fondida satslanadi (inv.№ 4132). Devonga N.ning 109 (yoki 1704 misra) gazali kiritilgan. N.ning uzi yozgan de-bochada tarjimai holiga oid baʼzi muhim maʼlumotlar berilgan. 19-a.dakoʻchirilgan, hoz. Oʻzbekiston FA Tarix muzeyi arxivida saqlanayotgan devonda N.ning "Komila" taxallusi bilan yozgan 19 (328 misra) gʻazali borligi aniklangan. 1962 y.da Namanganda shoiraning mukam-mal devoni topildi. Oʻzbekiston FA Alisher Navoiy nomidagi davlat ada-biyot muzeyida saqlanayotgan (inv. № 313) bu devon shoiraning merosini toʻliq qamrab olgan, deyish mumkin. Bunda shoira yozgan deboch

• N. oʻz ijodida dunyoviylik bilan bir qatorda tasavvufning naqshbandiya yoʻnalishiga asoslangan bir butunlik orkali insonning jamiyat va tabiatga munosabatini ham, ilohiy muhab-bat yoʻlidagi ruhiy dunyosini ham juda goʻzal va jonli misralarda ifodalab beradi. N. sheʼrlarida islom ruhi, ta-savvuf taʼlimi va hayot falsafasini chuqur idrok etgan holda hayotga hamma vaqt umidbaxsh nigoh bilan qaraydi va undan yaxshilik urugʻini qidiradi. N. saroyda yashasa ham, oʻzini maʼnaviy jihatdan baxtiyor hisoblay olmas edi. • Shuning uchun ham u gʻazallaridan birida: "Meni saltanat masnadida koʻrib, gumon etmang ayshu farogat b-n", deydi. • N. olimlar, shoirlar, ayniqsa, shoiralarni oʻz himoyasiga olgan. Shoira oʻz devonlarining "hamnishin olima afifalar, fozila hamsuhbat sharifalarning mas

G’azallari • VASL UYIN OBOD QILDIM… • Vasl uyin obod qildim, buzdi hijron oqibat, Seli g’amdin bu imorat bo’ldi vayron oqibat. • Qildi choki piroqan dog’I dilimni oshkor, Qolmadi ko’nglumda zaxmi ishq pinhon oqibat. • Ahdu paymonlar qilib erdi, vafo qilg’um debon, Ayladi tarki vafo ul ahdi yalg’on oqibat. • Orzu qildim tutarmen deb visoli domanin, Pora bo’ldi hajr ilgida giribon oqibat. • Zohido, ishqu muhabbat ahlini ma’zur tut, Yor ko’yida na bo’ldi shayx San’on oqibat. • Baski, qon bo’ldi yurogim gavhari ashk o’rnig’a, Qatra-qatra ko’zlarimdin tomdi marjon oqibat. • Ohkim, bo’ldi yana subhi nishotim shomi g’am, Chehra pinhon etti ul xurshidi tobon oqibat. • Garchi bor erdi musaxxar devlar farmonida, Poymoli hayli mo’r o’ldi Sulaymon oqibat. • Nodira, bulbul kibi to nola insho ayladim, N

NODIRA AHVOLIDIN OGOH BO’LING Yorning vasli emas ozorsiz, Gulshan ichra gul topilmas xorsiz. Ul parivash vaslidin bo’ldim judo, Rohati dil qolmadi dildorsiz. Yor uchun ag’yor dardin tortaman, Ko’rmadim bir yorni ag’yorsiz. Tan buzuldi, endi rohat qolmadi, Soya paydo bo’lmadi devorsiz. Berma nisbat qaddiga, ey bog’bon, Sarvdur bu bog’ aro raftorsiz. Nodira ahvolidin ogoh bo’ling, (Ey musohiblarki, qolmish yorsiz). MUHABBATSIZ KISHI ODAM EMASDUR Na gul sayr ayla, na fikri bahor et, Jahondin kech, xayoli vasli yor et. Muhabbatsiz kishi odam emasdur, Gar odamsan, muhabbat ixtiyor et. Uzoru qaddu raftoringni ko’rsat, Chaman sarvu gulini sharmisor et. Labi maxmurdadurmen, jomi may tut, Karam qil, soqiyo, daf ’i humor et. “ Analhaq” mojarosin aylading fosh, kel, ey Mansur, istiqboli dor et. Duru

Uvaysiy • Jahon otin Uvaysiy (1780—1845) Atoqli shoira, oʻzbek shoirlari murabbiysi Jahonotin Uvaysiy Margʻilonda tugʻilgan. Otasi Siddiq bobo ikki tilda sheʼrlar yozgan. Onasi Chinnibibi otinoyi boʻlib, akasi Oxunjon hofiz sifatida mashhur edi. Uvaysiyni Hojixon ismli kosibga uzatishgan, biroq shaxsiy hayoti quvonchli kechmagan. U Nodira bilan hamdardlikda Qoʻqonda xon saroyida yashay boshlaydi. 65 yoshligida Margʻilonda vafot etadi. • Uvaysiy (taxallusi; ismi Jahon) (1779 — Margʻilon —1845) — shoira, maʼrifatparvar. U. oilada xatsavodini chiqarib, avval xalfa, soʻngra onasining yonida maktabdorlik qilgan. Akasi Oxunjon hofizdan sheʼriyat ilmini oʻrgangan, tez orada shoira, otin sifatida tanilgan. U, ayniqsa, aruzni, muammo (sheʼrda fikrni yashirib ifodalash) sanʼatini mukammal egallagan.

Uvaysiy ijodi • Shoira adabiyotda taraqqiyparvar namoyandalarning qarashlari asosida maydonga kelgan inson takdiri, shaxe erki va maʼrifatparvarlik gʻoyalarida latif va dilkash asarlar yaratgan, asarlarida insonni eʼzozlash, odamlarni tabiat va xayet nozneʼmatlaridan bahraMand boʻlishga undash, doʻstlik, vafo va sadoqat haqidagi ulugʻvor niyatlarini Qurʼon oyatlari, hadislar va tasavvufiy talqinlar bilan asoslagan holda ijodiy barkamollikka erishgan. Uning sheʼrlarida tariqatning talab va qoidalariga taallukli boʻlgan talqinlar koʻp uchraydi:Fano mardumlarini sirridin hech kimsa yoʻq ogoh,Qabih guftor mardumdin koʻngul dogʻ oʻldi, dogʻ oʻldi. • U. oʻz asarlarida yuksak odamiylikni, shu odamiylikni qalb toʻrida avaylovchi vafodor yorni ulugʻlaydi, uni Quyosh bilan qiyos qiladi. Quyosh xar t

Uvaysiy merosi • Uning anor haqidagi mashhur chistoni oʻzining muhim mazmuni va yuksak badiiyligi bilan shoira ijodining yorqin bir sahifasi sifatida koʻzga tashlanadi:Bu na gumbazdur, eshigi, tuynugidin yoʻq nishon,Necha gulgun pok qizlar manzil aylabdur makon?Tuynugin ochib, alarning holidan olsam xabar,Yuparida parda tortugʻliq tururlar, bagʻri qon. • U. xayotlik davridayoq nafis lirikasi bilan mashhur boʻlgan va zamondoshlarining eʼtiborini qozongan. Lirik sheʼrlaridan tashqari, uning "Shahzoda Hasan", "Shahzoda Husan" kabi liroepik asarlari va "Voqeoti Muhammad Alixon" kabi tarixiy dostonlari mavjud. Shoiraning liroepik dostonlari islom tarixi bilan bogʻliq voqealar asosida yaratilgan. • U. asarlari oʻzining latif mazmuni va dilkash badiiyligi bilan xalq ommasi

Gazallari • Uvaysiyman • Mehnatu alamlarga mubtalo Uvaysiyman, Qayda dard eli boʻlsa, oshno Uvaysiyman, Istadim bu olamni, topmadim vafo ahlin, Barchadin yumub koʻzni muddao Uvaysiyman. Uz diling taalluqdin, band qil xudo sori, To degil kecha-kunduz: «Mosivo Uvaysiyman!» Kechalar figʻonimdin tinmadi kavokiblar, Arz to samo uzra mojaro Uvaysiyman. To koʻrib xarobotin taʼna etma, ey zohid, Bir nafas emas xoli iqtido Uvaysiyman. Faqr borgohiga qoʻysa gar qadam har kim, Bosh agar kerak boʻlsa, jonfido Uvaysiyman. Vaysiy beriyozat deb sahl tutma, ey orif, Ishq aro nihon dardi bedavo Uvaysiyman.

Купить

Похожие документы
Fitrat dramaturgiyasi
«Saddi Iskandariy» dostoni
Abdulhamid Cho'lponning «Kecha va kunduz» romanida realizm
Adabiyotshunoslik tarixi va tarixiylik omillari
Abdulla Qahhorning «Sarob» romanida mazmunni ifodalovchi konsepsiyalar