Nodiraning lirik merosi - Литература - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	23.7KB
Покупки	0
Дата загрузки	09 Октябрь 2022
Расширение	doc
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Литература

Nodiraning lirik merosi

Купить

Nodiraning lirik merosi REJA KIRISH 1. BOB. MOHLAR OYIM- NODIRANING TARJIMAI HOLI 2.BOB. NODIRABEGIM LIRIKASI 3.BOB. FORS-TOJIK TILLARDAGI SHE’RLARI XULOSA ADABIYOTLAR RO‘YXATI

Kirish Shukurkim, homiyi din Nodira sulton bo ‘ ldi, Adlidin bo g ‘ i jahon ravzai rizvon b o ‘ ldi. Adlu ehsoni jahon mulkini obod etti, Dahr eli himmatidin xurramu shodon b o ‘ ldi . Muhammad Sharif XVIII asr oxiri-XIX asrning birinchi yarmida markazlashgan Q o ‘ qon xonligi o ‘ z taraqqiyotining yuqori bosqichiga k o ‘ tarildi. Mazkur mamlakatda iqtisodiy hayot ancha jonlandi, shu tufayli xalq ma’naviy-madaniy turmushida katta ijobiy o ‘ zgarishlar yuz berdi. Yozma adabiyot, ilm-fan, turli san’at va hunarlar rivoj topdi, Q o ‘ qon tom ma’noda shoirlar, fozillar shahriga aylandi. Bu yerdan o ‘ zbek va tojik adabiyotiga munosib hissa q o ‘ shgan shuaro, ulamolar yetishdi. Mavlono Fazliy Namangoniyning mashhur “Majmuai shoiroi” (“Shoirlar t o ‘ plami”) tazkirasidan ma’lum b o ‘ lishicha s

yig ‘ di, ularni moddiy va ma’naviy jihatdan q o ‘ llab-quvvatladi, ijodiy ishlarni rag ‘ batlantirdi. Oyim qishlog ‘ iga qadam ranjida qilishingiz bilan katta yo ‘ l yoqasidagi dilbar ayol haykaliga k o ‘ zingiz tushadi. U g o ‘ yo poyi qadamingiz qutlug ‘ , qani biz tomonga mar- habo, deyayotgandek, ark ichidan qarshingizga peshvoz chiqib kelayotgandek. O‘zbek mumtoz adabiyotining nuqtadon shoirasi bu yerda ganch holatda qo ‘ nim topganligi bejiz emas. Nainki, Mohlaroyimning Oyim qishloq tuprog ‘ iga poyi qadamlari tekkan uning otashnafas g ‘ azallariga bog ‘ -rog ‘ lar, bulbullar, Qoradaryo suvi, turna ko‘z bo ‘ yoqlari guvoh bo ‘ lgan. Nodirabegim irfoniy hikmat va insoniy poklik, ilohiy ma’rifat, ishq- muhabbat, ozodlik kabi g‘oyalarining she’r va g‘azallarida o‘z ifodasini topishi, s

1.BOB. NODIRABEGIMNING TAR JI MAI HOLI Sharq adabiyotida Robia, Ismati va Oysha (XI asr), Munisa Ho ‘ jandiy, Sittixonim Mutriba (XII asr), Jahonxotun (XIV asr), Munajjima va Mehri (XV asr), Gulbadanbegim, Gulchehrabegim (XVI asr), Nurjahonbegim va Zebunniso (XVI-XVII asrlar), Mahzuna, Notavon va Uvaysiy (XVIII-XIX asrlar), Muazzamxon va Nazimaxonim (XIX-XX asrlar), shoira Anbar va boshqa o ‘ nlab shoiralar singari shuhrat topgan Mohlaroyim Nodira XIX asr o ‘ zbek adabiyotida quvonch va g ‘ azabni, visol xursandliklari va hijron alamlarini, tinch hamda osoyishta yashash umidlari va bu umidlar qarshisidagi fojiali hollarni o ‘ z ijodida aks ettirganligi bilan mashhurdir. Mavlono Nodir tomonidan xilma-xil “sharofat”lari, “karam bobida yuz erdin ziyoda” fazilatlari, aql va idroki ta’riflangan

hokim edi. Umarxon va Mohlaroyim 1807 yilda turmush quradilar. Shu munosabat bilan Mohlaroyim Marg ‘ ilonga keladi. Qo ‘ qon xonligida davom qilib kelayotgan ziddiyatlar oqibatida 1810 yil Olimxon qatl etilib, unig o ‘ rniga Umarxon taxtga ko ‘ tariladi. Shundan boshlab Mohlaroyim taqdiri Qo ‘ qon bilan bog ‘ lanib qoladi. Uning shoira sifatida keng ko ‘ lamda ijod maydoniga kirib kelishi ham shu yillarga to ‘ g ‘ ri keladi. Amiriy taxallusi bilan lirik she’rlar yozgan Umarxon shoiraning ustozi edi. Mohlaroiym Qo ‘ qonda xon saroyida ekan, davlat ishlaridan ham voqif bo ‘ lib boradi. Xususan, adabiyot va san’at ahli bilan yaqinlashishga, davr she’riyatini yuqori ko ‘ tarishga astoydil kirishadi. Mohlaroyim va Umarxonning oilasida Muhammad Alixon va Sulton Muhammadxon ismli ikki o ‘ g ‘ il

Nodira hali Andijondaligidayoq faqat husn-latofati, zeboligi bilangina emas, balki aql-idroki, donoligi, ilm fanga mayli, adabiyotga ishtiyoqi bilan ham ko ‘ zga chalina boshlagan edi. Uning xat-savod chiqarib, eski maktablarda o ‘ qilishi rasm bo ‘ lib qolgan Sa’diy, Hofiz, Navoiy, Jomiy, Fuzuliy, Bedil asarlarini mutolaa qilishi Qo ‘ qonda yana ham kuchaydi. Nodira xon kutubxonasidan istagancha foydalanar va she’r yozishni mashq qilishda avvalo Umarxon (Amiriy) va so ‘ ngra uning saroyidagi shoirlardan maslahat olar, ularning adabiy munozaralaridan manfaatlanar edi. Nihoyat, u shoira sifatida kamolga yetib, hammaga ma’qul va manzur asarlar yaratdiki, haqiqatan ham, uning go ‘ zal va sermazmun so ‘ zlarini o ‘ qiganda, “ahli davron marhabo” demay qo ‘ ymas edi: Nodira har so ‘ zki, nishon

tushgan va Nodiraning shoira sifatidagi muborak ovozini xalq ovozi, xalq istak- orzusi bilan ma’lum darajada hamohang qilgan. Masalan, u xonni adolatparvarlikka chaqirib, bunday degan edi: Bo ‘ yla kim mumtoz erursen barcha sultonlar aro, Shod qilg ‘ il bandalarning ko ‘ nglini ehson etib… Fuqaro holig ‘ a boqmasa harshoh, anga Hashmatu saltanatu raf’atu shon barcha abas. Shoh uldurki raiyatga tarahhum qilsa, Yo ‘ q esa qoidai amnu omon barcha abas… Nodira davlat boshlig ‘ ining shunday bo ‘ lishini orzu qilar edi. U ba’zan adolatsiz shohdan shikoyat qilardiki, shubhasiz, bu shikoyat ma’lum darajada uning o ‘ z atrofidagi muhitidan shikoyati edi: Doda keldim, ey salotin sarvari, dodim eshit, Sen shohu men benavo, lutf ayla faryodim eshit… kabi misralari Nodiraning bevosita shaxsiy arz-dodi

“Olam vahmu gumon” (qo ‘ rquv va shubha) bilan to ‘ lib- toshganligi shoiraga ma’lum darajada ayon bo ‘ ladi: Bordir olam binosi vahmu gumon, Ey ko ‘ ngil, vahm ila gumondin kech… Shoira she’rlarida Umarxonni madh etadi, uni mubolag ‘ a bilan maqtab ta’riflaydi. Unga bo ‘ lgan muhabbati to ‘ g ‘ risida yozgan baytlaridan “Lazzati she’ri Umar sohibqiron” anqib turajagini aytadi: Nodira qilg ‘ ach muhabbat nash’asidin guftu-go ‘ Lazzati she’ri Umar sohibqirondan berdi yod… Bu bayt, bir tomondan, Nodiraning sevgisini ifodalasa, ikkinchi tomondan, uning she’riyatda Umarxondan ta’lim olgani- ni anglatadi. Shunday bo ‘ lishiga qaramay, Nodiraning she’riyati mafkuraning ba’zi tomonlari, e’tiqodi bilan Umarxonning dunyoqarashi va adabiy-estetik didiga ma’lum darajada zid keladi. Xo ‘ sh, shoiranin

dunyoga aql-idrok ko ‘ zi bilan qaragan, har bir hodisa va voqeaning mohiyatini anglashga intilgan Nodira bu dahshatli manzaralardan ta’sirlanmay qolmaydi, indamay o ‘ tib ketavermaydi. O ‘ ylaydi, hayron qoladi, o ‘ ziga-o ‘ zi savollar beradi, javob axtaradi, qiynaladi va o ‘ z o ‘ ylarini she’riy misralar ipiga shodalab: Hisob etmoqqa charx anjumlarin bor ehtimol anda, Mening dog ‘ i dilimni lek bo ‘ lmaydi hisob aylab… deb yozadi va “tab’i noshodi” ni bayon etish uchun ba’zan tongdan oqshomgacha g ‘ am-g ‘ ussa bilan to ‘ lib-toshgan g ‘ azallar yozadi, xonni adolatga, saroy ahlini aql-donish bilan rahmdil bo ‘ lib ish ko ‘ rishga chaqiradi. Nodira, bir tomondan, badavlat hayot kechirayotganligi uchun o ‘ zini baxtiyor deb biladi va ikkinchi tomondan, qashshoq, yalang ‘ och va azobu uq

Har kimda bor esa osori muhabbat, Aylar anga mahbublar izhori muhabbat… “Haqiqiy ishq binosi rohat” keltirishi, “soyai devori muhabbat” esa osudalik, oroyish, orom bag ‘ ishlashi lozim. Rohat tilasang ishq binosini panoh et, Osuda erur soyai muhabbat…

3.BOB. FORS-TOJIK TILLARDAGI SHE’RLARI Mohlaroyim-Nodiraning yuqorida qisman tahlil qilingan she’rlari uning o ‘ zbekcha va tojikcha devonlaridan keltirilgan. Tojikcha devon muqaddimasida noma’lum kotib-shoiraning Mohlaroyim fazilatlari va xizmatlari haqida “Kamol dengizining gavhari, izzu iqbol sadafining durri noyobi, ul xotinlar toji” degan so ‘ zlari; shuningdek, Nodiraning o ‘ zbekcha va tojikcha “yoqimli va shirin-shirin she’rlar yozganligi haqida qaydlar muhim ahamiyatga egadir. Chunki shu 4182 sonli “Devon”ida keltirilgan she’rlar muqaddimada qayd etilgan fikrlarni to ‘ la tasdiqlaydi. 5000 misradan ko ‘ proq bo ‘ lgan 333 she’rni o ‘ z ichiga olmish bu “Devon” dagi g ‘ azallarning birida Nodira: “Men gavharlikda Jayhun daryoga yetsam ham, bir qatra suvman, qadru martabadan osmonga

Mohlaroyimning yaqinda Namanganda topilgan yangi devoni hijriy 1239 (melodiy 1824) yilda tuzilgan bo ‘ lib, unda shoiraning Nodira, Komila, Maknuna taxalluslari bilan bitilgan o ‘ zbekcha va tojikcha 120 she’ri keltirilgan. Devonda Xotir, Hoziq, Gulxaniy, Miskin, Dabir, Mushrif, Fazliy she’rlari bilan birga, hozirgacha adabiyotimizda noma’lum bo ‘ lgan shoir Nodirning 111 g ‘ azali ham bor. Muhimi shundaki, bu devonga Navoiyning “Ko ‘ ngul jon birla bo ‘ ldi hamrahing, men dard ila turdum”, Mullo Abduqodir Bedilning “Ilohi pora tamkindeh dami vahshi nigohonro” kabi g ‘ azallariga shoira tomonidan bog ‘ langan muhammaslar ilova qilingan. Devondagi 103 banddan iborat muxammaslar, 11 bandlik ikki musaddas, 5 bandlik musamman, 8 bandlik tarkiband va 10 bandlik muashshar shoiraning faqat g ‘ az

Х ULOSA Nodiraning adabiy merosi o'zbek she'riyatining go'zal sahifalarini tashkil etadi. Uning o'zbek va fors tillarida bitilgan devonlari, shoira she'rlari kiritilgan bayozlar bizgacha yetib kelganki, ularda mumtoz qalam sohibining 10 ming misradan ko'p lirik asarlari jamlangan. U mumtoz poeziyamizning asosan g'azal, muxammas, musaddas, musamman, tarji'band, tarkibband, firoqnoma kabi janrlarida qalam tebratdi. Nodira Hofiz, Lutfiy, Alisher Navoiy, Fuzuliy, Bobur, Mashrab, Bedil, Huvaydo kabi sharq adabiyotining ulug' siymolari an'analaridan ayol qalbining nozik tuyg'ularini aks ettirishda samarali foydalandi. Nodira g'azallarida vafo, muruvat, odamiylik, poklik, sadoqat tuyg'ulari ulug'landi. Uning lirik qahramoni nomus va hayoni y

yoki: Ul. yuz nazzorasidin bo‘ldi safosi moni’, Xurshidni ko‘rarg‘a bo‘lmish ziyosi moni’, yoki: Seni, ey nozanin, bazm ichra topmay, Qilur faryodu afg‘on nay bila daf. Nodira muhabbat tasvirining haqiqiy ustasidir. Uningcha, odam muhabbat ixtiyor etganidagina chinakam komil inson bo'la oladi. Nodirada insonning insonga bo'lgan muhabbati, ya'ni ishqi majoz ramziy ma'noga ega. U — ishqi ilohiyning ramzi. Chunki insoniy ishqni kuylashdan maqsad ilohiy ishqni ulug'lashdir. Majoziy ishq Haq muhabbatini qozonish yo'lidagi bir bosqich bo'lib, solik ishqi haqiqiyga Shu bosqich orqali yo'l topgan. Nodira talqinicha, ishq-muhabbat oshiqning dinu mazhabiga aylansagina, u kamolot qozonadi .

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI 1.Karimov I.A. Biz kelajagimizni o ‘ z qo ‘ limiz bilan quramiz.- T.7.- T.:O ‘ zbekiston,1999. 2. Barkamol avlod orzusi /Tuzuvchilar: Sh. Qurbonov, X. Saidov, R. Ahliddinov.-To ‘ ld. 2-nashri.-T.: O ‘ zbekiston milliy ensiklopediyasi Davlat ilmiy nashr., 2000 3. Nodira. Asarlar 2 tomlik./ (Muharrir M. Munzoda, tarjimonlar: M.Qodirova va A. Azizov.-T.: Adabiyot va san’at nashr., 1998. 4. Nodira. Devon /Mas’ul muharrir A. Qayumov.-T.:Abdulla Qodiriy nomidagi xalq merosi nashr., 2001. 5. Nodira . Devon. O ‘ zbek va fors-tojik tillardagi she’rlar.-T.: O ‘ zbekiston, 1993. 6. Nodira. Ey sarviravon. T., 1993. 7. Nodira va Uvaysiy . Devon. T. , 1995. 8. A.Qayumov. Asarlar. 1-2-3-4-5-kitoblar. T.: “Mumtoz so‘z”. 2008-2009. 9. A.Qayumov. She’riyat jilolari. T., 19

Купить

Похожие документы
Fitrat dramaturgiyasi
«Saddi Iskandariy» dostoni
Abdulhamid Cho'lponning «Kecha va kunduz» romanida realizm
Adabiyotshunoslik tarixi va tarixiylik omillari
Abdulla Qahhorning «Sarob» romanida mazmunni ifodalovchi konsepsiyalar