Oʻqituvchiga qoʻyiladigan zamonaviy talablar - Педагогика - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	35000UZS
Размер	279.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	02 Май 2025
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Педагогика

Продавец

Telzor Uchun

Дата регистрации 21 Апрель 2025

24 Продаж

Oʻqituvchiga qoʻyiladigan zamonaviy talablar

Купить

MAVZU: O QITUVCHIGA QO YILADIGAN ZAMONAVIY TALABLAR.ʻ ʻ
MUNDARIJA:
KIRISH………………………………………………………………………….3
I.BOB. ZAMONAVIY O‘QITUVCHI ………………………………………..5
1.1. Zamonaviy o‘qituvchi shaxsiga qo‘yiladigan talablar ………………………5
1.2. Faoliyatda namoyon bo‘ladigan o‘qituvchining professional ahamiyatli
fazilatlari …………………………………………………………………………8
II.BOB. ASOSIY QISM…………………………………………………...…..15
2.1. Zamonaviy o’qituvchi qiyofasidagi fazilatlar …………………………..….15
2.2. O qituvchiga qo yiladigan zamonaviy talablar
ʻ ʻ ……………………….……18
XULOSA.............................................................................................................24
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR...........................................................25

KIRISH
Mavzuning dolzarbligi: O‘qituvchi kasbi barcha kasblar orasida eng
faxrlisi va moxiyati jixatdan nihoyatda jamiyat uchun muhim hisoblanadi.Bu kasb
jamiyat hayoti, uning barcha jumboqlari haqida yoshlarga ularni butun hayoti
davomida kerak bo'lgan bilimlarni beradi. Yosh avladni yuksak va oliyjanob
fazilatlar bilan qurollantiradi, kishilardagi nodonlik va yomon illatlar bilan
kurashishga o'rgatadi. Kishilarning o'tmishdagi tarixiy tajribalatini yoshlarga
o'tkazadi. Bu borada jamiyatimiz uchun vositachilik qiladi. Natijada jamiyatimiz
taraqqiyoti uchun zamin yaratiladi.
O‘qituvchlik kasbi hamma zamonlarda ham ma'suliyatli va sharafli kasb
ekanligi e'tirof etib kelingan.
O‘zbekistonning hozilgi taraqqiyot bosqichida bu kasb yanada katta
ahamiyat kasb etmoqda. Chunki o'zbek halqi chet el bosqinchlarining ko'p yillik
zulmi ostida o'zining ma'naviyati va madaniyati, an'anasi va urf -odatlarini
unutayozgan edi. O'zbek xalqi oldida turgan muhum vazifalardan biri o'z - o'zini
anglash, milliy istiqlol mafkurasi asosida o'z Vatani va xalqiga sodiq bo'lgan yangi
barkomol avlodni shakillantirishdan iborat. Bu borada o'qtuvchi benihoya katta ro'l
o‘ynaydi.
Barcha mutaxasislardan farqli o'laroq o'qtuvchi shunday shaxski, u moddiy
boyliklar ishlab chiqarish bilan emas, yosh avlodni ichki dunyosini , ma'naviyatini
shakillantirish bilan shug'illanadi. Bundan bu kasbni qiyin lekin ma'sulyatli
ekanligini bilib olish mumkin. Boshqa kasb mutaxasislari o'z faoloyati davomida
hato qilishlari mumkin bo'lsa-da muallim hato qilishi mumkin emas. Chunki bu
hato yosh avlod kelajagini barbod qilish yoki mamlakatda nodon kishilarning bir
butun avlodini vujudga keltirishi mumkin.
O ‘qituvchilarning birovlarni o'qishga majbur etib o'rgatishi ham, o'zini -o'zi
majbur etishi ham oddiy ish emas. Hamma gap shundaki , hamma yoshlar bir xil
emas. Birovlar o'qishga o'zi harakat qilsalar, boshqalarni majburlash kerak bo'ladi.
Ko'pchilik hollarda bir emas bir butun jamoani majburlash kerak
bo'ladi.Bunday hollarda yoshlarni ishga jalb etish, intizomli bo'lishga erishish
3

ayniqsa og'ir kechadi.Maqsadga erishish uchun eng avvalo shu jamoa orasida obro
qozonmog'i zarur.
O'qituvchilik kasbining ya'na bir muhim hususiyati shundaki, u o'z
tengqurlari bilan emas, boshqa yoshdagilar bilan ishlaydi. O'qtuvchi bilan
bolalarning hayotiy tajribalari, bilimlari,dunyoqarashlaridan ancha farqi bor. Bu
esa ularni bir -birlarini tez tushunib yetishlariga imkon bermaydi , shunday ekan
o'qtuvchi bolalarni yoshlik hususiyatlari , dunyoqarashlari, qiziqishlari, bilim
darajalarni yaxshi bilishlari kerak boladi. Shundagina uning ishi samarali kechishi
mumkin.
O'qituvchi kasbining yana bir muhum jihati shundaki, bu kasb kishiga
mamnunlik va xursandchilik keltiradi. Bu mamnunlik unga o'zbfaoliyat natijalarini
ko'rganida o'z shogirdlarini turmushda ilm-u fan va yuksak mansablarni
egallaganlarida hayotda o'z o'rinlarini topganlaliklarida ko'zga yaqqol tashlanadi.
Shunda o'qtuvchilar o'z mehnatlarini zoya ketmaganini his etadilar.
Tadqiqot predmeti: Tasviriy san'at faniamaliy mashhulotlarida o'quvchilar
bilan ishlash.
Tadqiqot ob'ekti: Umumta'lim maktablari 1,2,3,4-sinf o'qituvchilari
Tadqiqot metodları: Kuzatish, o'quvchilar bilan ko'proq shug'ullanish,
eksperiment.
Kurs ishining tarkibiy tuzilishi: Kurs ishi, asosiy qism, adabiyotlar
ro'yxati, xulosa va ilovadan iborat.
4

1.1. Zamonaviy o‘qituvchi shaxsiga qo‘yiladigan talablar.
O‘qituvchiga qo‘yilgan talablar: o‘qituvchining vazifasini kasbiy pedagogik
va ijtimoiy o‘ziga xosligi har doim o‘z shogirdlari, ota- onalar, keng jamoatchilik
nigohida bo‘lishi, ular shaxsiga, axloqiy qiyofasiga yuqori talablar qo‘yadi.
O‘qituvchiga qo‘yiladigan talablar qat’iy kasbiy sifatlar tizimi bo‘lib, kasbiy
pedagogik faoliyatning muvaffaqiyatini belgilaydi. Eng avvalo, shuni unutmaslik
zarurki, amaliy pedagogik faoliyatning faqatgina yarmi oqilona texnologiyaga
asoslanib quriladi. Qolgan yarmisi esa, san’atdir. Shuning uchun ham pedagog
kasbiga qo‘yilgan birinchi talab pedagogik qobiliyatlarning mavjudligidir. Bunday
yondashuvga asoslanib biz pedagogda maxsus pedagogik mahorat mavjudmi,
degan savolni qo‘yishga majbur bo‘lamiz. Pedagogik qobiliyatlar bolalar bilan
ishlashga moyillik, bolajonlik, ular bilan muloqot va munosabatda bo‘lib, qoniqish
hosil qilish kabilarning mujassamligini ko‘rsatuvchi shaxsiy fazilatlardir. Pedagog
shaxsining tuzilmasida kasbiy fazilatlar muhim ahamiyatga ega. Ular sirasiga
quyidagilarni kiritish mumkin: maqsadga intiluvchanlik, shaxsiy faollik, o‘z- o‘zini
boshqara olish, o‘quvchilar bilan ishlash xohishining mavjudligi, ekstremal
vaziyatlarda o‘zini yo‘qotmaslik, to‘g‘riso‘zlik, haqgo‘ylik, zamonaviylik,
insonparvarlik, bilimdonlik, pedagogik takt sohibi ekanlik, intizomlilik, pedagogik
ishonchlilik. O‘qituvchining muhim kasbiy pedagogik fazilatlaridan biri mantiqiy
fikrlash hisoblanadi. Bunday xislat tushunchalarni tahlil etish, sintezlash, turlash,
mantiqiy aloqalarini o‘rnatish, operatsiyalarini bajarishga yo‘naltirilgan mantiqiy
fikrlash usullarini yaxlit shakllanganligi kabilarda namoyon bo‘ladi. Shuningdek,
pedagog professiogrammasiga artistik qobiliyati ham kiradi. Bu qobiliyat obrazga
kirib fikr va yechimlar topishni qamrab oladi. Shaxsning muhim kasbiy fazilatlari
uning aqliy, emotsional, irodaviy tavsifi sifatida kasbiy pedagogik faoliyat
natijalariga ta’sir ko‘rsatadi, pedagogning individual ish uslubini belgilaydi.
Ta’lim sohasida mutaxassislik, eng avvalo, mutaxassis faoliyati turi va uning
mehnati qo‘llanish sohasini ko‘rsatadi. Masalan, iqtisodiyot mutaxassisligi
bo‘yicha ma’lumot olish, ma’lum kasbiy vazifalarni bajarish imkonini beruvchi
bilim, ko‘nikma va malakalar hamda shaxsiy fazilatlarni o‘zlashtirishni anglatadi.
5

Ta’lim jarayoni, uni rivojlantirish va o’quv tarbiya jarayoniga yangi
pedagogik texnologiyalarning kengroq joriy etilishi zamirida o’qitish usullarining
samarali turlaridan foydalanish ta’lim jarayonining sifatli bo’lishini ta’minlaydi.
Bugungi kunda o’quvchilarning bilim, ko’nikma va malakalarni mukammal
ravishda egallashlari uchun ta’lim jarayonining samarali va qiziqarli bo’lishi
muhim ahamiyatga ega. O’qituvchining asosiy vazifasi dars jarayonida interfaol
usullardan samarali foydalanib, o’quvchining bilim salohiyatini oshirish,
kommunikativ sifatlarni tarkib toptirishdan iboratdir. Bunday sifatlarni
shakllantirishda o’qituvchi, albatta, bor bilim va mahoratini namoyon eta olishi
zarur. Mahoratli pedagog dars jarayonini qiziqarli tashkil eta olsa, interfaol
usullardan unumli foydalansa, vaqtni to’g’ri taqsimlay olsa, didaktik maqsadni
aniq qo’ya olsa o’quvchi har bir darsda o’zini ertaklar olamiga tushib qolgandek
his qiladi. Zamonaviy pedagog darslarining samaradorligini oshirish uchun hamda
o’quvchini o’z faniga qiziqtira olishi uchun uni ruhiyatiga to’g’ri ta’sir eta olishi
kerak. O’quvchini jazolash, qo’rqitish, ota-onaga arz qilish, sinfdoshlari oldida izza
qilish kabi salbiy illatlar kasbiy mahoratning yetishmasligidan dalolat beradi.
O’qituvchidagi bunday salbiy illatlar o’quvchining fanga bo’lgan qiziqishlarini
so’ndiradi.
Bugun biz o’z kasbining fidoyisi sifatida innovatsion interfaol usullardan
o’quv jarayonida o’rinli foydalansak, mahoratli pedagog qiyofasini yaratgan
bo’lamiz. Bizning kasbiy qiyofamiz yanada go’zallashadi.
Dars jarayonida interfaol usullardan foydalanish, har bir o’quvchining
faolligiga, erkin va mustaqil fikr yuritishiga imkon tug’diradi. Pedagogik
texnologiyalar asosida o’tkazilgan dars mashg’ulotlari o’quvchilarni mustaqil
fikrlashga, intellektual salohiyatga ega bo’lishiga imkoniyat yaratadi.
Bugungi globallashuv jarayonida turli yot g’oyalar va zararli illatlardan yosh
avlodni himoya qilish va ularda mafkuraviy immunitetni shakllantirishdek
mas’uliyatli vazifa zimmamizda turibdi. Yosh avlodni yuksak ma’naviyatli, milliy
va umuminsoniy qadriytlarga sadoqat ruhida tarbiyalash, ularning ong va
6

tafakkurida milliy g’urur, milliy iftixor tuyg’usini shakllantirish, o’quvchining
ruhiy olamiga ezgulik urug’ini ekishning asosiy manbayidir.
O’quv tarbiya jarayonida interfaol usullar, innovatsion texnologiyalarning
ahamiyati katta.
Innovatsiya inglizcha so’z bo’lib, “yangilik kiritish’’, “yangilik’’ degan
ma’nolarni anglatadi. Innovatsion texnologiyalar pedagogik jarayonga yangilik
kiritish bo’lib, interfaol usullardan foydalaniladi.
Interfaol-bu o’zaro harakat qilmoq, muloqotdqa bo’lish deganini anglatadi.
Bu usullar faqat o’qituvchi va o’quvchilarning birgalikda faoliyat ko’rsatishi orqali
amalga oshiriladi.
7

1.2. Faoliyatda namoyon bo‘ladigan o‘qituvchining professional ahamiyatli
Pedagogik faoliyat ijtimoiy maxsus ko‘rinish bo‘lib, insoniyat jamiyati
tomonidan to‘plangan bilim, tajriba, madaniyat, shuningdek, o‘quvchilarni
rivojlantirish uchun yaratilgan shart-sharoitlari avloddan avlodga uzatishga
yo‘naltirilgandir. Kasbiy pedagogik faoliyat maxsus tashkil etilgan ta’lim
muassasalarida kechadi (amalga oshiriladi) va o‘quvchilar shaxsini rivojlantiradi.
Pedagogik faoliyatning maqsadi o‘quvchilarning imkoniyatlari, jamiyat va
davlatning mutaxassis kadrlarga bo‘lgan talab hamda ehtiyojlarini hisobga olgan
holda shakllantiriladi. Bir tomondan, u turli ijtimoiy, etnik guruhlar va yaxlit
jamiyatning, ikkinchi tomondan, alohida shaxslarning moyilligi, ehtiyojlari,
qiziqishlari va intilishlarini o‘zida ifodalaydi. Pedagogik faoliyatning asosiy
obyektlari sifatida quyidagilarni ajratib ko‘rsatish mumkin: Ta’lim-tarbiya muhiti,
ta’lim-tarbiya beruvchi jamoa, o‘quvchilar faoliyati va ularning individual o‘ziga
xos xususiyatlari. Pedagogik faoliyatning maqsadi bevosita quyidagi ijtimoiy
pedagogik vazifalar yechimini topish bilan bog‘liq: tarbiyaviy mehnatni
shakllantirish; o‘quvchilar faoliyatini tashkil etish; tarbiyalovchi jamoani tuzish;
shaxsiy sifat va fazilatlarni va predmetiga nisbatan munosabatlarni ifodalovchi
subyekt- rivojlantirish. Kasbiy pedagogik faoliyat
- bu integrativ faoliyat bo‘lib o‘ziga psixologik, pedagogik va ishlab
chiqarish texnologik komponentlarni qamrab oladi. Kasbiy pedagogik faoliyatning
asosiy maqsadi o‘quvchilarni kasb-hunar sir-asrorlariga o‘rgatish va shaxsiy
rivojlanishlarini ta’minlashdan iborat.
Kasbiy pedagogik faoliyat jarayonida eng kamida quyidagi ikki turdagi
munosabatlar sodir bo‘ladi: pedagogning pedagogik ta’sir vositasi obyekt
munosabatlari; pedagogik o‘zaro ta’sir jarayonidagi subyekt-subyekt
munosabatlari. Pedagogik o‘zaro ta’sir maqsadlarini amalga oshirish o‘z navbatida,
o‘quvchilarga ta’sir ko‘rsatish vositalari va usullarini tanlash hamda qo‘llash bilan
bog‘liq.
Mavjud bilimlarga asoslangan holda, pedagog vositalar va o‘z xatti- harakat
usullarini qiyoslaydi. Pedagogik masalalar yechimini topish usullarini tanlab,
8

o‘qituvchi har bir o‘quvchining individual sifatlarini mo‘ljallashi, jamoadagi
shaxslararo munosabatlar xususiyatlarini, jihozlanganlik darajasini, pedagogik
jarayon davomiyligini hisobga olishi zarur. Bundan pedagogik masalalarning
yechimini topish ko‘p jihatdan o‘qituvchi shaxsiga va uning kasbiy mahoratiga
bog‘liqligi kelib chiqadi. O‘quvchining kasbiy rivojlanishi kasbiy pedagogik
faoliyatning asosiy natijasidir.
Pedagog shaxsi modeli
Pedagogning kasbiy layoqati muhim shaxsiy komponentdir.
U integrativ xususiyatga ega bo‘lib, mutaxassisning ishchanlik va shaxsiy
fazilatlarini o‘zida mujassamlashtiradi hamda bilim, ko‘nikma malaka va tajribalar
darajasida o‘z ifodasini topadi.
Zamonaviy pedagog imiji. Lug‘aviy jihatdan “imij” (ing. “image”)
tushunchasi “siymo”, “timsol”, “qiyofa” va “obraz” ma’nolarini anglatadi.
Mohiyatiga ko‘ra esa ushbu tushuncha yordamida “joziba”, “maftunkorlik”
ma’nolari anglanadi.
Pedagogik imij pedagogning ma’naviy-axloqiy qiyofasi bilan tashqi
ko‘rinishi o‘rtasidagi o‘zaro uyg‘unlik, mutanosiblikni ifodalovchi obrazi.
Pedagogik faoliyatning samarali bo‘lishida pedagogning tashqi qiyofasi ham
o‘ziga xos ahamiyat kasb etadi. O‘quvchilarga samarali ta’sir ko‘rsata olish uchun
pedagog, o‘qituvchining tashqi qiyofasi quyidagi talablarga javob bera olishi zarur:
9

o‘qituvchi tashqi ko‘rinishining o‘quvchilarga estetik ta’sir ko‘rsatishi, ularni
estetik jihatdan zavqlantira olishi; o‘qituvchi sochining taralgan, chiroyli
turmaklangan bo‘lishi; pardoz buyumlaridan o‘rinli foydalanish, yuzning ortiqcha
bo‘yoqlardan holi bo‘lishi; o‘qituvchi liboslarining toza, ozoda, qomatiga
yarashgan bo‘lishi, haddan ortiq hashamatli bo‘lmasligi lozim; zargarlik
buyumlaridan imkon qadar xoli bo‘lish, ayniqsa, tovlanuvchi metallar – oltin va
kumush taqinchoqlardan foydalanmaslik, libosning rangi va o‘qituvchining yosh
xususiyatlariga muvofiq oddiy, hashamatli bo‘lmagan.
Shunday qilib, kishilik jamiyati taraqqiyotining shaxs tarbiyasi masalalari
kun tartibiga qo‘yilgan ilk davrlardanoq bolalarning ta’limi va tarbiyasi uchun
mas’ul shaxslar toifasining shakllanishi, ularning shaxs va mutaxassis sifatida
muayyan ijtimoiy talablarga javob bera olishlari, kasbiy mahoratga ega
bo‘lishlariga nisbatan ijtimoiy talablar qo‘yila boshlagan.
Talabalarni ijtimoiy talablar bilan yaqindan tanishtirish, ularda pedagogik
malaka va kasbiy mahoratni shakllantirish muhim vazifalardan biri hisoblanadi.
Pedagogik mahorat asoslari bo‘lajak mutaxassislarni ta’lim va tarbiya jarayonlarni
metodik jihatdan puxta, tashkiliy jihatdan samarali tashkil eta olishlarida muhim
poydevor hisoblanadi. Ularning pedagogik texnikaga ega bo‘lishlari kasbiy
jarayonda yuzaga keladigan shaxslararo munosabatlarni samarali, salbiy nizolarsiz
uyushtirilishini ta’minlash bilan birga hech bir qiyinchiliksiz ta’lim va tarbiyaviy
ishlar jarayonini tashkil etilishiga ham yordam beradi.
O’qituvchlik faqat ta’lim berishdangina iborat kasb emas, balki shaxsni
shakllantiruvchi va o’quvchida insoniylik tuyg’ularini tarkib toptirishdek oliy
maqsadni bajarishdan iborat. Shu nuqtai nazardan, bugungi pedagog zimmasiga
yuksak mas’uliyat yuklatilgan. Bugun zamonaviy pedagog qanday bo’lishi lozim?
Zamonaviy pedagog ijtimoy faol, qobiliyatli, ma’naviy boy va madaniyatli,
innovatsion g’oyalarga intiluvchan bo’lishi, yangiliklar yarata olishi va albatta,
o’quvchilarni sevishi lozim.
10

Ta’lim – tarbiya jarayonini yangidan isloh qilishga kirishilgan bugungi
kunda o’qituvchi faoliyatiga, uning pedagogik salohiyatiga alohida e’tibor
berilmoqda.
Ta’lim jarayoni, uni rivojlantirish va o’quv tarbiya jarayoniga yangi
pedagogik texnologiyalarning kengroq joriy etilishi zamirida o’qitish usullarining
samarali turlaridan foydalanish ta’lim jarayonining sifatli bo’lishini ta’minlaydi.
Bugungi kunda o’quvchilarning bilim, ko’nikma va malakalarni mukammal
ravishda egallashlari uchun ta’lim jarayonining samarali va qiziqarli bo’lishi
muhim ahamiyatga ega. O’qituvchining asosiy vazifasi dars jarayonida interfaol
usullardan samarali foydalanib, o’quvchining bilim salohiyatini oshirish,
kommunikativ sifatlarni tarkib toptirishdan iboratdir. Bunday sifatlarni
shakllantirishda o’qituvchi, albatta, bor bilim va mahoratini namoyon eta olishi
zarur. Mahoratli pedagog dars jarayonini qiziqarli tashkil eta olsa, interfaol
usullardan unumli foydalansa, vaqtni to’g’ri taqsimlay olsa, didaktik maqsadni
aniq qo’ya olsa o’quvchi har bir darsda o’zini ertaklar olamiga tushib qolgandek
his qiladi. Zamonaviy pedagog darslarining samaradorligini oshirish uchun hamda
o’quvchini o’z faniga qiziqtira olishi uchun uni ruhiyatiga to’g’ri ta’sir eta olishi
kerak. O’quvchini jazolash, qo’rqitish, ota-onaga arz qilish, sinfdoshlari oldida izza
qilish kabi salbiy illatlar kasbiy mahoratning yetishmasligidan dalolat beradi.
O’qituvchidagi bunday salbiy illatlar o’quvchining fanga bo’lgan qiziqishlarini
so’ndiradi.
Bugun biz o’z kasbining fidoyisi sifatida innovatsion interfaol usullardan
o’quv jarayonida o’rinli foydalansak, mahoratli pedagog qiyofasini yaratgan
bo’lamiz. Bizning kasbiy qiyofamiz yanada go’zallashadi.
Dars jarayonida interfaol usullardan foydalanish, har bir o’quvchining
faolligiga, erkin va mustaqil fikr yuritishiga imkon tug’diradi. Pedagogik
texnologiyalar asosida o’tkazilgan dars mashg’ulotlari o’quvchilarni mustaqil
fikrlashga, intellektual salohiyatga ega bo’lishiga imkoniyat yaratadi.
11

Bugungi globallashuv jarayonida turli yot g’oyalar va zararli illatlardan yosh
avlodni himoya qilish va ularda mafkuraviy immunitetni shakllantirishdek
mas’uliyatli vazifa zimmamizda turibdi. Yosh avlodni yuksak ma’naviyatli, milliy
va umuminsoniy qadriytlarga sadoqat ruhida tarbiyalash, ularning ong va
tafakkurida milliy g’urur, milliy iftixor tuyg’usini shakllantirish, o’quvchining
ruhiy olamiga ezgulik urug’ini ekishning asosiy manbayidir.
O’quv tarbiya jarayonida interfaol usullar, innovatsion texnologiyalarning
ahamiyati katta.
Innovatsiya inglizcha so’z bo’lib, “yangilik kiritish’’,
“yangilik’’ degan ma’nolarni anglatadi. Innovatsion texnologiyalar
pedagogik jarayonga yangilik kiritish bo’lib, interfaol usullardan foydalaniladi.
Interfaol-bu o’zaro harakat qilmoq, muloqotdqa bo’lish deganini anglatadi.
Bu usullar faqat o’qituvchi va o’quvchilarning birgalikda faoliyat ko’rsatishi orqali
amalga oshiriladi.
Ona tili va adabiyot ta’limining asosiy talablariga ko’ra o’quvchi mavzu
bo’yicha belgilangan bilim, malaka va ko’nikmalarni egallash uchun darslikdagi
mashq va topshiriqlarni bajarishda mustaqil, ijodiy fikrlashi, kuzatishi,
umumiylikni topishi, farqlarni aniqlashi, xulosa chiqarishi amaliyotda qo’llay
olishi kerak.
Barchamizga ma’lumki, bilim- o’quv jarayonida o’quvchiga beradigan
axborot;
ko’nikma- shu ma’lumotlardan samarali foydalana olish;
malaka- olingan axborotlarni tanish yoki notanish amaliyotga tatbiq etish;
kompetensiya- bilim, ko’nikma va malakalarni kundalik hayotda qo’llay
olish layoqati.
O’quv tarbiyaviy jarayonda o’quvchining mustaqil ishlash,ijodiy fiklash
o’zini- o’zi rivojlantirish kompetensiyasini shakllantirish muhim ahamiyat kasb
etadi.
O’quv jarayonida “ Biz kimning avlodimiz”, “Ijodiy matn yarating”, “Bu
kim”, “Adashgan so’zni toping”, “Zakovat sandiqchasi’’ kabi interfaol usullardan
12

foydalanish juda yaxshi samara beradi.Bunda o’quvchilarning barchasi dars
jarayoniga jalb etiladi, o’qituvchi esa ularning topshiriqni bajarish jarayonidagi
ishtirokiga ko’ra mavzuni qay darajada o’zlashtirganligini aniqlab oladi.
“BU KIM” usuli
Bu usulni adabiyot darslarida qo’llash mumkin. Mustahkamlash, takrorlash
darslarida doimiy ravishda bu usulni qo’llash, o’qituvchi va o’quvchi uchun juda
yaxshi samara beradi. O’quvchilar bilan guruhlarda yoki yakka tartibda ishlash
mumkin. Sinf taxtasiga shoir va yozuvchilarning surati yopishtirg’ichli raqamlqr
yordamida yashiriladi. Guruhlardan o’quvchilar taklif qilinadi va raqam tanlash
topshiriladi o’quvchi esa yopishtirilgan raqamlardan birini tanlaydi. O’qituvchi
tomonidan raqam osti ochiladi va hammaga ko’rsatiladi.
Sinfda jimlik saqlanadi , faqatgina raqam tanlagan o’quvchi shoir yoki
yozuvchi hayoti va ijodi to’g’risida ma’lumot beradi . Ma’lumotlar esa o’qituvchi
tomonidan sanab boriladi .Shu tariqa eng ko’p ma’lumot to’plagan o’quvchi
noan’anaviy tarzda “Sinfning eng a’lochi o’quvchisi”, “ Sinfning eng zukko
o’quvchisi” ko’krak nishonchasi bilan baholanadi.
Kutiladigan natija:
_ o’quvchini topqirlikka, tezkorlikka undaydi.
_ xotirasi mustahkamlanadi
_ o’quvchining mustaqil fikrlash qobiliyati o’sadi, tafakkuri boyiydi.
“Ijodiy matn tuzing”
Bu usulni ona tili darslarida qo’llash mumkin. O’quvchilar kichik guruhlarga
bo’linadi. Har bir guruhga biror rasm, mavzu beriladi. O’quvchilarga topshiriq
sharti tushuntiriladi. O’quvchilar o’zaro hamkorlikda berilgan rasm yoki mavzu
asosida bog’lanishli matn tuzadilar. O’qituvchi guruh a’zolarini baholab boradi.
Kutiladigan natija:
_ o’quvchilar berilgan tasvirga mos sarlavha tanlaydilar;
_ tasvirni izohlash orqali ularda og’zaki va yozma nutq shakllanadi;
_ uslubiy xato qilishning oldi olinadi;
_o’quvchilarning mustaqil ijodiy fikrlash qobiliyati o’stiriladi;
13

_ o’quvchilarda hamkorlikda ishlash, boshqalar fikrini hurmat qilgan holda
o’zi mulohaza yuritish ko’nikmasi shakllanadi.
_ shaxs sifatida o’z-o’zini shakllantirish,kommunikativ, nutqiy
kompetensiyalar shakllntiriladi.
BIZ KIMNING AVLODIMIZ
Bu usulni, nafaqat, adabiyot darslarida, balki barcha fan o’qituvchilari
darsning tashkiliy qismida hamda an’anaviy bayram –tadbirlarda qo’llashlari
mumkin. Bu usulni qo’llash quyidagicha;
Ko’chma doskaga ilm – fan taraqqiyotiga yuksak hissa qo’shgan buyuk
ajdodlarimizning, ya’ni A. Navoiy, Z.M.Bobur, Ibn Sino, Beruniy, Xorazmiy
suratlari qo’yiladi va o’quvchilarga aqliy hujum qilinadi, yoki zakovat
sandiqchasiga ular haqidagi ma’lumotlar solib qo’yiladi. O’quvchilar sandiqchadan
ma’lumotlarni olib, kimga tegishli ekanligini aytishadi,buyuk ajdodlarimiz haqida
bilgan ma’lumotlarini aytib beradi. Faol qatnashgan o’quvchilar, o’qituvchi
tomonidan tayyorlangan “BIZ BUYUKLAR AVLODIMIZ” shiori ostidagi
ko’chma kubok bilan taqdirlanadi. O’quvchini noan’anaviy baholash, albatta,
o’qituvchining pedagogik mahoratiga bo’liq.
Bu usul orqali o’quvchi, balki o’qituvchining o’zi ham biz kimlarning avlodi
ekanligimizni , tomirimizda kimlarning qoni jo’sh urib oqayotganligini har
daqiqada his etib turishi, yosh avlodda faxr, iftixor tuyg’ularining yanada
shakllanishi uchun zamin yaratadi. Bundan tashqari o’quvchida o’zligini
unutmaslik, Vatanga muhabbat, an’ana va qadriyatlarimizni e’zozlash kabi ezgu
g’oyalar shakllanib boradi.
Xullas, tavsiya etilgan usullar o’quvchilarda nafaqat mustaqil ishlash va
ijodiy fikrlash, balki kommunikativ shaxs sifatida o’z-o’zini rivojlantirish, ijtimoiy
faol fuqarolik kabi tayanch hamda nutqiy, lingvistik kompetensiyalarni ham
shakllantiradi.
Biz ustozlarning vazifamiz, erkin va mustaqil fikrga ega, muloqotga erkin
kirishadigan, teran fikrli, iqtidorli shaxsni tarbiyalashdan iborat.
14

II.BOB. ASOSIY QISM
2.1. Zamonaviy o’qituvchi qiyofasidagi fazilatlar.
O`qituvchi umuminsoniy va milliy axloqiy fazilatlarni o`zlashtirib olishi,
o`z tajribasida qo`llashi o`zining dunyoqarashi va mafkurasi hamda axloqiy
tajribasi bilan taqqoslashi lozim. Fikrlash, his etish, turmushda sinab ko`rish
natijasida umuminsoniy va millliy, axloqiy sifatlar, qoidalar, normalar,
o`qituvchining o`z axloqiy fazilatlariga e`tiqodiga aylanadi. O`qituvchi odobining
normalari har bir muallimning shaxsiy fikriga, axloqiy fazilatlariga va e`tiqodiga
aylanishi lozim.
Pedagog o`zi tarbiyalayotgan bolaning oldiga shunday maqsad qo`yishi
lozimki, bola ham o`sib katta bo`lganidan keyin o`z oldiga shunday maqsadlar
qo`ya bilsin. Mana shu bo`lajak maqsadlar:
◼ 1) ro`yobga chiqishi mumkin bo`lgan maqsadlar;
◼ 2) zarur maqsadlar deb ikkiga bo`linishi mumkin.
Odam bir vaqti kelib muayyan ixtisos sohasida o`z oldiga qo`yishi mumkin
bo`lgan maqsadlar ro`yobga chiqishi mumkin bo`lgan maqsadlardir.
Zarur maqsadlar deb shunday maqsadlarga aytiladiki, bu maqsadlar odamga
o`z faoliyatining har qanday sohasida kerak bo`ladi.
Mamlakatimizda o`qituvchilar hurmatini qadrlab har tomonlama ular
mehnatini e`tiborga olib har tomonlama g`amxo`rlik qilmoqda. Bizning
nazarimizda zamonaviy o`qituvchi qiyofasida quyidagi fazilatlar bo`lishi kerak.
16

1-rasm. Zamonaviy o’qituvchi qiyofasidagi fazilatlar.
O`qituvchilik burchi aql bilan hissiyotning birligidan iborat. Muallim
kasbiga nisbatan qo`yiladigan talablarning mohiyati va mazmunini bilsa, uning
shaxs va jamiyat uchun muhimligini anglasa, bu vazifalarni bajarish uchun o`zida
qobiliyat borligini sezsa, pedagog uchun zarur fazilatlarni tarbiyalash yo`llarini
belgilab olsa, shundagina unda kasbiy burch shakllana boshlaydi. Demak, unda
burch shakllangan deyish mumkin.
O`qituvchining eng muhim burchlaridan biri o`z bilimlarini muntazam
oshirib borishdan iboratdir. Muallim o`quvchilarga chuqur nazariy bilimlar berish,
uni hayotga, mehnatga tayyorlashi darkor. Shu bilan birga, u boladagi mavjud
layoqat va qobiliyatlarni payqab, unda mavjud bo`lgan ijobiy axloqiy fazilatlar
o`stirishi lozim.
O`qituvchining mas`uliyati uning xulqini tarbiyalashga solib turadigan,
boshqaradigan kuch, o`quvchilarga ta`sir o`tkazish darajasining asosiy mezoni
hisoblanadi. O`qituvchi odobida yaxshilik fazilatlariga pedagogik faoliyat bilan
bog`liq holda, o`qituvchining yaxshilik shaklida aniqlik kiritiladi. Unda o`qituvchi
va o`quvchilar jamoasi manfaatlari birligi, muallim va o`quvchi maqsadining
birligi, ta`lim va tarbiyaning samarasi uchun kurashning birligi aks etadi. Yaxshilik
fazilati muallimning ham, o`quvchilarning ham, ota-onalarning ham yaxshi niyatli,
xayrixoh va mehribon bo`lishini taqozo etadi.
O`qituvchilik qilayotgan yoki muallimlik kasbini tanlagan kishilar o`z
zimmalariga qanchalik yuksak, sharafli mas’uliyat olayotganliklarini tasavvur
etishlari lozim.
O`qituvchi odobiga ta’rif berganda tanqidiy tafakkur qonuniyatlari buzib
ko`rsatilishi va xatolikka yo`l qo`ymaslik uchun o`qituvchi odobi kasb axloqining
bir qismi sifatida o`rganilishi zarur.
O`qituvchi odobining muhum asosiy belgilari qatoriga quyidagilarni kiritish
lozim:
-- Umuminsoniy va mililliy axloqning qonuniyatlari, tamoyillari,
tushunchalari va mezonlarida belgilangan talablrga amal qilish;
17

-- Pedagogik jarayon va pedagogik faoliyatning o`ziga xos bo`lgan
xususiyatlarga binoan ulani oydinlashtirish va aniqlashtirish;
Demak, o`qituvchi odobi umuminsoniy va miliy axloqiy qonuniyatlari,
tushunchalari, talablari, mezonlari ta`lim-tarbiya jarayonida oydinlashadi.
2-rasm: O’qituvchi odobining mezonlari
18

2.2. O qituvchiga qo yiladigan zamonaviy talablarʻ ʻ
O`qituvchi odobining o`ziga xos xususiyatlari esa quyidagilardan iborat:
a) o`qituvchilik kasbi va bolalarni sevishi;
b) o`qituvchi dars beradigan fanni va o`qitish nazariyasi va metodikasini,
psixologiya, pedagogik bilimga xos yuksak ma`naviyatga ega bo`lishi;
c) o`qituvchi shaxsining axloqiy pokligi;
d) jamiyat oldida burchini his etish, o`quvchilarni ulg`ayib jamiyat uchun
foydali kishilar qilib shakllantirish.
e) pedagogik muomala madaniyatiga rioya qilish;
f) barcha o`qituvchilarga nisbatan xolis niyat, talabchan va adolatli bo`lish;
Zamonaviy o’qituvchi qiyofasida quyidagi fazilatlar namoyon bo’la olishi
kerak (so’z yuritilayotgan sifatlar mohiyatan o’qituvchi tomonidan amalga
oshirilishi zarur bo’lgan vazifa, burch va mas’uliyatlarini ifodalaydi):
1. O’qituvchi jamiyat ijtimoiy hayotida ro’y berayotgan o’zgarishlar, olib
borilayotgan ijtimoiy islohotlar mohiyatini chuqur anglab yetishi hamda bu borada
o’quvchilarga to’g’ri, asosli ma`lumotlarni bera olishi lozim.
2. Zamonaviy o’qituvchining ilm-fan, texnika va texnologiya yangiliklari va
yutuqlaridan xabardor bo’lishi talab etiladi.
3. O’qituvchi o’z mutaxassisligi bo’yicha chuqur, puxta bilimga ega bo’lishi,
o’z ustida tinimsiz izlanishi lozim.
4. O’qituvchi pedagogika va psixologiya fanlari asoslarini puxta bilish,
ta`lim-tarbiya jarayonida o’quvchilarning yosh va psixologik xususiyatlarini
inobatga olgan holda faoliyat tashkil etishi kerak.
5. O’qituvchi ta`lim-tarbiya jarayonida eng samarali shakl, metod va
vositalardan unumli foydalana olish imkoniyatiga ega bo’lmog’i lozim.
6. O’qituvchi ijodkor, tashabbuskor va tashkilotchilik qobiliyatiga ega
bo’lishi shart.
7. O’qituvchi yuksak darajadagi pedagogik mahorat, chunonchi,
kommunikativlik layoqati, pedagogik texnika (nutq, yuz, qo’l-oyoq va gavda
19

harakatlari, mimika, pantomimika, jest) qoidalari chuqur o’zlashtirib olishga
erishishlari lozim.
8. O’qituvchi nutq madaniyatiga ega bo’lishi zarur, uning nutqi quyidagi
xususiyatlarni o’zida aks ettira olishi kerak:
a) nutqning to’g’riligi;
b) nutqning aniqligi;
v) nutqning ifodaviyligi;
g) nutqning sofligi (uning turli sheva so’zlaridan holi bo’lib, faqat abadiy
tilda ifoda etilishi); jargon (muayyan kasb yoki soha mutaxassisliklariga xos
so’zlar);
varvarizm (muayyan millat tilida bayon etilayotgan nutqda o’zga millatlarga
xos so’zlarni noo’rin qo’llanilishi); vulgarizm (haqorat qilish, so’kishda
qo’llaniladigan so’zlar) hamda kontselyarizm (o’rni bo’lmagan vaziyatlarda rasmiy
so’zlardan foydalanish) so’zlardan xoli bo’lishi, o’qituvchining nutqi sodda, ravon
va tushunarli bo’lishi kerak;
d) nutqning ravonligi;
j) nutqning boyligi (hikmatli so’zlar, ibora va maqollar, matallar hamda
ko’chirma gaplardan o’rinli va samarali foydalana olish).
9. O’qituvchi kiyinish madaniyati (sodda, ozoda, bejirim kiyinishi), ta`lim-
tarbiya jarayonida o’quvchining diqqatini tez jalb etuvchi turli xil bezaklar (oltin,
kumush taqinchoqlar)dan foydalanmasligi, fasl, yosh, gavda tuzilishi, yuz qiyofasi,
hatto, soch rangi va turmagiga muvofiq ravishda kiyinishni o’zlashtirishga
erishishi.
10. O’qituvchi shaxsiy hayotda pok, atrofdagilarga o’rnak bo’la olishi lozim.
Shuning bilan birgalikda, ko’pgina e’tirof etilgan ma’lumotlarga asoslagan holatda
o’qituvchida bo’lishi kerka bo’lgan quyidagi sifatlarni tartiblab chiqdik.
1. Maktabga xursandchilik bilan kirib boring, maktabdan yoqimli
charchoq bilan chiqib keting!
2. Tabbasum qilishni unutmang!
20

3. Yodingizda tuting: e’tiborsiz shifokor bemorning badaniga shikast
yetkazishi mumkin, e’tibosiz o‘qituvchi esa - bolaning qalbiga.
4. Darsga kirishdan oldin hozir nima uchun bu yerda ekanligingizni va
nima qilishingizni aniq biling!
5. Eng oliy pedagogik muvaffaqiyat ― o‘quvchilarning tabbasumi.
6. Agar oddiy faktni katta kashfiyot kabi taqdim eta olsangiz va
o‘quvchilaringizni hayratlantira olsangiz, asosiy vazifangiz bajarildi deb
hisoblashingiz mumkin.
7. Agar mashg‘ulotingizga mehmonlar tashrif buyurgan bo‘lsa,
o‘zingizni mamlakatning eng qobiliyatli pedagogi va eng zo‘r aktrisasi (aktyori)
kabi tuting!
Yuqorida qayd etilgan fikrlardan bugungi kun o’qituvchisi shaxsiga nisbatan
qo’yilayotgan talablar mazmuni anglaniladi. Zamonaviy o’qituvchi qanday bo’lishi
zarur? Bunga qisqacha qilib aytganda, shunday javob beramiz: O’qituvchi
(pedagog) pedagogik, psixologik va mutaxassislik yo’nalishlari bo’yicha maxsus
ma’lumot, kasbiy tayyorgarlik, yuksak axloqiy fazilatlarga ega hamda ta’lim
muassasalarida faoliyat ko’rsatuvchi shaxs sanaladi.
Zamonaviy pedagog o'z fanini chuqur bilishi, pedagogik mahoratga ega
bo'lishi bilan birgalikda chet tillarini ham bilishi lozim. Masalan, boshlang'ich sinf
o'qituvchisi ham ingliz tilini hech bo'lmaganda mukammal darajada bo'lmasa ham
qisman bilishi kerak. Sababi boshlang'ich sinflarning yangi nashrdan chiqqan
matematika darsliklarida o'lchov birliklari ingliz tilida kiritilgan. O'qituvchi bolaga
buni tushuntira olishi kerak, buning uchun albatta ingliz tilidan xabardor bo'lishi
lozim. Zamonaviy kompyuter texnologiyalari va smart doskalar bilan ishlash
uchun ham til bilimdonligi pedagog uchun zarur.
O‘qituvchida shuncha xislatlarni ko‘rgan o‘quvchi hayotga o‘z ustozining
ko‘zi bilan qaraydi va hayotni oq-qora rangda emas, serjilo ranglarda ko‘rib, unga
muhabbat qo‘yadi. Shu go‘zal hayotning, millatning chiroyiga o‘z hissasini
qo‘shish uchun ulg‘ayadi. Eng asosiysi, u o‘quvchiligidayoq shu jamiyat, shu
millatga kerakman, degan ruhda kamol topadi. Bugungi g‘ala-g‘ovur dunyoda
21

ustoz o‘z so‘ziga, o‘z o‘rniga, o‘z obro‘siga ega bo‘lishi, yoshlarni yurtga otilgan
har qanday toshlarga qalqon qilib tarbiyalashi shart. O’qituvchi barkamol avlodni
tarbiyalash jarayonida ishtirok etar ekan, nafaqat ma’naviy-axloqiy madaniyati
bilan atrofdagilarga o’rnak bo’lishi, shu bilan birga, pedagogik mahoratini
namoyon eta olishi, yetuk pedagog sifatida malakali kadrlarni tayyorlash ishiga
o’zining munosib hissasini qo’shishi zarur.
O`qituvchilik – inson jamiyati tarixi boshlangandan e’tiboran davom etib,
shu bilan birga hamma vaqt jamiyat va jamoatchilik tomonidan e’tiborga loyiq
e’zozlab kelingan kasbdir.
“... O`qituvchi – deydi Al Forobiy, - aql-farosatga, chiroylik nutqqa ega
bo`lishi va o`quvchilarga aytmoqchi bo`lgan fikrlarini to`la va aniq ifodalay olishni
bilmog`i zarur.” U o`z fikrini davom ettirib: “O`qituvchi va rahbarning vazifasi
dono davlat rahbari vazifasiga o`xshaydi, shu sababli o`qituvchi eshitgan va
ko`rganlarining barchasini eslab qolishi, aql-farosatga, chiroylik nutqqa ega
bo`lishi, o`qituvchilarga aytmoqchi bo`lgan fikrlarini to`la va aniq ifodalab
berishni bilmog`i lozim. Shu bilan birga o`z nomusini qadrlashi, adolatli bo`lmog`i
lozim. Ana shundagina u insoniylikning yuksak darajasiga ega bo`ladi va baxt
cho`qqisiga erishadi,” – deb ta`kidlaydi.
Abu Ali Ibn Sinoning fikricha, “... O`qituvchi matonatli, sof vijdonli,
rostgo`y va bolani tarbiyalash metodlarini, ahloq qoidalarini yaxshi biladigan odam
bo`lmog`i lozim. O`qituvchi o`quvchining butun ichki va tasjqi dunyosini
o`rganib, aql qatlamlariga kirolmog`i lozim.”
Nosiriddin Tusiy o`zining “O`qituvchilarni tarbiyalash to`g`risida” degan
asarida shunday deydi: “... O`qituvchi munozaralarni olib borishi, rad etib
bo`lmaydigan darajadagi isbot qilishni bilishi, o`z fikrlarining to`g`riligiga
ishonishi, nutqi esa mutlaqo toza, jumlalari mantiqiy ifodalanadigan bo`lishi
lozim... o`qituvchi nutqi hech qachon va hech qayerda zaharxandali, qo`pol yoki
qattiq bo`lishi mumkin emas. Ars paytida o`qituvchining o`zini tuta olmasligi ishni
buzishi mumkin...
22

Zamonaviy maktab o`qituvchisi qator vazifalarni bajaradi. O`qituvchi
sinfdagi o`quv jarayoni tashkilotchisidir. O`qituvchi o`quvchilar uchun dars payti,
qo`shimcha darslarda va shu bilan birga darsdan tashqari hollarda ham kerakli
maslahatlar berishda bilimlar manbaidan biridir. Ko`pchilik o`qituvchilar sinf
rahbari vazifasini bajarib, tarbiya jarayoni tashkilotchilari bo`lib hisoblanadilar.
Zamonaviy o`qituvchi ijtimoiy psixolog bo`lmasligi mumkin emas. Shuning
uchun ham o`quvchilar o`rtasidagi o`zaro munosabatlarni yo`lga sola olishi,
bolalar jamoasida ijtimoiy-psixologik mexanizmlardan foydalanishni bilishi
zarurdir.
Ma’lumki, pedagogik faoliyat – kishi mehnatining eng murakkab
sohalaridan biridir. Jamiyat tomonidan qo`yiladigan talablaridan eng muhimi
o`qituvchining shaxsi va uning kasbi bilan bog`liq xislatlariga qaratilgan.
O`qituvchining eng muhim shaxsiy xislatlari quyidagilardir:
- O`qituvchining o`z Vataniga sodiqligi, bolalarni sevishi, ularni
insonparvarlik ruhida tarbiyalash istagi, o`z yurti, ona tili, o`z xalqining tarixi va
uning madaniyatini sevishi, davlatning mustaqilligi g`oyasida yashashidan
iboratdir;
- Ijtimoiy javobgarlikni yuksak darajad his etishi;
- Olijanobligi, aql-farosatli, ma’naviy pok;
- O`zini qo`lga ola bilishi, sabr-toqattli, bardam, matonatliligidir.
Jamiyatning o`qituvchilik kasbiga qo`yadigan asosiy talablari quyidagichadir:
- Keng bilim saviyasiga ega bo`lishi, turli bilimlardan xabardor bo`lishi;
- Yosh pedagogik psixiologiya, ijtimoiy psixiologiya va pedagogika, yosh
fiziologiyasi hamda makyab gigiyenasidan chuqur bilimlarga ega bo`lishi;
- O`zi dars beradigan fan bo`yicha mustahkam bilimga ega bo`lib, o`z kasbi,
sohasida jahon fanida erishilgan yangi yutuq va kamchiliklardan xabardor bo`lishi;
- Ta’lim va tarbiya metodikasini egallashi;
- O`z ishiga ijodiy yondashishi’
- Boalarni bilishi, uning ichki dunyosini tushuna olishi;
23

- Pedagogik taxnikani ( mantiq, nutq, ta’limnig ifodali vositalari) va
pedagogik taktga ega bo`lishi;
- O`qituvchining o`z bilim va pedagogik mahoratini doimiy ravishda oshirib
borishi.
Har bir o`qituvchi ana shu talablarga eng yuqori darajada mos keladigan
bo`lishi uchun intilishi kerak.
O`qituvchiga jamiyat tomonidan qo`yiladigan talablar, turli xilldagi ijtimoiy
kutishlar, pedagogning individualligi, uning, shu tariqa talablarga javob berishga
subyektiv tayyorgarligi muayyan o`qituvchining pedagogik faoliyatga naqadar
tayyorgarligidan dalolat beradi.
Muhim davlat vazifasini – Kadrlar tayyorlash milliy dasturini amalga
oshirayotgan zamonaviy maktab o`qituvchisining xislatlari, uning ijodiy faoliyati,
asosan, amaliy ishda, pedagogik tajribalarni egallash jarayonida o`sib rivojlana
boradi. Shu bilan birga o`qituvchi doimiy ravishda o`z malakasini oshirib, o`z
ishining muvaffaqiyatini yuqori darajada ta’minlashga yordam beradigan shaxsiy
xislatlarini tarbiyalab borishi zarur.
Jamiyat uchun o`qituvchining o`rni va roli beqiyos. Ularning saviyasi
jamiyatni yo tubanga, yoki yuksakka olib boradi. Tushunarli bo`lishi kerakki,
o`qituvchi – ulkan mas’uliyatli, hur fikrli va o`sib boruvchi bilim egasi.
Zamonaviylik uning majburiy sifati, bilimiga qanady talab bo`lsa, unga ham
shunchalik qat’iy talab bo`ladi. Ya’ni bilimini bu zamonga muvofiqlashtirib
borilmasa, nafi va dollzarbligi kamayib boradi. Demak, keng dunyoqarash, hur
fikrlash va zamonaviylik – o`qituvchining majburiy kasb talabi.
O`zbekiston Birinchi Prezidenti Islom Karimov “Yuksak ma’naviyat –
yengilmas kuch” asarida haqli ravishda ta’kidlaganidek, “... agarki dunyo
imoratlari ichida eng ulug`i maktab bo`lsa, kasblarning ichida eng sharaflisi
o`qituvchilik va murabbiylikdir, desak, o`ylaymanki, ayni haqiqatni aytgan
bo`lamiz”. Darhaqiqat, o`qituvchi, nainki sinf xonasiga fayz va ziyo olib kiradigan,
balki ming-minglab murg`ak qalblarga ezgulik yog`dusini baxsh etadigan mo`tabar
zotdir.
24

XULOSA
O'qituvchilik kasbida iste'dod katta ro'l o'ynaydi. Yani o'qituvchilikda mehir,
qiziqish, uni egallashga intilish bo'lishi lozim. Bu sifatlar ko'pchilik hollarda
bolalarni sevishga, bolalarni shovqin suronidan jovdiragan ko'zlaridan
zavqlangandagina namoyon bo'ladi.
Muallimlik iste'dodi uni tug'ma bo'lishligini bildirmaydi, shunga qaramasdan
u kishilarga yoshligidan ochiq va berk hollarda namoyon bo'ladi. Muallimlik
iste'dodi kishilarda bolalar bilan bog'liq bo'gan hayotiy voqeyalar zamirida
kishilarning yoshlik chog'larida bo'lishi ham mumkin. Kishilarda bo'ladigan ruhiy
bu sifatlar ularni o'qituvchilik kasbiga qiziqtiradi.
Bolalar o'z xislatlariga ko'ra qiziquvchan, kuzatuvchan, taxlilchan bo'lib,
o'qituvchilarni doimo kuzatib yuradilar, ularga o'xshashga harakat qiladilar. Buni
o'qituvchi hech vaqt unutmasligi lozim. Bolalarning bu sifatlari o'qituvchilarning
o'ziga bo'lgan talabchan bo'lishini taqazo etadi. Bu esa uni doimo o'z ustida
mustaqil ishlashi, ilmiy metodik adabiyotlarni, gazeta va jurnallarni muntazam
o'qib borishga yo'llaydi.
26

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Abdullayev N. San'at tarixi 2-jildlik, 2/1 ton. -T 2001.
2. Abdirasilov S.F. Tasviriy san'at metodikasi.-T ."Ilm -ziyo",2006
3. Abdirasilov S.F ,Tolipov N.X.Tasviriy san'at o'qitish metodikasi.-T
"Aloqachi" ,2007.
4. Boymetov.B.B , Abdirasilov S.F, Chizmatasvir.-T "G'ofur G'ulom" 2004.
5. Nabiyev M.N Rangshunoslik, -T "O'qtuvchi" 1995.
6. Oripov B Tasviriy san'at va uni o'qitish metodikasi -T "Ilm -ziyo" 2006.
7. Tasviriy san'at darsliklari 1,2,3,4 siniflar.
8. Hasanov R.X Maktabda tasviriy san'at o'qitish metodikasi "FAN" 2004.
27

OʻQITUVCHIGA QOʻYILADIGAN ZAMONAVIY TALABLAR..docx

Купить