O‘rta asrlarda xitoyni qo‘shni (xorijiy)xalqlar bilan iqtisodiy va madaniy aloqalari

Информация о документе

Цена	10000UZS
Размер	205.3KB
Покупки	0
Дата загрузки	06 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Экономика

O‘rta asrlarda xitoyni qo‘shni (xorijiy)xalqlar bilan iqtisodiy va madaniy aloqalari

Купить

Kirish
Bizga malumki har bir davlatni, har bir xalqni oziga yarasha tarixi, madaniyati,
mentaliteti
bor. Biz tarixni organar ekanmiz undan ozimizga tegishli xulosa va
saboqlar
chiqarishimiz darkor. El-yurtimiz ozining kop asrlik tarixi davomida
mashum
xatarlarni bir necha bor korgan, ularning jabrini tortgan. Shunday
asoratlar
tufayli tilimiz, dinimiz va manaviyatimiz bir paytlar qanday xavf ostida
qolganini
barchamiz yaxshi bilamiz. Ana shu fojiali otmish, bosib otgan
mashaqqatli
yolimiz barchamizga saboq bolishi, bugungi voqealikni teran taxlil
qilib,
mavjud taxdidlarga nisbatan doimo ogoh bolib yashashga davat etishi lozim.
Oz
tarixini bilmaydigan, kechagi kunni unutgan millatning kelajagi yoq. Bu haqiqat
kishilik
tarixida kop bora oz isbotini topgan.Qadimgi Sharq madaniyati, davlat
tuzumini
rivojlanishida ham qadimgi Xitoy alohida oringa egadir. Biz yosh avlad bu
davlatni
kashfiyot va yutuqlaridan oqilona foydalanish, undan hayot faoliyati
davomida
ozimizga kerakligini olishimiz maqsadga muvofiq boladi. U qilgan
kamchiliklar
va nuqsonlarni takrorlamaslik darkor. Bizga malumki Xitoy qadim
zamonlardan
biyon Osiyo qitasidagi eng yirik va eng qadimgi madaniyat va
sivilizatsiya
ochoqlaridan biri bolib kelgan. Insoniyat tarixidagi dastlabki
sivilizatsiyalardan
biri aynan Xitoyda Xuanxe va Yanszi daryolari oraligida vujudga
kelganligi
yuqoridagi fikrlarimizning isboti boladi desak mubolaga
bomaydi.imperiyasi
va shimoldagi qabilalar ibtidoiy jam oa tuzumi zaiflashuvi
asosida
tarkib topa boshlagan.
Xan
davlati Buyuk Xitoy devoridan Janubiy Xitoy dengizigacha
bo'lgan
hududda joylashgan bo'lib, 50 milliondan ortiq aholi yashagan. Qadimiy
poytaxtlari
Chan’an (Sian) va Loyan shaharlari edi. Xalq nomi xanlar bo'lgan.
Ipakchilik,
kulolchilik, qurolsozlik, qog‘oz ishlab chiqarish rivojlangan.O ’zaro
urushlar
va 184-yildagi «Sariq peshonabog‘lilar» qo'zg'oloni mamlakatning
zaiflashuviga
sabab bo'lgan. Natijada, imperiya uch lashkarboshi tomonidan bo'lib
olinib,
«Uch podsholik davri» Uchinchisi boshlangan.Birinchi podsholik mamlakat
2

shimoli va poytaxt tumanlarida vujudga kelib, unda qo'zg'olon rahbarlaridan biri
Sao-Sao
hukmronlik qilgan. Ikkinchi podsholik U deb nomlanib, janubi-sharqda
hozirgi
Nankin tumani hududida bo'lgan. esa mamlakat g'arbidagi Shu davlati
edi.265-yilda
Vey lashkarboshisi Sima Yan Sao-Sao avlodini tugatibSzin sulolasiga
asos
solgan. Shimolliklar dastlab Shu, 280-yilda esa IJ davlatini egallaganlar va
imperator
Sima Yan hukmronligi o'rnatilgan.280-yil Sima Yan tomonidan
chiqarilgan
qishloq x o ‘jaligi tizimi farmonga binoati, xazina foydasiga m a’Ium
shartlarni
bajargan, mehnatga layoqatli 16—60 yoshli erkak va ayollar yer olishga
huquqli
bo'lgan. 13-15 va 61-65 yoshlilar esa belgilangan yerning yarmini olish lari
mumkin
bo'lgan. Yosh bolalar bilan qariyalarning yer olish uclum huquqlari
bo'lmagan,
shuningdek, ular soliq ham lo'Iamaganlar. Yer olganlar hosilning
beshdan
ikki qismini soliq sifatida to'laganlar. liar bir hovlidan, agar boshliq erkak
bo'Isa,
uch dona shoyi matosi va 3 o'lchov birligida ipak olingan. Agar oila boshlig'i
ayol,
o'smir yoki qariya bo‘lsa, u holda belgilangan soliqning yarmi to'langan.
Kurs
ishining maqsadi
Men
bu kurs ishimda o'rta asrlarda xitoyni qo'shni (xorijiy) xalqlar bilan ijtimoiy
iqtisodiy
madaniy aloqalari haqda umumiy tushuncha berishni o'z oldimga
maqsad
qilib qo'ydim
Kurs
ishini vazifasi
O'rta
asrlarda xitoyni qo'shni (xorijiylar )xalqlar bilan iqtisodiy va madaniy aloqalar
mavzusini
chuqurroq malumot berish va o'quvchilarni bilimini oshirishdan iboratu
Kurs
ishini tuzulishi
Kirish
3Bob xulosa foydalanilgan adabiyotlar ro'yxati
1.BOB.Ilk
urta asrlarda xitoyni qushni xalqlar bilan
iqtisodiy
va madaniy aloqalari.
1.1
3

III asrda X itoy jam iyati. Xitoyda feodal munosabatlar Xan Im periyasi va
shimoldagi
qabilalar ibtidoiy jam oa tuzumi zaiflashuvi asosida tarkib topa
boshlagan.Xan
davlati Buyuk Xitoy devoridan Janubiy Xitoy dengizigacha bo'lgan
hududda
joylashgan bo'lib, 50 milliondan ortiq aholi yashagan. Qadimiy
poytaxtlari
Chan’an (Sian) va Loyan shaharlari edi. Xalq nomi xanlar bo'lgan.
Ipakchilik,
kulolchilik, qurolsozlik, qog‘oz ishlab chiqarish rivojlangan.O ’zaro
urushlar
va 184-yildagi «Sariq peshonabog‘lilar» qo'zg'oloni mamlakatning
zaiflashuviga
sabab bo'lgan. Natijada, imperiya uch lashkarboshi tomonidan bo'lib
olinib,
«Uch podsholik davri» boshlangan.
Birinchi
podsholik mamlakat shimoli va poytaxt tumanlarida vujudga kelib, unda
qo'zg'olon
rahbarlaridan biri Sao-Sao hukmronlik qilgan. Ikkinchi podsholik U deb
nomlanib,
janubi-sharqda hozirgi Nankin tumani hududida bo'lgan. Uchinchisi esa
mamlakat
g'arbidagi Shu davlati edi.265-yilda Vey lashkarboshisi Sima Yan Sao-
Sao
avlodini tugatib Szin sulolasiga asos solgan. Shimolliklar dastlab Shu, 280-yilda
esa
IJ davlatini egallaganlar va imperator Sima Yan hukmronligi o'rnatilgan.280-yil
Sima
Yan tomonidan chiqarilgan qishloq x o ‘jaligi tizimi isidagi farmonga binoati,
xazina
foydasiga m a’Ium shartlarni bajargan, mehnatga layoqatli 16—60 yoshli
erkak
va ayollar yer olishga huquqli bo'lgan. 13-15 va 61-65 yoshlilar esa
belgilangan
yerning yarmini olish lari mumkin bo'lgan. Yosh bolalar bilan
qariyalarning
yer olish uclum huquqlari bo'lmagan, shuningdek, ular soliq ham
lo'Iamaganlar.
Yer olganlar hosilning beshdan ikki qismini soliq sifatida to'laganlar.
liar
bir hovlidan, agar boshliq erkak bo'Isa, uch dona shoyi matosi va 3 o'lchov
birligida
ipak olingan. Agar oila boshlig'i ayol, o'smir yoki qariya bo‘lsa, u holda
belgilangan
soliqning yarmi to'langan. Davlat ishlarida yildaga o'ttizkun ishlab
berish
majburiyati boigan. Uzoq va chegara tumanlarida
mazkur
majburiyat muddati qisqaroq boigan.Bu tizim keyingi asriardagi agrar
tadbirlarning
ham asosi bo’lib xizmat qilgan. Davlat xizmatidagi boyroq odamlarni
jalb
qilish maqsadida egallagan lavozimi va darajasiga qarab yer berilgan.Oliy
darajadagi
amaldor mulkidagi davlat solig'idan ozod boiganlar soni 50 hovlidan
oshmasligi
shart boMgan. Islohot yuqori tabaqa manfaatlariga mos boiib, yerga
davlat
va xususiy egalik birlashib ketgan. Shuning uchun o ’zaro raqobat zaif
bo'lgan.
4

289-yil Sima Yan o iim id an so'ng taxt uchun kurash boshlanib, unga ko'chmanchi
syanbi,
uxuan va xunnlar aralashgan Suy va Tan ilk feodal im periyalarining tashkil
topishi.
VI asming ikkinchi yarmida shimol va janub munosabatlari yumshagan. K
o’chmanchilar
xanlar orasiga singib ketgan. Jangovar tobilar vujudga kelgan
kuchini
yo‘qotgan. Buning ustiga Markaziy Osiyoda vujudga kelgan
ko‘chmanchilaming
Turk xoqonligi hujumi xavfi paydo boigan. Bunday sharoitda
shimol
butun mamlakatnibirlashtirish tarafdori bo'lgan.Shimoldagi davlatlardan
biri
Chjou birlashuv markaziga aylangan.581-yilda shimol lashkarboshisi Yan Szyan
Suy
sulolasining imperatori deb e ’lon qilingan (581-618). Siyosiy va iqtisodiy
vaziyat
ulkan mamlakatni harbiy yo'l bilan birlashtirishni taqozo qilgan.
Yangi
sulolaning tashkil topishi Xitoy tarixi oqimini keskin burib yuborgan. To‘rt
asrlik
qarama-qarshilik tugab, birlik va markazlashuv davri, iqtisodiy va madaniy
rivojlanish
boshlangan.Yangi hokimiyat soliqlarni ozaytirib, tartibga solgan, tuz va
vino
monopoliyasini bekor qilgan, yangi tanga zarb ettirib, o ‘lchov birliklarini bir
shaklga
solgan.
Konfutsiylik
ta’limoti tarafidan imperator olimlarni davlat xizmatiga taklif etgan,
amaldorlar
imtihon topshiradigan bo'lgan. Suy saroyi Xan ma’muriy-buyruqbozlik
tizimini
o'zlashtirgan. Madaniyatda shimol va janub aralashuvi ro'y bergan.Yan
Szyan
604-yilda o 'z o'g'li Yan Guan tomonidan o'ldirilgan. Yan Guan iqtisodiy va
siyosiy
markazlashuv tizimini davom ettirib, poytaxtni va o'n ming boy oilani
Loyanga
ko'chirgan.Aloqani kuchaytirish maqsadida Xuanxe, Yanszi, dengiz suv
yo'li
vujudga keltirilgan. Buyuk Kanal shimol va janub iqtisodini o'zaro bog'lagan.
Buyuk
Xitoy devori mustahkamlanib, qo'shimchalar qurilgan. Aholi ro'yxatga
olingan.
Soliqlar ko'paytirilib, davlatga ishlab berish muddati uzaytirilgan. Buning
natijasida
610-yilda xalq qo'zg'oloni ko'tarilgan.Qo'z.g'olonchilar Dou Szyaneni
hukmdor
deb e’lon qilganlar. Buiulan norozi bo'lgan yirik feodallar isyon
ko'tarishgan.
Bu vaqtda Koreyaga qilingan yurish ham muvaffaqiyatsiz chiqqan.
Janubga
qochgan Yan Ciuan o'ldirilib, mamlakatda tartibsizlik boshlangan. Shansi
hukmdoii
l,i Yuan ( ’han’anni egallab, imperatorga aylangan va yangi Tan
sulolasiga
asos solgan (618—907).
5

Eski qarzlar bekor qilinib, davlatga ishlab berish muddati qisqartirilgan, qullikka
sotilgan
dehqonlar ozod etilib, leodallarning dehqonlarni o'ldirishi taqiqlangan.
Ochlarga
yordam berilib, suv toshqiniga qarshi kurashilgan. Savdogarlarning
faoliyatiga
homiylik qilingan. Qo'zg'olonchilar afv etilgan boisa-da, qo'zg'olon
markazlari
yo'qotilib, Dou Szyande qatl etilgan.
Li
Yuanning o 'g 'li Li Shimin (627—649) davrida Tan imperiyasi mustahkamlanib,
mamlakat
hududi kengaygan.Tashqi siyosat va munosabatlar. Hukmron tabaqa
tashqi
markazlashuvini mamlakatda ichki vaziyatni mustahkamlash manbai deb
hisoblagan.
Diplomatiya ham shu maqsad uchun xizmat qilgan: qabilalarni bir-
biriga
qarshi gij-gijlash, qabila ichida janjal chiqarish, qabila yetakchilariga unvon
va
mukofotlar berish, sulolaviy nikoh, hukmron urugMar o'g'illarini faxriy garovda
tutish
kabilar.Ushbu usullar Turk xoqonligi bilan munosabatlarda yaqqol namoyon
boMgan.
Dastlabki Ian imperalorlari xoqonlikka o'lpon to'lab turganlar. 628-630-
yillarda
turklarga qarshi harbiy yurish uyushtirilgan, undan so'ng uyg‘urlarga
qarshi
ko'p yillik urush boshlangan. 657-yilda ular yordamida. 679-vilda boMsa,
Sharqiy
xoqonlik ko'magida G'arbiy Turk xoqonligiga hal qiluvchi zarba
berilgan.Xan
garnizonlari Buyuk ipak yo'li bo'ylab Urumchi shahrigacha joylashgan
edi.
Shu yoT orqali karvonlar va elchilar kelar edi.
Masalan,
xuddi shu yoM orqali 648-yilda qirg'iz elchilari kelgan. Xanlarning
Markaziy
(O'rta) Osiyoga kirib borishiga Sosoniylar imperiyasining parchalanishi
yaxshi
imkoniyat yaratgan. So'nggi Sosoniylar shohi Yozdigar II Xitoydan ko‘mak
so'ragan.
Suy imperiyasining maqsadlaridan biri Koreva yarim oroli shimoli va
janubi-g'arbiy
qismidagi Koguryo va Pekche davlatlarini egallash bo'lgan. Bu ishda
xanlar
tarafida koreyslarning Silla davlati turgan.612-614-yillarda xanlarning
Koreyaga
qilgan uclita harbiy yurishi muvaffaqiyatsiz yakunlangan. Bu narsa Suy
imperiyasi
qulashiga turtki bergan sabablardan biri bo'lgan.Tanlar davrida ham
Koreyaga
harbiy yurishlar to'xtamagan. 645-yilda Pxenyanni olishga harakat
qilingan.
650-yilda 130 ming kishilik Tan qo'shini Pekcheni bosib olgan. 663-yilda
xanlar
Silla davlati bilan ittifoqda Pekchega ko'makka kelgan Yapon flotini yengib,
harbiy
harakatlarga so'nggi nuqta qo'yganlar.
6

$Koguryo va Pekche hududi to'qqiz guberniyaga bo'linib, rasmiy jihatdan Xitoyga qo'shib olingan. Shundan so'ng koreys xalqi Silla davlati boshchiligida ozodlik harakatini boshlagan, xanlar esa chekinishga majbur bo'lgan.Aynan shunday tadbir kidan va moxelarga nisbatan qo'llangan. 698-yilda yangi Boxay davlati e ’lon qilingach, xan diplomatlari uni Koreyaga qarshi gij-gijlaganlar. 705 va 713-yillarda Boxay va Tan o'rtasida savdo aloqalari o'matilgan.607-yilda Yaponiya bilan rasmiy munosabatlar o'rnatilgan. Xitoy fioti Tayvan va Ryukyu orollariga yurish qilgan. Bu orollarga keyinroq elchilar yuborilgan.VII asr boshlarida syanbi\ax qarindoshi togon qabilasi mag'lub etilib, ulaming yerlari qo'shib olingan. 636-yilda Chan’anga Tibetdan i-K liilai kelgan. Togonlar masalasida bir necha yil Xitoy va Tibet o'lkasii(asida mush bo'lgan. 647-yilda sulh tuzilgari. SronszagaleboXitov malikasi liv/ ('/wiiga uylangan. Laxasaga ko'plab xan va anialdoilai, liarbiylar. savdogarlar ko'chib kelgan.Hindiston va Xitoy o'ltasidagi munosabatlar boshlanuvi VII asrga to'g'ii keladi 6-ll-yilda C'lmn’anga Xarsha davlati elchilari kelgan. O '/aro elchi nyriboshlasli Xarsha davlati parchalanuvidan kcyin to'xtagan. Xitoy elchilari Van Yayuanse va Szyan- Sh-yen 645-yilda Lxasadan llindistonga qarab vo'lga chiqqanlar. ularga hujum bo'lgan. Van Syu/.nse libetga qochishga muvatt'aq bo'lgan. U yerdan keyin Gang vodiysiga yurish qilgan. VII-VIII asrlarda Xitoyga Kashmir. Magadxa, Gandxar, Shri Lanka elchilarikelganlar. Xitoyning bosqinchilik yurishlari janubga ham qaratilgan. 602-603-yillarda shimoliy Vetnam va Tyamoa davlatiga yurishlar uyushtirilgan. 679-yilda shimoliy Vetnamda Xitoyga tobe Annan yeri tashkil etilgan.Xitoy siyosiy elitalarining buyuk davlatchilik qarashlariga ko‘ra, Xitoy dunyoning asosiy bosh davlati hisoblanib, butun dunyo imperatorga bo'ysunishi lozim bo‘lgan. Elchilar sovg‘asi «o'lpon» deb hisoblanib, elchi jo ‘natgan davlat esa Xitoy «vassali» deb e ’lon qilingan. Lekin, u davlatlar o ‘zlarini Xitoy bilan teng huquqli deb hisoblaganlar. Xitoyga kelgan elchilarga xitoycha kiyim berilgan bo' 1 ib. uni kiyish bo'ysunish ramzi hisoblangan. Vizantiya imperatori va arab xalifasi ham Xitoyga o 'z elchilarini jo'natganlar. lpak y o ii va dengiz yo'li (Guanchjou -Bag'dod) orqali musulmonlik (dunganlarda) va xristianlik kirib kelgan. 1.2.Xitoyga kuchmanchilar hujumi. 7$