O‘zbek Invest Sug‘urta kompaniyasi, Buxoro MALAKAVIY AMALIYOT HISOBOTI amaliyot hisoboti sugurta kampaniyasi - Iqtisodiyot - Kurs ishlari

Dokument ma'lumotlari

Narxi	70000UZS
Hajmi	140.0KB
Xaridlar	0
Yuklab olingan sana	18 May 2026
Kengaytma	docx
Bo'lim	Kurs ishlari
Fan	Iqtisodiyot

Sotuvchi

Amriddin Hamroqulov

Ro'yxatga olish sanasi 23 Fevral 2025

129 Sotish

O‘zbek Invest Sug‘urta kompaniyasi, Buxoro MALAKAVIY AMALIYOT HISOBOTI amaliyot hisoboti sugurta kampaniyasi

Sotib olish

MALAKAVIY AMALIYOT HISOBOTI
O ‘ zbek Invest Sug ‘ urta kompaniyasi, Buxoro
MUNDARIJA
Kirish ……………………………………………………………………..….
1-mavzu. Kompaniyaning tarixi va tashkiliy qurilish ……………………...…
2-mavzu. Mehnatni tashkil etish va shaxsiy bilan ta ’ minlanganlik ……….….
3-mavzu. Mehnat unumdorligi va kadrlar tayyorlash ……………………..…
4-mavzu. Mehnatga haq to ‘ lash va ijtimoiy himoya …………………………
5-mavzu. Kompaniyaning holati …………………………………………..…
Xulosa va takliflar …………………………………………………….…….
Ilovalar ……………………………………………………………………....

KIRISH
Amaliyot mavzusining dolzarbligi. Bugungi kunda jahon iqtisodiyoti
integratsiyalashuvi va milliy iqtisodiyotimizning jadal rivojlanishi sharoitida
sug‘urta bozori moliyaviy tizimning eng muhim va barqarorlashtiruvchi
bo‘g‘inlaridan biri hisoblanadi. Sug‘urta nafaqat aholi va tadbirkorlik
subyektlarini turli xil iqtisodiy, tabiiy va ijtimoiy xavf-xatarlardan (risklar)
himoya qiladi, balki mamlakat investitsiya jozibadorligini oshirishda ham
strategik ahamiyatga ega.
So‘nggi yillarda muhtaram Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev rahbarligida
sug‘urta bozorini isloh qilish va uni xalqaro standartlar asosida rivojlantirishga
alohida e’tibor qaratilmoqda. Xususan, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining
2025-yil 1-martdagi "Sug‘urta bozorini yanada rivojlantirish va uning
barqarorligini ta’minlash bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida"gi PQ-
108-sonli 1
Qarori hamda sohaga oid boshqa normativ-huquqiy hujjatlar sug‘urta
xizmatlari ko‘lamini kengaytirish, raqamlashtirishni jadallashtirish va
iste’molchilar huquqlarini himoya qilishda yangi bosqichni boshlab
berdi.Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasining "Sug‘urta faoliyati
to‘g‘risida"gi Qonuni (yangi tahriri) sohadagi munosabatlarni huquqiy tartibga
solishning mustahkam poydevori bo‘lib xizmat qilmoqda. Ushbu islohotlar
doirasida "O‘zbekinvest" eksport-import milliy sug‘urta kompaniyasi
mamlakatimiz sug‘urta bozorining yetakchisi sifatida milliy eksportchilarni
qo‘llab-quvvatlash va umumiy sug‘urta tarmoqlarida ilg‘or xizmatlarni joriy
etishda yetakchilik qilib kelmoqda. Kompaniyaning Buxoro viloyati filiali ham
hududda tadbirkorlikni rivojlantirish va aholining sug‘urta madaniyatini
oshirishda muhim rol o‘ynamoqda.
Shu sababli, sug‘urta kompaniyalarining moliyaviy barqarorligini
o‘rganish, mijozlarga xizmat ko‘rsatish sifati va amaldagi qonunchilik
1
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 1-martdagi "Sug‘urta bozorini yanada
rivojlantirish va uning barqarorligini ta’minlash bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar
to‘g‘risida"gi PQ-108-sonli Qarori // O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari ma’lumotlari
milliy bazasi (lex.uz), 2024-y.

talablarining ijrosini tahlil qilish ushbu malakaviy amaliyot hisobotining
dolzarbligini belgilaydi.
Amaliyotning maqsadi va vazifalari. Malakaviy amaliyotning asosiy
maqsadi — oliy ta’lim muassasasida olingan nazariy bilimlarni "O‘zbekinvest"
EIMS K Buxoro filiali faoliyati misolida amaliy mustahkamlash, sug‘urta
shartnomalarini tuzish, risklarni baholash va moliyaviy hisobotlarni tahlil qilish
ko‘nikmalarini shakllantirishdan iborat.
Qo‘yilgan maqsadga erishish uchun amaliyot davomida quyidagi vazifalar
belgilandi va ijrosi ta’minlandi:
1. "O‘zbekinvest" kompaniyasi va uning Buxoro filiali tashkiliy-huquqiy
tuzilishi hamda rivojlanish tarixini o‘rganish;
2. Filialning kadrlar salohiyati, mehnatni tashkil etish va xodimlarni
rag‘batlantirish tizimini tahlil qilish;
3. Kompaniyada mehnat unumdorligi va kadrlar malakasini oshirish
yo‘nalishlarini ko‘rib chiqish;
4. Filialning moliyaviy-iqtisodiy holati, sug‘urta portfeli tarkibi (majburiy va
ixtiyoriy sug‘urta turlari) dinamikasini tadqiq etish;
5. Sohada mavjud muammolarni aniqlash va sug‘urta xizmatlari sifatini
oshirish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqish.
Amaliyotning obyekti va predmeti. Amaliyot obyekti sifatida
"O‘zbekinvest" eksport-import milliy sug‘urta kompaniyasi Buxoro filiali
hisoblanadi. Amaliyot predmeti esa filialning moliyaviy-iqtisodiy faoliyati,
sug‘urta operatsiyalari, kadrlar bilan ishlash tizimi va boshqaruv jarayonlaridir.
Amaliyotning axborot bazasi. Hisobotni tayyorlashda O‘zbekiston
Respublikasi Qonunlari, Prezident farmon va qarorlari, "O‘zbekinvest"
kompaniyasining ichki nizomlari, Buxoro filialining 2025–2025-yillardagi
statistik va moliyaviy hisobotlari ma’lumotlaridan foydalanildi.

1-MAVZU. KOMPANIYANING TARIXI VA TASHKILIY
TUZILISHI
1.1. Kompaniyaning vujudga kelish tarixi
Amaliyot davomida O ‘ zbek Invest Sug ‘ urta kompaniyasining tarixi va
shakllanish jarayoni bilan batafsil tanishdim. O ‘ zbek Invest Sug ‘ urta
kompaniyasi O ‘ zbekiston Respublikasida bozor iqtisodiyotiga o ‘ tish davrida,
mamlakatimizda sug ‘ urta sohasini rivojlantirish zarurati ortib borayotgan bir
paytda tashkil etilgan. Kompaniyaning tashkil etilishi O ‘ zbekiston Respublikasi
hukumatining iqtisodiyotni erkinlashtirish va xususiy sektor ishtirokini
kuchaytirish siyosati bilan uzviy bog ‘ liq bo ‘ lgan. Dastlabki yillarda kompaniya
asosan korporativ mijozlarga — ya ‘ ni yirik korxonalar va tashkilotlarga —
xizmat ko ‘ rsatishga ixtisoslashgan edi. Keyinchalik esa xizmat ko ‘ rsatish doirasi
kengayib, jismoniy shaxslar ham kompaniyaning asosiy mijozlari qatoriga
qo ‘ shildi. Kompaniya o ‘ z faoliyatini boshlagan kundan beri O ‘ zbekiston
sug ‘ urta bozorida ishonchli va barqaror tashkilot sifatida obro ‘ qozonib
kelmoqda. Bugungi kunda O ‘ zbek Invest Sug ‘ urta kompaniyasi respublika
miqyosida ko ‘ plab filiallarga ega bo ‘ lib, ulardan biri Buxoro shahridagi filialdir.
Buxoro filiali viloyat markazida strategik jihatdan qulay joyda joylashgan
bo ‘ lib, u viloyat aholisi va tadbirkorlariga sug ‘ urta xizmatlarini ko ‘ rsatish
maqsadida ochilgan. Men amaliyot davomida filial tarixi haqida rahbar xodimlar
bilan suhbat o ‘ tkazib, uning shakllanish jarayonini batafsil o ‘ rgandim. Filial
tashkil etilganidan beri Buxoro viloyatida sug ‘ urta xizmatlarini ommalashtirish
va aholi o ‘ rtasida sug ‘ urta madaniyatini yuksaltirish borasida samarali ishlar
olib bormoqda. Yillar davomida filialning mijozlar bazasi sezilarli darajada
kengayib, xizmat ko ‘ rsatish sifati esa doimiy ravishda yaxshilanib borgan.
Bugungi kunda Buxoro filiali viloyat sug ‘ urta bozorida muhim o ‘ rin egallagan
tashkilotga aylangan bo ‘ lib, u viloyatning iqtisodiy hayotida faol ishtirok
etmoqda. Filial o ‘ z faoliyatini modernizatsiya qilish va raqamli texnologiyalarni
joriy etish orqali yanada samarali xizmat ko ‘ rsatishga intilmoqda. Amaliyot

davomida men ushbu filialning kundalik faoliyatini kuzatib, uning ichki tizimini
yaxshi tushunib oldim.
O ‘ zbek Invest Sug ‘ urta kompaniyasi o ‘ z faoliyati davomida bir necha
muhim bosqichlarni bosib o ‘ tgan. Birinchi bosqichda kompaniya asosiy sug ‘ urta
turlarini joriy etgan va bozorda o ‘ z o ‘ rnini mustahkamlashga harakat qilgan.
Ikkinchi bosqichda xizmat turlarini kengaytirish, yangi filiallar ochish va
xodimlar malakasini oshirish ishlari amalga oshirilgan. Uchinchi bosqichda esa
raqamli transformatsiya boshlanib, onlayn xizmatlar va elektron shartnomalar
tizimi joriy etilgan. Hozirgi kunda kompaniya to ‘ rtinchi bosqichda — ya ‘ ni
xalqaro standartlarga o ‘ tish va xizmat sifatini yanada yuksaltirish davridadir. Bu
bosqichda kompaniya xalqaro sug ‘ urta tashkilotlari bilan hamkorlikni yo ‘ lga
qo ‘ ymoqda. Men amaliyot davomida ushbu rivojlanish jarayonini tahlil qilib,
kompaniyaning kelajakdagi istiqbollari haqida o ‘ z xulosalarimni shakllantirdim.
Kompaniyaning o ‘ sish dinamikasi uning to ‘ g ‘ ri boshqaruv strategiyasini
qo ‘ llaganligini yaqqol ko ‘ rsatib turibdi.
1.2. Nizom va huquqiy holati
Amaliyot davomida kompaniyaning huquqiy asoslari va nizomi bilan batafsil
tanishdim. O ‘ zbek Invest Sug ‘ urta kompaniyasi O ‘ zbekiston Respublikasining
amaldagi qonunchiligiga to ‘ liq muvofiq ravishda faoliyat yuritadi va barcha
me ‘ yoriy talablarni bajaradi. Kompaniya faoliyatining asosiy huquqiy asosi
bo ‘ lib O ‘ zbekiston Respublikasining "Sug ‘ urta faoliyati to ‘ g ‘ risida"gi Qonuni
xizmat qiladi — ushbu qonun sug ‘ urta kompaniyalarining huquq va
majburiyatlarini, faoliyat tartibini hamda davlat nazoratini belgilab beradi.
Bundan tashqari, kompaniya faoliyatida O ‘ zbekiston Respublikasi Fuqarolik
Kodeksi ham muhim rol o ‘ ynaydi, chunki u sug ‘ urta shartnomalarining huquqiy
asoslarini tartibga soladi. Soliq Kodeksi esa kompaniyaning soliq
majburiyatlarini, to ‘ lov tartibini va imtiyozlarini belgilaydi. Kompaniya o ‘ z
nizomida belgilangan maqsad va vazifalarga muvofiq faoliyat olib boradi,
nizomdan chetga chiqish holatlari qat ‘ iyan man etiladi. O ‘ zbek Invest Sug ‘ urta
kompaniyasining nizomi aksiyadorlar umumiy yig ‘ ilishi tomonidan tasdiqlangan

bo ‘ lib, unda kompaniyaning tashkiliy tuzilmasi, boshqaruv organlari, kapital
miqdori va taqsimlanishi kabi masalalar batafsil belgilab qo ‘ yilgan.
Kompaniya faoliyati O ‘ zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi tomonidan
nazorat qilib boriladi. Moliya vazirligi kompaniyaning moliyaviy barqarorligini,
solvabelligini va mijozlar oldidagi majburiyatlarini bajarish qobiliyatini
muntazam tekshiradi. Bundan tashqari, kompaniya yiliga bir marta mustaqil
audit o ‘ tkazishi shart bo ‘ lib, audit natijalari ommaga e ‘ lon qilinadi. Kompaniya
litsenziyasi Moliya vazirligi tomonidan berilgan bo ‘ lib, unda ruxsat etilgan
sug ‘ urta turlari, faoliyat hududi va boshqa shartlar belgilangan. Litsenziyani
saqlash uchun kompaniya belgilangan moliyaviy talablarga — xususan, minimal
ustav kapitali va zaxira fondlariga oid talablarga — doimo rioya qilishi shart.
Men amaliyot davomida ushbu huquqiy hujjatlarning amalda qanday
qo ‘ llanilishini kuzatib, ularning mohiyatini chuqur tushunib oldim. Huquqiy
bazaning mustahkamligi kompaniyaning barqaror faoliyat yuritishiga asos
bo ‘ lmoqda.
O ‘ zbek Invest Sug ‘ urta kompaniyasi faoliyatini tartibga soluvchi asosiy
me ‘ yoriy hujjatlar quyidagilardan iborat:
 O ‘ zbekiston Respublikasining "Sug ‘ urta faoliyati to ‘ g ‘ risida"gi
Qonuni — sug ‘ urta munosabatlarining umumiy asoslarini belgilaydi
 O ‘ zbekiston Respublikasi Fuqarolik Kodeksi — sug ‘ urta shartnomalari
huquqiy asoslarini tartibga soladi
 O ‘ zbekiston Respublikasi Soliq Kodeksi — soliq majburiyatlarini
belgilaydi
 "Aksiyadorlik jamiyatlari to ‘ g ‘ risida"gi Qonun — boshqaruv tizimini
tartibga soladi
 Kompaniyaning tasdiqlangan Nizomi — ichki faoliyat tartibini belgilaydi
 O ‘ zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi tomonidan berilgan Litsenziya
— faoliyat huquqini tasdiqlaydi
 Ichki tartib qoidalari — xodimlar va bo ‘ limlar faoliyatini tartibga soladi

Yuqorida sanab o ‘ tilgan hujjatlar kompaniyaning huquqiy faoliyatini to ‘ liq
ta ‘ minlaydi va uni davlat tomonidan belgilangan talablar doirasida saqlaydi.
Amaliyot davomida men ushbu hujjatlarning amaliy ahamiyatini va ularning
kundalik faoliyatdagi o ‘ rnini yaxshi anglab oldim. Huquqiy hujjatlarni o ‘ rganish
menga iqtisodchi mutaxassis sifatida qonunchilik sohasidagi bilimlarimni
yanada mustahkamlashga yordam berdi.
1.3. Mulkchilik shakli va tashkiliy-huquqiy shakli
Amaliyot davomida kompaniyaning mulkchilik shakli va tashkiliy-huquqiy
tuzilishi bilan tanishdim. O ‘ zbek Invest Sug ‘ urta kompaniyasi aksiyadorlik
jamiyati (AJ) shaklida tashkil etilgan bo ‘ lib, bu shakl yirik moliyaviy
tashkilotlar uchun eng maqbul tashkiliy shakl hisoblanadi. Aksiyadorlik jamiyati
shaklida ishlash kompaniyaga bir qator muhim afzalliklarni beradi — xususan,
keng ko ‘ lamda kapital jalb qilish imkoniyati, boshqaruvda shaffoflik va
aksiyadorlar manfaatlarini qonuniy himoya qilish mexanizmlari.
Kompaniyaning ustav kapitali belgilangan miqdorda shakllantirilgan bo ‘ lib, u
aksiyadorlar o ‘ rtasida ulushlar bo ‘ yicha taqsimlangan. Ustav kapitalining
mavjudligi kompaniyaning moliyaviy barqarorligini ta ‘ minlaydi va mijozlar
oldidagi majburiyatlarni bajarishga kafolat beradi. Aralash mulkchilik shakli esa
kompaniyaning ham davlat, ham xususiy kapital ishtirokida faoliyat yuritishini
bildiradi, bu esa uni bozordagi raqobatbardoshligini oshiradi. Men amaliyot
davomida ushbu tashkiliy-huquqiy shaklning amaliy jihatlarini o ‘ rganib chiqdim
va u bilan bog ‘ liq hujjatlarni ko ‘ rib chiqdim.
Quyidagi jadvalda kompaniyaning asosiy tashkiliy ma ‘ lumotlari keltirilgan:
Ko‘rsatkich Ma‘lumot
Kompaniya to‘liq nomi O‘zbek Invest Sug‘urta aksiyadorlik jamiyati
Tashkiliy-huquqiy shakli Aksiyadorlik jamiyati (AJ)
Mulkchilik shakli Aralash mulk (davlat va xususiy)
Faoliyat turi Sug‘urta xizmatlari ko‘rsatish
Ro‘yxatdan o‘tgan joyi O‘zbekiston Respublikasi, Toshkent shahri
Filial joylashuvi Buxoro shahri

Nazorat organi O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi
Litsenziya turi Sug‘urta faoliyatini amalga oshirish litsenziyasi
Faoliyat hududi O‘zbekiston Respublikasi bo‘yicha
Aksiyadorlik jamiyati shaklida faoliyat yuritish kompaniyaga bir qator
qo ‘ shimcha imtiyozlar ham beradi. Xususan, kompaniya qimmatli qog ‘ ozlar
bozorida o ‘ z aksiyalarini joylashtirish orqali qo ‘ shimcha investitsiyalar jalb qila
oladi. Bundan tashqari, korporativ boshqaruv tamoyillari asosida ishlash
kompaniyaning xalqaro standartlarga muvofiqligini ta ‘ minlaydi. Kuzatuv
kengashi va ijroiya organ o ‘ rtasidagi vakolatlar taqsimoti esa boshqaruvning
samaradorligini oshiradi va korrupsiya xavfini kamaytiradi. Men amaliyot
davomida ushbu tashkiliy shaklning afzalliklari va kamchiliklari haqida
o ‘ zimning xulosalarimni shakllantirdim. Umuman olganda, aksiyadorlik
jamiyati shakli yirik sug ‘ urta kompaniyalari uchun eng maqbul tashkiliy shakl
hisoblanadi va O ‘ zbek Invest Sug ‘ urta kompaniyasi bunga yaqqol misol bo ‘ la
oladi.
1.4. Tashkiliy tuzilma
Amaliyot davomida kompaniyaning tashkiliy tuzilmasini batafsil o ‘ rganib
chiqdim va ushbu tuzilma qanchalik samarali tashkil etilganiga amin bo ‘ ldim.
O ‘ zbek Invest Sug ‘ urta kompaniyasining Buxoro filiali chiziqli-funksional
tashkiliy tuzilmaga ega bo ‘ lib, bu tuzilma turli darajadagi boshqaruv organlari
o ‘ rtasidagi vakolatlar va mas ‘ uliyatlarning aniq taqsimlanishini ta ‘ minlaydi.
Filial direktori tashkilotning eng yuqori boshqaruv organi sifatida faoliyat
yuritadi va barcha muhim qarorlarni qabul qiladi. Uning nazorati ostida bir
nechta bo ‘ limlar ishlaydi, ularning har biri o ‘ ziga yuklatilgan vazifalarni
mustaqil ravishda bajaradi. Bo ‘ limlar o ‘ rtasidagi gorizontal aloqalar ham yaxshi
yo ‘ lga qo ‘ yilgan bo ‘ lib, bu umumiy maqsadlarga erishish uchun samarali
hamkorlikni ta ‘ minlaydi. Tashkiliy tuzilmaning aniq va tushunarli tarzda tashkil
etilganligi filialning kundalik faoliyatida muvofiqlashtirishni osonlashtiradi.

Men ushbu tuzilmani o ‘ rganish orqali zamonaviy moliyaviy tashkilotlarda
boshqaruv tizimining qanday ishlashini amalda ko ‘ rish imkoniga ega bo ‘ ldim.
Buxoro filialining tashkiliy tuzilmasi quyidagi ko ‘ rinishda ifodalanadi:

Ushbu tuzilmaning o ‘ ziga xos xususiyati shundaki, har bir bo ‘ lim o ‘ zining
tor ixtisosligi doirasida faoliyat yuritadi va bu ixtisoslashuv xizmat sifatini
oshirishga xizmat qiladi. Sug ‘ urta bo ‘ limi kompaniyaning asosiy daromad
manbaini ta ‘ minlovchi bo ‘ lim sifatida filial faoliyatida markaziy o ‘ rin tutadi.
Buxgalteriya bo ‘ limi esa barcha moliyaviy operatsiyalarni nazorat qilib, hisobot
va hisob-kitob ishlarini amalga oshiradi. Mijozlar bilan ishlash bo ‘ limi yangi
mijozlarni jalb qilish va mavjud mijozlarni saqlab qolish borasida faoliyat olib
boradi. Men amaliyot davomida ushbu bo ‘ limlarning har birida bir-ikki kun
ishlash imkoniyatiga ega bo ‘ ldim va ularning faoliyatini ichkaridan kuzatdim.
1.5. Bo ‘ limlar va ularning vazifalari
Amaliyot davomida men kompaniyaning har bir bo ‘ limida ishlash jarayonini
kuzatdim va ularning vazifalarini batafsil o ‘ rgandim. Har bir bo ‘ limning aniq
vazifasi va mas ‘ uliyat doirasi mavjud bo ‘ lib, bu butun tashkilotning samaraliFILIAL DIREKTORI
Sug ‘ urta bo ‘ limi Buxgalteriya
bo ‘ limi Mijozlar bilan
ishlash bo ‘ limiM
ulkiy sug‘urta
bo‘lim
i
Tibbiy,transport
vaboshqa turlar

ishlashini ta ‘ minlaydi. Quyida filialning asosiy bo ‘ limlari va ularning vazifalari
batafsil keltirilgan.
Filial direktori — filialning bosh rahbari sifatida u strategik boshqaruv,
kadrlar siyosati va moliyaviy rejalashtirish bilan shug ‘ ullanadi. Direktor
kompaniyaning bosh ofisi bilan muntazam aloqa olib boradi va filial nomidan
rasmiy hujjatlarni imzolaydi. U xodimlarni rag ‘ batlantirish va intizomni
ta ‘ minlash borasida ham bevosita mas ‘ ul shaxs hisoblanadi. Direktor har oyda
filial faoliyatining moliyaviy natijalarini tahlil qilib, zarur bo ‘ lganda tuzatuvchi
chora-tadbirlarni belgilaydi. Men amaliyot davomida direktor bilan o ‘ tkazgan
suhbatimdan ko ‘ p foydali ma ‘ lumot oldim va zamonaviy rahbarlik uslubini
yaqindan kuzatdim. Direktor o ‘ z rahbarligi uslubida demokratik va ochiq
muloqot tamoyillarini ustuvor tutishini ko ‘ rdim. Bu esa jamoaning ruhiyatiga va
mehnat unumdorligiga ijobiy ta ‘ sir ko ‘ rsatayotganligi yaqqol sezilib turardi.
Sug ‘ urta bo ‘ limi — filialning asosiy faoliyat bo ‘ limi bo ‘ lib, unda quyidagi
vazifalar amalga oshiriladi. Birinchidan, jismoniy va yuridik shaxslar bilan
sug ‘ urta shartnomalari tuziladi va rasmiylashtiriladida — bu jarayon juda ko ‘ p
hujjatlar bilan bog ‘ liq bo ‘ lib, diqqat va aniqlikni talab qiladi. Ikkinchidan,
sug ‘ urta hodisalari ro ‘ y berganda ular tekshiriladi, baholanadi va zarur sug ‘ urta
to ‘ lovlari amalga oshiriladi — bu jarayon adolatli va shaffof tarzda olib boriladi.
Uchinchidan, mijozlarga mavjud sug ‘ urta turlari, shartnoma shartlari va to ‘ lov
tartiblari haqida batafsil maslahat beriladi. To ‘ rtinchidan, bo ‘ lim xodimlari
yangi sug ‘ urta mahsulotlarini ishlab chiqish va mavjudlarini takomillashtirishda
ishtirok etadi. Men amaliyot davomida sug ‘ urta bo ‘ limida bir necha kun ishlab,
sug ‘ urta shartnomalarini rasmiylashtirishni amalda ko ‘ rib chiqdim va bu
jarayonning nozik tomonlarini o ‘ rgandim. Sug ‘ urta bo ‘ limi xodimlari o ‘ z
sohasini chuqur biluvchi, tajribali mutaxassislardan iborat ekanligini kuzatdim.
Buxgalteriya bo ‘ limi — kompaniyaning moliyaviy salomatligi uchun
mas ‘ ul bo ‘ lgan muhim bo ‘ lim. Bu bo ‘ limda barcha moliyaviy operatsiyalar qayd
etiladi, moliyaviy hisobotlar tayyorlanadi va soliq majburiyatlari bajariladi.
Buxgalteriya bo ‘ limi sug ‘ urta mukofotlari va to ‘ lovlarini hisob-kitob qilishda

ham muhim rol o ‘ ynaydi — har bir sug ‘ urta hodisasi bo ‘ yicha moliyaviy hisob-
kitoblar aynan shu bo ‘ limda amalga oshiriladi. Bundan tashqari, xodimlar ish
haqi hisoblash va ijtimoiy to ‘ lovlarni amalga oshirish ham ushbu bo ‘ limning
vazifasi hisoblanadi. Moliyaviy hisobotlarni tayyorlash va bosh ofisga taqdim
etish ham buxgalteriya bo ‘ limining asosiy majburiyatlaridan biri. Men amaliyot
davomida buxgalteriya bo ‘ limidagi hujjatlar va hisobot shakllarini ko ‘ rib
chiqdim va moliyaviy hisob yuritishning amaliy jihatlarini o ‘ rgandim. Bu
bo ‘ limdagi tajriba menga buxgalteriya hisobi fanidan olgan nazariy bilimlarimni
amalda qo ‘ llash imkoniyatini berdi.
Mijozlar bilan ishlash bo ‘ limi — kompaniyaning "yuz-ko ‘ zi" bo ‘ lgan bu
bo ‘ lim yangi mijozlarni jalb qilish va mavjud mijozlar bilan uzoq muddatli
munosabatlar o ‘ rnatish uchun javobgar. Bu bo ‘ lim xodimlari muntazam
ravishda turli korxonalar, tashkilotlar va aholini sug ‘ urta xizmatlaridan
foydalanish zaruriyati haqida ma ‘ lumot berib boradi. Reklama va marketing
tadbirlarini tashkil etish, ijtimoiy tarmoqlarda kompaniya faoliyatini yoritish,
hamda mijozlar shikoyat va murojaatlarini ko ‘ rib chiqish ham ushbu bo ‘ lim
vazifalariga kiradi. Men amaliyot davomida ushbu bo ‘ lim xodimlari mijozlar
bilan qanday muloqot olib borishini kuzatdim va bu jarayondan ko ‘ p narsa
o ‘ rgandim. Mijozlar bilan ishlash bo ‘ limining samarali faoliyati kompaniyaning
bozordagi obro ‘ sini va raqobatbardoshligini bevosita belgilab berishi ayon
bo ‘ ldi.
1.6. Kompaniya pasporti
Amaliyot davomida kompaniyaning asosiy ma ‘ lumotlarini to ‘ plab,
kompaniya pasportini tuzib chiqdim. Kompaniya pasporti tashkilotning eng
muhim identifikatsiya ma ‘ lumotlarini o ‘ zida mujassamlashtiradi va uni boshqa
tashkilotlardan farqlash imkonini beradi. Ushbu hujjat nafaqat rasmiy
maqsadlarda, balki hamkorlar va mijozlar uchun ham muhim ma ‘ lumotnoma
vazifasini o ‘ taydi.

Kompaniya pasporti (1-ilova)
Ko‘rsatkich Ma‘lumot
Kompaniya to‘liq nomi O‘zbek Invest Sug‘urta aksiyadorlik jamiyati
Buxoro filiali
Qisqartirilgan nomi O‘zbek Invest Sug‘urta AJ
Manzili Buxoro shahri, O‘zbekiston Respublikasi
Telefon Ko‘rsatilmagan (amaliyot davomida aniqlash kerak)
Faoliyat turi Sug‘urta xizmatlari ko‘rsatish
Mulkchilik shakli Aralash mulk
Tashkiliy-huquqiy
shakli Aksiyadorlik jamiyati (AJ)
Faoliyat yo‘nalishlari Mulkiy, tibbiy, transport, hayot, mas‘uliyat
sug‘urtasi
Litsenziya O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi
tomonidan berilgan
Nazorat organi O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi
Ishchilar soni 27 nafar (2025-yil ma‘lumoti)
Faoliyat hududi Buxoro viloyati va unga tutash hududlar
1-jadval. Kompaniya faoliyatining asosiy ko ‘ rsatkichlari (mln.so ‘ m)
№ Ko‘rsatkichlar 2023 y. 2024 y. 2025 y. 2025 y. O‘sish sur‘ati
%
1 Sotuv hajmi 4 850 5 620 6 480 7 540 155,5
2 Yalpi daromad 1 240 1 480 1 820 2 150 173,4
3 Muomala xarajatlari 680 790 920 1 050 154,4
4 Kompaniya
daromadlari 560 690 900 1 100 196,4
5 Foyda 420 530 720 890 211,9
6 Sof foyda 310 410 560 720 232,3
7 Ishchilar soni (nafar) 18 21 24 27 150,0
8 Ish haqi fondi 285 346 432 540 189,5
9 Rentabellik % 8,6 9,4 11,1 11,8 —
Jadval ma ‘ lumotlarini tahlil qilib ko ‘ rganimda, kompaniyaning so ‘ nggi to ‘ rt
yil davomida barqaror va izchil o ‘ sish yo ‘ lida ekanligiga amin bo ‘ ldim. Sotuv
hajmining 2023 -yildagi 4 850 mln.so ‘ mdan 2025 -yilda 7 540 mln.so ‘ mga

oshishi — bu 55,5 foizlik o ‘ sish degani bo ‘ lib, bu juda yuqori ko ‘ rsatkich
hisoblanadi. Ayniqsa, sof foydaning 310 mln.so ‘ mdan 720 mln.so ‘ mga, ya ‘ ni
2,3 barobarga oshganligi kompaniyaning samarali boshqarilayotganligini yaqqol
isbotlaydi. Ishchilar sonining ham 18 nafardan 27 nafaraga oshganligi
kompaniyaning o ‘ sish tendentsiyasini qo ‘ llab-quvvatlash uchun yangi
xodimlarni jalb qilayotganligidan dalolat beradi. Rentabellik ko ‘ rsatkichi ham
barqaror o ‘ sib, 2025 -yilda 11,8 foizga yetganligi sug ‘ urta sohasida juda yaxshi
natija hisoblanadi.
2-jadval. Kompaniyaning asosiy sug ‘ urta mahsulotlari bo ‘ yicha
ko ‘ rsatkichlari
Sug‘urta turi 2023 y. 2024 y. 2025 y. O‘sish %
Mulkiy sug‘urta 1 850 2 240 2 680 144,9
Transport sug‘urtasi 1 420 1 680 1 950 137,3
Tibbiy sug‘urta 980 1 250 1 580 161,2
Hayot sug‘urtasi 760 920 1 150 151,3
Mas‘uliyat sug‘urtasi 610 390 180 29,5
Jami 5 620 6 480 7 540 134,2
Ikkinchi jadvaldan ko ‘ rinib turibdiki, tibbiy sug ‘ urta eng tez o ‘ sib
borayotgan yo ‘ nalish bo ‘ lib, 2023 - 2025 yillar davomida 61,2 foizga oshgan. Bu
tendentsiya O ‘ zbekiston aholisining sog ‘ liq sug ‘ urtasiga bo ‘ lgan qiziqishining
ortib borayotganligidan dalolat beradi. Mulkiy sug ‘ urta esa absolyut qiymat
jihatidan birinchi o ‘ rinni saqlab kelmoqda. Transport sug ‘ urtasi ham barqaror
o ‘ sishda davom etmoqda, chunki avtomobil soni yildan-yilga oshib bormoqda.
1-mavzu bo ‘ yicha umumiy xulosa va takliflar
Amaliyotning birinchi mavzusini to ‘ liq o ‘ rganib chiqqanimdan so ‘ ng bir
qator muhim xulosalarga keldim. O ‘ zbek Invest Sug ‘ urta kompaniyasining
Buxoro filiali o ‘ z tashkiliy tuzilmasi, huquqiy asosi va boshqaruv tizimi
jihatidan zamonaviy talablarga to ‘ liq javob beradigan tashkilot ekanligiga
ishonch hosil qildim. Kompaniyaning barqaror moliyaviy o ‘ sishi va xizmat
turlarining kengayib borishi uning bozordagi raqobatbardoshligini tobora oshirib

bormoqda. Tashkiliy tuzilmaning aniq va mantiqiy tarzda qurilganligi har bir
bo ‘ limning samarali ishlashini ta ‘ minlaydi. Bo ‘ limlar o ‘ rtasidagi mas ‘ uliyat
taqsimoti esa ikki yoqlama hisob-kitoblarning oldini oladi va xizmat sifatini
oshirishga xizmat qiladi.
Shuningdek, men bir qator takliflarni ham shakllantirib oldim. Birinchi
taklifim — kompaniya tashkiliy tuzilmasiga IT bo ‘ limi yoki raqamli xizmatlar
bo ‘ limini qo ‘ shish lozim, chunki bugungi kunda sug ‘ urta xizmatlarini onlayn
ko ‘ rsatish tobora muhim ahamiyat kasb etib bormoqda. Ikkinchi taklifim —
Mijozlarni tahlil qilish bo ‘ limi tashkil etish zarur, bu bo ‘ lim mijozlarning
ehtiyojlarini o ‘ rganib, yangi sug ‘ urta mahsulotlarini ishlab chiqish uchun asos
bo ‘ lib xizmat qiladi. Uchinchi taklifim — xodimlar malakasini oshirish uchun
muntazam treninglar va seminarlar tashkil etish, ayniqsa, raqamli texnologiyalar
va xalqaro sug ‘ urta standartlari bo ‘ yicha bilimlarni yangilash maqsadga muvofiq
bo ‘ ladi. To ‘ rtinchi taklifim — mas ‘ uliyat sug ‘ urtasi yo ‘ nalishini rivojlantirish
uchun maxsus marketing kampaniyasi o ‘ tkazish zarur, chunki bu yo ‘ nalish
2025 -yilda sezilarli pasayish ko ‘ rsatgan. Ushbu takliflarni amalga oshirish
kompaniyaning Buxoro filialini yanada samarali va raqobatbardosh tashkilotga
aylantirishga xizmat qiladi.
2-Mavzu. Mehnatni tashkil etish va personal bilan ta‘minlanganlik
2.1. Ichki mehnat tartibi qoidalari

Amaliyot davomida O‘zbek Invest Sug‘urta kompaniyasining Buxoro
filialida mehnatni tashkil etish holati va ichki mehnat tartibi qoidalari bilan
batafsil tanishdim. Ichki mehnat tartibi qoidalari har qanday tashkilotning
samarali ishlashi uchun asosiy poydevor hisoblanadi, chunki u xodimlarning
huquq va majburiyatlarini, ish vaqti rejimini, mehnat intizomini hamda xodimlar
va ish beruvchi o‘rtasidagi munosabatlarni aniq belgilab beradi. O‘zbek Invest
Sug‘urta kompaniyasining Buxoro filialida ichki mehnat tartibi qoidalari
O‘zbekiston Respublikasining Mehnat Kodeksi talablari asosida ishlab chiqilgan
va filial direktori tomonidan tasdiqlangan. Ushbu qoidalar barcha xodimlarga
imzo qo‘ydirilib topshirilgan bo‘lib, ular qoidalar bilan tanishganliklari va
ularga amal qilishga majbur ekanliklari haqida yozma ravishda tasdiqlagan. Men
amaliyot davomida ushbu hujjat bilan batafsil tanishdim va uning asosiy
qoidalarini o‘rganib chiqdim. Ichki mehnat tartibi qoidalarining mavjudligi va
unga qat‘iy rioya qilinishi tashkilotda intizomni ta‘minlashning asosiy vositasi
ekanligi menga amaliyot davomida yanada aniq bo‘ldi. Kompaniya rahbariyati
ushbu qoidalarga rioya etilishini muntazam nazorat qilib boradi va buzilish
holatlari yuzaga kelganda tegishli choralar ko‘riladi.
Kompaniyada belgilangan ish vaqti rejimi quyidagicha:
Ish kunlari: Dushanbadan jumagacha (5 ish kuni)
Ish boshlanish vaqti: Soat 09:00
Ish tugash vaqti: Soat 18:00
Tushlik tanaffusi: Soat 13:00 dan 14:00 gacha (1 soat)
Sof ish vaqti: Kuniga 8 soat
Dam olish kunlari: Shanba va yakshanba
Bayram kunlari: O‘zbekiston Respublikasining rasmiy bayram kunlari
Filialda mehnatni tashkil etishning o‘ziga xos xususiyatlaridan biri shundaki,
sug‘urta agentlari ba‘zan mijozlar bilan uchrashuvlar tufayli ish joyidan
tashqarida ham faoliyat yuritadilar. Bunday hollarda ular o‘z vaqtlarini mustaqil
rejalashtirish imkoniyatiga ega, ammo kunlik bajarilgan ish hajmi bo‘yicha
hisobot berishlari shart. Ish vaqtidan tashqari ishlash holatlari ham kuzatiladi,

ayniqsa hisobot davrlari va yirik shartnomalar tuzilayotgan paytlarda. Bunday
hollarda qonunchilik talablari asosida qo‘shimcha haq to‘lanadi yoki qo‘shimcha
dam olish kunlari beriladi. Men amaliyot davomida xodimlarning ish vaqtidan
foydalanish holati bilan tanishdim va bu masalada kompaniya qonunchilik
talablariga to‘liq rioya qilayotganligiga amin bo‘ldim.
Ichki mehnat tartibi qoidalarida quyidagi asosiy bandlar o‘z aksini topgan.
Birinchidan, xodimlarning ish joyiga o‘z vaqtida kelishi va ketishi nazorat
qilinadi — buning uchun elektron qayd tizimidan foydalaniladi. Ikkinchidan,
xodimlar o‘z vazifalari doirasidan tashqariga chiqmasliklari va boshqa bo‘limlar
ishiga aralashmasliklari lozim. Uchinchidan, mijozlar bilan muloqotda
professional axloq qoidalariga qat‘iy rioya qilish talab etiladi. To‘rtinchidan,
kompaniya tijorat sirlarini saqlash majburiyati barcha xodimlar uchun qat‘iy
belgilanadi va bu majburiyat ishdan bo‘shagandan keyin ham ma‘lum muddat
davomida amal qiladi. Beshinchidan, xodimlar o‘rtasidagi nizolar va
kelishmovchiliklar belgilangan tartibda, avvalo bevosita rahbar orqali hal etilishi
kerak. Men ushbu qoidalarning amaliy hayotda qanchalik muhim ahamiyat kasb
etishini amaliyot davomida o‘z ko‘zim bilan ko‘rdim va bu mening kelajakdagi
kasbiy faoliyatim uchun juda foydali tajriba bo‘ldi.
2.2. Xodimlar soni va tarkibi
Amaliyot davomida O‘zbek Invest Sug‘urta kompaniyasining Buxoro
filialida xodimlar soni va tarkibini o‘rganish men uchun juda qiziqarli va foydali
tajriba bo‘ldi. Har qanday tashkilotning muvaffaqiyati eng avvalo uning
xodimlar tarkibiga, ularning malaka darajasiga va professional tayyorgarligiga
bog‘liq. O‘zbek Invest Sug‘urta kompaniyasining Buxoro filiali nisbatan kichik,
ammo juda samarali jamoaga ega. Men amaliyot davomida har bir bo‘limdagi
xodimlar bilan tanishib, ularning vazifalarini, malaka darajalarini va mehnat
stajlarini o‘rgandim. Bu jarayon menga zamonaviy moliyaviy tashkilotlarda
kadrlar tarkibining qanday shakllanishini amalda ko‘rish imkonini berdi.
Xodimlar soni yillar davomida oshib borgan bo‘lib, bu kompaniyaning o‘sish
tendentsiyasini aks ettiradi. Ayniqsa, so‘nggi ikki yilda sug‘urta agentlari soni

sezilarli darajada ko‘paygan, bu esa kompaniyaning bozordagi faolligini
kuchaytirish strategiyasidan dalolat beradi.
3-jadval. Filialda xodimlar sonining o‘zgarishi
Xodimlar
kategoriyasi 2023
y. 2024 y.
(reja) 2024 y.
(haqiqa
t) 2025
y.
(reja) 2025 y. Mutlaq
farq
(2025-
2023)
Barcha xodimlar 21 24 23 27 27 +6
Shu jumladan:
Rahbar xodimlar 4 4 4 5 5 +1
Mutaxassislar 9 11 10 12 12 +3
Sug‘urta
agentlari 6 7 7 8 8 +2
Xizmat
ko‘rsatuvchi
xodimlar 2 2 2 2 2 0
Jadval ma‘lumotlarini tahlil qilib ko‘rganimda, filialda xodimlar soni 2023-
yildagi 21 nafardan 2025-yilda 27 nafaraga oshganligini ko‘rdim, bu 28,6 foizlik
o‘sishni anglatadi. Ayniqsa, mutaxassislar soni 9 nafardan 12 nafaraga
oshganligi — bu kompaniyaning yuqori malakali kadrlarni jalb qilishga alohida
e‘tibor qaratayotganligidan dalolat beradi. 2024-yilda rejalashtirilgan 24 nafar
o‘rniga 23 nafar xodim ishlagan, ya‘ni reja 1 kishiga bajarilmagan — bu holat
bitta mutaxassisni topishda vaqtinchalik qiyinchilik yuzaga kelganligidan kelib
chiqqan. 2025-yilda esa rejaning to‘liq bajarilganligi kompaniyaning kadrlar
siyosatidagi barqarorlikni ko‘rsatadi.
4-jadval. Xodimlar tarkibining tahlili (kategoriyalar bo‘yicha ulushi, %)
Xodimlar
kategoriyalari 2023 y.
salmog‘i % 2024 y.
salmog‘i % 2025 y.
salmog‘i % Farq %
(2025-2023)
Rahbar xodimlar 19,0 17,4 18,5 -0,5

Mutaxassislar 42,9 43,5 44,4 +1,5
Sug‘urta agentlari 28,6 30,4 29,6 +1,0
Xizmat
ko‘rsatuvchi
xodimlar 9,5 8,7 7,5 -2,0
Jami 100 100 100 —
Ushbu jadvaldan ko‘rinib turibdiki, mutaxassislar ulushi yildan-yilga oshib
bormoqda — 42,9 foizdan 44,4 foizga yetgan. Bu tendentsiya kompaniyaning
intellektual salohiyatini mustahkamlashga qaratilganligini ko‘rsatadi. Xizmat
ko‘rsatuvchi xodimlar ulushining kamayishi esa kompaniyaning ushbu sohadagi
ishlarni qisman autsorsingga o‘tkazayotganligidan dalolat beradi. Men ushbu
ma‘lumotlarni tahlil qilib, kompaniyaning kadrlar tarkibini shakllantirishdagi
strategiyasini yaxshi tushunib oldim.
5-jadval. Xodimlarning ta‘lim darajasi va ish staji bo‘yicha tarkibi (2025-yil)
Ko‘rsatkich Soni (nafar) Ulushi (%)
Ta‘lim darajasi bo‘yicha:
Oliy ta‘lim 22 81,5
O‘rta maxsus ta‘lim 4 14,8
O‘rta ta‘lim 1 3,7
Ish staji bo‘yicha:
1 yilgacha 3 11,1
1-3 yil 7 25,9
3-5 yil 9 33,3
5-10 yil 6 22,2
10 yildan ortiq 2 7,5
Yoshi bo‘yicha:
25 yoshgacha 4 14,8
25-35 yosh 11 40,7
35-45 yosh 8 29,6
45 yoshdan katta 4 14,9

Ushbu jadval ma‘lumotlari kompaniyaning kadrlar tarkibini yanada to‘liqroq
tavsiflab beradi. Xodimlarning 81,5 foizi oliy ta‘limga ega ekanligi filialning
intellektual salohiyati yuqori darajada ekanligini isbotlaydi. Bu ko‘rsatkich
moliyaviy soha uchun juda muhim, chunki sug‘urta faoliyati murakkab iqtisodiy
bilim va ko‘nikmalarni talab qiladi. Xodimlarning asosiy qismi — 33,3 foizi —
3-5 yillik ish stajiga ega, bu esa jamoaning tajribali, ammo hali yoshligini
ko‘rsatadi. Yosh tarkibi bo‘yicha esa 25-35 yoshlilar eng ko‘p guruhni tashkil
etishi kompaniyaning dinamik va zamonaviy jamoa ekanligidan dalolat beradi.
2.3. Ish vaqti balansi
Amaliyot davomida kompaniyada ish vaqtidan foydalanish holati bilan
batafsil tanishdim va ish vaqti balansini tahlil qildim. Ish vaqti balansi har
qanday tashkilotda mehnat resurslaridan qanchalik samarali
foydalanilayotganligini ko‘rsatuvchi muhim ko‘rsatkich hisoblanadi. O‘zbek
Invest Sug‘urta kompaniyasining Buxoro filialida ish vaqtidan foydalanish
holati umuman qoniqarli darajada bo‘lib, asosiy yo‘qotish omillari nazorat
ostida saqlanmoqda. Men ushbu ko‘rsatkichlarni o‘rganish jarayonida bir qator
qiziqarli xulosalarga keldim. Xususan, kasallik sababli ish vaqti yo‘qotishlari
bahorgi va kuzgi davrlarda biroz ko‘payish tendentsiyasiga ega, bu esa fasliy
kasalliklar bilan bog‘liq. Sug‘urta sohasida ish vaqtidan samarali foydalanish
ayniqsa muhim, chunki xodimlarning unumdorligi bevosita kompaniya
daromadiga ta‘sir qiladi.
6-jadval. Ish vaqtidan foydalanish holati
Ko‘rsatkich 2024 y.
haqiqat 2025 y.
reja 2025 y.
haqiqat Rejadan
chetga
chiqish O‘tgan
yildan
farq
Ishchilarning
o‘rtacha yillik soni
(nafar) 23 27 27 0 +4

Bir ishchi bir yilda
ishlagan kunlar (kun) 243 248 245 -3 +2
Ish kunining
o‘rtacha muddati
(soat) 7,92 8,0 7,95 -0,05 +0,03
Ish vaqti
jamg‘armasi jami
(ming soat) 44,2 53,
6 52,6 -1,0 +8,4
Shu jumladan
ishdan tashqari
ishlagan vaqt (ming
soat) 1,8 1,5 1,9 +0,4 +0,1
Kasallik sababli
yo‘qotishlar (kun) 4,2 3,5 3,8 +0,3 -0,4
Ta‘til kunlari (kun) 24 24 24 0 0
Boshqa sabablar
(kun) 2,1 1,5 1,9 +0,4 -0,2
Jadval ma‘lumotlarini tahlil qilganimda, 2025-yilda bir ishchi o‘rtacha 245
kun ishlagan, bu rejadagi 248 kundan 3 kunga kam. Farqning asosiy sababi
kasallik va boshqa sabablarga ko‘ra yo‘qotilgan ish vaqti. Ish kunining o‘rtacha
davomiyligi 7,95 soatni tashkil etib, rejalashtirilgan 8 soatdan biroz kam — bu
asosan tushlik vaqtining ba‘zan uzayib ketishidan kelib chiqqan. Ishdan tashqari
vaqtda ishlash esa rejalashtirilgan 1,5 ming soatdan 0,4 ming soatga oshgan, bu
hisobot davrlari va yirik shartnomalar bilan bog‘liq.
2.4. Personal bilan ta‘minlanganlik darajasi
Amaliyot davomida filialning personal bilan ta‘minlanganlik darajasini
o‘rgandim va bu ko‘rsatkich bo‘yicha o‘z bahoim va xulosalarimni
shakllantirdim. Personal bilan ta‘minlanganlik darajasi — bu tashkilotning ish
joylarini malakali xodimlar bilan qanchalik to‘ldirilganligini ko‘rsatuvchi
muhim mezon. O‘zbek Invest Sug‘urta kompaniyasining Buxoro filialida

personal bilan ta‘minlanganlik darajasi umuman qoniqarli bo‘lib, barcha asosiy
lavozimlar tegishli malakaga ega xodimlar bilan to‘ldirilgan. Men amaliyot
davomida har bir bo‘limdagi xodimlarning malaka darajasini, ularning ish
tajribasini va kasbiy bilim darajasini kuzatdim. Ayniqsa, sug‘urta bo‘limidagi
mutaxassislarning o‘z sohasini chuqur bilishi meni hayratda qoldirdi.
Buxgalteriya bo‘limida esa xodimlar zamonaviy buxgalteriya dasturlarida erkin
ishlashi ularning yuqori malakasidan dalolat beradi. Umuman olganda, filialning
personal bilan ta‘minlanganlik darajasi uning samarali faoliyat yuritishiga yetarli
asos yaratadi deb baholayman.
Personal bilan ta‘minlanganlik darajasini hisoblash uchun quyidagi formula
qo‘llaniladi:
Ta‘minlanganlik darajasi (%) = (Haqiqiy xodimlar soni / Rejalashtirilgan
xodimlar soni) × 100
2025-yil uchun: (27 / 27) × 100 = 100%
Bu ko‘rsatkich filialning 2025-yilda to‘liq personal bilan ta‘minlanganligini
bildiradi. 2024-yilda esa bu ko‘rsatkich (23 / 24) × 100 = 95,8% ni tashkil etgan,
ya‘ni bitta o‘rin bo‘sh qolgan.
Malaka darajasi bo‘yicha ta‘minlanganlik quyidagicha:
Bo‘lim nomi Talab
qilinadigan
soni Haqiqiy
soni Ta‘minlanganlik % Malaka
muvofiqligi %
Rahbariyat 5 5 100 100
Sug‘urta
bo‘limi 8 8 100 95
Buxgalteriya
bo‘limi 6 6 100 100
Mijozlar bilan
ishlash 6 6 100 92
Xizmat
ko‘rsatuvchi 2 2 100 100

Jami 27 27 100 97,4
Jadvaldan ko‘rinib turibdiki, barcha bo‘limlarda ta‘minlanganlik darajasi 100
foizni tashkil etmoqda. Malaka muvofiqligi ko‘rsatkichi esa o‘rtacha 97,4 foizni
tashkil etib, bu juda yuqori natija hisoblanadi. Sug‘urta bo‘limida malaka
muvofiqligining 95 foizni tashkil etishi bir-ikki xodimning malakasini
oshirishga ehtiyoj borligini ko‘rsatadi.
2.5. Personaldan foydalanish holati
Amaliyot davomida O‘zbek Invest Sug‘urta kompaniyasining Buxoro
filialida personaldan qanchalik samarali foydalanilayotganligini o‘rgandim.
Personaldan foydalanish holati nafaqat miqdoriy, balki sifatiy jihatdan ham
baholanishi kerak — ya‘ni xodimlar o‘z salohiyatini qanchalik to‘liq namoyon
eta olayotganligi ham muhim ahamiyat kasb etadi. Men amaliyot davomida
kuzatganimda, filial xodimlari o‘z vazifalarini yuqori mas‘uliyat bilan
bajarayotganliklari ko‘zga yaqqol tashlanadi. Har bir xodim o‘ziga yuklatilgan
vazifani belgilangan muddatda bajarish uchun harakat qiladi va bu filial
rahbariyatining xodimlarni to‘g‘ri motivatsiya qila olishidan dalolat beradi.
Personaldan foydalanish samaradorligini oshirish uchun kompaniya bir qator
chora-tadbirlarni amalga oshirmoqda, xususan, korporativ treninglar, seminarlar
va mentorlik dasturlari joriy etilgan. Men ushbu chora-tadbirlarning
samaradorligini kuzatib, o‘z xulosalarimni shakllantirdim.
Personaldan foydalanish samaradorligini baholashda quyidagi ko‘rsatkichlar
tahlil qilindi:
Ko‘rsatkich 2023 y. 2024 y. 2025 y. O‘zgarish %
Bir xodimga to‘g‘ri keluvchi
daromad (mln.so‘m) 267,6 270,0 279,3 +4,4
Bir xodimga to‘g‘ri keluvchi sof
foyda (mln.so‘m) 19,5 23,3 26,7 +36,9
Xodimlar almashinuvi
koeffitsienti (%) 9,5 8,7 7,4 -2,1

Mehnat intizomini buzish holatlari
(marta) 6 4 3 -50,0
Xodimlar qoniqish darajasi (%) 72 78 84 +12,0
Jadval ma‘lumotlaridan ko‘rinib turibdiki, bir xodimga to‘g‘ri keluvchi
daromad 2023-yildagi 267,6 mln.so‘mdan 2025-yilda 279,3 mln.so‘mga oshgan
— bu personaldan foydalanish samaradorligi yaxshilanayotganligidan dalolat
beradi. Ayniqsa bir xodimga to‘g‘ri keluvchi sof foydaning 36,9 foizga
o‘sganligi juda yuqori ko‘rsatkich. Xodimlar almashinuvi koeffitsienti 9,5
foizdan 7,4 foizga tushganligi esa jamoaning barqarorlashib borayotganligini
ko‘rsatadi. Xodimlar qoniqish darajasining 72 foizdan 84 foizga oshishi esa
kompaniyaning korporativ madaniyatini yaxshilash bo‘yicha olib borayotgan
ishlarining samarali natija berayotganligini isbotlaydi.
2-mavzu bo‘yicha umumiy xulosa va takliflar
Amaliyotning ikkinchi mavzusini to‘liq o‘rganib chiqqanimdan so‘ng bir
qator muhim xulosalarga keldim. O‘zbek Invest Sug‘urta kompaniyasining
Buxoro filialida mehnatni tashkil etish holati umuman qoniqarli darajada bo‘lib,
kompaniya O‘zbekiston Respublikasining Mehnat Kodeksi talablariga to‘liq
rioya qilmoqda. Personal bilan ta‘minlanganlik darajasining 100 foizni tashkil
etishi va xodimlarning malaka muvofiqligining 97,4 foiz ekanligi filialning
kadrlar siyosatini to‘g‘ri yo‘lga qo‘yganligidan dalolat beradi. Xodimlar
qoniqish darajasining yildan-yilga oshib borishi esa jamoaning ruhiy muhiti
ijobiy ekanligini ko‘rsatadi.
Biroq, men amaliyot davomida bir qator muammolarni ham aniqladim va
ular bo‘yicha quyidagi takliflarni bildirmoqchiman:
Birinchi taklif: Ish vaqti yo‘qotishlarini kamaytirish maqsadida xodimlar
uchun sog‘liqni saqlash dasturini joriy etish lozim — masalan, tibbiy ko‘riklar
uchun sug‘urta qoplamasini kengaytirish va sport zallari uchun korporativ
chegirmalar berish.

Ikkinchi taklif: Sug‘urta bo‘limidagi ikki xodimning malakasini oshirish
uchun maxsus treninglar tashkil etish zarur, ayniqsa yangi sug‘urta mahsulotlari
va raqamli texnologiyalar bo‘yicha bilimlarni yangilash maqsadga muvofiq.
Uchinchi taklif: Xodimlar almashinuvini yanada kamaytirish uchun uzoq
muddatli rag‘batlantirish tizimini joriy etish — masalan, 3-5 yil ishlagan
xodimlar uchun maxsus moddiy va nomoddiy mukofotlar belgilash tavsiya
etiladi.
To‘rtinchi taklif: Ish vaqtidan samarali foydalanishni oshirish maqsadida
zamonaviy ish vaqtini nazorat qilish tizimini joriy etish va vaqt yo‘qotish
sabablarini muntazam tahlil qilib borish zarur.
3-MAVZU. MEHNAT UNUMDORLIGI VA KADRLAR
TAYYORLASH
3.1. Mehnat sarfi va mehnat unumdorligi ko‘rsatkichlari

Amaliyot davomida O‘zbek Invest Sug‘urta kompaniyasining Buxoro
filialida mehnat unumdorligi ko‘rsatkichlarini o‘rganish menga juda katta
amaliy tajriba berdi. Mehnat unumdorligi — bu har bir xodimning belgilangan
vaqt birligida qancha miqdorda xizmat ko‘rsatishi yoki mahsulot yaratishini
ifodalovchi iqtisodiy ko‘rsatkich bo‘lib, u tashkilotning umumiy samaradorligini
belgilab beruvchi asosiy mezonlardan biri hisoblanadi. Sug‘urta sohasida
mehnat unumdorligini o‘lchash o‘ziga xos xususiyatlarga ega, chunki bu sohada
moddiy mahsulot emas, balki xizmat ko‘rsatiladi va natija ko‘pincha tuzilgan
shartnomalar soni, sug‘urta mukofotlari hajmi hamda mijozlar soni orqali
o‘lchanadi. Men amaliyot davomida kompaniya rahbariyatidan mehnat
unumdorligi ko‘rsatkichlari haqida batafsil ma‘lumot oldim va ularni mustaqil
ravishda tahlil qildim. Ushbu tahlil menga kompaniyaning insoniy resurslardan
qanchalik samarali foydalanayotganligini aniq baholash imkonini berdi. Filialda
mehnat unumdorligini oshirish masalasi doimo e‘tibor markazida turib,
rahbariyat bu borada muntazam chora-tadbirlar amalga oshirib bormoqda.
Amaliyot davomida kuzatganimda, xodimlarning mehnat unumdorligi yildan-
yilga barqaror o‘sib borayotganligi yaqqol ko‘zga tashlanadi va bu
kompaniyaning rivojlanish strategiyasining to‘g‘ri yo‘lda ekanligini isbotlaydi.
Mehnat unumdorligini o‘lchashda sug‘urta sohasida quyidagi asosiy
usullardan foydalaniladi. Birinchisi — qiymat usuli bo‘lib, bu usulda bir
xodimga to‘g‘ri keluvchi daromad yoki sug‘urta mukofotlari hajmi hisoblanadi.
Ikkinchisi — tabiiy usul bo‘lib, bunda tuzilgan sug‘urta shartnomalari soni,
xizmat ko‘rsatilgan mijozlar soni kabi ko‘rsatkichlar qo‘llaniladi. Uchinchisi —
vaqt usuli bo‘lib, bitta operatsiyani bajarish uchun sarflangan vaqt tahlil qilinadi.
Men amaliyot davomida ushbu usullarning har birini amalda ko‘rib chiqdim va
kompaniyada asosan qiymat usuli va tabiiy usulning kombinatsiyasidan
foydalanilishini aniqladim. Bu kombinatsiya sug‘urta sohasi uchun eng to‘g‘ri
yondashuv hisoblanadi, chunki u xodimlarning nafaqat miqdoriy, balki sifatiy
ko‘rsatkichlarini ham hisobga oladi.
7-jadval. Mehnat unumdorligini tahlil qilish

Ko‘rsatkichlar O‘lchov
birligi 2024 y.
haqiqat 2025
y. reja 2025 y.
haqiqat Farq
(haqiqat
-reja) O‘sish
sur‘ati %
Xizmatlar hajmi
(daromad) mln.so‘m 6 480 7 200 7 540 +340 116,4
Xodimlarning
o‘rtacha
ro‘yxatdagi soni
(SIP) nafar 23 27 27 0 117,4
Sug‘urta
agentlarining soni nafar 7 8 8 0 114,3
Bir yilda barcha
xodimlar ishlagan
kishi-kunlar kun 5 589 6 696 6 615 -81 118,4
Bir yilda barcha
xodimlar ishlagan
kishi-soatlar soat 44 265 53 568 52 589 -979 118,8
Bir xodimga
to‘g‘ri keluvchi
o‘rtacha yillik
daromad mln.so‘m 281,7 266,7 279,3 +12,6 99,1
Bir agentga
to‘g‘ri keluvchi
yillik daromad mln.so‘m 925,7 900,0 942,5 +42,5 101,8
Bir xodimning
o‘rtacha kunlik
unumdorligi ming
so‘m 1 159 1 075 1 140 +65 98,4
Bir xodimning
o‘rtacha soatlik
unumdorligi ming
so‘m 146,4 134,4 143,4 +9,0 97,9
Bir xodim
ishlagan o‘rtacha
kunlar soni kun 243 248 245 -3 100,8
Ish kunining
o‘rtacha
davomiyligi soat 7,92 8,0 7,95 -0,05 100,4
Jadval ma‘lumotlarini batafsil tahlil qilganimda bir qator muhim xulosalarga
keldim. Birinchidan, xizmatlar hajmi 2024-yildagi 6 480 mln.so‘mdan 2025-
yilda 7 540 mln.so‘mga, ya‘ni 16,4 foizga oshgan — bu reja ko‘rsatkichidan
ham 340 mln.so‘mga yuqori natija. Ikkinchidan, bir xodimga to‘g‘ri keluvchi
yillik daromad 281,7 mln.so‘mdan 279,3 mln.so‘mga biroz kamaygan — bu

xodimlar soni nisbatan tez o‘sanganligi bilan bog‘liq. Uchinchidan, bir agentga
to‘g‘ri keluvchi daromad esa aksincha 925,7 mln.so‘mdan 942,5 mln.so‘mga
oshgan, bu sug‘urta agentlarining shaxsiy samaradorligi yaxshilanayotganligini
ko‘rsatadi. To‘rtinchidan, kunlik va soatlik unumdorlik ko‘rsatkichlari ham reja
darajasidan yuqori bo‘lgan, bu esa xodimlarning o‘z vaqtlaridan samarali
foydalanayotganligidan dalolat beradi.
8-jadval. Mehnat sarfini tahlil qilish
Ko‘rsatkichlar 202
4 y. reja 2024
y.
haqiqat 202
5 y. reja 2025
y.
haqiqat Far
q (+,-)
Ish vaqti jamg‘armasi
(ming kishi-soat) 46,0 44,3 53,6 52,6 -1,0
Xizmatlar hajmi
(mln.so‘m) 6
200 6 480 7
200 7 540 +34
0
Mehnat sarfi (kishi-
soat/mln.so‘m) 7,42 6,83 7,44 6,98 -
0,46
Unumsiz vaqt sarfi
(ming kishi-soat) 1,2 1,4 1,0 1,1 +0,
1
Unumsiz vaqt
sarfining umumiy vaqtga
nisbati (%) 2,6 3,2 1,9 2,1 +0,
2
Mehnat sarfi jadvalidan ko‘rinib turibdiki, 2025-yilda bir mln.so‘m xizmat
ko‘rsatish uchun 6,98 kishi-soat sarflangan, bu 2024-yildagi 6,83 kishi-soatdan
biroz ko‘p. Ammo ushbu farq ahamiyatsiz bo‘lib, u xodimlar soni o‘sganligi
bilan bog‘liq adaptatsiya davrini aks ettiradi. Unumsiz vaqt sarfining 2,1 foizni
tashkil etishi qoniqarli ko‘rsatkich hisoblanadi, ammo uni yanada kamaytirish
uchun zaxiralar mavjud.
9-jadval. Personal malakasini oshirish dinamikasi
Ko‘rsatkichlar 2020
y. 2023
y. 2023
y. 2024
y. 2025
y. 2025 y. 2020
y.ga nisbatan

%
Jami personal soni
(nafar) 15 18 21 23 27 180,0
Malakasini oshirgan
xodimlar 3 4 5 6 8 266,7
Qayta o‘qigan
xodimlar 1 2 2 3 4 400,0
Malakasini
oshirganlar ulushi
(%) 20,0 22,2 23,8 26,1 29,6 —
Treninglarda
qatnashganlar (nafar) 5 7 9 12 16 320,0
Xorijiy tajriba
almashish dasturida
qatnashganlar 0 0 1 1 2 —
Jadval ma‘lumotlari kompaniyaning xodimlar malakasini oshirishga tobora
ko‘proq e‘tibor qaratayotganligini yaqqol ko‘rsatmoqda. Malakasini oshirgan
xodimlar soni 2020-yildagi 3 nafardan 2025-yilda 8 nafaraga — ya‘ni 2,7
barobarga — oshgan. Bu tendentsiya kompaniyaning "Doimiy o‘rganish"
korporativ madaniyatini joriy etayotganligidan dalolat beradi. Treninglarda
qatnashganlar soni 5 nafardan 16 nafaraga oshganligi esa yanada ta‘sirchan
ko‘rsatkich hisoblanadi.
3.2. Unumdorlikni oshirish omillari va zahiralari
Amaliyot davomida mehnat unumdorligini oshirishga ta‘sir etuvchi omillarni
o‘rgandim va mavjud zahiralarni aniqladim. Mehnat unumdorligini oshirish
omillari ikki katta guruhga bo‘linadi — tashqi omillar va ichki omillar. Tashqi
omillar qatoriga umumiy iqtisodiy vaziyat, sug‘urta bozorining rivojlanish
darajasi, raqobat muhiti va davlat siyosati kiradi. Ichki omillar esa tashkilot
tomonidan nazorat qilinishi mumkin bo‘lgan omillar bo‘lib, ularga xodimlar
malakasi, texnologik ta‘minot, boshqaruv sifati va mehnat sharoitlari kiradi.
Men amaliyot davomida kompaniyada mavjud bo‘lgan unumdorlikni oshirish
zahiralarini aniqladim va ularni tahlil qildim. Bu zahiralarni to‘g‘ri ishga solish
kompaniyaning iqtisodiy samaradorligini yanada oshirishga katta hissa qo‘shishi
mumkin. Xususan, raqamli texnologiyalarni kengroq qo‘llash orqali bir xodimga

to‘g‘ri keluvchi shartnomalar sonini sezilarli darajada ko‘paytirish mumkin deb
hisoblayman.
Mehnat unumdorligini oshirishning asosiy omillari va zahiralari quyidagilar:
1. Texnologik omillar: Kompaniyada hozirgi kunda sug‘urta shartnomalari
asosan qog‘oz shaklda rasmiylashtirilmoqda va bu jarayon ancha vaqt talab
qiladi. Elektron shartnomalar tizimini to‘liq joriy etish orqali bir shartnomani
rasmiylashtirish vaqtini 45 daqiqadan 15 daqiqagacha qisqartirish mumkin. Bu
esa har bir agent ish kuni davomida ko‘proq mijozga xizmat ko‘rsatish imkonini
beradi. Bundan tashqari, sun‘iy intellekt asosidagi sug‘urta risklarini baholash
tizimini joriy etish xodimlarning baholash jarayoniga sarflaydigan vaqtini
sezilarli kamaytiradi.
2. Tashkiliy omillar: Men amaliyot davomida kuzatganimda, ayrim vazifalar
bir necha bo‘lim o‘rtasida takrorlanayotganligi — ya‘ni parallel hujjatlar
yuritilayotganligi — ko‘zga tashlandi. Ushbu takrorlanishlarni bartaraf etish
orqali har bir xodimning asosiy vazifalariga e‘tiborini to‘liq qaratish imkonini
beradi. Bundan tashqari, mijozlar so‘rovlarini saralash va yo‘naltirish tizimini
avtomatlashtirish orqali agentlarning vaqtini tejash mumkin.
3. Kadrlar omillari: Yangi xodimlarni onboarding jarayonini tezlashtirish va
ularni tezroq samarali ishga jalb qilish muhim zahira hisoblanadi. Mentorlik
tizimini kuchaytirish orqali yangi xodimlar 3-6 oy o‘rniga 1-2 oyda to‘liq
unumdorlikka erishishi mumkin. Shuningdek, yetakchi xodimlarning tajribasini
bilimlar bazasida saqlash va yangi xodimlar bilan ulashish tizimini joriy etish
zarur.
4. Motivatsiya omillari: Xodimlarni rag‘batlantirish tizimini mehnat
unumdorligi bilan bevosita bog‘lash — ya‘ni KPI asosidagi bonus tizimini joriy
etish — muhnat unumdorligini oshirishning eng samarali vositalaridan biri
hisoblanadi. Men amaliyot davomida hozirgi rag‘batlantirish tizimining asosan
ish haqi va bayramona mukofotlardan iboratligi, ammo KPI asosidagi tizimning
to‘liq shakllanmaganligini aniqladim.
Unumdorlikni oshirish zahiralari jadval ko‘rinishida:

Zahira turi Hozirgi
holat Maqsadli
holat Kutilayotgan
o‘sish
Elektron hujjat aylanishi 40% 95% +15% unumdorlik
Onboarding muddatini
qisqartirish 3-6 oy 1-2 oy +8% unumdorlik
KPI tizimini joriy etish Qisman To‘liq +12% unumdorlik
Paralel vazifalarni bartaraf
etish Mavjud Yo‘q +5% unumdorlik
Jami kutilayotgan o‘sish +40% gacha
3.3. Kadrlar siyosati
Amaliyot davomida O‘zbek Invest Sug‘urta kompaniyasining Buxoro
filialida kadrlar siyosatini o‘rganish menga zamonaviy tashkilotlarda insoniy
resurslarni boshqarishning amaliy jihatlarini ko‘rish imkonini berdi. Kadrlar
siyosati — bu tashkilotning xodimlarni tanlash, tayyorlash, rivojlantirish va
saqlab qolishga doir tamoyillar va usullar majmui bo‘lib, u tashkilotning uzoq
muddatli muvaffaqiyatini ta‘minlashda hal qiluvchi rol o‘ynaydi. O‘zbek Invest
Sug‘urta kompaniyasi kadrlar siyosatini ikki darajada amalga oshiradi — bosh
ofis darajasida umumiy strategik yo‘nalishlar belgilanadi, filial darajasida esa
ushbu yo‘nalishlar mahalliy sharoitga moslashtiriladi va amalda tatbiq etiladi.
Men amaliyot davomida filial darajasidagi kadrlar siyosatini batafsil o‘rgandim
va u kompaniyaning umumiy strategik maqsadlariga to‘liq mos kelishiga amin
bo‘ldim. Kompaniyaning kadrlar siyosatida bir necha asosiy tamoyillar ustuvor
o‘rin tutadi va ular amalda qanday qo‘llanilayotganligini o‘z ko‘zim bilan
kuzatdim.
Kompaniyaning kadrlar siyosatining asosiy tamoyillari quyidagilardan
iborat:
Birinchi tamoyil — Meritokratiya: Kompaniyada lavozimga ko‘tarish va
rag‘batlantirish faqat xodimning ish natijalari va malakasiga asoslanadi, shaxsiy
tanishlik yoki boshqa subyektiv omillarga emas. Men amaliyot davomida ushbu

tamoyilning amalda qanday ishlayotganligini kuzatdim va u haqiqatan ham amal
qilayotganligiga amin bo‘ldim.
Ikkinchi tamoyil — Doimiy rivojlanish: Kompaniya har bir xodimning
kasbiy o‘sishiga sarmoya kiritishni o‘zining strategik maqsadi deb biladi.
Shuning uchun malaka oshirish kurslari, treninglar va seminarlar uchun
kompaniya tomonidan moliyaviy qo‘llab-quvvatlash ko‘rsatiladi.
Uchinchi tamoyil — Shaffoflik: Xodimlarni baholash mezonlari va
rag‘batlantirish tizimi barcha uchun ochiq va tushunarli tarzda belgilab
qo‘yilgan. Bu esa xodimlar o‘rtasida adolatlilik hissini mustahkamlaydi.
To‘rtinchi tamoyil — Uzoq muddatli hamkorlik: Kompaniya xodimlar bilan
uzoq muddatli hamkorlik o‘rnatishni afzal ko‘radi va xodimlar almashinuvini
kamaytirish uchun maxsus dasturlar amalga oshiradi.
Beshinchi tamoyil — Ichki zaxiralardan foydalanish: Yangi lavozimlar
ochilganda, avvalo ichki xodimlarning nomzodligi ko‘rib chiqiladi, so‘ngra
zarur bo‘lsa tashqi bozordan qidiriladi.
Kadrlarni tanlash jarayoni kompaniyada quyidagi bosqichlardan iborat.
Birinchi bosqichda bo‘sh lavozim e‘lon qilinadi va nomzodlar qabul qilinadi.
Ikkinchi bosqichda nomzodlar rezyumelari ko‘rib chiqiladi va dastlabki saralash
o‘tkaziladi. Uchinchi bosqichda tanlangan nomzodlar bilan suhbat o‘tkaziladi —
odatda ikki bosqichli suhbat: HR menejer bilan va bo‘lim rahbari bilan.
To‘rtinchi bosqichda sinovdan o‘tkazish davri belgilanadi — odatda 3 oy.
Beshinchi bosqichda sinovdan muvaffaqiyatli o‘tgan nomzod bilan doimiy
mehnat shartnomasi tuziladi. Men amaliyot davomida ushbu jarayonning bir
bosqichini kuzatish imkoniga ega bo‘ldim va kompaniyaning yangi xodimlarni
tanlashga jiddiy yondashishiga amin bo‘ldim.
3.4. Xodimlar malakasini oshirish dinamikasi
Amaliyot davomida xodimlar malakasini oshirish bo‘yicha kompaniya
tomonidan amalga oshirilayotgan ishlar bilan tanishdim va bu sohadagi ijobiy
dinamikani o‘z ko‘zim bilan kuzatdim. Xodimlar malakasini oshirish — bu bir
martalik tadbir emas, balki doimiy davom etadigan jarayon bo‘lib, uning

samaradorligi tashkilotning raqobatbardoshligini bevosita belgilab beradi.
O‘zbek Invest Sug‘urta kompaniyasi xodimlar malakasini oshirishga yillik
byudjetning ma‘lum qismini ajratadi va bu sarmoyaning tashkilot uchun
qanchalik foydali ekanligini ko‘rsatkichlar orqali doimiy kuzatib boradi. Men
amaliyot davomida kompaniyaning malaka oshirish dasturlari bilan tanishib,
ularning tarkibi, davomiyligi va samaradorligini o‘rgandim. Ayniqsa, sug‘urta
agentlari uchun mo‘ljallangan maxsus treninglar menga katta taassurot qoldirdi
— bu treninglar nafaqat sug‘urta bilimlarini, balki muloqot ko‘nikmalari,
stressga chidamlilik va mijozlar psixologiyasi masalalarini ham qamrab oladi.
Kompaniyada malaka oshirishning quyidagi shakllari qo‘llaniladi:
1. Ichki treninglar: Tajribali xodimlar va bo‘lim rahbarlari tomonidan
o‘tkaziladigan bu treninglar asosan yangi xodimlar va malakasini yangilashga
muhtoj bo‘lgan xodimlar uchun mo‘ljallangan. Treninglar oyiga bir marta
o‘tkaziladi va 2-4 soat davom etadi.
2. Tashqi treninglar: Ixtisoslashtirilgan o‘quv markazlari va sug‘urta
sohasidagi mutaxassislar tomonidan o‘tkaziladigan treninglar. Bu treninglar
odatda bir necha kun davom etadi va ko‘proq nazariy hamda amaliy bilimlarga
yo‘naltirilgan.
3. Onlayn o‘qish: Kompaniya xodimlariga bir necha onlayn ta‘lim
platformalariga obuna rasmiylashtirgan bo‘lib, xodimlar o‘zlariga qulay vaqtda
ma‘ruzalar tinglashi va testlardan o‘tishi mumkin.
4. Konferentsiyalar va seminarlar: Sug‘urta sohasidagi yirik tadbirlar va
konferentsiyalarda qatnashish ham malaka oshirishning muhim shakli
hisoblanadi. Bunday tadbirlarda xodimlar sohadagi yangiliklar va eng yaxshi
amaliyotlar bilan tanishadi.
5. Xorijiy tajriba almashish: So‘nggi yillarda kompaniya xorijiy sug‘urta
kompaniyalari bilan hamkorlik o‘rnatib, yetakchi xodimlarni xorijiy tajriba
almashish dasturlariga yubormoqda.
Malaka oshirishning natijalarini baholash uchun kompaniya quyidagi
usullardan foydalanadi: treningdan oldin va keyin bilim testlari o‘tkazish,

xodimlarning ish ko‘rsatkichlari dinamikasini kuzatish, mijozlar qoniqish
darajasini o‘lchash va rahbarlarning kuzatuv baholari.
3.5. Kadrlar rezervi
Amaliyot davomida O‘zbek Invest Sug‘urta kompaniyasining Buxoro
filialida kadrlar rezervi tizimi bilan tanishdim. Kadrlar rezervi — bu tashkilotda
yetakchi lavozimlar bo‘shaganida yoki yangi lavozimlar ochilganida ularni
to‘ldirish uchun oldindan tayyorlangan, yuqori malakali va yuqori salohiyatli
xodimlar guruhi. Kadrlar rezervining mavjudligi tashkilotga kadrlar almashinuvi
natijasida yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan xatarlarni minimallashtirish imkonini
beradi va rahbariyatning vorislik masalasini oldindan hal etishni ta‘minlaydi.
Men amaliyot davomida kompaniyaning kadrlar rezervini shakllantirishga jiddiy
yondashayotganligini kuzatdim. Filialda har yili xodimlarning salohiyatini
baholash o‘tkaziladi va eng yuqori ko‘rsatkichlarni namoyish etgan xodimlar
kadrlar rezerviga kiritiladi. Kadrlar rezerviga kiritilgan xodimlar maxsus
tayyorgarlik dasturlaridan o‘tadi va ularga mas‘uliyatli topshiriqlar beriladi. Bu
jarayon xodimlarning kasbiy o‘sishini tezlashtiradi va ularning sadoqatini
kuchaytiradi.
Kompaniyada kadrlar rezervini shakllantirish quyidagi bosqichlardan iborat:
Birinchi bosqich — Salohiyatni aniqlash: Barcha xodimlar yillik baholash
jarayonidan o‘tadi. Baholashda ish natijalari, xulq-atvor kompetensiyalari,
o‘rganish qobiliyati va liderlik salohiyati hisobga olinadi.
Ikkinchi bosqich — Tanlash: Yillik baholash natijalariga ko‘ra eng yuqori
ko‘rsatkichlarni namoyish etgan xodimlar — odatda umumiy sonning 10-15
foizi — kadrlar rezervi ro‘yxatiga kiritiladi.
Uchinchi bosqich — Rivojlantirish: Rezervga kiritilgan xodimlar uchun
individual rivojlantirish rejasi tuziladi. Bu rejada malaka oshirish kurslari,
mentorlik, rotatsiya va maxsus loyihalar boshqarish vazifasi nazarda tutiladi.
To‘rtinchi bosqich — Monitoring: Rezervdagi xodimlarning rivojlanishi
muntazam kuzatib boriladi va zarur bo‘lganda individual rejada o‘zgartirishlar
kiritiladi.

Beshinchi bosqich — Tayinlash: Mos lavozim bo‘shaganida yoki yangi
lavozim ochilganida rezervdan mos nomzod taklif etiladi.
Kadrlar rezervi holati (2025-yil)
Lavozim Rezervdagi
xodim soni Tayyorlik
darajasi Rejalashtirilgan
tayinlash muddati
Filial direktori
o‘rinbosari 1 85% 2025-2026 y.
Sug‘urta bo‘limi
boshlig‘i 2 70% 2025 y.
Buxgalteriya
bo‘limi boshlig‘i 1 90% 2025-2025 y.
Mijozlar bo‘limi
boshlig‘i 1 65% 2026 y.
Yetakchi sug‘urta
agenti 3 80% 2025 y.
Jami 8 78%
(o‘rtacha) —
Kadrlar rezervi jadvalidan ko‘rinib turibdiki, filialda jami 8 nafar xodim
kadrlar rezerviga kiritilgan bo‘lib, ularning o‘rtacha tayyorlik darajasi 78 foizni
tashkil etadi. Bu ko‘rsatkich kompaniyaning kelajakdagi kadrlar ehtiyojini o‘z
ichki zahiralaridan qoplashga tayyor ekanligini ko‘rsatadi. Buxgalteriya bo‘limi
boshlig‘i lavozimi uchun rezervdagi xodimning tayyorlik darajasi 90 foizga
yetganligi ayniqsa quvontiradi — bu yaqin kelajakda ushbu lavozimni to‘liq
qoplaydigan mutaxassis filial ichida yetishib kelayotganligidan dalolat beradi.
3-mavzu bo‘yicha umumiy xulosa va takliflar
Amaliyotning uchinchi mavzusini to‘liq o‘rganib chiqqanimdan so‘ng bir
qator muhim xulosalarga keldim. O‘zbek Invest Sug‘urta kompaniyasining
Buxoro filialida mehnat unumdorligi yildan-yilga barqaror o‘sib bormoqda va
bu kompaniyaning samarali boshqarilayotganligidan dalolat beradi. Xodimlar
malakasini oshirishga sarflanadigan mablag‘larning yildan-yilga oshib borishi
kompaniyaning insoniy kapitali rivojlantirishni strategik ustuvorlik sifatida
belgilashini isbotlaydi. Kadrlar rezervi tizimining mavjudligi va samarali
ishlashi kompaniyani kadrlar xatarlaridan himoya qiladi.

Biroq men amaliyot davomida bir qator yo‘nalishlarni yanada
takomillashtirish zarurligini ham aniqladim va quyidagi takliflarni
bildirmoqchiman:
Birinchi taklif: Mehnat unumdorligini oshirishning eng katta zahirasi bo‘lgan
elektron hujjat aylanishi tizimini tezroq joriy etish lozim. Bu tizim joriy etilgach
shartnoma rasmiylashtirish vaqtini uch barobarga qisqartirish va har bir
agentning kunlik unumdorligini sezilarli oshirish mumkin.
Ikkinchi taklif: KPI asosidagi rag‘batlantirish tizimini to‘liq joriy etish zarur.
Xodimlarning bonusi ularning ish natijalari — tuzilgan shartnomalar soni,
mijozlar qoniqish darajasi va sof foyda ulushi — bilan bevosita bog‘liq bo‘lishi
ularni yanada yuqori unumdorlikka undaydi.
Uchinchi taklif: Kadrlar rezervidagi xodimlarning tayyorlik darajasini
tezlashtirish maqsadida ularga real loyihalarni boshqarish imkoniyatini berish
zarur. Masalan, rezervdagi xodimlar rahbar ishlamagan kunlarda vaqtincha
rahbarlik vazifasini bajarishi ularga amaliy tajriba beradi.
To‘rtinchi taklif: Malaka oshirish dasturlarini yanada tizimli va strategik
asosda rejalashtirish kerak. Buning uchun avval kompaniyaning 3-5 yillik
strategik maqsadlarini aniqlash, so‘ngra ushbu maqsadlarga erishish uchun zarur
kompetensiyalar ro‘yxatini tuzish va oxirida ushbu kompetensiyalarni
rivojlantiruvchi o‘quv dasturlarini belgilash tavsiya etiladi.
4-MAVZU. MEHNATGA HAQ TO‘LASH VA IJTIMOIY HIMOYA
4.1. Ish haqi turlari va darajasi
Amaliyot davomida O‘zbek Invest Sug‘urta kompaniyasining Buxoro
filialida mehnatga haq to‘lash tizimi bilan batafsil tanishdim. Mehnatga haq
to‘lash tizimi har qanday tashkilotning samarali ishlashida hal qiluvchi omil

bo‘lib, u xodimlarni rag‘batlantirish, ularning sadoqatini ta‘minlash va yuqori
malakali kadrlarni saqlab qolishda asosiy vosita hisoblanadi. O‘zbek Invest
Sug‘urta kompaniyasining Buxoro filialida mehnatga haq to‘lashning ikki asosiy
turi qo‘llaniladi — bu vaqtbay va ishbay haq to‘lash shakllari bo‘lib, ular
xodimlar toifasiga qarab moslashtirilgan holda tatbiq etiladi. Vaqtbay haq
to‘lash asosan rahbar xodimlar, mutaxassislar va buxgalteriya bo‘limi xodimlari
uchun qo‘llaniladi, chunki ularning ishi aniq miqdoriy ko‘rsatkichlar bilan
o‘lchash qiyin bo‘lgan murakkab intellektual mehnatni o‘z ichiga oladi. Ishbay
haq to‘lash esa sug‘urta agentlari uchun qo‘llaniladi, chunki ularning ishi
bevosita tuzilgan shartnomalar soni va jalb qilingan sug‘urta mukofotlari hajmi
bilan o‘lchanadi. Men amaliyot davomida ushbu ikki haq to‘lash shaklining
amalda qanday ishlashini kuzatdim va ularning har biri uchun o‘ziga xos afzallik
va kamchiliklarni aniqladim. Kompaniyaning haq to‘lash tizimi O‘zbekiston
Respublikasining Mehnat Kodeksi talablari asosida qurilgan bo‘lib, belgilangan
minimal ish haqi talablariga to‘liq rioya qilinadi.
Kompaniyada qo‘llaniladigan ish haqi shakllari quyidagilar:
Vaqtbay haq to‘lash — xodim ma‘lum vaqt davomida (soat, kun, oy) ishlashi
uchun belgilangan miqdorda haq oladi. Bu shaklda asosiy maosh tarif stavkasi
yoki oylik belgilangan maosh ko‘rinishida to‘lanadi. Ustiga qo‘shimcha
ravishda xizmat staji uchun qo‘shimcha haq, murakkab vazifalar uchun ustama
va mehnat natijalari uchun mukofotlar ham to‘lanadi.
Ishbay haq to‘lash — sug‘urta agentlari uchun qo‘llaniladigan bu shaklda
xodim tomonidan jalb qilingan sug‘urta mukofotlari hajmidan belgilangan foiz
komissiya sifatida to‘lanadi. Bu shakl agentlarni yangi mijozlarni faol jalb
qilishga kuchli rag‘batlantiradi va kompaniyaning daromadi bilan xodimning
maoshi o‘rtasida bevosita bog‘liqlik o‘rnatadi.
Aralash haq to‘lash — ba‘zi xodimlar uchun, ayniqsa yetakchi sug‘urta
mutaxassislari uchun belgilangan asosiy maosh va unumlilik uchun qo‘shimcha
bonus kombinatsiyasi qo‘llaniladi. Bu shaklda xodim asosiy maoshini kafolatli

oladi, ammo qo‘shimcha daromad olish uchun yuqori natijalar ko‘rsatishga
harakat qiladi.
10-jadval. Ish haqi jamg‘armasini tahlil qilish (mln.so‘m)
Haq to‘lash turlari 2025 y.
reja 2025 y.
haqiqat Farqlanish
(+/-)
1. Ishchilar mehnatiga haq
to‘lashning o‘zgaruvchan qismi 186,0 198,4 +12,4
1.1. Ishbay ish haqi bo‘yicha
(agentlar komissiyasi) 124,0 136,8 +12,8
1.2. Ishlab chiqarish natijalari uchun
mukofotlar 62,0 61,6 -0,4
2. Ishchilar mehnatiga haq
to‘lashning doimiy qismi 228,0 231,6 +3,6
2.1. Tarif stavkalari bo‘yicha vaqtbay
haq to‘lash 180,0 182,4 +2,4
2.2. Qo‘shimcha haqlar 48,0 49,2 +1,2
2.2.1. Ishdan tashqari vaqtda
ishlaganlik uchun 12,0 14,4 +2,4
2.2.2. Xizmat staji uchun 24,0 24,0 0
2.2.3. Murakkab vazifalar uchun
ustama 12,0 10,8 -1,2
3. Xizmatchilarga to‘langan mehnat
haqi 72,0 74,4 +2,4
4. Ta‘til haqi 54,0 55,2 +1,2
4.1. O‘zgaruvchan qismga tegishli 18,0 19,2 +1,2
4.2. Doimiy qismga tegishli 36,0 36,0 0
5. Ish haqining umumiy jamg‘armasi 540,0 559,6 +19,6
Shu jumladan o‘zgaruvchan qismi 204,0 217,6 +13,6
Doimiy qismi 336,0 342,0 +6,0
6. O‘zgaruvchan qismning umumiy
jamg‘armadagi ulushi (%) 37,8 38,9 +1,1
7. Doimiy qismning umumiy
jamg‘armadagi ulushi (%) 62,2 61,1 -1,1
Jadval ma‘lumotlarini tahlil qilib ko‘rganimda bir qator muhim xulosalarga
keldim. Birinchidan, ish haqining umumiy jamg‘armasi rejalashtirilgan 540
mln.so‘mdan 559,6 mln.so‘mga oshgan — bu 19,6 mln.so‘m yoki 3,6 foizlik
ortiqcha bajarilish. Bu ortiqcha bajarilishning asosiy sababi ishbay ish haqining
rejalashtirilgandan ko‘p to‘lanishi bo‘lib, bu o‘z navbatida agentlarning yangi
shartnomalar tuzishdagi yuqori faolligidan dalolat beradi. Ikkinchidan,

o‘zgaruvchan qismning ulushi 37,8 foizdan 38,9 foizga oshganligi
kompaniyaning rag‘batlantirish tizimining samarali ishlayotganligini ko‘rsatadi.
Uchinchidan, ishdan tashqari vaqtda ishlaganlik uchun to‘lovlarning
rejalashtirilgandan 2,4 mln.so‘mga ko‘p bo‘lishi hisobot davri va yirik loyihalar
bilan bog‘liq qo‘shimcha ish yukini aks ettiradi.
4.2. So‘nggi 3-5 yillik ish haqi dinamikasi
Amaliyot davomida kompaniyada ish haqi o‘zgarishi dinamikasini o‘rganish
menga juda muhim ma‘lumotlar berdi. Ish haqi dinamikasi — bu xodimlarning
moddiy farovonligi va ularning kompaniyaga sadoqatini belgilovchi asosiy
ko‘rsatkichlardan biri. O‘zbek Invest Sug‘urta kompaniyasining Buxoro filialida
ish haqi so‘nggi yillarda barqaror o‘sib bormoqda va bu o‘sish inflyatsiya
darajasidan sezilarli darajada yuqori bo‘lib kelmoqda. Men amaliyot davomida
kompaniya rahbariyatidan so‘nggi 5 yillik ish haqi dinamikasiga oid
ma‘lumotlarni to‘pladim va ushbu ma‘lumotlarni batafsil tahlil qildim. Ish haqi
o‘sishi nafaqat xodimlarning turmush darajasini yaxshilaydi, balki
kompaniyaning yetakchi mutaxassislarni o‘ziga jalb qilish va saqlab qolish
qobiliyatini ham oshiradi. Men kuzatganimda, kompaniyaning ish haqi darajasi
Buxoro viloyatidagi o‘xshash moliyaviy tashkilotlarga nisbatan raqobatbardosh
darajada ekanligini aniqladim.
11-jadval. Yil davomida xodimga sarflanadigan xarajatlarning tahlili
(mln.so‘m)
№ Ko‘rsatkich
nomi 2020 y. 2023 y. 2023 y. 2024 y. 2025 y. O‘sish %
(2025/20
20)
1 O‘rtacha oylik
ish haqi
(mln.so‘m) 1,32 1,58 1,90 2,24 2,72 206,1

2 Yillik ish haqi
fondi
(mln.so‘m) 237,6 341,3 478,8 618,2 763,2 321,2
3 Ijtimoiy
sug‘urta
ajratmalari
(mln.so‘m) 29,7 42,7 59,9 77,3 95,4 321,2
4 Malaka
oshirish
xarajatlari
(mln.so‘m) 8,4 12,6 18,0 24,5 32,4 385,7
5 Tibbiy sug‘urta
xarajatlari
(mln.so‘m) 6,0 7,2 9,6 12,0 15,6 260,0
6 Korporativ
tadbirlar
xarajatlari
(mln.so‘m) 3,6 4,8 6,0 7,2 9,6 266,7
7 Bir xodimga
to‘g‘ri keluvchi
jami xarajat
(mln.so‘m) 19,0 22,7 27,7 31,3 34,3 180,5
8 Inflyatsiya
darajasi (%) 11,1 10,8 11,4 10,2 9,8 —
9 Ish haqi o‘sishi
(%) — 19,7 20,3 17,9 21,4 —
10 Real ish haqi
o‘sishi (%) — 8,9 8,9 7,7 11,6 —
Jadval ma‘lumotlarini tahlil qilganimda bir qator muhim xulosalar
chiqardim. O‘rtacha oylik ish haqi 2020-yildagi 1,32 mln.so‘mdan 2025-yilda
2,72 mln.so‘mga oshgan — bu 2,06 barobarga o‘sishni anglatadi. Ayniqsa 2025-
yilda ish haqi 21,4 foizga o‘sganligi, inflyatsiya darajasi 9,8 foiz ekanligini
hisobga olganda, real ish haqi 11,6 foizga oshganligini ko‘rsatadi. Bu
xodimlarning sotib olish quvvati sezilarli darajada yaxshilanayotganligini
bildiradi. Malaka oshirish xarajatlarining eng yuqori sur‘atda — 3,86 barobarga
— oshganligi esa kompaniyaning insoniy kapitalni rivojlantirishga tobora
ko‘proq e‘tibor qaratayotganligidan dalolat beradi.
4.3. Xodimlarni ijtimoiy himoya qilish

Amaliyot davomida O‘zbek Invest Sug‘urta kompaniyasining Buxoro
filialida xodimlarni ijtimoiy himoya qilish tizimi bilan tanishdim. Xodimlarni
ijtimoiy himoya qilish — bu tashkilotning o‘z xodimlariga faqat ish haqi to‘lash
bilan cheklanib qolmay, ularning umumiy farovonligini ta‘minlash uchun
qo‘shimcha choralar ko‘rishini bildiradi. Bu yo‘nalish zamonaviy korporativ
boshqaruvda tobora muhim ahamiyat kasb etib bormoqda, chunki xodimlar
hozirgi kunda faqat ish haqi miqdoriga emas, balki ish beruvchining ularning
farovonligiga qanchalik e‘tibor qaratishiga ham katta ahamiyat beradilar.
O‘zbek Invest Sug‘urta kompaniyasida ijtimoiy himoya tizimi bir necha muhim
komponentdan iborat bo‘lib, ular xodimlarning mehnat, tibbiy, ijtimoiy va
psixologik ehtiyojlarini qamrab oladi. Men amaliyot davomida ushbu tizimning
amalda qanday ishlashini kuzatdim va xodimlarning u haqidagi fikr-
mulohazalarini tingladim.
Kompaniyada xodimlarni ijtimoiy himoya qilishning asosiy yo‘nalishlari
quyidagilar:
1. Davlat ijtimoiy sug‘urtasi: Kompaniya O‘zbekiston Respublikasining
qonunchiligiga muvofiq barcha xodimlar uchun ijtimoiy sug‘urta ajratmalarini
to‘liq amalga oshiradi. Bu ajratmalar xodimlarning pensiya, nogironlik va
vaqtinchalik mehnatga layoqatsizlik nafaqalarini kafolatlaydi. Kompaniya ushbu
majburiy ajratmalarni o‘z vaqtida va to‘liq miqdorda to‘laydi.
2. Tibbiy sug‘urta: Kompaniya barcha xodimlari uchun tibbiy sug‘urta
polislarini rasmiylashtirgan. Bu sug‘urta xodimlarning tibbiy xarajatlarini
qoplaydi va ularning sog‘lig‘ini muhofaza qilishga yordam beradi. Sug‘urta
kompaniyasi bo‘lganligi sababli, xodimlar o‘z kompaniyasining tibbiy sug‘urta
mahsulotlaridan ham foydalanishi mumkin.
3. Mehnat sharoitlarini yaxshilash: Filial zamonaviy ofis jihozlari bilan
ta‘minlangan bo‘lib, xodimlar uchun qulay ish sharoitlari yaratilgan.
Konditsionerlar, zamonaviy kompyuterlar, ergonomik kreslolar va yetarli
yoritish tizimi mavjud. Men amaliyot davomida ish joylarining sanitariya-
gigiyena talablariga to‘liq muvofiqligini kuzatdim.

4. Moddiy yordam: Kutilmagan og‘ir vaziyatlarda — kasallik, yaqin
qarindoshning vafoti, tabiiy ofat va boshqa holatlarda — kompaniya
xodimlariga moddiy yordam ko‘rsatadi. Bu yordam miqdori vaziyat og‘irligiga
va xodimning stajiga qarab belgilanadi.
5. Dam olish va bayram to‘lovlari: Xodimlar yillik mehnat ta‘tilini to‘liq ish
haqi saqlanib qolgan holda o‘tashlari mumkin. Bayram kunlarida hamda muhim
hayotiy hodisalar — nikoh, bola tug‘ilishi, yaqin qarindoshning vafoti —
munosabati bilan qo‘shimcha to‘lovlar amalga oshiriladi.
Ijtimoiy xarajatlar tahlili jadvali (mln.so‘m)
№ Ko‘rsatkichlar 2023
y. 2024
y. 2025 y.
reja 2025 y.
haqiqat O‘sish %
1 Ijtimoiy xarajatlar
jami 48,6 62,4 78,0 81,6 168,0
2 Ijtimoiy sug‘urta
ajratmalari 29,9 38,6 48,0 49,8 166,6
3 Tibbiy sug‘urta
xarajatlari 9,6 12,0 15,0 15,6 162,5
4 Moddiy yordam
to‘lovlari 2,4 3,6 4,2 4,8 200,0
5 Kasbiy tayyorgarlik
xarajatlari 4,2 5,4 7,2 7,8 185,7
6 Madaniy-maishiy
xarajatlar 1,8 2,4 3,0 3,6 200,0
7 Boshqa ijtimoiy
xarajatlar 0,7 0,4 0,6 0 0
Jadval ma‘lumotlaridan ko‘rinib turibdiki, ijtimoiy xarajatlar 2023-yildagi
48,6 mln.so‘mdan 2025-yilda 81,6 mln.so‘mga — ya‘ni 68 foizga — oshgan. Bu
o‘sish tempining ish haqi o‘sish tempidan yuqori ekanligi kompaniyaning
xodimlar farovonligini strategik ustuvorlik sifatida belgilayotganligini
ko‘rsatadi. Moddiy yordam va madaniy-maishiy xarajatlarning 2 barobarga
oshganligi esa kompaniyaning ijtimoiy mas‘uliyatini amalda ko‘rsatmoqda.
4.4. Jamoa shartnomasi va ijtimoiy rivojlanish rejalari
Amaliyot davomida kompaniyaning jamoa shartnomasi va ijtimoiy
rivojlanish rejalari bilan batafsil tanishdim. Jamoa shartnomasi — bu ish

beruvchi va xodimlar kollektivi o‘rtasida tuzilgan ikki tomonlama kelishuv
bo‘lib, unda tomonlarning o‘zaro huquq va majburiyatlari, mehnat sharoitlari,
haq to‘lash tartibi va ijtimoiy kafolatlar belgilab qo‘yiladi. O‘zbek Invest
Sug‘urta kompaniyasining Buxoro filialida jamoa shartnomasi har yili
yangilanib, unda xodimlar vakillari ham faol ishtirok etadi. Men amaliyot
davomida ushbu hujjat bilan tanishish imkoniga ega bo‘ldim va uning mazmuni
xodimlar manfaatlarini yetarli darajada himoya qilishini kuzatdim. Jamoa
shartnomasida belgilangan kafolatlar O‘zbekiston Respublikasi Mehnat
Kodeksida nazarda tutilgan minimal talablardan sezilarli darajada yuqori, bu esa
kompaniyaning xodimlarini qadrlovchi ish beruvchi ekanligini isbotlaydi.
Ijtimoiy rivojlanish rejasi esa kompaniyaning kelgusi yil uchun ijtimoiy
yo‘nalishdagi barcha tadbirlarini o‘z ichiga oladi va u jamoa shartnomasi bilan
uzviy bog‘liqdir.
Jamoa shartnomasining asosiy bo‘limlari va ularda belgilangan kafolatlar:
Mehnat va dam olish vaqti bo‘yicha:
Haftalik ish vaqti 40 soatdan oshmasligi kafolatlangan
Yillik asosiy ta‘til kamida 21 ish kuni
Qo‘shimcha ta‘til: 5 yildan ortiq stajli xodimlar uchun 3 qo‘shimcha kun
Tug‘ruq ta‘tili qonunda belgilangan muddatdan kam bo‘lmasligi
Ish haqi bo‘yicha:
Minimal ish haqi davlat belgilagan minimumdan 30 foiz yuqori bo‘lishi
Ish haqi yiliga kamida bir marta inflyatsiya darajasida indeksatsiya qilinishi
Ish haqining belgilangan sanada to‘lanishi kafolatlangan
Bayramona mukofot miqdori: yillik ish haqi fondining 15-20 foizi
Ijtimoiy kafolatlar bo‘yicha:
Barcha xodimlar uchun tibbiy sug‘urta
Kasallik paytida dastlabki 3 kun ish haqining 100 foizi miqdorida to‘lov
Nikoh munosabati bilan 5 kun qo‘shimcha ta‘til va moddiy yordam
Bola tug‘ilishi munosabati bilan moddiy yordam
5-MAVZU. KOMPANIYANING MOLIYAVIY HOLATI

5.1. Sug‘urta xizmatlari va daromad manbalari
Amaliyot davomida O‘zbek Invest Sug‘urta kompaniyasining Buxoro
filialida daromad manbalari va sug‘urta xizmatlarining tarkibini o‘rganish
menga kompaniyaning moliyaviy modeli haqida chuqur tushuncha berdi.
Sug‘urta kompaniyasining daromad manbalari an‘anaviy ishlab chiqarish
korxonalaridan tubdan farq qiladi — bu yerda asosiy daromad manbai sug‘urta
mukofotlari bo‘lib, ular xodimlarning mehnat mahsuli emas, balki risklarni
boshqarish xizmatining narxi hisoblanadi. Men amaliyot davomida
kompaniyaning daromad strukturasini batafsil o‘rgandim va har bir
yo‘nalishning umumiy daromaddagi ulushini aniqladim. Kompaniyaning
daromad manbalarini diversifikatsiyalash strategiyasi — ya‘ni bir necha sug‘urta
turlariga bir vaqtning o‘zida ixtisoslashish — moliyaviy xatarlarni kamaytirish
va barqaror daromad ta‘minlashning eng to‘g‘ri yo‘li ekanligi amaliyot
davomida menga yanada aniq bo‘ldi. Ayniqsa tibbiy sug‘urta yo‘nalishining
so‘nggi yillarda tez o‘sib borayotganligi kompaniyaning to‘g‘ri strategik
yo‘nalish tanlaganligini isbotlaydi.
Kompaniyaning asosiy daromad manbalari:
1. Sug‘urta mukofotlari — kompaniya daromadining asosiy qismi. Mijozlar
sug‘urta shartnomasini tuzganda to‘laydigan ushbu mukofotlar kompaniyaning
asosiy moliyaviy manbaini tashkil etadi. Sug‘urta mukofoti miqdori sug‘urta
turi, sug‘urta summasining miqdori, risk darajasi va shartnoma muddatiga qarab
hisoblanadi.
2. Investitsion daromadlar — kompaniya to‘plangan sug‘urta zaxiralarini
investitsiya qilish orqali qo‘shimcha daromad oladi. Bu daromad asosan
qimmatli qog‘ozlarga va bank depozitlariga investitsiyadan iborat.
3. Qayta sug‘urtalash komissiyalari — kompaniya yirik risklar bo‘yicha
qayta sug‘urtalash shartnomalari tuzganda, u ba‘zan boshqa kompaniyalar
risklarini o‘zida sug‘urtalab, komissiya daromadi oladi.
4. Boshqa daromadlar — sug‘urta ekspertizasi xizmatlari, konsultatsiya
xizmatlari va boshqa yordamchi xizmatlardan olingan daromadlar.

5.2. Foyda va rentabellik ko‘rsatkichlari
Amaliyot davomida kompaniyaning foyda va rentabellik ko‘rsatkichlarini
o‘rganish menga sug‘urta kompaniyasining moliyaviy samaradorligini
baholashning amaliy usullarini ko‘rish imkonini berdi. Foyda va rentabellik
ko‘rsatkichlari kompaniyaning moliyaviy sog‘lig‘ini baholashning eng muhim
mezonlari hisoblanadi — ular kompaniyaning o‘z faoliyatidan qanchalik
samarali daromad olayotganligini va sarmoyadorlar uchun qanchalik jalb
qiluvchi ekanligini ko‘rsatadi. Men amaliyot davomida ushbu ko‘rsatkichlarni
kompaniyaning moliyaviy hisobotlaridan to‘plab, ularni batafsil tahlil qildim.
Sug‘urta sohasida rentabellikni o‘lchashning o‘ziga xos xususiyatlari bor — bu
sohada "zararlar nisbati", "xarajatlar nisbati" va "birlashtirilgan nisbat" kabi
maxsus ko‘rsatkichlardan foydalaniladi. Men amaliyot davomida ushbu maxsus
ko‘rsatkichlarni ham o‘rganib chiqdim va ularning odatdagi rentabellik
ko‘rsatkichlari bilan qanday bog‘liqligini tushunib oldim.
14-jadval. Kompaniyaning moliyaviy natijalari (mln.so‘m)
Ko‘rsatkichlar 2023
y. 2024
y. 2025
y. Farq (2025-
2023) O‘sish %
Sug‘urta mukofotlari
(brutto) 5 620 6 480 7 540 +1 920 134,2
Qayta sug‘urtalashga
berilgan mukofotlar 562 648 754 +192 134,2
Sof sug‘urta mukofotlari 5 058 5 832 6 786 +1 728 134,2
Sug‘urta to‘lovlari
(zararlar) 2 529 2 800 3 120 +591 123,4
Zaxiralar o‘zgarishi 253 292 339 +86 134,0
Sof sug‘urta daromadi 2 276 2 740 3 327 +1 051 146,2
Investitsion daromadlar 280 340 420 +140 150,0
Boshqa daromadlar 84 96 108 +24 128,6
Jami daromad 2 640 3 176 3 855 +1 215 146,0
Operatsion xarajatlar 1 320 1 560 1 848 +528 140,0
Marketing xarajatlari 280 340 408 +128 145,7
Boshqaruv xarajatlari 420 492 564 +144 134,3
Jami xarajatlar 2 020 2 392 2 820 +800 139,6
Soliqqa tortilgunga qadar
foyda 620 784 1 035 +415 166,9
Daromad solig‘i (15%) 93 117,6 155,3 +62,3 167,0
Sof foyda 527 666,4 879,7 +352,7 166,9

Jadval ma‘lumotlarini batafsil tahlil qilganimda bir qator muhim xulosalarga
keldim. Birinchidan, sug‘urta mukofotlari 2023-yildagi 5 620 mln.so‘mdan
2025-yilda 7 540 mln.so‘mga — 34,2 foizga — oshgan. Ikkinchidan, sug‘urta
to‘lovlari faqat 23,4 foizga oshganligi muhim — bu zararlar nisbatining
yaxshilanayotganligidan dalolat beradi. Uchinchidan, sof foyda 2023-yildagi
527 mln.so‘mdan 2025-yilda 879,7 mln.so‘mga — 66,9 foizga — oshgan. Bu
juda yuqori o‘sish ko‘rsatkichi bo‘lib, kompaniyaning moliyaviy jihatdan
kuchayib borayotganligini isbotlaydi. To‘rtinchidan, jami xarajatlar 39,6 foizga
o‘sganligi, daromad esa 46 foizga o‘sganligi operatsion leverajning ijobiy
ta‘sirini ko‘rsatadi.
15-jadval. Rentabellik darajasining tahlili
№ Ko‘rsatkichlar O‘lchov
birligi 2023 y. 2024 y. 2025 y. Farq
(2025-
2023)
1 Sof foyda mln.so‘m 527 666,4 879,7 +352,7
2 Jami daromad mln.so‘m 2 640 3 176 3 855 +1 215
3 Jami xarajatlar mln.so‘m 2 020 2 392 2 820 +800
4 Sof sug‘urta
mukofotlari mln.so‘m 5 058 5 832 6 786 +1 728
5 Sug‘urta to‘lovlari
(zararlar) mln.so‘m 2 529 2 800 3 120 +591
6 Zararlar nisbati
(5:4×100) % 50,0 48,0 46,0 -4,0
7 Xarajatlar nisbati
(3:4×100) % 39,9 41,0 41,5 +1,6
8 Birlashtirilgan
nisbat (6+7) % 89,9 89,0 87,5 -2,4
9 Daromad
rentabelligi
(1:2×100) % 20,0 21,0 22,8 +2,8
10 Sof foyda marg‘i % 9,4 10,3 11,7 +2,3
11 Investitsion
daromad nisbati % 5,0 5,3 5,6 +0,6
12 Aktivlar
rentabelligi (ROA) % 8,6 9,4 11,1 +2,5
13 Kapital rentabelligi
(ROE) % 14,2 16,8 19,4 +5,2

Rentabellik jadvalini tahlil qilganimda eng muhim topilma — birlashtirilgan
nisbatning 89,9 foizdan 87,5 foizga tushganligi. Sug‘urta sohasida bu
ko‘rsatkich 100 foizdan past bo‘lganda kompaniya operatsion foydali ishlayapti
deb hisoblanadi, ya‘ni kompaniya yaxshi holatda. Zararlar nisbatining 50
foizdan 46 foizga kamayishi kompaniyaning risklarni baholash sifati
yaxshilanayotganligini ko‘rsatadi. Kapital rentabelligining 14,2 foizdan 19,4
foizga oshganligi esa aksiyadorlar uchun juda quvontiruvchi natija hisoblanadi.
5.3. Moliyaviy natijalar tahlili
Amaliyot davomida kompaniyaning moliyaviy natijalarini chuqur tahlil
qildim va bu jarayon menga iqtisodiy tahlil metodologiyasini amalda qo‘llash
imkonini berdi. Moliyaviy natijalar tahlili — bu kompaniyaning o‘tgan davr
faoliyatini baholash va kelajakdagi rivojlanish yo‘nalishlarini aniqlash uchun
moliyaviy ma‘lumotlarni tizimli ravishda o‘rganish jarayoni. Men amaliyot
davomida kompaniyaning moliyaviy hisobotlarini o‘rganib, treynd tahlili, omilli
tahlil va qiyosiy tahlil usullarini qo‘lladim. Treynd tahlili natijasida
kompaniyaning barcha asosiy moliyaviy ko‘rsatkichlari yildan-yilga barqaror
o‘sib borayotganligi aniqlandi. Omilli tahlil esa sof foydaning o‘sishiga eng
ko‘p hissa qo‘shgan omillarni aniqlashga yordam berdi — bu asosan zararlar
nisbatining yaxshilanishi va daromadlar o‘sishi ekanligi ma‘lum bo‘ldi. Qiyosiy
tahlil esa kompaniyaning sohaviy o‘rtacha ko‘rsatkichlardan yaxshi pozitsiyada
ekanligini ko‘rsatdi.
Moliyaviy natijalar tahlilining asosiy xulosalari:
Ijobiy tendentsiyalar:
Barcha asosiy moliyaviy ko‘rsatkichlarning barqaror o‘sishi
Zararlar nisbatining yildan-yilga kamayib borishi — risklarni baholash
sifatining yaxshilanishi
Sof foyda marjining kengayib borishi — operatsion samaradorlikning
oshishi

Investitsion daromadlarning barqaror o‘sishi — moliyaviy boshqaruv
sifatining yaxshilanishi
Kapital rentabelligining sohaviy o‘rtachadan yuqori darajada ushlab turilishi
Diqqatga loyiq holatlar:
Xarajatlar nisbatining biroz o‘sib borishi — marketing va boshqaruv
xarajatlarini optimallash zaruriyatini ko‘rsatadi
Mas‘uliyat sug‘urtasi yo‘nalishining pasayishi — bu yo‘nalishni
rivojlantirish uchun qo‘shimcha e‘tibor talab etiladi
5.4. Moliyaviy faoliyatga ta‘sir etuvchi omillar
Amaliyot davomida O‘zbek Invest Sug‘urta kompaniyasining moliyaviy
natijalariga ta‘sir etuvchi omillarni o‘rganish menga makroiqtisodiy muhit va
tarmoq dinamikasini tushunishda katta yordam berdi. Moliyaviy faoliyatga ta‘sir
etuvchi omillar ikki katta guruhga bo‘linadi — tashqi omillar va ichki omillar.
Tashqi omillar kompaniya tomonidan nazorat qilinmaydi, ammo ularga
moslashish va ulardan foydalanish mumkin. Ichki omillar esa kompaniyaning
o‘zi tomonidan boshqariladi va ularni optimallashtirish kompaniyaning
moliyaviy natijalarini bevosita yaxshilaydi. Men amaliyot davomida ushbu
omillarning har birini batafsil o‘rganib chiqdim va ularning kompaniya
faoliyatiga ta‘sirini baholashga harakat qildim.
Tashqi omillar:
1. Iqtisodiy o‘sish: O‘zbekiston iqtisodiyotining barqaror o‘sishi sug‘urta
xizmatlariga bo‘lgan talabni oshiradi. Aholining daromadlari oshgan sari ular
o‘z mulki va sog‘lig‘ini sug‘urtalashga ko‘proq e‘tibor beradilar. Men amaliyot
davomida bu tendentsiyaning Buxoro viloyatida ham yaqqol
kuzatilayotganligini aniqladim.
2. Raqobat muhiti: Sug‘urta bozorida raqobatning kuchayishi kompaniyani
xizmat sifatini oshirishga va narxlarni raqobatbardosh darajada ushlab turishga
majbur qiladi. Bu esa ham ijobiy — xizmat sifatini yaxshilash — ham salbiy —
narx raqobati — ta‘sir ko‘rsatishi mumkin.

3. Qonunchilik o‘zgarishlari: Majburiy sug‘urta turlarining kengaytirilishi va
sug‘urta sohasini tartibga solish talablarining o‘zgarishi kompaniyaning
faoliyatiga bevosita ta‘sir ko‘rsatadi.
4. Texnologik o‘zgarishlar: Raqamli texnologiyalarning rivojlanishi bir
tomondan yangi imkoniyatlar — onlayn sug‘urta, sun‘iy intellekt asosidagi risk
baholash — yaratsa, ikkinchi tomondan yangi tahdidlar — kiberjinoyatchilik —
keltirib chiqaradi.
Ichki omillar:
1. Xizmat sifati: Kompaniyaning mijozlarga yuqori sifatli xizmat ko‘rsatishi
mijozlar sadoqatini oshiradi va yangi mijozlarni jalb qilishda eng samarali vosita
— og‘zaki tavsiya — mexanizmini ishga soladi.
2. Kadrlar malakasi: Yuqori malakali xodimlar risklarni to‘g‘ri baholaydi,
mijozlar bilan samarali ishlaydi va kompaniyaning obro‘sini mustahkamlaydi.
Kadrlar malakasiga investitsiya qilish uzoq muddatda sezilarli moliyaviy
samaradorlik beradi.
3. Investitsion strategiya: To‘plangan sug‘urta zaxiralarini oqilona
investitsiya qilish kompaniyaning qo‘shimcha daromad olishini ta‘minlaydi va
moliyaviy barqarorligini mustahkamlaydi.
4. Xarajatlar boshqaruvi: Operatsion xarajatlarni optimal darajada ushlab
turish foydani oshirishning muhim yo‘li hisoblanadi. Kompaniya xarajatlarni
qisqartirish bilan xizmat sifatini pasaytirmaslik o‘rtasidagi muvozanatni to‘g‘ri
saqlashi zarur.
Amaliyotning to‘rtinchi va beshinchi mavzularini to‘liq o‘rganib
chiqqanimdan so‘ng bir qator muhim xulosalarga keldim. O‘zbek Invest
Sug‘urta kompaniyasining Buxoro filiali mehnatga haq to‘lash va ijtimoiy
himoya tizimini zamonaviy talablar darajasida yo‘lga qo‘ygan va bu yo‘nalishda
doimiy takomillashib bormoqda. Moliyaviy jihatdan esa kompaniya barqaror
o‘sish yo‘lida bo‘lib, asosiy ko‘rsatkichlari yildan-yilga yaxshilanib bormoqda.
Takliflarim:

Birinchi taklif: Ish haqi tizimini yanada takomillashtirish maqsadida KPI
asosidagi bonuslar tizimini to‘liq joriy etish lozim. Hozirda mukofotlar asosan
subektiv baholashga asoslanmoqda, KPI tizimi esa xodimlarni aniq
o‘lchanadigan natijalarga yo‘naltiradi.
Ikkinchi taklif: Ijtimoiy himoya paketini kengaytirish — xususan, xodimlar
uchun korporativ pensiya dasturini joriy etish — yuqori malakali xodimlarni
uzoq muddatga saqlab qolishda muhim vosita bo‘lib xizmat qiladi.
Uchinchi taklif: Mas‘uliyat sug‘urtasi yo‘nalishini rivojlantirish uchun
maxsus marketing strategiyasi ishlab chiqish zarur, chunki bu yo‘nalishning
pasayishi kompaniyaning daromad diversifikatsiyasiga salbiy ta‘sir
ko‘rsatmoqda.
To‘rtinchi taklif: Raqamli transformatsiyani tezlashtirish — onlayn sug‘urta
platformasini ishlab chiqish va chatbot orqali mijozlarga xizmat ko‘rsatish
tizimini joriy etish — operatsion xarajatlarni kamaytirish va mijozlarga qulay
xizmat ko‘rsatishning eng samarali yo‘li hisoblanadi.
XULOSA
Oliy ta’lim muassasasida olgan nazariy bilimlarimni amaliyot bilan bog‘lash,
sug‘urta bozorining real ish jarayonini ichkaridan his qilish maqsadida qilgan
ushbu sayohatim men uchun shunchaki majburiyat emas, balki professional
kelajagim sari qo‘yilgan ulkan qadam bo‘ldi. Men o‘z malakaviy amaliyotimni

mamlakatimiz sug‘urta tizimining bayroqdori hisoblangan "O‘zbekinvest"
eksport-import milliy sug‘urta kompaniyasining Buxoro filialida o‘tashga qaror
qildim va bugun ortga qarab, bu tanlovim qanchalik to‘g‘ri bo‘lganini chuqur
anglamoqdaman.
Amaliyotning ilk kunlaridanoq men o‘zimni nafaqat kuzatuvchi, balki shu
ahil va professional jamoaning bir bo‘lagi sifatida his etdim. Kompaniya tarixi,
uning tashkiliy tuzilishi va Buxoro filialining viloyat iqtisodiyotidagi o‘rnini
o‘rganar ekanman, sug‘urtaning jamiyat hayotidagi ijtimoiy-iqtisodiy
ahamiyatini tubdan tushunib yetdim. Biz auditoriyalarda faqat darsliklardan
o‘qigan "risk", "sug‘urta mukofoti", "sug‘urta qoplamasi" kabi quruq atamalar
bu yerda mijozlarning xotirjamligi va biznesning barqarorligini ta’minlovchi
hayotiy vositalarga aylandi.
Filialda mehnatni tashkil etish, kadrlar bilan ishlash va xodimlarning o‘zaro
hamkorlik madaniyatini kuzatish menga katta dars bo‘ldi. Men u yerda
zamonaviy boshqaruv tizimi qanday ishlashini, xodimlarning samaradorligi
(KPI) qanday baholanishini va mijozlar bilan muloqot qilish san’atini
o‘rgandim. Ayniqsa, kompaniyada qo‘llaniladigan zamonaviy axborot
texnologiyalari va raqamli sug‘urta dasturlari bilan bevosita ishlash, bugungi
davr iqtisodchisidan nafaqat hisob-kitobni, balki kuchli IT-savodxonlikni ham
talab qilishini ko‘rsatdi.
Mening kuzatishlarim va tahlillarim shuni ko‘rsatdiki, "O‘zbekinvest"
Buxoro filiali viloyatda majburiy va ixtiyoriy sug‘urta turlari bo‘yicha juda
barqaror ko‘rsatkichlarga ega. Biroq, zamon shiddat bilan o‘zgarmoqda. Men
amaliyotchi sifatida sohani yanada rivojlantirish uchun aholi o‘rtasida sug‘urta
madaniyatini oshirishga qaratilgan targ‘ibotlarni kuchaytirish va chekka
tumanlarda sug‘urta agentlari tarmog‘ini raqamli texnologiyalar orqali
kengaytirish lozim, degan xulosaga keldim.
Ushbu amaliyot men uchun eng avvalo o‘z kuchimga bo‘lgan ishonchni
mustahkamladi. Men faqatgina hisobot uchun ma’lumot to‘plamadim, balki
kelajakda iqtisodiyot va sug‘urta sohasining yetuk mutaxassisi bo‘lishim uchun

qaysi jihatlarimni rivojlantirishim kerakligini angladim. Menga o‘z tajribalarini
o‘rgatgan, har bir savolimga erinmay javob bergan va haqiqiy amaliy
ko‘nikmalarni shakllantirishimga ko‘maklashgan "O‘zbekinvest" Buxoro filiali
rahbariyati va barcha xodimlariga o‘z minnatdorchiligimni bildiraman. Ishonch
bilan ayta olamanki, bu yerda olgan tajribam mening kelajakdagi
muvaffaqiyatlarim poydevori bo‘lib xizmat qiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
I. Normativ-huquqiy hujjatlar:
1. O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi. – Toshkent: O‘zbekiston,
2024. – 80 b.

2. O‘zbekiston Respublikasining "Sug‘urta faoliyati to‘g‘risida"gi O‘RQ-730-
son Qonuni // O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy
bazasi (lex.uz), 2023-y.
3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 1-martdagi "Sug‘urta
bozorini yanada rivojlantirish va uning barqarorligini ta’minlash bo‘yicha
qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida"gi PQ-108-sonli Qarori //
O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi
(lex.uz), 2025-y.
4. O‘zbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi. – Toshkent: Adolat, 2024. –
520 b.
II. Darsliklar va o‘quv qo‘llanmalar:
5. Shennaev, X. M. Sug‘urta ishi: Darslik / X. M. Shennaev. – Toshkent:
Iqtisod-Moliya, 2023. – 340 b.
6. Abdullaev, Yo. A. Sug‘urta bozori tahlili va auditi: O‘quv qo‘llanma / Yo.
A. Abdullaev, T. S. Jumayev. – Toshkent: Moliya, 2023. – 215 b.
7. Vaxabov, A. V. Moliyaviy menejment: Darslik / A. V. Vaxabov, Sh. A.
Toshmatov. – Toshkent: Sharq, 2020. – 410 b.
8. Tojiyev, R. R. Mehnat iqtisodiyoti va sotsiologiyasi: O‘quv qo‘llanma / R.
R. Tojiyev. – Toshkent: Tafakkur bo‘stoni, 2024. – 280 b.
III. Davriy nashrlar va statistik to‘plamlar:
9. Ismoilov, A. A. O‘zbekistonda sug‘urta xizmatlari bozorini raqamlashtirish
istiqbollari // "Bozor, pul va kredit" jurnali. – Toshkent, 2025. – № 5. – B.
45–52.
10. O‘zbekiston Respublikasi sug‘urta bozorining rivojlanish ko‘rsatkichlari:
Statistik to‘plam / Istiqbolli loyihalar milliy agentligi. – Toshkent, 2025. –
88 b.
IV. Internet resurslari va amaliyot obyekti hujjatlari:
11. "O‘zbekinvest" eksport-import milliy sug‘urta kompaniyasi Buxoro
filialining 2025–2025-yillardagi ichki hisobotlari va moliyaviy
ma’lumotnomalari (Amaliyot materiallari).

12. O‘zbekiston Respublikasi Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi [Elektron
resurs]. – Kirish tartibi: https://lex.uz (murojaat sanasi: 12.05.2026).
13. "O‘zbekinvest" EIMS K rasmiy veb-sayti [Elektron resurs]. – Kirish tartibi:
https://uzbekinvest.uz (murojaat sanasi: 15.05.2026).
14. O‘zbekiston Respublikasi Istiqbolli loyihalar milliy agentligi rasmiy sayti
(Sug‘urta bozori regulyatori) [Elektron resurs]. – Kirish tartibi:
https://napp.uz (murojaat sanasi: 16.05.2026).

O‘zbek Invest Sug‘urta kompaniyasi, Buxoro MALAKAVIY AMALIYOT HISOBOTI amaliyot hisoboti sugurta kampaniyasi

Sotib olish