O'zbek millati va tilining shakllanish xususiyatlari - Основы культурологии - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	359.3KB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Сентябрь 2019
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Основы культурологии

O'zbek millati va tilining shakllanish xususiyatlari

Купить

REJA: 1. O’zbekiston hududa yashagan qadimgi urug’ va qabilalar. 2. O'zbek xalqining etnik shakllanishidagi uch muhim bosqich. 3. Shakllanishdan keyingi jarayonlar . MAVZU: O'zbek millati va tilining O'zbek millati va tilining shakllanish xususiyatlarishakllanish xususiyatlari . www.arxiv.uz

O'zbek ajdodlari elat bo'lib O'rta Osiyoning markaziy viloyatlari Mova roun nahrda (Farg'ona vodiysi bilan), Xorazmda, Toshkent vohasida, Yettisuvda, Sharqiy Turkistonning g'arbiy mintaqalarida shakllangan. Bu mintaqalar insoniyatning qadimgi madaniyat markazlaridan hisoblangan. Jez davrida O'rta Osiyo va Qozog'istonda bir-biridan farq qiluvchi ikki tarixiy-madaniy region mavjud bo'lgan: sug'orish usuli bilan dehqonchilik qiladigan Old Osiyoda keng tarqalgan o'troq aholi madaniyati va cho'l joylarida yashovchi qabilalarga taalluqli madaniyat. Arxeologlar tomonidan aniqlangan O'rta Osiyoning Markaziy viloyat lari da gi arxeologik madaniyat, jez davridagi kelgindi yog'och dahmali va Androno vo lik qabilalarning hamda qisman Old Osiyodan kel

O'zbekistonning ilk temir davridagi etnik tarixida ilk davlatlar aholisi so'g'dilar, xorazmliklar, baqtriyaliklar, marg'iyonaliklar va ko'chmanchi sak-massa get qabilalari muhim o'rin tutgan. Aholining o'troq va ko'chmanchi qismi ham Eron tilli qardosh xalqlar bo'lgan, ammo madaniyat jihatdan ular bir-birlari dan batamom farq qilgan. O'sha davrda yaratilgan «Avesto»da tilga olingan «tur» atamasi esa saklarga yohud O'rta Osiyodagi yashovchi Eron tilida gapiruvchi xalqlar hisoblanadi. Milloddan avvalgi 312-250 yillardagi Salavkiylar imperiyasi, Yunon-Baqtriya davlati (milloddan avvalgi 250-140 yillar) yerli aholining etnik tarkibiga katta o'zgarish kirita olmagan. Mil.avv. III asr boshida vujudga kelgan Qang' davlati (bu davlatga xunnlar va

Kushon davlati xarobalari www.arxiv.uz

II-IV asrlarda O'rta Osiyoga Janubiy Sibirdan, Yettisuv va Eftali etnos lari kelib o'rnashgan. Biroq, etnik tariximizning eng muhim davri Oltoy da vujudga kelib, O'rta Osiyoda tashkil topgan Turk xoqonligi davri hisoblanadi. Movarounnahr turklar tomonidan 555 yilda egallanadi. Bu davrda O'rta Osiyoda turkiyzabon aholining salmoqli qismi yashagan. Ularning turmush tarzi o'troq, yarim o'troq va ko'chmanchi bo'lgan. Bundan tashqari, fors-eron tilli aholi ham bo'lgan. Ikki til turkumidagi aholi bir-biriga singib borgan bu aralashuv natijasida o'zbek va tojik elatlari vujudga kelgan. Xoqonlik davrida vujudga kelgan etnik uyushmalar (o'g'uz, uyg'ur, qipchoq, qirg'iz) o'rta asrlar davomida vujudga kelgan bir qancha elatlarning shakllanis

O'zbek xalqining shakllanishi jarayonida Sharqiy Turkiston, Yettisuv, Sirdaryoning o'rta va quyi oqimlarida, unga tutash cho'llarda yashagan etnoslarning ham o'rni katta bo'lgan. IX-X asrlarda Markaziy Osiyo hududlarining etnik tarkibi bir tekisda bo'lmagan. Aholining katta qismi turkiyzabon bo'lgan. Vohalarda tojik xalqi ham yashagan. Arablar istilosidan keyin ayrim viloyatlarda arablar va boshqa etnik guruhlar ham joylashib olgan. Chorvador va o'troq xalqlar doimo bir-biri bilan iqtisodiy va madaniy aloqa qilib kelgan. Bu davrdagi etnik tarixni bayon etuvchi arab, fors va boshqi tildagi manbaalar juda ko'p (Istaxriy, Maqdisiy, ibn Xavqal, Al-Ya'qubiy va x.k). IX-X asrlar O'zbekiston tarixida Somoniylar va Qoraxoniylar hukmronlik qilgan davrdir.

XI asrda etnik jarayon XI asr birinchi yarmida va undan keyin Movarounnahrga kelib qolgan, ham batamom o'troqlashib ketmagan etnik Guruhlar bir-birlari bilan yaqinlashib borgan. Chorvador qabilalarning turg ' un turkiyzabon aholi bilan yaqinlashib borishi Etnik jarayonning muhim yo ' nalish hisoblangan . Turkiy tilli aholi Movarounnahrda yashovchi tojik va arab tilli xalqlar bilan yaqinlashib , aralashib borishi ham etnik jarayonning muhim yo ' nalishidir . www.arxiv.uz

Qarluq - chigil dialekti VIII - X asrlarda Yettisuv , Sharqiy Turkistonning g ' arbi , Sirdaryoning o ' rta oqimlarida , Movarounnahrda keng tarqalgan til dialekti bo ' lgan . XI - XII asrlarda Qoraxoniylar davlati hududida turkiy tilning uch yirik dialekti ( Qarluq - chigil , o ' g ' uz va qipchoq ) mavjud bo ' lgan . Ularning ta ' sir doirasi keng va kuchli bo ' lgan . Markaziy Osiyoda turkiy tilda yozilgan birinchi yirik asar XI asrda Yusuf Xos Xojib tomonidan yaratilgan « Qutadg ' u bilik » asari edi . XI - XII asrlar Markaziy Osiyoning madaniy yuksalish davri bo ' lgan . O ' zbek elatining alohida etnik birlik bo ' lib shakllanishi uning ajdodlari ikki til ( turkiy va eron turkumidagi xalqlarning aralashuvi jarayonida vujudga kelgan Qang

O ' zbek elatining shakllanish jarayonida qatnashgan asosiy komponentlar quyidagilardir : 1. Asosiy negiz Movarounnahr, Xorazm va Toshkent vohasida va ularga tutash hududlarda qadimdan yashab kelgan turg'un turkiyzabon aholi. 2. Qorluqlar va ularning davlati. 3. Chigil va xalach qabilalari. 4. O'g'uzlar tarkibiga kirgan yag'molar. 5. G'arbiy turk xoqonligida dulu va kunshi qabilalari. 6. Bundan tashqari dug'lat, arg'u, tuxsi, az, uz va boshqa etnoslar 7. Dulu qabila ittifoqlari tarkibidagi turkashlar. 8. O'zbek xalqining tarkibidagi yirik etnik guruhlardan biri-qang'lilar. 9. Qang'lilarga qarindosh qabila-pecheneglar. 10. O'zbek xalqining etnogenetik jarayonida faol qatnashgan etnik guruhlardan biri qipchoqlar. Ularning salmoqli qismi qozoq,

Shakllangan o ' zbek elatining keyingi tarixi xorazmshohlar va mo ' g ' ullar istilosi bilan davom etadi . Mo ' g ' ul istilosi tufayli Movarounnahr va unga qo ' shni viloyatlar aholisi qariyb yarim asr davomida etnik tarkibini tiklay olmagan . XII asr ikkinchi yarmidan boshlab bu yerga etnik guruhlari kela boshlaydi . Bu davrda jaloyir , barlos , qavchin va arlot etnik guruhlari birinchilardan bo ' lib kela boshlaydi . Shu bilan birga mo ' g ' ul qabilalari ( Chig ' atoy ulusining g ' arbida yashovchilari turkiylashib , XIV asrning o ' rtalarida o ' z tillarini batamom unutib turkiy tilda so ' zlashar edilar . XIV - XV va undan keyingi asrlarda muhim yashovchi o ' zbek aholisi turkiy etnoslarning so ' g ' d - tojik va bos

XVI - XVIII asrlardagi xalqimizning etnik tarixi o ' ziga xosdir . Chunki shu davrda xalqimiz « o ' zbek » degan nom bilan atala boshlanadi . Bu shayboniylar sulolasi nomi bilan bog ' liq edi . Shu asrlar va undan keyingi davrlarda O ' zbekiston hududida rasmiy til o ' zbek tili edi . Buxoro vohasida tojik tili ikkinchi til hisoblangan . O ' zbek xalqi o ' z qo ' shinlari qardoshlari bilan etnik , iqtisodiy va madaniy aloqada bo ' lgan . Qozoqlar va qoraqalpoqlar asosiy xalq bo ' lgan . Xulosa qilib shuni aytish mumkinki , IX - X asrlar davomida shakllangan o ' zbek elatining o ' zagi turkiy etnoslarning fors - tojik tilli aholi bilan asrlar davomida aralashib ketishdan hosil bo ' lgan . XI - XII asrlar o ' zbek elati tarkibida turkiy

FOYDALANILGAN MANBA VA ADABIYOTLAR: 1. I. A. karimov “O’zbekiston XXI asr bo’sag’asida: havfsizlikka tahdid, barqarorlik shartlari, taraqqiyot kafolatlari” T. “O’zbekiston” 1997 yil. 2. I. A. karimov “O’zbekiston XXI asrga intilmoqda” O’zbekiston Respublikasining Oliy majlisi XIV sessiyasidagi ma’ruzasi. 14 aprel 1999 yil 3. “ Aholi geografiyasi va demografiya” (ma’ruzalar matni) T. 2001 yil 4. Demografiya asoslari (ma’ruzalar matni) T. 2001 yil 5. http://el.tfi.uz 6. http://nuu.uz www.arxiv.uz

Купить