Войти Регистрация

Docx

  • Рефераты
  • Дипломные работы
  • Прочее
    • Презентации
    • Рефераты
    • Курсовые работы
    • Дипломные работы
    • Диссертациии
    • Образовательные программы
    • Инфографика
    • Книги
    • Тесты

Информация о документе

Цена 3000UZS
Размер 9.9MB
Покупки 0
Дата загрузки 23 Сентябрь 2019
Расширение ppt
Раздел Презентации
Предмет Лингвистика

Продавец

Bohodir Jalolov

O’zbek tilini grammatik slaydlar vositasida o’rganish

Купить
Ў збек тили ў қитишнинг инновацион технологияси Т или сат ҳ ларини ўзаро алоқадорликда ў қитиш методлари www.arxiv.uzwww.arxiv.uz О В К Т ЎҚ и т у в ч и ш а х с и  ИЗЛАНУВЧИ  ТАНЛОВЧИ  КАШФ КИЛУВЧИ  ФИКРЛОВЧИ  ТАНЛОВЧИ  ЙУНАЛТИРУВЧИ  НАЗОРАТ КИЛУВЧИ  БАХОЛОВЧИЎҚ у в ч и ш а х с и О н г л и л и к В е р б а л л и к К о г н и т и в л и к К А Ш Ф И Ё Т Т А Ъ Л И М Т И З И М И ЎҚ УВ МАТЕРИАЛИ ВА ЎҚ УВЧИ ШАХСИНИНГ Ў ЗАРО УЙ Ғ УНЛИГИ ( ЁШ ПСИХОЛОГИЯСИ ) ЎҚ УВЧИ- ЎҚИТ УВЧИ МУЛО Қ ОТИДА ЎҚ УВЧИНИНГ ФАОЛЛИГИ: Ў З Қ ОБИЛИЯТИНИ НАМОЙИШ Қ ИЛИШГА ШАРОИТ ВА ИМКОНИЯТНИНГ МАВЖУДЛИГИ ЭГАЛЛАНГАН БИЛИМ ,К Ў НИКМА ВА МАЛАКАЛАРДАН АМАЛИЙ ФОЙДАЛА - НИБ, ЯНГИ, МАТН ЯРАТИШ МАДАНИЯТИГА ОИД БИЛИМЛАР Ҳ ОСИЛ КИЛИШ Ҳ АР БИР ТОПШИРИКНИ БАЖАРИШ ЖАРАЁНИ И Ш Л О В Ч И С У Б Ъ Е К Т УЧУН МУАММОЛАРНИ ЕЧИШ ЁКИ НИМАДИР ( Ў ЗИДА МАВЖУД БИЛИМ, МАЛАКА ВА ИКТИДОРДАН ОНГЛИ РАВИШДА ИЖОДИЙ ФОЙДАЛАНИШ : МАТН, ШЕЪР, БАЁН, ИНШО …в.х.) ЁЗИШ, ЯРАТИШ БИЛАН ЯК 1-б1-б 2-б2-б 3-б3-б 4-б4-бМатн яратишнинг босқичли тизими - МЯБТ- 4 модулининг умумий кўриниши. www.arxiv.uzwww.arxiv.uz Ўқувчи нутқи-мураккаб Ўқувчи нутқи-мураккаб психолингвистик жараёнлар психолингвистик жараёнлар маҳсули.У сўз танлаш (ана-маҳсули.У сўз танлаш (ана- лиз ва синтез), уни гапда лиз ва синтез), уни гапда тўғри қўллашга эҳтиёж ҳо-тўғри қўллашга эҳтиёж ҳо- сил қилувчи психолингвис-сил қилувчи психолингвис- тик топшириқлар асосида тик топшириқлар асосида ҳаракатга келтирилади. ҳаракатга келтирилади. МЯБТ-4 педагогикада энг МЯБТ-4 педагогикада энг янги технология ҳисоблан-янги технология ҳисоблан- ган модулли таълим тизи-ган модулли таълим тизи- мининг босқичларга бўлин-мининг босқичларга бўлин- ган ҳолдаги кўринишидир.ган ҳолдаги кўринишидир. Ўқувчи онгида нутқий кўникмалар интеграциясини амалга оширувчи психолингвистик жараёнлар ва уларнинг МЯБТ-4 модули сатҳида моддийлашуви 2 -босқич. Сўз б и Tayanc h so`zlar tanlash faoliyat iSo`z birik- malari hosil qilish faoliya tiMavz uga oid gapla r tuzis hMATN YARATISH Matn yaratish konikmalarini shakllantirishda til sathlariaro aloqa, hamda bilim, ko`nikma va malakalar integratsiyasidan foydalanish moduli www.arxiv.uzwww.arxiv.uz М У Н Д А Р И Ж А FONETIKA LEKSIKOLOGIYA MORFOLOGIYA1- Mavzu. Til sathlari haqida ma’lumot. 2 - Mavzu. Til sathlarini o’zaro bog’lab o’rganish. 3 - Mavzu. Unlilar tasnifi. 4 - Mavzu. Undoshlar tasnifi. 5 - Mavzu. Fonetik hodisalar. 6 - Mavzu. Leksikologiya. 7 - Mavzu. So’z tarkibi. 8 - Mavzu. So’zning tuzilish jihatida turlari. 9 - Mavzu. So’zlarda ma’no darajalanishi. 10 - Mavzu. So’zlarda ma’no ko’chish usullari. 11 - Mavzu. Keng iste’molli va kam iste’molli so’zlar. 12 - Mavzu. So’z ustida ishlash. 13 - Mavzu. Otlarning yasalishi. 14 - Mavzu. Otlarning ma’no guruhlari. 15 - Mavzu. Sifatlarning yasalishi. 16 - Mavzu. Sifatlar darajalari. 17 - Mavzu. Sifatlarda ma’no guruhlari. 18 - Mavzu. Son. 19 - Mavzu. Ravish. 20 - Mavzu. Ravishlarning yasalishi. www.arxiv.uzwww.arxiv.uz 1E 47 4F 5348 IMLO TINISH BELGILARI SINTAKSIS21 - Mavzu. Olmosh haqida ma’lumot. 22 - Mavzu. Fe’l haqida ma’lumot. 23 - Mavzu. Fe’llarning yasalishi. 24 - Mavzu. Fe’l mayillari. 25 - Mavzu. Fe’llarning tuslanishi. 26 - Mavzu. O’tgan zamon fe’llari. 27 - Mavzu. Fe’lning tuzilishi. 28 - Mavzu. Fe’l shakllari. 29 - Mavzu. Sifatdoshlarning yasalishi. 30 - Mavzu. So’z turkumlari. 31 - Mavzu. Yordamchi so’z turkumlari. 32 - Mavzu. So’zning umumiy tahlili. 33 - Mavzu. Imlo qoidalari. 34 - Mavzu. Nuqta. Ko’p nuqta. 35 - Mavzu. Vergul. 36 - Mavzu. So’roq va undov belgilarining ishlatilishi. 37 - Mavzu. So’z birikmasi. 38 - Mavzu. Gap haqida umumiy ma’lumot. 39 - Mavzu. Gapning ma’no jihatidan turlari. 40 - Mavzu. Gap bo’laklari. 41 - Mavzu. Gapda bosh kelishikdagi so’zlarning sintaktik vazifasi. www.arxiv.uzwww. USLUBIYAT42 - Mavzu. Uyushiq bo’laklarning sintaktik vazifasi. 43 - Mavzu. Kesimning ifodalanishi. 44 - Mavzu. Aniqlovchining ifodalanishi-1. 45 - Mavzu. Aniqlovchining ifodalanishi-2. 46 - Mavzu. To’ldiruvchining ifodalanishi. 47 - Mavzu. Hol va uning turlari. 48 - Mavzu. Sodda gap. 49 - Mavzu. Qo’shma gapning turlari. 50 - Mavzu. Ergash gapli qo’shma gaplari. 51 - Mavzu. Gapni kengaytirish. 52 - Mavzu. O’zgalar nutqini ifodalash usullari. 53 - Mavzu. Abituriyentlarning savodxonlik darajasini aniqlash. www.arxiv.uzwww.arxiv.uz 67 45 33 5355 45 33 5355 45 33 5355 45 33 5355 45 33 5355 45 33 5355 45 33 5355 45 33 5355 69 33 5355 69 33 5355 69 33 5355 69 33 5355 МундарижаTIL SATHLARI HAQIDA MA’LUMOT LEKSIKOLOGIYA SINTAKSISFONETIKA IMLO VA TINISH BELGILARI SO’Z YASALISHI MORFOLOGIYA FRAZEOLOGIYA FRAZEOLOGIYATO’G’RI TALАFFUZ SHEVASHUNOSLIK USLUBIYAT TIL TARIXI VA ETIMOLOGIYATilning lug‘at boyligi o‘rganiladi. -Nutq tovushlarining oxshash va farqli tomonlari o‘rganiladi. -(orfografiya va punktuatsiya) so‘z va tinish belgilarni, xatosiz yozish qoidalari o‘rganiladi. -Nutq tovushlari va so‘zlarni to‘g‘ri talaffuz qilish qoidalari o‘rganiladi. So‘z yasash usullari o‘rganiladi. -Mustaqil va yordamchi so‘z turkumlari, undov, taqlid va modal so‘zlar o‘rganiladi. -Ko‘chma ma’noli turg‘un birikmalar, ya’ni iboralar o’rganiladi. -So‘zlarning nutqda qo‘llanilishi. Gap , turlari va bo‘laklari. Грамматик бо\\ланиш -(Dialektologiya)- muayyan bir tilga xos shevala МундарижаSO`ZGA EHTIYOJ MORFOLOGIYA SINTAKSIS SO‘ZNING LU- G‘AVIY MA’NO LARI USTIDA ISHLASh. 10 xil usul MATN TAHLILI MATN YARATISHTIL SATHLARINI O‘ZARO BOG‘LAB O‘RGANISH (TSO`BO- PJ) Fonetikada nutq tovushlari va to`g`ri talaffuz o’rganiladi, so`z boyligi oshiriladi ,nutq o’stiriladi . Morfologiyada so`z turkumlari o`rganiladi . Sintaksis-so`zlarni o`zaro bog`lash, gap tuzish,matn yaratish qoidalarini o`rganadi GAP TUZISH, OG`ZAKI YOKI YOZMA FIKR IFODALASH JARAYONI , NUTQIY BILIM, KO`NIKMA VA MALAKALAR INTEGRATSIYASI (YAXLITLASHUV) Psixolingvistik jarayon- PJ GAP TUZISH, OG`ZAKI YOKI YOZMA FIKR IFODALASH JARAYONI , NUTQIY BILIM, KO`NIKMA VA MALAKALAR INTEGRATSIYASI (YAXLITLASHUV) Psixolingvistik jarayon- PJ FONETIKA SO`Z VA UNING MA’ NOLARI HAQIDAGI T A’ L I M O T ICHKI NUTQ Fikrni shakl Мундарижа1.Unli tovushlar jami 6 ta bo‘lib, 6 ta harf bilan ifodalanadi: I,e,a,u,o‘,o, 2.Undosh tovushlar jami 2 9 ta bo‘lib, 26 xarf, 3 ta xarfiy birikma bilan ifodalanadi: sh, ch, ng. Ularning joylashish tartibi quyidagicha : 1.A a, 2.B b, 3.D d, 4.E e, 5.F f, 6.G g, 7.H h, 8.I i, 9.J j, 10.K k, 11.L l, 12.M m, 13.N n, 14.O o, 15.P p, 16.Q q, 17.R r,18.S,s 19.T t, 20.U u, 21.Vv, 22.X x, 23.Y y, 24.Z z, 25.O‘ o‘, 26.G‘ g‘, 27.Sh sh, 28.Ch ch, 29.Ng ng, ( ’-tutuq belgisi) i, e, a u, o‘ , o a, oe, o‘i, uu, o‘, oi, e, a, Lablanma- ganLablanganQuyi keng unlilarO‘rta keng unlilarYuqori tor unlilarOrqa qatorOld qator Lablarning ishtirokiga ko‘raTilning tik harakatiga ko‘raTilning yotiq harakatiga ko‘ra Bo‘g’ izhs xchsfktp Jarangsizlar rlngnm Titroq tovushYon tovus hBurun tovushlari Sonorlarj yg МундарижаUNDOSHLAR TASNIFI Ovoz va shovqin ishtirokiga ko‘ra Hosil bo‘lish usuliga ko‘ra Hosil bo‘lish o‘rniga ko‘ra Lab undoshlari Til undoshlari Bo‘ - g‘iz undo - shi Lab lab Lab - tish Til oldi Til o’rta Sayoz til orqa Chuqur til orqa Jarangli Sof Portlovchi - lar b d g Jarangsiz p t k q Jarangli Qorishiq portlovchi - lar J ch Jarangsiz Jarangli Sirg‘a -luv chilar v j, z y g’ Jarangsiz f s, sh x h Port - lovchi Port - lovchi Sirg‘a - luvchi - lar Burun tovushlari m n ng Yon tovush l Titroq tovush r S h o vq im lila r O vo zd o rla r P o rtlo vc h ila r www.arxiv.uz МундарижаFONETIK HODISALAR Tovush almashishi Tovush tushushi Singarmonizm Assimilyatsiya Dissimilyatsiya Metateza Tovush orttirilishi 1. Unli: a-o son-sana, sayla-saylov, siyla-siylov o-a ong-angla, o‘yla-o’ylov, i-u o‘qi-o‘quv, sovi-sovuq 2. Undosh q-g‘, g-q o‘rtoq-o‘rtog‘i, bog‘-boqqa, k-g, g-k kurak-kuragi, tug-tukkin, 1. Unli: a, i, u shahar-shahri, qorin-qorni burun-burni 2. Undosh: n, t, l men-mening, sen-sening, to’rt - to’r past-pasay, sust-susay, kel - ke -Unli tovushlarning o’zaro uyg‘unlashuvi: quduq, kiyik, burun, quruq, uzum, olov, shirin… - Nutq jarayonida bir tovush ta’sirida ikkinchisining unga o’xshab qolishi, moshlashishi : aytdi-aytti, butoq+ga-butoqqa, yigit+cha, [yigichcha] , tuz+siz-[tussiz]. - Nutq jarayonida o‘xshash tovushlardan birining noo‘xshash bo‘lib qolishi; МундарижаSo'zning o'z va k o'chma ma’nolari Ma’nodosh s o' zlar Uyadosh s o' zlar Zid ma’noli o' zlar Shakldosh s o' zlar Atamalar Ma h alliy so'zlar Tarixiy so'zlar Olinma so'zlar Iboralar Tasviriy ifodalar asr-asir, tanbur-tam- bur dalil-d adil, chopon-cho'pon, mal h am-ma h r a m v. h .Bir ma'noli va ko'p ma ’ noli so'zlar Paronimlar ot, gap , ega, musbat, manfiy, kasr, kvadrat, uchburchak, silindr, traktor, skreper, buldozer. Ish boshlandi, ishni ko'ra bilgin! O‘ylamay qilingan ish, boshga keltirar tashvish. o'z ma’no ko'chma ma’no oltin uzuk oltin bosh temir yo'l temir iroda oq qog’oz oq fotiha... yordamlashdi, ko'maklashdi, qarashdi; keldi, ko'rindi, hozir bo'ldi, paydo bo'ldi... Bosh kiyim: do&#3 МундарижаSO‘Z TARKIBI O‘ZAK QO‘SHIMCHA SO‘Z YASOVCHI QO‘SHIMCHALAR SO‘Z O‘ZGARTIRUVCHI QO‘SHIMCHALAR SHAKL YASOVCHI QO‘SHIMCHALAR O‘ZAKDOSH - Tub ma’noni bildiradigan bo‘linmas qism: bodom + zor, kul+gich, kichik+roq, davlat-mand. -O‘zakka qo‘shilib turli ma‘nolarni ifodalovchi qism: ish+ chi , no’ +ma’lum, dard + kash. 1.Sodda qo‘shimchalar: - chi, -la, -ga, -da: bozor-chi, bog’ + da, tog’ + da ; 2.Murakkab qo‘shimchalar: - chilik, -garchilik, -doshlik ; nam+ garchilik , qarindosh+ chilik. -Yangi ma’noli so‘z hosil qiladi: tosh-toshloq, qon-qondosh, bama’ni. 1.Unumli: - li, -la, -chi, -ser, -no, -dosh. 2.Unumsiz: -chil, -ag‘on, -in, -a, -kich, -g‘ich. -Gapdagi so‘zlarni bir biriga bog‘laydi: 1.Kelishik qo‘shimchalari: - ning, -ni, -da, -ga, -dan. 2.Egalik qo‘shimchalari: - m, -im, -ing, - Мундарижа S O‘ Z JUFT VA TAKRORIY SO‘ZLAR uy, mehnat, oila vatan oshqozon toshko‘mir atirgul qirqquloq ota-ona bola-chaqa shirin-shakar bora-boraSO‘ZLARNING TUZILISH JIHATIDAN TURLARI SODDA SO‘Z QO‘SHMA SO‘Z BMT, AQSH, GulDU, BuxDU, O‘zPFITIQISQARTMA SO‘ZLAR www.arxiv.uz МундарижаOT SIFAT SON RAVISH FE’L OLMOSH qiz, kelin, ona, buvi Ninni, jiji, murg‘ak, go‘dak, chaqaloq, bola || o‘g‘il, kuyov, ota, buva Oq, oqish, oqroq, oppoq, sutday oq, paxtaday oq, qorday oq. -lab, -larcha O‘nlab, yuzlab, minglab, o‘n minglab, yuz minglab, millionlab. minglarcha, millionlarcha… Tez (gapirdi), shoshib, shosha-pisha, harsillab, hansirab, xalloslab, nafasi og‘ziga tiqilib, o‘pkasini qo‘ltiqlab, pala-partish, biri tog‘dan, biri bog‘dan… v. h. Keldi, keldilar, xabar olib turdilar, tashrif buyurdilar, poyqadamlarii bilan bizni xursand qildilar, tashriflaridan boshimiz ko‘kka etdi…v.h. Men, (биз), o‘zim, kamina, kaminai – kamtarin, kaminangiz, muxlisingiz, shogirdingiz, izdoshingiz, qulingiz…v.h. SO`ZLARDA MA`NO DARAJALANISHI www.arxiv.uz МундарижаSO’ZLARDA MA’NO KO’CHISH USULLARI BOSH (O‘Z) MA’NO KO‘CHMA MA’NO BIR VA KO‘P MA’NOLI SO‘ZLAR METAFORA METONIMIYA SINEKDOXA KINOYA VAZIFADOSHLIK-So‘zning gapdan tashqarida ifodalaydigan ma’nosi: ko‘k-rang (o‘z ma’no) -So‘zning nutq tarkibida, boshqa so‘zlar yordamida aniqlanadigan ma’nosi: (ko‘chma ma’no) temir intizom - O‘xshatish , jism belgisi yoki hara- katning o‘xshash tomoni boshqasiga ko‘chirishdir : qattiq non – qattiq odam , tilla uzuk - tilla bola . -Qayta nomlash , shaxs va hodisani unga bog‘liq bo‘lgan , u bilan uyg‘un bo‘lgan narsa , tushuncha nomi bilan ifodalash : Zal oyoqqa turdi. Majlis sukutda . -Birga anglamoq , shaxs yoki buyum- narsaning qismini aytish bilan o‘zini Tushunish: Tuyoq soni ko‘paydi. Bizdan keyin qoladigan tuyog‘imiz (farzand). Besh qo‘l barobar em МундарижаKENG ISTE’MOLLI VA KAM ISTE’MOLLI SO‘ZLAR Umumxalq ishlatadigan so‘zlar Umumxalq ishlatmaydigan so‘zlar Ommaviy ishlatiladigan so‘zlar, faol so‘zlar: Undalma va kirishlar So‘zlashuv-muloqat so‘zlar : Kitobiy so‘zlar: Betaraf so‘zlar:bir, ona,men, osh, choy,uy. yaxshi, ota, bozor, ish, duo, salom, metro, ko‘k, tuzuk . ona, men, osh, choy, uy. metropoliten, moviy, durust. suv, tog‘, maktab, uy, qishloq, shahar. ATAMALAR SHEVAGA XOS SO‘ZLAR KASB-HUNARGA OID SO‘ZLAR ESKIRIB OLGAN SO‘ZLAR YANGI PAYDO BO‘LGAN SO‘ZLAR JARGON SO‘ZLAR -fan, texnika, san’atga xos so‘zlar odatda bir ma’noli bo‘ladi: kompyuter, urg‘u, suxandon, artist, tilshunoslik, urug‘chilik… - muayyan hududga xos so‘zlar: buvi (adabiy), momo (Xorazm), doda (Toshkentda), katta (Farg‘onada). -ma’lum kasb-hunar egalari ishla МундарижаSo‘zning imlosi Tovushdosh so‘zlar hosil qilish So‘zning lug‘aviy ma’nosini sharhlash Tovushdosh so‘z - larga ma’nodoshlar topishSo‘zning talaffuzi So‘z birikmasi hosil qilish O`zakdosh va qo`- shimchadosh so‘zlar yasash So‘zning tub yo - ki yasamaligini aniqlash So‘zning turkumini aniqlash badiiy bo‘yoq dor so`zlar tanlash Shakldosh so‘zlarga ma’nodosh lar topish So‘zning she vadagi shakl larini topish So‘zni frazeologik iboralar bilan almashtirish So‘zga zid ma’noli so‘z lar topishSo‘zning iste’ - mol doirasini aniqlash So‘zning o‘z yoki ko‘chma ma’no- daligini aniqlash So‘zning ma’no- doshlarini topish So‘zning uyadoshlarini topishSO‘ZSO‘Z USTIDA ISHLASH www.arxiv.uz МундарижаOTLARNING YASALISHI MORFOLOGIK USUL SINTAKTIK USUL Shaxs otini yasovchi O‘rin-joy otini yasovchi Mavhum ot yasovchi Buyum-narsa otini yasovchi Qo‘shma otlar Juft otlar fe’l+fe’lot+ot sifat+ot ot+ fe’l son+ot Olinma so‘zlar Qisqart- ma otlar-chi, -xon bog‘bon -dosh, -soz kitobxon -don, -dor sinfdosh -kash, -kor tilshunos -shunos… suratkash -zor -loq paxtazor -iston -goh Guliston -xona-obod choyxona Mirzaobod -ch quvonch -lik yaxshilik -liq otaliq -chak belanchak -gich purkagich -g‘ich syzg‘ich -qich… ochqich… -q, -oq toshbaqa tog‘olcha qo‘lqop oqqush oqsoqol O‘rta Chirchiq ko’ksulton o‘rinbosar molboqar Beshikter vatar uchburcha qirqquloq Mingbuloq yer-ko‘k kecha- kunduz yor-do‘st Iskab- topar avtoyol avia- pochta o‘linma ofis BMT RTM GulDU O‘zMU Fe’l+Ot+ Ot+Ot+ www.arxiv.uz МундарижаOTLARNING MA’NO GURUHLARI… KISHI NOMLARI GEOGRAFIK NOMLAR TASHKILOT NOMLARI LAVOZIM NOMLARI FAZOVIY VA SAMOVIY JISM NOMLARI TARIXIY VOQEA- HODISA NOMLARI BAYRAM NOMLARI SHAXS NOMLARI KASB - HUNAR OTLARI O‘RIN-JOY OTLARI QUROL-VOSITA OTLARI QAVM - QARIN - DOSHLIK OTLARI MAROSIM OTLARI MAVHUM OTLARGulchehra, Tolib, Oybek, Zokir, Muzaffar. Tyan-Shan, Pomir, Syrdaryo, Nil, Antarktida, Volga, Orol, Antarktida Vazirlar mahkamasi, “EL” firmasi, Guliston akademik litseyi, “Oila” jamgarmasi. President, rais, rahbar, boshlik, director, rector … Oy, Quyosh, Yupiter, Yer, Saturn, Zuhro, yulduz… Revolyutsiya, mustaqillik, tosh davri, mo‘g‘ullar bosqini… Yangi yil, Mustaqillik, 8-mart, Konstitutsiya kuni, Qurbon hayiti… muhlis, shogird, ustoz, kitobxon. Tilshunos, quruvchi- muxandis, arxitektor Мундарижа+ + 7070 www.arxiv.uz МундарижаSIFAT DARAJALARI ODDIY DARAJA QIYOSIY DARAJA ORTTIRMA DARAJA Kichik qizil , quvnoq go‘zal , baland keng+ roq hiyol, sal baland+ roq kuchli+ roq eng chiroyli go‘yat qiziqarli juda mehribon nihoyatda katta bag’oyat go‘zal Ozaytirma sifatlar Kuchaytirma sifatlar-ish, imtir; och, nim, -gina (-kina,-qina) M. oq ish , oq imtir qora mtir , och pushti, nim pushti, tuzuk kina , yumshoq qina 1. qip-qizil, ko‘m-ko‘k 2. but- butun, soppa- so‘g’ 3. tim, jiqqa, g’irt, to‘q; М: tim qora, g’irt yolg’on, jiqqa moy, to’q qizil… www.arxiv.uz МундарижаSIFATLARDA MA’NO GURUHLARI RANG-TUS SHAKL-HAJM HAJM-O‘LCHOV HID XUSUSIYAT MAZA-TA’M VAQToq, qora, qizil, pushti, moviy, tiniq… keng, yassi, novcha, dumaloq, uzunchoq … shirin, nordon, bemaza, achchiq, sho‘r, mazali…chiroyli, quvnoq, sodda, mug‘ombir, sho‘x, ziqna, bilag‘on noziktab… keng, tor, uzun, yaqin, katta, uzoq, qisqa, past, baland, kichik … xushbo‘y, yoqimli, qo‘lansa, sassiq… yozgi, kuzgi, bahorgi, ertapishar, kechki…HOLAT sovuq, iliq, ochiq, tinch, issiq, jazirama… www.arxiv.uz МундарижаТаqsiм sоn Каsr sоn Ch ама sоn - nchi (unli tovushdan so‘ng) - inchi (undosh tovushdan so‘ng) - ТА DAN BESH TADAN YUZ TADAN , -BESH DAN UCH -IKKI DAN BIR - ТАCHA O‘N ТАCHА , YUZ ТАCHА DОNА SОN JAMLOVCHI SОN - ТА , nafar BESHТА YUZТА - ОV-АLА-LАB B Е SH О V, YUZLAB, B Е SH А L А , MINGLAB , M. BIZNING UCHTA QIZIMIZ BESHINCHI QAVATDA TURADI. Besh inchi Yigirma nchi M: Uchinchi qavatdagi yigirma to`rtinchi xonaga kiring O’tizinchi. Uchinchi. Ikkinchi. Oltinci…v.h . www.arxiv.uz1E440D МундарижаR А V I SH Holat ravishlari O‘rin ravishlari Payt ravishlari Qanday? Nechun? Qay tarzda? Arang, qo’qqisdan, zo‘rg‘a Qachon? Qachongacha? Qay vaqt? Hozir, kecha, bugun, doim, bultur Sabab va maqsad ravishlari Nima uchun? Nima maqsadda? Nima sababdan? Ataylab, qasddan, noiloj ; Noiloj choy hopladi Qancha? Qay darajada? Qisman, picha, juda, go’yat; nihoyatdaQaerga?, Qaerda? Qaerdan? Oldinga, shu erda, u yoqqa, allaqaerda Miqdor-daraja ravishlari www.arxiv.uz МундарижаRAVISHLARNING YASALISHI MORFOLOGIK USUL SINTAKTIK USUL 1.Ravish yasovchi qo‘shimchalar bilan: 2.So‘zlarni qo‘shib ravish yasash -cha: -larcha: -chasiga: -siga: -ona, -vor: -ligicha: -lab: -an: -lay (in): -siz, -be: -chang: -incha:  Sodda ravishlar yasalishi : o‘zgacha, yangicha, do‘stlarcha,otalarcha, yigitchasiga,dehqon chasiga,yalpisiga, birontasiga,mardona, ustivor, yangiligicha, soddaligicha, o‘nlab, ko‘plab, tortkilab, tahminan, rasman, umnman, tiriklay, butunlay, to‘xtovsiz, beihtiyor,sarpoychang, ko‘ylakchang, aksincha,o‘g‘rincha. O lmosh + ravish Belgilash va bo‘lishsizlik olmoshi, son+ravish Gumon olmoshi+ ravish tub ravishlar ot va olmosh - ning ko‘chishi yaqin ma’noli so‘zlardan Zid manoli so‘zlardan Qo‘shma ravishlar:  Juft ravishlar : u yoqqa, bu yerga, shu yerda h МундарижаOLMOSH HAQIDA MA’LUMOT KISHILIK OLMOSH – LARI: men , sen , u, biz, siz , ular ; Biz ning vatanimiz O‘ZLIK OLMOSHI: o‘z, o`zim, o`zing BELGILASH OLMOSH - lari: har kim, barcha, har qanday, hamma, har qaysi, bari, yalpi, butun GUMON OLMOSHLA - RI : allakim, allanima, allaqaysi, allaqancha, kimdir, nimadir BO‘LISH siz LIK OLMOSH - LARI: hech kim, hech nima, hech narsa, hech qachon, hech qaysi, hech mahal SO‘ROQ OLMOSHLARI kim? nima? qanday? qanaqa? qachon? qaysi? qancha? necha? qayer? KO‘RSATISH OLMOSH - LAR I:qaysi? u,bu,o‘sha, shu,ana, mana, uncha, buncha OLMOSH Ukam keldi -U keldi . Kishilik olmoshi kirish so`z vazifasida ham keladi: menimcha, uningcha, bizningcha Hech kim hech qayerga bormaydi. Mana shu uy sizniki! U tomonlarga bormang. Olmosh o`zi almashtirgan so`zning morfologi МундарижаFE’L HAQIDA MA’LUMOT Bo‘lishli va bo‘lishsiz fe’llar FE’L O’timli va o’timsiz fe’llar 1. Bo‘lishli: keldi, kelyapti, keladi. 2 .Bo‘lishsiz: - ma, -emas, yo‘q, na so‘zlari orqali ifodalanadi: kelmadi, kelmayapti, kelmaydi: yozmoqchi emas … Fe’l zamonlari O‘tgan zamon fe’llari Hozirgi zamon fe’llari Kelasi zamon fe’llari Yetakchi va ko‘makchi fe’l Tuslanish (shaxs va sonda) Fe’l mayillari Fe’l nisbatlari1.Keldim, keldik 2.Kelding, keldingiz 3.Keldi, keldilar Nima qildi? Nima qilgan edi? Yozgan edi. Keldi. Nima qilyapti? Nima qilmoqda? Nima qilayotir? Yozayotirman. Kezmoqdaman Nima ilmoqchi? Nima qilasan? Bormoqchiman. Borasan.Borursiz . O‘qib chiqdi, kulib yubordi, yot, tur, qo‘y, ol, o‘t, qo‘sh.. v.h . 1. Xabar mayli uch zamon- da bo‘ladi: bordi, boryapti, boradi … 2.Buyruq-istak m МундарижаFE’LLARNING YASALISHI MORFOLOGIK USUL SINTACTIC USUL Fe’l yasovchi qo‘shimchalar yordamida yasash . So‘zlarni qo‘shib fe’l yasash . -la, -a -y,-ay – r, -ar -sira, -sa -i , -illa -lan, -lash -ira -(i)k,-(i)q -at,-it: Sodda fe’l Ishla, oqla, tuna, o‘yla, qoray, ko‘pay, kuchay, oqar, qisqar, baqir, suvsira, qonsira, suvsa, boyi, tinchi, g‘irilla, chirilla, miltilla, g‘ururlan, faxrlan, ko‘maklash, yaltira, yo‘liq, birik, zo‘riq, to‘lat, silkit, berkit, yo‘lat, bo‘shat … Boshqa so‘z turkumi + fe’l Sodda fe’lga ma’nodosh Ikki fe’lning birikishi Ikki fe’lning qo‘shaloq kelishi kuldi-qo‘ydi, bormadi-qo‘ydi, kelgin-qo‘ygin, aytdi-qo‘ydi Bir fe’lning takrorlanishi bora-bora, yozdi-yozdi, o‘tirdi-o‘tirdi tortdi-tortdi  Qo‘shma fe’l  Juft fe’l dam oldi, paydo bo‘ldi, yaxshi ko‘rdi tasdiq МундарижаFE’L MAYLLARI www.arxiv.uz МундарижаSODDA FE’L FE’L QO‘SHMA FE’L JUFT FE’L TAKRORIY FE’LFE’LLARNING TUZILISHI Buyruq fe ’li : Tuzla, yoz, os, gapir, tashla, o‘yna, suhbatlash… Ish oldi, paydo bo‘ldi, olib keldi, hal qildi, pishirib oldi…. Nima qildi? kuldi-qo‘ydi, bildi-qo‘ydi, yozmadi-qo‘ydi, yig’ladi-siqtadi… Nima qildi? bordi-bordi, kuldi-kuldi, chizdi-chizdi, gapirdi-gapirdi… Nima qildi? www.arxiv.uz06 75 62 3606 4B 06 66 5C 0606 63 5B 4C 63 7659 49 6B585A 6559 6D 6D 060606 49 01 6563 6B585A 73 66 060606 49 Мундарижа www.arxiv.uz1E440D МундарижаFE’LLARNING TUSLANISHI 1 - TUSLANISH BIRLIK KO‘PLIK 1-SHAXS KELYAP+ MAN КЕ LYAP+ MIZ 2-SHAXS К ELYAP+ SAN К ELYAP+ SIZ 3-SHAXS КЕ LYAP+ TI КЕ LYAP+ TILAR 2- TUSLANISH BIRLIK KO‘PLIK 1-SHAXS К O‘RDI+ M К O‘RDI+ K 2-SHAXS К O‘RDI+ NG К O‘RDI+ NGIZ 3- SHAXS К O‘R + DI К O‘RDI+ LAR 3- TUSLANISH BIRLIK KO‘PLIK 1- SHAXS BOR+ AY BOR+ AYLIK 2- SHAXS BOR+ GIN BOR+ING, BOR+ INGLAR 3 - SHAXS BOR+ SIN BOR+ SINLAR , BOR+ ISHSIN www.arxiv.uz47 МундарижаFE ’ L SHAKLLARI www.arxiv.uz МундарижаSIFATDOSHFE’L SIFAT O‘TGAN ZAMON KELASI ZAMON HOZIRGI ZAMON NIMA НИМА QILGAN ? QILAYOTGAN ? ! G а pda ega, kesim, aniqlovchi, to‘ldiruvchi va hol bo‘lib keladi: Ishlagan tishlaydi. O‘qituvchi o‘qiyotgan bolani bizga tanishtirdi. Ko‘rganni eshitgan yengibdi.SIFATDOSHLARNING YASALISHI Sifatdosh-sifat kabi shaxs yoki narsa- buyumning belgisini, hamda fe’l singari ish-haraka-tini zamon, nisbat,bo‘lishi-bo‘lishsizligini bildiradi. -di, - gan edi, - (i)b , -moqchi edi, -(a)r edi , kelar edi, o’qigandi .. -yap, -moqda , - yotir, kelayapti, o‘qiyotir bormoqda, О L А YOTGAN - digan, -r, -ar, -ajak, keladigan, oqar, bo‘lajak www.arxiv.uz49 28 78 8A 78 8A 06 8B 0606 51 11 766055066A66553B066B6A 02 54 06 5C 22 06 02 4C 066D6A646659 2C 2D 02 26 4635 2D 02 3F Мундарижа Ot (Jism, narsa, voqea-hodi - sa nomi) kim ? nima ? qayer? Sifat ( Jism, narsa, voqea-hodi-sa belgisi) qanday? qanaqa? Son (jismning son-sano- g‘i, tarti bi) necha? nechanchi? Olmosh ( Ot, sifat, son, taqlid so’z,va matnni alma - shtirish uchun ishlatiladi)Ravish (harakat belgisi) qanday qilib? qay darajada? qachon ?Fe’l ( jism yoki hodisaning ish harakati) nima qildi? Nima qilyapti? Mustaqil so‘zlar SO‘Z TURKUMLARI Yordamchi so‘zlar Ravishdosh -b,- ib,-bon,-a,- y,- gani,-gach, - gudek : Borib,asrabon, kula-kula, o`qiy- o`qiy, Harakat nomi - sh, -ish, -uv,-moq : o`qish, o`rganish Bog‘lovchi : va, ham, yoki… yoki, goh…goh, dam… dam, ammo, biroq, hamda… Ko‘makchi: bilan, uchun, sari, singari, uzra, qadar, yanglig‘, kabi, burun… Yuklama: nahotki, hatto, ahir, huddi, naq, -gina, - mi МундарижаS O‘ Z N I N G U M U M I Y T A H L I L I B U V A S I N I www.arxiv.uz МундарижаNUQTA ( . ) KO‘P NUQTA ( : ) Nuqta qo‘yiladi: 1. Tinch ohang bilan aytilgan darak , buyruq va undov gaplardan so‘ng: Ko‘klam keldi, Tezda kelamiz . 2. Birinchi qismida nuqta , ko‘p nuqta , undov yoki so‘rov belgisi bo‘lgan ko‘chirma gap o‘rtasida kelgan muallif gapidan so‘ng: “ Mayli,- dedilar onam . – Menga sening boshing omon bo‘lsin” 3. Qisqartirilgan ism va familiyalarning birinchi harfi yoki qismidan keyin : H.G’. ( Hamid G‘ulom ). 4. Sanash yoki ayrim fikrning qismlarini bir – biridan ajratish uchun qo‘llangan raqam yoki harflardan keyin: 1.2.3. …… I.II.XI. ….. 7.03.92 kabi. Ko‘p nuqta qo‘yiladi : 1. Fikrning to‘liq aytilmaganligini ko‘rsatish uchun : Borsammikin… Ko‘ngliga kelsa – ya ? 2. Ba’zan so‘zlovchining yana nimadir aytmoqchiligini ko‘rsatadi : Ot, sifat…mustaqil so‘ Мундарижа( , ) TINISH BELGISINING ISHLATILISHI ( Vergul ) UYUSHIQ BO‘LAKLAR ORASIDA: “ HA” VA “YO‘Q” SO‘ZLARINI AJRATISH AJRATILGAN BO‘ LAKLARNI AYIRIB KO‘RSATISH UCHUN BOG‘LOVCHISIZ BOG‘ - LANGAN QO‘SH MA APLARDA ERGASH GAPNI AJRATISH UCHUN MUALLIF GAPINI KO‘CHIRMA GAPDAN AJRATISH UCHUN1 Bog‘lovchisiz birikkan uyushiqbo‘laklar orasida: А tirgul, chinnigul, rayhon-mening sevimli gullarim. 2. Takrorlanuvchi bog‘lovchilar bilan birikkan uyushiq bo‘laklar orasida: Televizordan goh qo‘shiq, goh mayin kuy sadolari yangraydi. 3. Zidlovchi bog‘lovchilar yordami da birikkan uyushiq bo‘laklar orasida: Qizning bo‘yi baland , ammo yelkalari nozik edi. -Yo‘q, ertaga ertalab boramiz. -Ha, ha, shunday bo‘lsin. -Biz, yuridik litsey o‘quvchilari, respublikamizda qonun ustuvorligi qaror topishi uchun kuras МундарижаTINISH BELGILARINIG ISHLATILISHI 1. So‘roq belgisi so`roq gaplardan keyin qo‘yiladi : -Siz ertaga Toshkentga borasiz-a? Indinga kelasizmi ? 2. Ko‘pincha so‘roq gaplar birdan ortiq ma’noda keladi: - Qaysi so‘roq gap mazmuniga ko‘ra mustaqil bo‘lsa, shu gapdan so‘ng so‘roq belgisi qo‘yiladi . M: Nima ? Nima uchun bordingiz ? - Agar so‘roq gaplar mazmunan umumiy fikrni ifodalasa, so‘roq belgisi gap so‘ngida qo‘yiladi. M: Boshmi o‘zi qovoqmi , nega tushunmay - san ? 3. So‘z yoki ibora noaniq bo‘lsa , g‘aliz yoki mavhum bo‘lsa , so‘roq belgisi ( gap orasida ) qo‘yiladi: M:Yaxshi tonib gapirar, Yomon qopib (?) gapirar. Undov belgisi quyidagi hollarda ishlatiladi : 1. Kuchli his – hayajon ifodalangan gaplardan so‘ng: Mana men tug‘ilib , ko‘z ochgan o‘lka ! 2. Buyirish , tilak , istak , o МундарижаSO‘Z BIRIKMASI HAQIDA MA’LUMOT SO‘Z BIRIKMASI BOSH SO‘Z - So‘z birikmasida ma‘nosi izohlanayotgan so‘z ERGASH SO‘Z -Bosh so‘zning ma‘nosini izohlayotgan, to‘ldirayotgan, ochib berayotgan, so‘z: e b - Vazifani bajarish, e b e asalday shirin, shuni b e e b olib kel, ko‘zi qora qiz. e b e b e b baland bino , bolday shirin , yozib bo`ldi Otli birikma Fe’lli birikma -Bosh so‘z, ot, sifat, son, olmosh yoki harakat nomi bilan ifodalanadi: yaxshi o‘qish, tobe bog‘lanish, ko‘rkam shahar -Bosh so‘z fe‘l va uning, ravishdosh sifatdosh shakllari bilan ifodalanadi : o‘qigan bola, yoza-yoza charchadi ! So‘z birikmasi ifodalanayotgan hodisaniboshqalaridan ajratib, aniqroq izohlab beradi: o‘quvchi- so‘z ( umumiy), a‘lochi o‘quvchi- so‘z birikma си (xususiy) Sodda birikma Ikki mustaqil so‘zdan: Mu Мундарижа GAPSO‘ROQ GAPDARAK GAP BUYRUQ GAP O‘ZLASHTIRMA GAP QO‘SHMA GAPSODDA GAPYIG‘IQ GAP YOYIQ GAP SHAHSI MA’LUM GAP UYUSHIQ BO‘LAKLI GAP А TOV GAP SO‘Z-GAP SHAXSI TOPILMAS GAP SHAXSI UMUMLASHGA N GAP BOG‘LANGAN QO’SHMA GAP Nisbiy so`zli qo`shma gap BOG‘LOVCHISIZ QO‘SHMA GAPIXCHAM GAP ERGASHGAN QO’SHMA GAP www.arxiv.uz48 51 75 78 МундарижаDARAK GAP SO‘ROQ GAP BUYRUQ GAP UNDOV GAP Bahor keldi. Gullar qiyg‘os ochildi. Nodir keldi. Karim keldimi? Sizni kim cha- qirdi? Nodir keldi? O‘rningdan tur. Ertaroq kelgin. Darsingni tayyorla! Darvozani och! Men o‘z xalqimni sevaman! Behzod keldi!GAPNING MA’NO JIHATDAN TURLARI www.arxiv.uz МундарижаEGA ANIQLOVCHI TO‘LDIRUVCHI HOLkim? nima? kimlar? nimalar? qayer? qanday? qanaqa? kimning? nimaning? kimni? nimani? kimga? nimaga? kimda? nimada kimdan? Nimadan? qayerda? qayerga? qayerdan? qachon? qachongacha? Qachondan buyon? qay tarzda? qancha? qanday? nima uchun? IFODALANISHI sifatlovchi , qaratqich aniqlovchi , ot, sifat, son.ot, sifat, son, olmosh. ot, sifat, son, fe’l. ravish, ot, ravishdosh. vositali, vositasiz to‘ldiruvchi sifat, son. Nima qildi? Nima qilyapti? Nima qilmoqchi? Qanday? Qayerdan? Qayerga? Kim bilan? Qachon? KESIM GAPNING MARKAZI www.arxiv.uz 6B59 6459 5F55 6B59 49 49 49 78 78 4D 78 МундарижаBOSH KELISHIKDAGI SO`ZLARNING SINTAKTIK VAZIFASI www.arxiv.uz МундарижаEGA КЕ SIM ANIQLOVCHI TO‘LDIRUVCHI HOL - Ahmad, Salim, Aziza so‘zga chiqdilar. - Valijon uzoq o‘yladi, yozdi, chizdi . -Talabalar keng va yorug ‘ xonada oqiydilar. -Men yoz vaqtida ko‘plab shahar va qishloqlarni ko‘rdim. Quruvchilarimiz uylarni tez va soz qurdilar.UYUSHIQ BO‘LAKLARNING SINTAKTIK VAZIFALARI www.arxiv.uz МундарижаKESIMNING IFODALANISHI VA TURLARI KESIMNING IFODALANISHI KESIMNING TURLARI Nima qildi? Nima qilar? Qanday? (u) kim? (u) nima? (u) nechta? Kesim ifodalanishiga qarab 2 xil bo‘ladi. FE’L SIFAT OT RAVISH SON OLMOSH IBORA FE’L-KESIM OT-KESIM-Kitob ochiq yotardi. -Toshkent go‘zal! Temur davlatining markazi Samarqand edi. -Vatan sarhadlari poyonsiz. -Ikki o‘n besh-bir o‘ttiz -Bu uzuk meniki. -Otam lom-mim demadi. - Fe’l yoki uning sifatdosh, ravishdosh shakllari bilan ifodalanadi: 1.Sodda fe’l-kesim: Men keldim. 2. Murakkab fe’l-kesim: -Odamlar tarqala boshladi, -Olimjon kunda bir keladigan bo‘ldi. - ot, sifat, son, olmosh, ravish, harakat nomi, modal so‘z bilan ifodalanadi. 1.Sodda ot-kesim : Uyat o‘limdan qattiq. 2. Murakkab ot-kesim: Mehnatning noni shirin bo‘ladi. Sharif bir zumda y МундарижаANIQLOVCHINING IFODALANISHI - 1 ANIQLOVCHI SIFATLOVCHI ANIQ1LOVCHI QARATQICH ANIQLOVCHIGapdagi biror bo‘lakning boshqasiga qarashli ekanini bildiradi: Radiodan mayin kuy taralmoqda.Qanday? Qanaqa? Qaysi? Necha? Nechanchi? Qancha? Qaerdagi? Kimning? Nimaning? Qaerning? Qaratqich- aniqlovchi tomonidan aniqlangan bo‘lak q a r a t q i ch deyiladi. Son, sifat, olmosh, sifatdosh, ravish: Ot Ibora- Biz zukko va barkamol avlodni tarbiyalayapmiz. Tosh yo‘ldan qo‘qon aravalar o‘tib bormoqda. Unda quloqqa lag’mon iladigan odat bor. IFODALANISHI: Ot, olmosh Otlashgan so‘z Ibora Said boshliqning so‘zini diqqat bilan eshitdi. Saksonning yarmi qirq. Og’zi bo‘shning ichida gap yotmas… ! Bolalar uyi bu yerdan ancha olisda. (-ning qo‘shimchasisiz ham ishlatiladi)IFODALANISHI: www.arxiv.uz4B 3F 3F 0 МундарижаANIQLOVCHINING IFODALANISHI-2 SIFAT SON OLMOSH SIFATDOSH OT -Qiziqarliroq topshiriq bering! - Alisherdan bitta qalam oldim. -Bu mashina dadamniki ! -So‘zlayotgan kishi menga qaradi. -Zavod ishchilari shanbalikda faol qatnashdilar. www.arxiv.uz МундарижаVOSITASIZ TO‘LDIRUVCHI VOSITALI TO‘LDIRUVCHITO‘LDIRUVCHI Ot va olmosh bilan: Otlashgan so‘z bilan: Ibora bilan: TO‘LDIRUVCHINING IFODALANISHI Ot va olmosh Otlashgan so‘z Ibora Kimni? Nimani? Qaerni? so‘roqlariga javob bo‘ladi va tushum kelishigi shaklida keladi. Kimga? Nimaga? Kimda? Nimada? Kimdan? Nimadan? Kim bilan? Nima bilan?Gapdagi biror bo‘lakni to‘ldirib, unga boshqaruv yo‘li bilan tobe holatda bog’lanagi. U fe’l kesimga bog’lanadi: Xat uydan keldi. IFODALANISHI: IFODALANISHI: - Bu yigitlar tog‘ni talqon qiladi ! - Bo‘linganni bo‘ri yer . - Otam birovni yerga urmoqni istamasdilar Ravshan sen bilan boradi . Yaxshiga yonoshtir. Yomondan adashtir. Yoz yopinchi - g’ingni qo’yma, qishda o’zing bilasan. ! Olmalar zavq bilan terildi (qanday?-hol). Bug‘doy kombayn bilan o‘rildi (n МундарижаHOL VA UNING TURLARI (HOL KESIM BELGISI) O‘RIN HOLI (O‘RIN RAVISHI, OT) Payt holi (ot, payt ravishi va ravishdosh) Miqdor holi (son, miqdor- daraja ravishlari) Vaziyat holi (ot, sifat, ravish, ravishdosh, taqlid ) Sabab holi (ot, sifatdosh) Maqsad holi- Qayerga? Qayerdan? Qayoqqa? Qayerda? M: U Toshkentga uchdi. - Qachon? Qachongacha? Qachondan beri? Qay vaqt? M: Bugun maktabga barvaqt keldik. - Qancha? Qanchalab? Necha? Necha marta? M: Yuz marta eshitgandan, bir marta ko‘rgan afzal. - Qanday? Qay holda? Qay tarzda? M: U do‘stlarcha hayrlashdi. Alisher shoshmasdan bir-bir salomlashdi. - Nimaga? Ne sababdan? Nima uchun? - lik,-sizlik,-gan+(lik)+(-dan) qo‘shimchasi orqali: M: Shodligidan qul Tarlon, to‘xtamadi yig‘idan. 2. –qani,-ganligi+sababli, tufayli, uchun. M: Litseyda o`‘qigan МундарижаSODDA GAP Sodda yoyiq gap Sodda yig’iq gap EGA KESIM ANIQLOVCHI TO‘LDIRUVCHI HOL Ixcham gap Shaxsi ma’lum gap Shaxsi noma’- lum gap Shaxsi umumlash - gan gap Atov gap So‘z - gapkim? nima? kimlar? nima - lar? qayer? nima qildi? nima qilyapti? nima qilmoq - chi? qanday? qanaqa? kimning? nimaning? kimni? nimani? kimga? nimaga? kimda? nimada kimdan? Nima-dan? qayerda? qayerga? qayerdan? qachon? qachon - gacha? qachondan buyon? qay tarzda? qancha? qanday? nima uchun? IFODALANISHI sifatlovchi , qaratqich aniqlovchi , ot, sifat, son.ot, sifat, son, olmosh. ot, sifat, son, fe’l. ravish, ot, ravishdosh. vositali, vositasiz to‘ldiruvchi sifat, son. www.arxiv.uz 6B 64 6B 64 33 5A 5F 64 5F 64 5F 64 5F 33 73 5F 5F 6B 64 МундарижаQO‘SHMA GAPТЕ NG BOG‘LOVCHILI QO‘SHMA GAP ERGASHTIRUVCHI BOG‘LOVCHILI QO‘SHMA GAP OHANG YORDAMIDA BOG‘LANGAN QO’SHMA GAPNISBIY SO‘ZLI QO‘SHMA GAPYUKLAMA VOSITASIDA BOG‘LANGAN QO‘SHMA GAPVА, HАМDА, АММО, LЕКIN, BIRОQ, YOКI, YOHUD, GОH- GОH : M: Muzaffar tez o‘qiydi ammo tez yoza olmaydi. -КI,-К I М, АGАR, BАSHАRТI, АGАRDА, SHUNING UCHUN, GO‘YO, CHUNKI : M: Basharti keladigan bo‘lsangiz, bizga habar qiling. (OHANG) Bahor o‘tdi, yoz keldi, qovun pishdi.- М I, -D А , -U(-V), - К U, CHI M: Ko‘klam kelganda, o‘riklar gullaganda, bobomlarnikiga boramiz … КIМКI , … O‘SHА, HАR КI M, .. U, QAY BIRI, .. SHU, NI МА ,…O’SHA … , Q А ND А Y ... , SHUND А Y... , M: Nima eksang, shuni o‘rasan .QO‘SHMA GAP TURLARI www.arxiv.uz МундарижаERGASH GAPLI QO‘SHMA GAP TURLARI www.arxiv.uz МундарижаGAPNI KENGAYTIRISH VA IXCHAMLASH USULLARI GAPNI TIK KENGAYTIRISH VA IXCHAMLASH GAPNI YOTIQ KENGAYTIRISH VA IXCHAMLASH Do‘stim bugun xursand edi . Og‘aynim… quvnoq edi… Qadrdonim… vaqti chog‘… Jo‘ram… shod-u xurram… O‘rtog‘im… kayfi chog’… Birodarim… og‘zi qulog‘ida -Hamxonam… boshi о smonda Oshnam… uchib-qo‘nib turardi… 2 . Og’aynimning bugun nihoyatda vaqti chog‘, og‘zining tanobi qochgan, kayfiyatining yaxshiligidan bosar- tusarini bilmas, uchib-qo‘nib turardi. Keldim . Men keldim . Men bugun ertalab keldim. Men bugun ertalab maktabga keldim. Men bugun azonlab ukam Bahodir bilan maktabga keldim . 1. Men bugun ertalab beshinchi sinfda o‘qiydigan ukam Bahodir va sinfdosh o‘rtog’im Komiljon bilan shaharning 2 - -mavzesida joylashgan 9-maktabga o‘qishga keldim . . 2. Men bugun ukam МундарижаKO’CHIRMA GAP O’ZLASHTIRMA GAP DIALOG KO‘CHIRMA ! O‘zgalarning hech o‘zgarishsiz berilgan gapi : “ Tong otdi”-dedi otam. 1.Ko‘chirma gap. 2.Muallif gapi : kesim – dedi, deb so‘radi, deb javob berdi, deb aytdi, gapirdi, so‘zladi kabi fe’llar bilan ifodalanadi:Ko‘chirma gap muallif gapidan avval: “ Safarga otlan”,- dedilar onam. Uning ikki tomonida: “Men,-dedi o‘g‘lim,- uchuvchi bo‘laman ”. Undan keyin: Uqituvchi so‘radi: “Hamma darsga tayyormi?”, muallif gapining ichida keladi: Direktor: ” Darsga kechikmang ”,-dedi. ! O‘zgalarning mazmuni saqlanib, shakli o‘zgartirilgan gapi: Komandir tong otganligini aytdi. So‘roq, buyruq, mazmunini ifodalagan ko‘chirma gap, o’zlashtirmaga aylanganda, darak gap shaklida beriladi: Do‘stim u shaharning nomini,qaerda joylashganligini so‘radi. O’zlash www.arxiv.uz МундарижаUZLUKSIZ TA’LIMDA ABITURIYENTNING KOMMUNIKATIV-USLUBIY SAVOD XONLIK DARAJASINI ANIQLASH Mustaqil ish: Berilgan zid ma`noli gaplardan foydalanib, qo`shma gap tuzing. Gapni tik kengaytirish usulidan foydalaning. www.arxiv.uz
Купить
  • Похожие документы

  • Tilshunoslik va psixologiya
  • Badiiy matnda nisbiy so‘zlar yordamida bog‘langan qo‘shma gaplar
  • Murakkab qo‘shma gaplar
  • Sintaktik va sintagmatik munosabat
  • O‘zbek tilshunosligida aksentuatsiya va sillabika. Urg‘u va bo‘g‘in

Подтвердить покупку

Да Нет

© Copyright 2019-2026.

  • Инструкция по снятию с баланса
  • Контакты
  • Инструкция использования сайта
  • Инструкция загрузки документов
  • O'zbekcha