O‘zbek tilshunosligida antonimiya hodisasi talqini
![12. O'quv ishlarida past ko'rsatkich: Maktabda yomon bahoga o'qisang ham
vijdoningni sotma.
13. Qattiq, kuchli: Yomon urushgani uchun bola uydan qochib ketdi [12]. Shuning-
dek, yomon gap "so'kish yoki odob doirasiga sig'maydigan gap", yomon kun
"iztirobli, og'ir kun" sememalari ham mavjud.
Yaxshi leksemasining semantik strukturasi:
1. Ijobiy sifatga ega bo'lgan, biror talabga to'la javob beradigan, kishiga yoqadigan,
ma'qul bo'ladigan: yaxshi kishi; yaxshi g'oya; o'zini yaxshi tutmoq; yaxshi g'oya.
2. Rozilik, ma'qullash ma'nosini bildiradi: Yaxshi, hozir yetib boraman.
Shuningdek, quyidagi misollar yaxshi leksemasining semantik strukturasi yana bir
qator ma'nolarni qamrab olishini ko'rsatadi: Yaxshi matolar ko'p (sifatli - normativ
baho); Bizga yaxshi xodim kerak! (tajribali, uquvli - intelektual baho); Yaxshi otga
og'irlik ko'p, Yaxshi xotinga - zo'rlik (sodda, yuvosh - etik baho);
Yaxshi xislat - go'zal fazilat (yoqimli - estetik baho); Yaxshi kunlarni maza qilib
eslayman! (baxtli kunlar - gedonistik (huzur-halovatga intilish) baho); Gapning ozi
, yaxshi qizning - nozi (foydali - pragmatik baho); Go'sht-yog' berma, yaxshi til ber
(xushmuomala - etik baho); Tabassum sog'likka yaxshi ta'sir qiladi (ijobiy -
pragmatik baho); Bugundan o'zimni yaxshi his qilyapman (sog'lom, tetik -
normativ baho); Ostonadan ayvon yaxshi, Vijdonsizdan hayvon yaxshi (afzal -
pragmatik baho); Yaxshi oshini yer, Yomon - boshini (axloqli, yaxshi niyatli - etik
baho). Bu misollardan anglashiladiki, metafora, metoniya kabi ma'no ko'chishlari
inson uchun zarur hodisa-hodisalarning subyektiv idroki natijasida paydo bo'ladi.
Polisemantik jarayonlarda xalqning dunyoni ko'rishdagi, uni nomlashdagi
ijodkorligi namoyon bo'ladi.
Demak, Yomon I (sifatsiz) - Yaxshi I (sifatli); Yomon II (biror ishni eplay
olmaydigan) - Yaxshi II (biror ishni eplay oladigan); Yomon III (axloqsiz, buzuq
niyatli) - Yaxshi III (axloqli, yaxshi niyatli); Yomon IV (og'ir, xatarli) - Yaxshi IV
(yengil, xavfsiz); Yomon VI (notinch) - Yaxshi VI (tinch); Yomon VII (noxush,
20](https://docx.uz/documents/1e1f28e6-6733-4281-842f-42c867303876/page_20.png?v=1)
MUNDARIJA
KIRISH
I BOB. ANTONIMIYA HODISASINING KELIB CHIQISHI VA U HAQIDAGI FIKRLAR TALQINI
1.1. Antonimiya hodisasi haqida
1.2. Antonim soʻzlarning qoʻllanilishi
1.3. Boshlang'ich ta'lim darsliklarida antonimiya
1.4.Antonimiya haqida asosiy qoidalar
II BOB ANTONIMIYA HODISASINING ISHTIROKI VA UNING XUSUSIYATLARI
2.1. Antonim soʻzlarning maqollardagi oʻrni
2.2 Oʻtkir Hoshimov va Abdulla Qodiriy asarlarida antonimlarning qoʻllanishi
2.3.Antonimlarning oʻziga xos xususiyatlari
XULOSA
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati